Adhyaya 4

Verse 4.1

अथ हैनं पैङ्गलः प्रपच्छ याज्ञवल्क्यं—ज्ञानिनः किं कर्म, का च स्थितिरिति ॥१॥

అప్పుడు పైంగలుడు యాజ్ఞవల్క్యుని ప్రశ్నించాడు—బ్రహ్మజ్ఞానికి ఏ కర్మ చేయవలసినది? అతని నిష్ఠా లేదా స్థితి ఏమిటి?

Verse 4.2

स होवाच याज्ञवल्क्यः—अमानित्वादिसम्पन्नो मुमुक्षुरेकविंशतिकुलं तारयति। ब्रह्मविन्मात्रेण कुलमेकोत्तरशतं तारयति ॥२॥

యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు—అమానిత్వాది గుణసంపన్నుడైన ముముక్షువు ఇరవై ఒక తరాల కులాన్ని తరింపజేస్తాడు; కేవలం బ్రహ్మవిద్ అయిన మాత్రాన నూరొక తరాల కులాన్ని తరింపజేస్తాడు।

Verse 4.3

आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव च। बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥३॥

ఆత్మను రథిగా (సవారిగా) తెలుసుకో, శరీరాన్ని రథముగా తెలుసుకో; బుద్ధిని సారథిగా తెలుసుకో, మనస్సును లగ్గముగా (పగ్గాలుగా) తెలుసుకో।

Verse 4.4

इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान्। जङ्गमानि विमानानि हृदयानि मनीषिणः॥४॥

ఇంద్రియాలు అశ్వాలంటారు; విషయాలు వాటి గోచరభూములు. మునులు హృదయాలను చలించే విమానాలవలె అంటారు.

Verse 4.5

आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्महर्षयः। ततो नारायणः साक्षाद्धृदये सुप्रतिष्ठितः॥५॥

మహర్షులు అంటారు—ఇంద్రియములు, మనస్సుతో యుక్తమైన ఆత్మనే భోక్త. అప్పుడు సాక్షాత్ నారాయణుడు హృదయంలో సుప్రతిష్ఠితుడవుతాడు.

Verse 4.6

प्रारब्धकर्मपर्यन्तमहिनिर्मोकवद्व्यवहरति। चन्द्रवच्चरते देही स मुक्तश्चानिकेतनः॥६॥

ప్రారబ్ధకర్మ క్షయమయ్యే వరకు అతడు సర్పం విడిచిన చర్మంలా వ్యవహరిస్తాడు. దేహి చంద్రునివలె సంచరిస్తాడు; అతడు ముక్తుడు, అనికేతనుడు.

Verse 4.7

तीर्थे श्वपचगृहे वा तनुं विहाय याति कैवल्यम् । प्राणान् अवकीर्य याति कैवल्यम् ॥७॥

తీర్థంలో అయినా శ్వపచుని (అంత్యజుని) ఇంటిలో అయినా—దేహాన్ని విడిచి అతడు కైవల్యాన్ని పొందుతాడు. ప్రాణాలను కూడా విసర్జించి అతడు కైవల్యాన్ని పొందుతాడు॥౭॥

Verse 4.8

तं पश्चाद् दिग्बलिं कुर्याद् अथवा खननं चरेत् । पुंसः प्रव्रजनं प्रोक्तं नेतराय कदाचन ॥८॥

ఆ తరువాత దిక్కులకు బలి (దిగ్బలి) చేయాలి, లేకపోతే ఖననం చేసి (సమాధి/దఫన) చేయాలి. పురుషుని ప్రవ్రజ్యా విధిగా చెప్పబడింది—ఎప్పటికీ మరొకరి కోసం (ప్రతినిధిగా) కాదు॥౮॥

Verse 4.9

नाशौचं नाग्निकार्यं च न पिण्डं नोदकक्रिया । न कुर्यात् पार्वणादीनि ब्रह्मभूताय भिक्षवे ॥९॥

బ్రహ్మభూతుడైన భిక్షువునకు అశౌచం లేదు, అగ్నికార్యం లేదు, పిండదానం లేదు, ఉదకక్రియ కూడా లేదు; పార్వణాది కర్మలూ చేయకూడదు॥౯॥

Verse 4.10

दग्धस्य दहनं नास्ति पक्वस्य पचनं यथा। ज्ञानाग्निदग्धदेहस्य न च श्राद्धं न च क्रिया॥१०॥

దగ్ధమైనదానికి మళ్లీ దహనం లేనట్లే, పక్వమైనదానికి మళ్లీ పాకం లేనట్లే; జ్ఞానాగ్నితో దేహాభిమానం దగ్ధమైనవానికి శ్రాద్ధమూ లేదు, కర్మక్రియలూ లేవు॥१०॥

Verse 4.11

यावच्चोपाधिपर्यन्तं तावच्छुश्रूषयेद्गुरुम्। गुरुवद्गुरुभार्यायां तत्पुत्रेषु च वर्तनम्॥११॥

ఉపాధుల పరిధిలో ఉన్నంతకాలం గురువును శుశ్రూషించి సేవించాలి; అలాగే గురుపత్నీ, గురుపుత్రుల పట్ల కూడా గురువుతో సమానంగా ప్రవర్తించాలి॥১১॥

Verse 4.12

शुद्धमानसः शुद्धचिद्रूपः सहिष्णुः सोऽहमस्मि सहिष्णुः सोऽहमस्मीति प्राप्ते ज्ञानेन विज्ञाने ज्ञेये परमात्मनि हृदि संस्थिते देहे लब्धशान्तिपदं गते तदा प्रभामनोबुद्धिशून्यं भवति॥१२॥

శుద్ధమనస్సుతో, శుద్ధచైతన్యస్వరూపుడై, సహిష్ణువై—‘సోऽహమస్మి, సహిష్ణుః సోऽహమస్మి’ అని; జ్ఞానం మరియు అనుభవసిద్ధమైన విజ్ఞానం లభించినప్పుడు, హృదయంలో జ్ఞేయుడైన పరమాత్మ స్థితుడైనప్పుడు, దేహంలో శాంతిపదం పొందినప్పుడు, అప్పుడు (అంతఃకరణం) మనస్సు-బుద్ధుల ఆభాసమాత్రం నుండికూడా శూన్యమవుతుంది॥१२॥

Verse 4.13

अमृतेन तृप्तस्य पयसा किं प्रयोजनम्। एवं स्वात्मानं ज्ञात्वा वेदैः प्रयोजनं किं भवति। ज्ञानामृततृप्तयोगिनो न किञ्चित्कर्तव्यमस्ति। तदस्ति चेन्न स तत्त्वविद्भवति। दूरस्थोऽपि न दूरस्थः पिण्डवर्जितः पिण्ड...

అమృతంతో తృప్తుడైనవానికి పాలతో ఏమి ప్రయోజనం? అలాగే స్వాత్మస్వరూపాన్ని తెలిసిన తరువాత వేదాల వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? జ్ఞానామృతంతో తృప్తుడైన యోగికి ఏ కర్తవ్యమూ మిగలదు. ఏదైనా చేయవలసినది మిగిలితే అతడు తత్త్వవిదుడు కాడు. దూరంలో ఉన్నా దూరం కాదు; దేహరహితుడైనా దేహస్థుడైనా—ప్రత్యగాత్మ సర్వవ్యాపిగా అవుతుంది॥१३॥

Verse 4.14

हृदयं निर्मलं कृत्वा चिन्तयित्वाप्यनामयम्। अहमेव परं सर्वमिति पश्येत्परं सुखम्॥१४॥

హృదయాన్ని నిర్మలంగా చేసి, నిరామయమైన స్వాత్మను ధ్యానించి—‘నేనే పరమం, నేనే సర్వం’ అని దర్శించాలి; అప్పుడు పరమ సుఖం అనుభవమవుతుంది॥१४॥

Verse 4.15

यथा जले जलं क्षिप्तं क्षीरे क्षीरं घृते घृतम्। अविशेषो भवेत् तद्वज्जीवात्मपरमात्मनोः॥१५॥

ఎలా నీటిలో నీరు, పాలలో పాలు, నెయ్యిలో నెయ్యి కలిసినప్పుడు భేదం ఉండదో, అలాగే జీవాత్మ మరియు పరమాత్మ మధ్య అభేదమే ఉంటుంది॥१५॥

Verse 4.16

देहे ज्ञानेन दीपिते बुद्धिरखण्डाकाररूपा यदा भवति तदा विद्वान् ब्रह्मज्ञानाग्निना कर्मबन्धं निर्दहेत् ॥१६॥

