Vamana Purana — Rudra's Wrath & Kalarupa, Shloka 36
Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac
Devanagari script
उत्तरांशास्त्रयः पाणिश्चित्रार्धं कन्यका त्वियम् सोमपुत्रस्य सद्मैतद् द्वितीयं जठरं विभोः
Transliteration
uttarāṃśāstrayaḥ pāṇiścitrārdhaṃ kanyakā tviyam somaputrasya sadmaitad dvitīyaṃ jaṭharaṃ vibhoḥ
Translation
మూడు ఉత్తరాంశములు ‘హస్త’మని, అలాగే చిత్రా నక్షత్రపు అర్ధభాగము—ఇదే కన్యా రాశి. ఇది సోమపుత్రుడైన (బుధుడి) నివాసము; విభువు యొక్క రెండవ జఠరప్రదేశమని కూడా చెప్పబడుతుంది.
Word by Word
उत्तर-अंशाःnorthern parts
उत्तर-अंशाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्मधारय (‘northern parts’)
त्रयःthree
त्रयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्याविशेषण
पाणिःhand
पाणिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
चित्र-अर्धम्half of Citrā (nakṣatra)
चित्र-अर्धम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचित्रा (प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
कन्यकाVirgo / maiden
कन्यका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकन्यका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
तुindeed/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
इयम्this (she/this one)
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
सोम-पुत्रस्यof Soma’s son
सोम-पुत्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘son of Soma’)
सद्मabode/house
सद्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसद्मन्/सद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
जठरम्belly/abdomen
जठरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
विभोःof the Lord
विभोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
Speakers
Pulastya to Nārada (typical Vāmana Purāṇa dialogue frame; specific attribution not explicit in the given excerpt)
Primary Deities
Viṣṇu (as Vibhu/Puruṣa)
Key ThemesCosmologyJyotiṣaMicrocosm–macrocosm correspondence
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }