Adhyaya 3

Verse 3.1

अथ हैनं पैङ्गलः प्रपच्छ याज्ञवल्क्यं महावाक्यविवरणमनुब्रूहीति ॥१॥

అప్పుడు పైంగలుడు యాజ్ఞవల్క్యుని అడిగెను—“మహావాక్యముల వివరణను నాకు ఉపదేశించుము.”

Verse 3.2

स होवाच याज्ञवल्क्यः—तत्त्वमसि, त्वं तदसि, त्वं ब्रह्मासि, अहं ब्रह्मास्मीति अनुसन्धानं कुर्यात् ॥२॥

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—“‘తత్త్వమసి’, ‘త్వం తదసి’, ‘త్వం బ్రహ్మాసి’, ‘అహం బ్రహ్మాస్మి’—ఇవాటి భావార్థమునందు నిరంతర అనుసంధానము చేయవలెను.”

Verse 3.3

तत्र पारोक्ष्यशबलः सर्वज्ञत्वादिलक्षणो मायोपाधिः सच्चिदानन्दलक्षणो जगद्योनिस्तत्पदवाच्यो भवति । स एवान्तःकरणसम्भिन्नबोधोऽस्मत्प्रत्ययावलम्बनस्त्वम्पदवाच्यो भवति । परजीवोपाधिमायाविद्ये विहाय तत्त्वंपदल...

ఇక్కడ మాయా-ఉపాధి—పరోక్షతచే విచిత్రమై, సర్వజ్ఞత్వాది లక్షణములతో కూడి, సచ్చిదానందస్వరూపమై, జగత్తుకు కారణమై—‘తత్’ పదముచే వాచ్యమగును. అదే చైతన్యం అంతఃకరణముచే పరిమితమై ‘అహం’ ప్రత్యయాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు ‘త్వం’ పదముచే వాచ్యమగును. పరమేశ్వర-జీవుల ఉపాధిరూపమైన మాయా, అవిద్యలను విడిచినప్పుడు ‘తత్-త్వం’ యొక్క లక్ష్యార్థము ప్రత్యగాత్మతో అభిన్నమైన బ్రహ్మమే.

Verse 3.4

तत्त्वमसीत्यहं ब्रह्मास्मीति वाक्यार्थविचारः श्रवणं भवति। एकान्तेन श्रवणार्थानुसन्धानं मननं भवति। श्रवणमनननिर्विचिकित्सेऽर्थे वस्तुन्येकतानवत्तया चेतःस्थापनं निदिध्यासनं भवति। ध्यातृध्याने विहाय निवात...

“తత్త్వమసి” మరియు “అహం బ్రహ్మాస్మి” అనే మహావాక్యాల వాక్యార్థాన్ని విచారించడం శ్రవణం. శ్రుతార్థాన్ని ఏకాంతంగా, నిరంతరంగా అనుసంధానించడం మననం. శ్రవణ-మననాల ద్వారా సందేహరహితమైన తత్త్వంలో ఏకాగ్ర ధారతో చిత్తాన్ని స్థాపించడం నిదిధ్యాసనం. ధ్యాత-ధ్యాన భేదాన్ని విడిచి, గాలిలేని చోట నిలిచిన దీపంలా, చిత్తం ధ్యేయమాత్రంలోనే నిలిచినప్పుడు—అదే సమాధి.

Verse 3.5

तदानीमात्मगोचरा वृत्तयः समुत्थिता अज्ञाता भवन्ति। ताः स्मरणादनुमीयन्ते। इहानादिसंसारे सञ्चिताः कर्मकोटयोऽनेनैव विलयं यान्ति। ततोऽभ्यासपाटवात्सहस्रशः सदामृतधारा वर्षति। ततो योगवित्तमाः समाधिं धर्ममेघं ...

అప్పుడు ఆత్మగోచర వృత్తులు ఉద్భవించినా అవి అజ్ఞాతంగా ఉంటాయి, అంటే విషయంగా పట్టుబడవు; వాటిని స్మరణం ద్వారా అనుమానిస్తారు. ఈ అనాది సంసారంలో కూడబెట్టిన కోట్లాది కర్మలు ఇదివల్లనే లయమవుతాయి. అభ్యాసజనిత నైపుణ్యంతో సహస్రధారలుగా సదా అమృతధార వర్షిస్తుంది. అందుకే యోగవిదులలో శ్రేష్ఠులు సమాధిని “ధర్మమేఘం” అని అంటారు. దీనివల్ల వాసనాజాలం పూర్తిగా కరిగి, పుణ్యపాపాలతో కూడిన కర్మసంచయం మూలంతో సహా నిర్మూలమైతే, ముందుగా పరోక్షంగా అనిపించిన మహావాక్యమూ చేతిలోని ఆమలక ఫలంలా స్పష్టమైన, నిర్బంధరహిత అపరోక్ష సాక్షాత్కారాన్ని ప్రసవిస్తుంది. అప్పుడు జీవన్ముక్తి సిద్ధిస్తుంది.

Verse 3.6

ईशः पञ्चीकृतभूतानामपञ्चीकरणं कर्तुं सोऽकामयत। ब्रह्माण्डतद्गतलोकान्कार्यरूपांश्च कारणत्वं प्रापयित्वा ततः सूक्ष्माङ्गं कर्मेन्द्रियाणि प्राणांश्च ज्ञानेन्द्रियाण्यन्तःकरणचतुष्टयं चैकीकृत्य सर्वाणि भौत...

ఈశుడు పంచీకృత భూతాల అపంచీకరణం చేయాలని సంకల్పించాడు. బ్రహ్మాండం మరియు దానిలోని లోకాలను—కార్యరూపాలను—కారణస్థితికి తిరిగి చేర్చి, తరువాత సూక్ష్మాంగాలను, అనగా కర్మేంద్రియాలు, ప్రాణాలు, జ్ఞానేంద్రియాలు మరియు అంతఃకరణ చతుష్టయాన్ని ఏకీకృతం చేసి, సమస్త భౌతిక తత్త్వాలను కారణరూప భూతపంచకంలో సంయోజిస్తారు. అప్పుడు భూమి జలంలో, జలం అగ్నిలో, అగ్ని వాయువులో, వాయువు ఆకాశంలో, ఆకాశం అహంకారంలో, అహంకారం మహత్తత్త్వంలో, మహత్తత్త్వం అవ్యక్తంలో, అవ్యక్తం క్రమంగా పురుషునిలో లయమవుతుంది. విరాట్, హిరణ్యగర్భ, ఈశ్వరులు తమ ఉపాధుల విలయంతో పరమాత్మలో లీనమవుతారు.

Verse 3.7

पञ्चीकृतमहाभूतसम्भवकर्मसञ्चितस्थूलदेहः कर्मक्षयात् सत्कर्मपरिपाकतोऽपञ्चीकरणं प्राप्य सूक्ष्मेणैकीभूत्वा कारणरूपत्वमासाद्य तत्कारणं कूटस्थे प्रत्यगात्मनि विलीयते। विश्वतैजसप्राज्ञाः स्वस्वोपाधिलयात् प्...

పంచీకృత మహాభూతములనుండి పుట్టి కర్మసంచయముతో ఏర్పడిన స్థూలదేహము, కర్మక్షయముచేత మరియు సత్కర్మపరిపాకముచేత అపంచీకరణను పొందీ, సూక్ష్మదేహముతో ఏకీభవించి కారణరూపతను ఆశ్రయించి; ఆ కారణము కూటస్థమైన ప్రత్యగాత్మలో లయమగును. విశ్వ, తైజస, ప్రాజ్ఞులు తమ తమ ఉపాధుల లయముచేత ప్రత్యగాత్మలో లీనమగుదురు॥

Verse 3.8

अण्डं ज्ञानाग्निना दग्धं कारणैः सह परमात्मनि लीनं भवति। ततो ब्राह्मणः समाहितो भूत्वा तत्त्वंपदैक्यमेव सदा कुर्यात्। ततो मेघापायेऽशुमानिवात्माविर्भवति॥८॥

‘అండము’ జ్ఞానాగ్నిచేత దగ్ధమై, తన కారణములతో కూడ పరమాత్మలో లీనమగును. అనంతరం బ్రాహ్మణుడు సమాహితుడై ‘తత్’ మరియు ‘త్వమ్’ పదముల ఏకత్వమునే నిత్యము భావించవలెను. అప్పుడు మేఘములు తొలగినపుడు సూర్యుడు ప్రకాశించునట్లు ఆత్మ ప్రకటమగును॥

Verse 3.9

ध्यात्वा मध्यस्थमात्मानं कलशान्तरदीपवत्। अङ्गुष्ठमात्रमात्मानमधूमज्योतिरूपकम्। प्रकाशयन्तमन्तःस्थं ध्यायेत्कूटस्थमव्ययम्। ध्यायन्नास्ते मुनिश्चैव चासुप्तेरामृतेस्तु यः। जीवन्मुक्तः स विज्ञेयः स धन्यः ...

కలశములోని దీపమువలె మధ్యస్థముగా ఉన్న ఆత్మను ధ్యానించి, అంగుష్ఠమాత్రమైన ధూమరహిత జ్యోతిరూప ఆత్మను—అంతరంగములో నిలిచి ప్రకాశింపజేయునదైన—అవ్యయ కూటస్థమును ధ్యానించవలెను. ముని ధ్యానములోనే స్థితుడై యుండును; నిద్రలేని అమృతస్థితిలో నిలిచినవాడు జీవన్ముక్తుడని తెలిసికొనవలెను—అతడు ధన్యుడు, కృతకృత్యుడు. తన దేహము కాలాధీనమై క్షీణించినపుడు, జీవన్ముక్తిపదమును విడిచి దేహముక్తిలో ప్రవేశించును; స్పందనరహితతలో వాయువు లీనమగునట్లు॥

Verse 3.10

ध्यात्वा मध्यस्थमात्मानं कलशान्तरदीपवत् । अङ्गुष्ठमात्रमात्मानम् अधूमज्योतिरूपकम् । प्रकाशयन्तम् अन्तःस्थं ध्यायेत् कूटस्थम् अव्ययम् । ध्यायन्नास्ते मुनिश्चैव चासुप्तेरामृतेस्तु यः । जीवन्मुक्तः स विज...

కలశాంతర దీపంలా మధ్యస్థంగా ఉన్న ఆత్మను ధ్యానించి, అంగుష్ఠమాత్రమైన ధూమరహిత జ్యోతిస్వరూప ఆత్మను కూడా ధ్యానించి—అంతఃస్థంగా ప్రకాశింపజేసే, అవ్యయమైన కూటస్థ సాక్షి-ఆత్మను ధ్యానించాలి. అసుప్తి (అప్రమాద జాగ్రత్త చైతన్యం) నుండి అమృతత్వం వరకు ఈ ధ్యానంలో నిలిచే ముని జీవన్ముక్తుడని తెలిసికొనాలి; అతడు ధన్యుడు, కృతకృత్యుడు. తరువాత తన దేహం కాలాధీనమై నశించినప్పుడు, జీవన్ముక్తి స్థితినీ విడిచి, అతడు దేహరహిత ముక్తిలో ప్రవేశిస్తాడు—వాయువు స్పందనరహిత స్థితిలో లీనమయ్యినట్లుగా.

Verse 3.11

ध्यात्वा मध्यस्थमात्मानं कलशान्तरदीपवत् । अङ्गुष्ठमात्रमात्मानम् अधूमज्योतिरूपकम् । प्रकाशयन्तम् अन्तःस्थं ध्यायेत् कूटस्थम् अव्ययम् । ध्यायन्नास्ते मुनिश्चैव चासुप्तेरामृतेस्तु यः । जीवन्मुक्तः स विज...

కలశంలో దీపంలా మధ్యస్థ ఆత్మను ధ్యానించి, అంగుష్ఠమాత్రమైన ధూమరహిత జ్యోతిస్వరూప ఆత్మను ధ్యానించి—అంతఃస్థంగా ప్రకాశించే, అవ్యయమైన కూటస్థ ఆత్మను ధ్యానించాలి. అసుప్తి నుండి అమృతత్వం వరకు ఈ ధ్యానంలో నిలిచే ముని జీవన్ముక్తుడు; అతడు ధన్యుడు, కృతకృత్యుడు. దేహం కాలాధీనమై నశించినప్పుడు, జీవన్ముక్తి స్థితినీ విడిచి, అతడు దేహరహిత ముక్తిలో ప్రవేశిస్తాడు—వాయువు స్థిరతలో లీనమైనట్లుగా.

Verse 3.12

अशब्दम् अस्पर्शम् अरूपम् अव्ययं तथा रसं नित्यम् अगन्धवच्च यत् । अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं तदेव शिष्यत्यमलं निरामयम् ॥ १२ ॥

శబ్దరహితం, స్పర్శరహితం, రూపరహితం, అవ్యయమైనది; నిత్యంగా రసరహితం, గంధరహితం అయినది; అనాది-అనంతం, మహత్తత్త్వానికి అతీతం, ధ్రువమైనది—అదే ఒక్కటి మిగులుతుంది: అమలం, నిరామయం.