దేహం జ్ఞానంతో ప్రకాశింపబడి, బుద్ధి అఖండాకార (అద్వైత) రూపమైయున్నప్పుడు, విద్వాన్ బ్రహ్మజ్ఞానాగ్నితో కర్మబంధాన్ని దహించివేయాలి।

Verse 4.17

ततः पवित्रं परमेश्वराख्यमद्वैतरूपं विमलाम्बराभम्। यथोदके तोयमनुप्रविष्टं तथात्मरूपो निरुपाधिसंस्थितः ॥१७॥

ఆపై పరమ పవిత్రమైన, ‘పరమేశ్వర’ అని పిలువబడే, అద్వైతస్వరూపమైన—నిర్మల ఆకాశంలా—ఆ తత్త్వం అనుభవమవుతుంది. నీటిలో నీరు కలిసినట్లు, ఆత్మస్వరూపం ఉపాధిరహితంగా స్థితి చెందుతుంది।

Verse 4.18

आकाशवत्सूक्ष्मशरीर आत्मा न दृश्यते वायुवदन्तरात्मा। स बाह्यमभ्यन्तरनिश्चलात्मा ज्ञानोल्कयापश्यति चान्तरात्मा ॥१८॥

ఆకాశంలా, సూక్ష్మశరీరంతో సంబంధమున్నా ఆత్మ దర్శనమవదు; వాయువులా అంతరాత్మ గ్రహించబడదు. బాహ్య-అభ్యంతరమంతా వ్యాపించి నిశ్చలంగా ఉన్న ఆ అంతరాత్మను జ్ఞానమనే జ్యోతితో ‘చూడగలరు’.

Verse 4.19

यत्र यत्र मृतो ज्ञानी येन वा केन मृत्युना । यथा सर्वगतं व्योम तत्र तत्र लयं गतः ॥१९॥

జ్ఞాని ఎక్కడెక్కడ ఏ విధమైన మరణంతో దేహత్యాగం చేసినా, సర్వవ్యాపి వ్యోమంలాగా అక్కడక్కడే లయంలో ప్రవేశిస్తాడు.

Verse 4.20

घटाकाशमिवात्मानं विलयं वेत्ति तत्त्वतः । स गच्छति निरालम्बं ज्ञानालोकं समन्ततः ॥२०॥

ఘటాకాశంలా ఆత్మ యొక్క విలయాన్ని తత్త్వతః తెలిసినవాడు, అన్ని దిశలలో నిరాలంబమైన జ్ఞానాలోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 4.21

तपेद् वर्षसहस्राणि एकपादस्थितो नरः । एतस्य ध्यानयोगस्य कलां नार्हति षोडशीम् ॥२१॥

మనిషి ఒక కాలి మీద నిలబడి వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసినా, ఈ ధ్యానయోగంలోని పదహారవ భాగమైన కళకైనా అర్హుడు కాడు.

Verse 4.22

इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयं तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छति। अपि वर्षसहस्रायुः शास्त्रान्तं नाधिगच्छति॥२२॥

“ఇది జ్ఞానం, ఇది జ్ఞేయము”—అని సమస్తమును తెలుసుకోవాలని కోరినవాడు, సహస్ర సంవత్సరాలు జీవించినా శాస్త్రాంతమును పొందలేడు।

Verse 4.23

विज्ञेयोऽक्षरतन्मात्रो जीवितं वापि चञ्चलम्। विहाय शास्त्रजालानि यत्सत्यं तदुपासताम्॥२३॥

ఆ అక్షరమైన అవినాశి తత్త్వమాత్రమే తెలుసుకోవలసినది; జీవితం నిజంగా చంచలము. శాస్త్రజాలములను విడిచి, యది సత్యమో దానినే ఉపాసించాలి।

Verse 4.24

अनन्तकर्मशौचं च जपो यज्ञस्तथैव च। तीर्थयात्राभिगमनं यावत्तत्त्वं न विन्दति॥२४॥

అంతులేని కర్మాచరణములు, శౌచశుద్ధులు, జపము యజ్ఞము, అలాగే తీర్థయాత్రలు—తత్త్వాన్ని కనుగొనని వరకు ఇవన్నీ కొనసాగుతాయి।

Verse 4.25

अहं ब्रह्मेति नियतं मोक्षहेतुर्महात्मनाम्। द्वे पदे बन्धमोक्षाय न ममेति ममेति च॥२५॥

మహాత్ములకు మోక్షానికి నిశ్చిత కారణం ‘అహం బ్రహ్మాస్మి’ అనే దృఢ జ్ఞానం. బంధనమూ మోక్షమూ రెండు పదాలపై—‘నాది’ మరియు ‘నాది కాదు’।

Verse 4.26

ममेति बध्यते जन्तुर्निर्ममेति विमुच्यते। मनसो ह्युन्मनीभावे द्वैतं नैवोपलभ्यते॥२६॥

‘నాది’ అనే భావంతో జీవుడు బంధింపబడతాడు; ‘నిర్మమ’ (నాది కాదు) అనే భావంతో విముక్తి పొందుతాడు. ఎందుకంటే మనస్సు ఉన్మనీ-భావంలో ఉన్నప్పుడు ద్వైతం అసలు గ్రహించబడదు.

Verse 4.27

यदा यात्युन्मनीभावस्तदा तत्परमं पदम्। यत्रयत्र मनो याति तत्रतत्र परं पदम्॥२७॥

ఉన్మనీ-భావం సిద్ధించినప్పుడు అదే పరమ పదం. మనస్సు ఎక్కడెక్కడికి వెళ్తుందో అక్కడక్కడే పరమ పదం ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 4.28

तत्र तत्र परं ब्रह्म सर्वत्र समवस्थितम्। हन्यान्मुष्टिभिराकाशं क्षुधार्तः खण्डयेत्तुषम्। नाहं ब्रह्मेति जानाति तस्य मुक्तिर्न जायते॥२८॥

అక్కడక్కడ పరబ్రహ్మ సర్వత్ర సమంగా నిలిచి ఉంది. ఎవడు ముష్టులతో ఆకాశాన్ని కొట్టినా, ఆకలితో బాధపడేవాడు తూసును నూరినా—అలాగే ‘నేనే బ్రహ్మ’ అని తెలియనివానికి మోక్షం కలుగదు.

Verse 4.29

य एतदुपनिषदं नित्यमधीते सोऽग्निपूतो भवति। स वायुपूतो भवति। स आदित्यपूतो भवति। स ब्रह्मपूतो भवति। स विष्णुपूतो भवति। स रुद्रपूतो भवति। स सर्वेषु तीर्थेषु स्नातो भवति। स सर्वेषु वेदेष्वधीतो भवति। स सर्व...

ఈ ఉపనిషత్తును నిత్యం అధ్యయనం చేసే వాడు అగ్నిచే పవిత్రుడవుతాడు; వాయుచే పవిత్రుడవుతాడు; సూర్యునిచే పవిత్రుడవుతాడు; బ్రహ్మచే పవిత్రుడవుతాడు; విష్ణుచే పవిత్రుడవుతాడు; రుద్రచే పవిత్రుడవుతాడు. అతడు అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేసినవాడివలె, అన్ని వేదాలు అధ్యయనం చేసినవాడివలె, అన్ని వైదిక వ్రతాచారాలు ఆచరించినవాడివలె అవుతాడు. దానివల్ల ఇతిహాస-పురాణాలు మరియు రుద్రజపం లక్షలకొద్దీ చేసిన ఫలము లభిస్తుంది; ప్రణవాన్ని పదివేలసార్లు జపించిన ఫలమూ కలుగుతుంది. అతడు పది పూర్వజులను, పది ఉత్తరజులను పవిత్రం చేస్తాడు; పంక్తిపావనుడవుతాడు; మహానవుతాడు. బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, స్వర్ణస్తేయం, గురుపత్నీగమనం మరియు వాటితో సంయోగమైన మహాపాతకాల నుండి కూడా శుద్ధుడవుతాడు.

Verse 4.30

तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः। दिवीव चक्षुराततम्॥३०॥

విష్ణువின் ఆ పరమ పదాన్ని ఋషులు సదా దర్శిస్తారు—ఆకాశంలో విస్తరించిన కన్నులా.

Verse 4.31

तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते। विष्णोर्यत्परमं पदम्। ॐ सत्यमित्युपनिषत्॥३१॥

ప్రేరిత ఋషులు—స్తోత్రజ్ఞులు, వివేకులు, జాగ్రత్తగా ఉన్నవారు—దానినే ప్రదీప్తం చేస్తారు; అనగా విష్ణువు యొక్క పరమ పదాన్ని. ॐ—“సత్యం” ఇతి; ఇదే ఉపనిషత్॥