Dhyanabindu

Verse 1

यदि शैलसमं पापं विस्तीर्णं बहुयोजनम् । भिद्यते ध्यानयोगेन नान्यो भेदः कदाचन ॥१॥

పాపము పర్వతసమానమై అనేక యోజనముల వరకు విస్తరించినా, ధ్యానయోగముచేతనే అది ఛిద్రమై నశిస్తుంది; దానిని భేదించుటకు మరొక మార్గము ఎప్పుడూ లేదు।

Verse 2

बीजाक्षरं परं बिन्दुं नादो तस्योपरि स्थितम् । सशब्दं चाक्षरे क्षीणे निःशब्दं परमं पदम् ॥२॥

బీజాక్షరమే పరమ బిందువు; దాని పైన నాదము స్థితమై ఉంటుంది। శబ్దసహిత అక్షరము క్షీణించినప్పుడు, నిశ్శబ్ద పరమ పదము ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 3

अनाहतं तु यच्छब्दं तस्य शब्दस्य यत्परम् । तत्परं विन्दते यस्तु स योगी छिन्नसंशयः ॥३॥

అనాహతమైన (అప్రహత) శబ్దము ఏదైతే ఉందో, ఆ శబ్దమునకు కూడా పరమైనది ఏదైతే ఉందో—దానిని ఎవడు పొందునో, వాడు యోగి; అతని సందేహములు ఛిన్నమగును।

Verse 4

वालाग्रशतसाहस्रं तस्य भागस्य भागिनः । तस्य भागस्य भागार्धं तत्क्षये तु निरञ्जनम् ॥४॥

వెంట్రుక చివరి భాగంలోని లక్షవ భాగంలోనూ ఒక భాగం, ఆ భాగంలోనూ అర్ధభాగం—ఆ పరమ సూక్ష్మ భాగం లయమై నశించినప్పుడు నిరంజనమైన పరతత్త్వం ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 5

पुष्पमध्ये यथा गन्धः पयोमध्ये यथा घृतम् । तिलमध्ये यथा तैलं पाषाणेष्विव काञ्चनम् ॥ एवं सर्वाणि भूतानि मणौ सूत्र इवात्मनि । स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥५-६॥

పువ్వులో సువాసన ఉన్నట్లుగా, పాలలో నెయ్యి ఉన్నట్లుగా, నువ్వుల్లో నూనె ఉన్నట్లుగా, రాళ్లలో బంగారం ఉన్నట్లుగా—అలాగే సమస్త భూతాలు ఆత్మలోనే ఉన్నాయి, మణిలో దారం వలె. స్థిరబుద్ధి, అసమ్మూఢుడైన బ్రహ్మవిత్ బ్రహ్మంలోనే స్థితుడై ఉంటాడు।

Verse 6

पुष्पमध्ये यथा गन्धः पयोमध्ये यथा घृतम् । तिलमध्ये यथा तैलं पाषाणेष्विव काञ्चनम् ॥ एवं सर्वाणि भूतानि मणौ सूत्र इवात्मनि । स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥५-६॥

ఇలాగే సమస్త భూతాలు ఆత్మలోనే ఉన్నాయి, మణిలో దారం వలె. స్థిరబుద్ధి, అసమ్మూఢుడైన బ్రహ్మవిత్ బ్రహ్మంలోనే స్థితుడై ఉంటాడు।

Verse 7

तिलानां तु यथा तैलं पुष्पे गन्ध इवाश्रितः । पुरुषस्य शरीरे तु स बाह्याभ्यन्तरे स्थितः ॥७॥

నువ్వులలో నూనె దాగి ఉన్నట్లుగా, పుష్పంలో సువాసన ఆశ్రితమైనట్లుగా, అలాగే పురుషుని శరీరంలో ఆ ఆత్మ బాహ్యముగా కూడా అంతర్ముగా కూడా స్థితమై ఉంటుంది।

Verse 8

वृक्षं तु सकलं विद्याच्छाया तस्यैव निष्कला । सकले निष्कले भावे सर्वत्रात्मा व्यवस्थितः ॥८॥

వృక్షాన్ని ‘సకల’ (అవయవాలతో కూడినది)గా తెలుసుకోవాలి; దాని నీడ మాత్రం ‘నిష్కల’ (అవయవరహిత)మే. సకల-నిష్కల భావాలలో ఆత్మ సర్వత్ర స్థితమై ఉంటుంది।

Verse 9

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—అని ముముక్షులందరూ ధ్యానించవలసినది. ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’లో లయం పొందినప్పుడు భూమి, అగ్ని, ఋగ్వేదం, ‘భూః’ మరియు పితామహుడు (బ్రహ్మ) భావం; రెండవ భాగమైన ‘ఉ’లో లయం పొందినప్పుడు అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు, ‘భువః’ మరియు విష్ణు-జనార్దన భావం; మూడవ భాగమైన ‘మ’లో లయం పొందినప్పుడు ద్యౌ, సూర్యుడు, సామవేదం, ‘స్వః’ మరియు మహేశ్వర భావం. ‘అ’ పీతవర్ణమై రజోగుణమని, ‘ఉ’ శ్వేతమై సాత్త్వికమని, ‘మ’ కృష్ణమై తామసమని చెప్పబడింది. ఓంకారం అష్టాంగము, చతుష్పాదము, త్రిస్థానము, పంచదైవతాత్మకము. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ బాణం, బ్రహ్మ లక్ష్యం; అప్రమత్తుడై దానిని ఛేదించాలి—బాణంలా తద్రూపమై. ఆ పరావర బ్రహ్మ దర్శనమైతే సమస్త క్రియలు నివృత్తి చెందుతాయి।

Verse 10

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—మోక్షార్థులందరూ ధ్యానించవలసినది. ‘భూః’ ద్వారా పృథివి, అగ్ని, ఋగ్వేదం సూచింపబడతాయి; అదే పితామహ సృష్టికర్త. ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’ లో లయం పొందినప్పుడు అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు, ‘భువః’ మరియు విష్ణు జనార్దనుని బోధ కలుగుతుంది. రెండవ భాగమైన ‘ఉ’ లో లయం పొందినప్పుడు ద్యౌలోకం, సూర్యుడు, సామవేదం, ‘స్వః’ మరియు మహేశ్వరుని బోధ కలుగుతుంది. మూడవ భాగమైన ‘మ’ లో లయం పొందినప్పుడు—‘అ’ పీతవర్ణమై రజోగుణమని, ‘ఉ’ శ్వేతమై సాత్త్వికమని, ‘మ’ కృష్ణమై తామసమని చెప్పబడింది. ప్రణవం అష్టాంగమూ, చతుష్పాదమూ, త్రిస్థానమూ, పంచదైవతమూ. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ శరము, బ్రహ్మ లక్ష్యమని చెప్పబడింది; అప్రమత్తుడై దానిని వేదించి, శరమువలె తద్భావమై ఉండాలి. ఆ పరావర తత్త్వ దర్శనముతో సమస్త క్రియలు నివృత్తి చెందుతాయి.

Verse 11

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—మోక్షార్థులందరూ ధ్యానించవలసినది. ‘భూః’ ద్వారా పృథివి, అగ్ని, ఋగ్వేదం సూచింపబడతాయి; అదే పితామహ సృష్టికర్త. ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’ లో లయం పొందితే అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు, ‘భువః’ మరియు విష్ణు జనార్దనుని బోధ కలుగుతుంది. రెండవ భాగమైన ‘ఉ’ లో లయం పొందితే ద్యౌలోకం, సూర్యుడు, సామవేదం, ‘స్వః’ మరియు మహేశ్వరుని బోధ కలుగుతుంది. మూడవ భాగమైన ‘మ’ లో లయం పొందితే—‘అ’ పీతవర్ణమై రజోగుణమని, ‘ఉ’ శ్వేతమై సాత్త్వికమని, ‘మ’ కృష్ణమై తామసమని చెప్పబడింది. ప్రణవం అష్టాంగం, చతుష్పాదం, త్రిస్థానం, పంచదైవతముతో కూడినది. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ శరము, బ్రహ్మ లక్ష్యము; అప్రమత్తుడై దానిని వేదించి, శరమువలె తద్భావమై ఉండాలి. ఆ పరాత్పర-వ్యాపక తత్త్వ దర్శనముతో సమస్త క్రియలు నివృత్తి చెందుతాయి.

Verse 12

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—మోక్షాన్ని కోరువారందరూ ధ్యానించవలసినది. ‘భూః’ ద్వారా పృథివి, అగ్ని, ఋగ్వేదం సూచింపబడతాయి; అదే పితామహ సృష్టికర్త. ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’ లో లయం పొందితే అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు, ‘భువః’ మరియు విష్ణు జనార్దనునితో తాదాత్మ్య బోధ కలుగుతుంది. రెండవ భాగమైన ‘ఉ’ లో లయం పొందితే ద్యౌలోకం, సూర్యుడు, సామవేదం, ‘స్వః’ మరియు మహేశ్వరుని బోధ కలుగుతుంది. మూడవ భాగమైన ‘మ’ లో లయం పొందితే—‘అ’ పీతవర్ణమై రజోగుణమని, ‘ఉ’ శ్వేతమై సాత్త్వికమని, ‘మ’ కృష్ణమై తామసమని చెప్పబడింది. ప్రణవం అష్టాంగం, చతుష్పాదం, త్రిస్థానం, పంచదైవతముతో కూడినది. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ శరము, బ్రహ్మ లక్ష్యము; అప్రమత్తుడై దానిని వేదించి, శరమువలె తద్భావమై ఉండాలి. ఆ పరావర (పర-అపర, వ్యాపక-అతీత) తత్త్వ దర్శనముతో సమస్త క్రియలు తిరిగి నిలిచిపోతాయి.

Verse 13

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—మోక్షార్థులందరూ ధ్యానించవలసినది. భూమి, అగ్ని, ఋగ్వేదము ‘భూః’; దానికి అధిదేవత పితామహుడు (బ్రహ్మ). ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’ లో లయమైతే అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు; ‘భువః’ విష్ణువు జనార్దనుడు. రెండవ భాగమైన ‘ఉ’ లో లయమైతే ద్యౌలోకం, సూర్యుడు, సామవేదం; ‘స్వః’ మహేశ్వరుడు. మూడవ భాగమైన ‘మ’ లో లయమైతే—‘అ’ పీతవర్ణం రజోగుణం, ‘ఉ’ శుక్లం సాత్త్వికం, ‘మ’ కృష్ణం తామసం అని చెప్పబడింది. ప్రణవం అష్టాంగం, చతుష్పాదం, త్రిస్థానం, పంచదైవతయుక్తం. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ శరం, బ్రహ్మ లక్ష్యం. అప్రమత్తుడై దానిని భేదించాలి; శరంలా తత్త్వమయుడవాలి. పరాపర తత్త్వ దర్శనముతో సమస్త క్రియలు నివృత్తి చెందుతాయి.

Verse 14

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—మోక్షార్థులందరూ ధ్యానించవలసినది. భూమి, అగ్ని, ఋగ్వేదము ‘భూః’; దానికి అధిదేవత పితామహుడు (బ్రహ్మ). ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’ లో లయమైతే అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు; ‘భువః’ విష్ణువు జనార్దనుడు. రెండవ భాగమైన ‘ఉ’ లో లయమైతే ద్యౌలోకం, సూర్యుడు, సామవేదం; ‘స్వః’ మహేశ్వరుడు. మూడవ భాగమైన ‘మ’ లో లయమైతే—‘అ’ పీతవర్ణం రజోగుణం, ‘ఉ’ శుక్లం సాత్త్వికం, ‘మ’ కృష్ణం తామసం అని చెప్పబడింది. ప్రణవం అష్టాంగం, చతుష్పాదం, త్రిస్థానం, పంచదైవతయుక్తం. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ శరం, బ్రహ్మ లక్ష్యం. అప్రమత్తుడై దానిని భేదించాలి; శరంలా తత్త్వమయుడవాలి. పరాపర తత్త్వ దర్శనముతో సమస్త క్రియలు నివృత్తి చెందుతాయి.

Verse 15

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ध्येयं सर्वमुमुक्षिभिः । पृथिव्यग्निश्च ऋग्वेदो भूरित्येव पितामहः ॥ अकारे तु लयं प्राप्ते प्रथमे प्रणवांशके । अन्तरिक्षं यजुर्वायुर्भुवो विष्णुर्जनार्दनः ॥ उकारे तु लयं प्राप्ते ...

‘ఓం’—ఏకాక్షర బ్రహ్మ—మోక్షార్థులందరూ ధ్యానించవలసినది. భూమి, అగ్ని, ఋగ్వేదము ‘భూః’; దానికి అధిదేవత పితామహుడు (బ్రహ్మ). ప్రణవపు మొదటి భాగమైన ‘అ’ లో లయమైతే అంతరిక్షం, యజుర్వేదం, వాయువు; ‘భువః’ విష్ణువు జనార్దనుడు. రెండవ భాగమైన ‘ఉ’ లో లయమైతే ద్యౌలోకం, సూర్యుడు, సామవేదం; ‘స్వః’ మహేశ్వరుడు. మూడవ భాగమైన ‘మ’ లో లయమైతే—‘అ’ పీతవర్ణం రజోగుణం, ‘ఉ’ శుక్లం సాత్త్వికం, ‘మ’ కృష్ణం తామసం అని చెప్పబడింది. ప్రణవం అష్టాంగం, చతుష్పాదం, త్రిస్థానం, పంచదైవతయుక్తం. ఓంకారాన్ని ఎరుగని వాడు బ్రహ్మజ్ఞుడు కాడు. ప్రణవం ధనుస్సు, ఆత్మ శరం, బ్రహ్మ లక్ష్యం. అప్రమత్తుడై దానిని భేదించాలి; శరంలా తత్త్వమయుడవాలి. పరాపర తత్త్వ దర్శనముతో సమస్త క్రియలు నివృత్తి చెందుతాయి.

Verse 16

ओङ्कारप्रभवा देवा ओङ्कारप्रभवाः स्वराः । ओङ्कारप्रभवं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥१६॥

ఓంకారమునుండి దేవతలు ఉద్భవిస్తారు; ఓంకారమునుండే (వేద) స్వరాలు ప్రదర్శితమవుతాయి. ఓంకారమునుండే ఈ సమస్త త్రిలోకం—చరాచరములతో సహా—ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 17

ह्रस्वो दहति पापानि दीर्घः सम्पत्प्रदोऽव्ययः । अर्धमात्रा समायुक्तः प्रणवो मोक्षदायकः ॥१७॥

హ్రస్వ ఉచ్చారణం పాపాలను దహిస్తుంది; దీర్ఘ ఉచ్చారణం అవ్యయమై సంపదను ప్రసాదిస్తుంది. అర్ధమాత్రతో సంయుక్తమైన ప్రణవం మోక్షదాయకం।

Verse 18

तैलधारामिवाच्छिन्नं दीर्घघण्टानिनादवत् । अवाच्यं प्रणवस्याग्रं यस्तं वेद स वेदवित् ॥१८॥

అవిచ్ఛిన్నమైన తైలధార వలె, దీర్ఘంగా మ్రోగే గంటానినాద ప్రతిధ్వని వలె—ప్రణవస్య అగ్రభాగం అవాచ్యం. దానిని ఎరిగినవాడే వేదవిత్తు।

Verse 19

हृत्पद्मकर्णिकामध्ये स्थिरदीपनिभाकृतिम् । अङ्गुष्ठमात्रमचलं ध्यायेदोङ्कारमीश्वरम् ॥१९॥

హృదయపద్మ కర్ణిక మధ్యలో, స్థిర దీపశిఖ వలె రూపముగల, అంగుష్ఠమాత్ర పరిమాణముతో, అచలమైన ఓంకారస్వరూప ఈశ్వరుని ధ్యానించాలి।

Verse 20

इडया वायुमापूर्य पूरयित्वोदरस्थितम् । ओङ्कारं देहमध्यस्थं ध्यायेज्ज्वालावलीवृतम् ॥ ब्रह्मा पूरक इत्युक्तो विष्णुः कुम्भक उच्यते । रेचो रुद्र इति प्रोक्तः प्राणायामस्य देवताः ॥२०-२१॥

ఇడా నాడి ద్వారా వాయువును లోనికి పూరించి (పూరక), దానిని ఉదరంలో స్థిరపరచి, దేహమధ్యంలో జ్వాలావళితో ఆవరించబడిన ఓంకారాన్ని ధ్యానించాలి। పూరకము బ్రహ్మ, కుంభకము విష్ణు, రేచకము రుద్ర—ఇవే ప్రాణాయామ దేవతలు।

Verse 21

इडया वायुमापूर्य पूरयित्वोदरस्थितम् । ओङ्कारं देहमध्यस्थं ध्यायेज्ज्वालावलीवृतम् ॥ ब्रह्मा पूरक इत्युक्तो विष्णुः कुम्भक उच्यते । रेचो रुद्र इति प्रोक्तः प्राणायामस्य देवताः ॥२०-२१॥

ఇడా నాడి ద్వారా వాయువును లోనికి పూరించి (పూరక), దానిని ఉదరంలో స్థిరపరచి, దేహమధ్యంలో జ్వాలావళితో ఆవరించబడిన ఓంకారాన్ని ధ్యానించాలి। పూరకము బ్రహ్మ, కుంభకము విష్ణు, రేచకము రుద్ర—ఇవే ప్రాణాయామ దేవతలు।

Verse 22

आत्मानमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् । ध्याननिर्मथनाभ्यासादेव पश्येन्निगूढवत् ॥२२॥

ఆత్మను అధో-అరణిగా, ప్రణవం (ఓం) ను ఉత్తర-అరణిగా చేసి, ధ్యానమనే మథనాన్ని పునఃపునః అభ్యసించడం ద్వారానే గూఢంగా ఉన్న తత్త్వాన్ని దర్శించాలి।

Verse 23

ओङ्कारध्वनिनादेन वायोः संहरणान्तिकम् । यावद्बलं समादध्यात् सम्यङ्नादलयावधि ॥२३॥

ఓంకార ధ్వని-నాదంతో ప్రాణవాయువును సంహరణ (ప్రత్యాహార/లయ) సమీపానికి చేర్చాలి; అవసరమైనంత బలాన్ని సమ్యక్‌గా సమాధానపరచాలి—నాదలయ పరిమితి వరకు।

Verse 24

गमागमस्थं गमनादिशून्यम् ओङ्कारमेकं रविकोटिदीप्तिम् । पश्यन्ति ये सर्वजनान्तरस्थं हंसात्मकं ते विरजा भवन्ति ॥२४॥

ఏకమైన ఓంకారాన్ని దర్శించేవారు—ఆగమన-గమనంలో నిలిచినా గమనాది క్రియలేనివాడు, కోటి సూర్యులవలె ప్రకాశవంతుడు, సమస్త జనుల అంతరంలో నివసించేవాడు, హంసస్వరూపుడు—వారు విరజులు (నిర్మలులు) అవుతారు।

Verse 25

यन्मनस्त्रिजगत्सृष्टिस्थितिव्यसनकर्मकृत् । तन्मनो विलयं याति तद्विष्णोः परमं पदम्॥

త్రిలోకాల సృష్టి, స్థితి, ప్రళయ కర్మలకు కర్త అయిన ఆ మనస్సు—అదే మనస్సు లయమునకు చేరినప్పుడు, అదే విష్ణువின் పరమపదము.

Verse 26

अष्टपत्रं तु हृत्पद्मं द्वात्रिंशत्केसरान्वितम् । तस्य मध्ये स्थितो भानुर्भानुमध्यगतः शशी॥

హృదయపద్మము అష్టదళములతో, ద్వాత్రింశత్ కేశరములతో యుక్తమై ఉంది. దాని మధ్యలో సూర్యుడు; సూర్యమధ్యంలో చంద్రుడు ఉన్నాడు.

Verse 27

शशिमध्यगतो वह्निर्वह्निमध्यगता प्रभा । प्रभामध्यगतं पीठं नानारत्नप्रवेष्टितम्॥ तस्य मध्यगतं देवं वासुदेवं निरञ्जनम् । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं मुक्तामणिविभूषितम्॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं चन्द्रकोटिसमप्रभम् । ए...

చంద్రుని మధ్యలో అగ్ని, అగ్నిమధ్యలో ప్రభ. ఆ ప్రభమధ్యలో నానారత్నాలతో అలంకరించబడిన ఆసనం ఉంది. దాని మధ్యలో నిరంజనుడైన దేవుడు వాసుదేవుని ధ్యానించాలి—ఆయన వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సము, కౌస్తుభము ప్రకాశించును; ముత్యమణులతో విభూషితుడు; శుద్ధ స్ఫటికసదృశుడు; కోటి చంద్రుల సమానమైన కాంతితో వెలుగుచున్నవాడు. ఈ విధంగా వినయసంపన్నుడై మహావిష్ణువును ధ్యానించాలి.

Verse 28

शशिमध्यगतो वह्निर्वह्निमध्यगता प्रभा । प्रभामध्यगतं पीठं नानारत्नप्रवेष्टितम् ॥ तस्य मध्यगतं देवं वासुदेवं निरञ्जनम् । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं मुक्तामणिविभूषितम् ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं चन्द्रकोटिसमप्रभम् ।...

చంద్రమండల మధ్యలో అగ్ని, అగ్ని మధ్యలో ప్రభ; ఆ ప్రభ మధ్యలో నానారత్నాలతో పొదిగిన ఆసనం. దాని మధ్యలో నిరంజనుడైన వాసుదేవ దేవుని ధ్యానించాలి—వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సం, కౌస్తుభం ధరించినవాడు; ముక్తామణులతో విభూషితుడు; శుద్ధ స్ఫటికసదృశుడు; కోటి చంద్రుల సమాన కాంతిగలవాడు. ఈ విధంగా వినయంతో మహావిష్ణువును ధ్యానించాలి.

Verse 29

शशिमध्यगतो वह्निर्वह्निमध्यगता प्रभा । प्रभामध्यगतं पीठं नानारत्नप्रवेष्टितम् ॥ तस्य मध्यगतं देवं वासुदेवं निरञ्जनम् । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं मुक्तामणिविभूषितम् ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं चन्द्रकोटिसमप्रभम् ।...

చంద్రమండల మధ్యలో అగ్ని, అగ్ని మధ్యలో ప్రభ; ఆ ప్రభ మధ్యలో నానారత్నాలతో పొదిగిన ఆసనం. దాని మధ్యలో నిరంజనుడైన వాసుదేవ దేవుని ధ్యానించాలి—వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సం, కౌస్తుభం ధరించినవాడు; ముక్తామణులతో విభూషితుడు; శుద్ధ స్ఫటికసదృశుడు; కోటి చంద్రుల సమాన కాంతిగలవాడు. ఈ విధంగా వినయంతో మహావిష్ణువును ధ్యానించాలి.

Verse 30

अतसीपुष्पसंकाशं नाभिस्थाने प्रतिष्ठितम् । चतुर्भुजं महाविष्णुं पूरकेण विचिन्तयेत् ॥ कुम्भकेन हृदिस्थाने चिन्तयेत्कमलासनम् । ब्रह्माणं रक्तगौराभं चतुर्वक्त्रं पितामहम् ॥

పూరకము (శ్వాసగ్రహణం) తో నాభిస్థానంలో ప్రతిష్ఠితుడై, అతసీపుష్పసదృశ కాంతిగల, చతుర్భుజ మహావిష్ణువును విచింతించాలి। కుంభకము (శ్వాసనిరోధం) తో హృదయస్థానంలో కమలాసనుడైన బ్రహ్మను ధ్యానించాలి—రక్త-గౌర వర్ణుడు, చతుర్ముఖుడు, పితామహుడు।

Verse 31

अतसीपुष्पसंकाशं नाभिस्थाने प्रतिष्ठितम् । चतुर्भुजं महाविष्णुं पूरकेण विचिन्तयेत् ॥ कुम्भकेन हृदिस्थाने चिन्तयेत् कमलासनम् । ब्रह्माणं रक्तगौराभं चतुर्वक्त्रं पितामहम् ॥

అతసీ పుష్పసమానంగా నాభి-స్థానంలో ప్రతిష్ఠితుడైన చతుర్భుజ మహావిష్ణువును పూరకము (శ్వాసగ్రహణం)తో ధ్యానించాలి. కుంభకము (శ్వాసధారణ)తో హృదయ-స్థానంలో కమలాసనుడై, రక్త-గౌర కాంతిగల, చతుర్ముఖ పితామహ బ్రహ్మను చింతించాలి॥

Verse 32

रेचकेन तु विद्यात्मा ललाटस्थं त्रिलोचनम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं निष्कलं पापनाशनम् ॥ अञ्जपत्रमधःपुष्पमूर्ध्वनालमधोमुखम् । कदलीपुष्पसंकाशं सर्ववेदमयं शिवम् । शतारं शतपत्राढ्यं विकीर्णाम्बुजकर्णिकम् । तत्रा...

రేచకము (శ్వాసత్యాగం)తో జ్ఞానస్వరూపుడైన సాధకుడు లలాట-స్థానంలో ఉన్న త్రినేత్రుడిని—శుద్ధ స్ఫటికసమానుడు, నిష్కలుడు, పాపనాశకుడు—ధ్యానించాలి. అంజన-శ్యామ పత్రాలతో, అధోముఖంగా, క్రింద పుష్పం పై నాళం కలిగి, కదలి పుష్పసమానంగా, సర్వవేదమయుడైన శివుని; శత-అరములతో, శతపత్రసంపన్నంగా, వికీర్ణ కర్ణిక కలిగిన అంతఃపద్మంగా భావించాలి. అక్కడ సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని—ఇవన్నీ ఒకదానిపై ఒకటి గా ధ్యానించాలి. పద్మాన్ని విప్పి బోధ-చంద్ర, అగ్ని, సూర్యులను ధ్యానించి; దాని హృద్‌బీజాన్ని గ్రహించగా ఆత్మ ధృవంగా సంచరిస్తుంది/నిలుస్తుంది॥

Verse 33

रेचकेन तु विद्यात्मा ललाटस्थं त्रिलोचनम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं निष्कलं पापनाशनम् ॥ अञ्जपत्रमधःपुष्पमूर्ध्वनालमधोमुखम् । कदलीपुष्पसंकाशं सर्ववेदमयं शिवम् । शतारं शतपत्राढ्यं विकीर्णाम्बुजकर्णिकम् । तत्रा...

రేచకము (శ్వాసత్యాగం)తో జ్ఞానస్వరూపుడైన సాధకుడు లలాట-స్థానంలో ఉన్న త్రినేత్రుడిని—శుద్ధ స్ఫటికసమానుడు, నిష్కలుడు, పాపనాశకుడు—ధ్యానించాలి. అంజన-శ్యామ పత్రాలతో, అధోముఖంగా, క్రింద పుష్పం పై నాళం కలిగి, కదలి పుష్పసమానంగా, సర్వవేదమయుడైన శివుని; శత-అరములతో, శతపత్రసంపన్నంగా, వికీర్ణ కర్ణిక కలిగిన అంతఃపద్మంగా భావించాలి. అక్కడ సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని—ఇవన్నీ ఒకదానిపై ఒకటి గా ధ్యానించాలి. పద్మాన్ని విప్పి బోధ-చంద్ర, అగ్ని, సూర్యులను ధ్యానించి; దాని హృద్‌బీజాన్ని గ్రహించగా ఆత్మ ధృవంగా సంచరిస్తుంది/నిలుస్తుంది॥

Verse 34

रेचकेन तु विद्यात्मा ललाटस्थं त्रिलोचनम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं निष्कलं पापनाशनम् ॥ अञ्जपत्रमधःपुष्पमूर्ध्वनालमधोमुखम् । कदलीपुष्पसंकाशं सर्ववेदमयं शिवम् ॥ शतारं शतपत्राढ्यं विकीर्णाम्बुजकर्णिकम् । तत्रा...

రేచకము (శ్వాసత్యాగము) సమయంలో జ్ఞానస్వరూపుడైన సాధకుడు లలాటప్రదేశంలో త్రినేత్రుడైన, శుద్ధస్ఫటికసదృశమైన, నిష్కలమైన, పాపనాశక తత్త్వాన్ని ధ్యానించాలి. అధోముఖ పుష్పముతో, ఊర్ధ్వనాళముతో, క్రిందకు ముఖమై ఉన్న పద్మపత్రాన్ని—కదళీపుష్పసదృశమైన, సర్వవేదమయుడైన శివునిగా—ధ్యానించాలి; అది శతారములతో, శతపత్రసమృద్ధితో, వికీర్ణ కర్ణికతో యుక్తమై ఉంటుంది. అక్కడ సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని—ఇవన్నీ ఒకదాని మీద ఒకటి క్రమంగా చింతించాలి. పద్మాన్ని ఉద్ఘాటించి బోధచంద్రుడు, అగ్ని, సూర్యుడు అని ధ్యానించి, దాని హృద్బీజాన్ని గ్రహించి సాధకుడు ఆత్మలో ధృవంగా నిలుచును.

Verse 35

रेचकेन तु विद्यात्मा ललाटस्थं त्रिलोचनम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं निष्कलं पापनाशनम् ॥ अञ्जपत्रमधःपुष्पमूर्ध्वनालमधोमुखम् । कदलीपुष्पसंकाशं सर्ववेदमयं शिवम् ॥ शतारं शतपत्राढ्यं विकीर्णाम्बुजकर्णिकम् । तत्रा...

రేచకము ద్వారా జ్ఞానస్వరూపుడైన సాధకుడు లలాటంలో త్రినేత్రుడు, శుద్ధస్ఫటికతుల్యుడు, నిష్కలుడు, పాపనాశకుడు అయిన తత్త్వాన్ని ధ్యానించాలి; అధోముఖ పుష్పముతో, ఊర్ధ్వనాళముతో, క్రిందకు ముఖమై ఉన్న పద్మపత్రాన్ని—కదళీపుష్పసదృశమైన, సర్వవేదమయుడైన శివునిగా—ధ్యానించాలి; అది శతారములతో, శతపత్రసమృద్ధితో, వికీర్ణ కర్ణికతో యుక్తమై ఉంటుంది. అక్కడ సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని—ఇవన్నీ ఒకదాని మీద ఒకటి క్రమంగా చింతించాలి. పద్మాన్ని ఉద్ఘాటించి బోధచంద్రుడు, అగ్ని, సూర్యుడు అని ధ్యానించి, దాని హృద్బీజాన్ని వెలికితీసి సాధకుడు ఆత్మలో దృఢంగా స్థితి పొందును.

Verse 36

त्रिस्थानं च त्रिमात्रं च त्रिब्रह्म च त्रयाक्षरम् । त्रिमात्रमर्धमात्रं वा यस्तं वेद स वेदवित् ॥३६॥

మూడు స్థానములు, మూడు మాత్రలు, త్రిబ్రహ్మస్వరూపము మరియు మూడు అక్షరములు గల ఆ తత్త్వాన్ని—దాని త్రిమాత్రను గాని అర్ధమాత్రను గాని ఎవడు తెలుసుకొనునో, వాడే నిజమైన వేదవిత్తు.

Verse 37

तैलधारामिवाच्छिन्नदीर्घघण्टानिनादवत् । बिन्दुनादकलातीतं यस्तं वेद स वेदवित् ॥३७॥

నూనె ధారలా అవిచ్ఛిన్నంగా, గంట ధ్వని దీర్ఘంగా నిరంతరం మ్రోగినట్లుగా—బిందు, నాద, కళలకు అతీతమైన ఆ తత్త్వాన్ని ఎవడు తెలుసుకొనునో, వాడే వేదవిత్తు.

Verse 38

यथैवोत्पलनालेन तोयमाकर्षयेन्नरः । तथैवोत्कर्षयेद्वायुं योगी योगपथे स्थितः ॥३८॥

మనిషి కమల నాళం ద్వారా నీటిని పైకి లాగినట్లే, యోగమార్గంలో స్థితుడైన యోగి ప్రాణవాయువును పైకి ఆకర్షించి ఉద్ధరించాలి.

Verse 39

अर्धमात्रात्मकं कृत्वा कोशीभूतं तु पङ्कजम् । कर्षयेन्नलमात्रेण भ्रुवोर्मध्ये लयं नयेत् ॥३९॥

అర్ధమాత్రా స్వరూపమైన పద్మాన్ని ఏర్పరచి, దానిని కోశంలా ఆవరణరూపంగా చేసి, కేవలం నాళమాత్ర ప్రమాణంతో దానిని లాగాలి; భ్రూమధ్యంలో మనస్సును లయానికి చేర్చాలి.

Verse 40

भ्रुवोर्मध्ये ललाटे तु नासिकायास्तु मूलतः । जानीयादमृतं स्थानं तद्ब्रह्मायतनं महत् ॥४०॥

భ్రూవుల మధ్యలో, లలాటంలో, నాసికా మూలదేశంలో ఉన్న ఆ స్థానాన్ని అమృతస్థానముగా తెలుసుకోవాలి; అదే బ్రహ్ముని మహత్తర ఆయతనం.

Verse 41

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारश्च धारणा । ध्यानं समाधिरेतानि योगाङ्गानि भवन्ति षट् ॥४१॥

ఆసనం, ప్రాణసంరోధం, ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి—ఇవే యోగానికి ఆరు అంగాలు.

Verse 42

आसनानि च तावन्ति यावन्त्यो जीवजातयः । एतेषानतुलान्भेदान्विजानाति महेश्वरः ॥४२॥

జీవజాతులు ఎంతెన్ని ఉన్నాయో ఆసనాలు అంతెన్ని; వాటి అతుల్య భేదాలను మహేశ్వరుడే తెలుసుకొనును.

Verse 43

छिद्रं भद्रं तथा सिंहं पद्मं चेति चतुष्टयम् । आधारं प्रथमं चक्रं स्वाधिष्ठानं द्वितीयकम् ॥४३॥

‘ఛిద్ర’, ‘భద్ర’, ‘సింహ’, ‘పద్మ’—ఇవి నాలుగు సమూహం. ‘ఆధార’ము మొదటి చక్రం; ‘స్వాధిష్ఠాన’ము రెండవ చక్రం.

Verse 44

योनिस्थानं तयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । आधाराख्ये गुदस्थाने पङ्कजं यच्चतुर्दलम् ॥ तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । योनिमध्ये स्थितं लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं तथा ॥ मस्तके मणिवद्भिन्नं यो ज...

ఆ రెండింటి మధ్య ‘యోని-స్థానం’ అని చెప్పబడుతుంది; అది కామరూపమై ఉంటుంది. ‘ఆధార’మనే గుదప్రదేశంలో నాలుగు దళాల పద్మం ఉంది. దాని మధ్యలో ‘కామా’ అనే, సిద్ధులు వందించే యోని ప్రకటించబడింది. యోనిమధ్యంలో పశ్చిమాభిముఖ లింగం స్థితమై ఉంది; శిరస్సులో మణివలె విభిన్నమై ఉన్నదని ఎవడు తెలుసునో వాడే యోగవిత్. అది తప్త స్వర్ణసదృశంగా, విద్యుత్‌రేఖవలె స్ఫురిస్తుంది. అగ్నికి పైగా చతురస్రం, మేఢ్రమునకు క్రింద ప్రతిష్ఠితము; ‘స్వ’ అనే అక్షరంతో ప్రాణం ప్రవృత్తమగును—స్వాధిష్ఠానం దానికి ఆశ్రయం.

Verse 45

योनिस्थानं तयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । आधाराख्ये गुदस्थाने पङ्कजं यच्चतुर्दलम् ॥ तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । योनिमध्ये स्थितं लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं तथा ॥ मस्तके मणिवद्भिन्नं यो ज...

ఆ రెండింటి మధ్య ‘యోని-స్థానం’ అని చెప్పబడుతుంది; అది కామరూపమై ఉంటుంది. ‘ఆధార’మనే గుదప్రదేశంలో నాలుగు దళాల పద్మం ఉంది. దాని మధ్యలో ‘కామా’ అనే, సిద్ధులు వందించే యోని ప్రకటించబడింది. యోనిమధ్యంలో పశ్చిమాభిముఖ లింగం స్థితమై ఉంది; శిరస్సులో మణివలె విభిన్నమై ఉన్నదని ఎవడు తెలుసునో వాడే యోగవిత్. అది తప్త స్వర్ణసదృశంగా, విద్యుత్‌రేఖవలె స్ఫురిస్తుంది. అగ్నికి పైగా చతురస్రం, మేఢ్రమునకు క్రింద ప్రతిష్ఠితము; ‘స్వ’ అనే అక్షరంతో ప్రాణం ప్రవృత్తమగును—స్వాధిష్ఠానం దానికి ఆశ్రయం.

Verse 46

योनिस्थानं तयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । आधाराख्ये गुदस्थाने पङ्कजं यच्चतुर्दलम् ॥ तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । योनिमध्ये स्थितं लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं तथा ॥ मस्तके मणिवद्भिन्नं यो ज...

గుదము మరియు జననేంద్రియము మధ్యనున్న స్థలము కామస్వరూపమైన ‘యోనిస్థానం’ అని చెప్పబడుతుంది. ‘ఆధార’ అనే గుదప్రదేశంలో నాలుగు దళముల పద్మము ఉంది. దాని మధ్యలో సిద్ధులు వందించే ‘కామా’ అనే యోని ప్రకటించబడింది. ఆ యోనిమధ్యంలో పశ్చిమాభిముఖమైన లింగము స్థితమై ఉంది. శిరస్సు మణివలె చీలినదిగా దీనిని ఎరిగినవాడు యోగవిత్తు. అది తప్తసువర్ణాకారముగా, విద్యుత్‌రేఖవలె స్ఫురిస్తుంది. అగ్నికి పైగా, జననేంద్రియానికి దిగువగా చతురస్రమండలము ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. తన స్వనాదముచే ప్రాణము ఉద్భవిస్తుంది; దానికి ఆశ్రయము స్వాధిష్ఠానం.

Verse 47

योनिस्थानं तयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । आधाराख्ये गुदस्थाने पङ्कजं यच्चतुर्दलम् ॥ तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । योनिमध्ये स्थितं लिङ्गं पश्चिमाभिमुखं तथा ॥ मस्तके मणिवद्भिन्नं यो ज...

ఆ రెండింటి మధ్యనున్న ప్రాంతము కామరూపమైన ‘యోని-ప్రదేశం’ అని చెప్పబడుతుంది. గుదప్రదేశంలోని ‘ఆధార’ స్థలములో నాలుగు దళముల పద్మము స్థితమై ఉంది. దాని కేంద్రంలో సిద్ధులు వందించే ‘కామా’ అనే యోని అని చెప్పబడింది. యోనిమధ్యంలో పశ్చిమాభిముఖ లింగము ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. శిరస్సు మణివలె విభిన్నమై ఉన్నదిగా దీనిని ఎరిగినవాడు యోగవిత్తు. అది తప్తసువర్ణంలా, విద్యుత్‌రేఖలా స్ఫురిస్తుంది. అగ్నికి పైగా, జననేంద్రియానికి దిగువగా చతురస్రమండలము స్థాపితమై ఉంది. తన నాదముచే ప్రాణము ఉద్భవిస్తుంది; దానికి ఆశ్రయము స్వాధిష్ఠానం.

Verse 48

स्वाधिष्ठानं ततश्चक्रं मेढ्रमेव निगद्यते । मणिवत्तन्तुना यत्र वायुना पूरितं वपुः ॥ तन्नाभिमण्डलं चक्रं प्रोच्यते मणिपूरकम् । द्वादशारमहाचक्रे पुण्यपापनियन्त्रितः ॥ तावज्जीवो भ्रमत्येवं यावत्तत्त्वं न ...

తదనంతరం స్వాధిష్ఠాన-చక్రము జననేంద్రియ-ప్రదేశములో ఉందని చెప్పబడుతుంది; అక్కడ మణితంతువులాంటి సూక్ష్మ మార్గముచే వాయువుతో దేహము నిండుతుంది. నాభిమండలంలోని చక్రము ‘మణిపూరకము’ అని పిలువబడుతుంది. పన్నెండు అరల మహాచక్రములో జీవుడు పుణ్యపాపములచే నియంత్రితుడై ఉంటాడు. తత్త్వమును పొందనంతవరకు అతడు ఇలానే సంచరిస్తాడు. జననేంద్రియానికి పైగా, నాభికి దిగువగా పక్షి గుడ్డు ఆకారమైన ‘కందము’ ఉంది. అక్కడే డెబ్బై రెండు వేల నాడులు ఉద్భవిస్తాయి. ఆ నాడీ సహస్రాలలో డెబ్బై రెండు ప్రత్యేకముగా పేర్కొనబడినవి.

Verse 49

स्वाधिष्ठानं ततश्चक्रं मेढ्रमेव निगद्यते । मणिवत्तन्तुना यत्र वायुना पूरितं वपुः ॥ तन्नाभिमण्डलं चक्रं प्रोच्यते मणिपूरकम् । द्वादशारमहाचक्रे पुण्यपापनियन्त्रितः ॥ तावज्जीवो भ्रमत्येवं यावत्तत्त्वं न ...

స్వాధిష్ఠానమనే చక్రం మేఢ్రప్రదేశంలో ఉందని చెప్పబడుతుంది; అక్కడ మణివంటి సూక్ష్మ తంతువు ద్వారా ప్రాణవాయువు శరీరాన్ని నింపుతుంది. నాభిమండలంలో ఉన్న చక్రం మణిపూరకమని ప్రసిద్ధం; ద్వాదశార మహాచక్రంలో జీవుడు పుణ్యపాపాల చేత నియంత్రితుడవుతాడు. తత్త్వాన్ని పొందనంతవరకు జీవుడు ఇలానే సంచరిస్తాడు. మేఢ్రానికి పైగా, నాభికి దిగువగా పక్షి గుడ్డు ఆకారమైన కందం ఉంది; అక్కడి నుండి డెబ్బై రెండు వేల నాడులు ఉద్భవిస్తాయి, వాటిలో డెబ్బై రెండు నాడులు ప్రత్యేకంగా పేర్కొనబడతాయి।

Verse 50

स्वाधिष्ठानं ततश्चक्रं मेढ्रमेव निगद्यते । मणिवत्तन्तुना यत्र वायुना पूरितं वपुः ॥ तन्नाभिमण्डलं चक्रं प्रोच्यते मणिपूरकम् । द्वादशारमहाचक्रे पुण्यपापनियन्त्रितः ॥ तावज्जीवो भ्रमत्येवं यावत्तत्त्वं न ...

స్వాధిష్ఠాన చక్రం మేఢ్రంలో ఉందని చెప్పబడింది; అక్కడ మణివంటి సూక్ష్మ తంతువు ద్వారా ప్రాణవాయువు దేహాన్ని నింపుతుంది. నాభి ప్రాంతంలోని చక్రం మణిపూరకమని అంటారు; ద్వాదశార మహాచక్రంలో జీవుడు పుణ్యపాపాల నియమానికి లోబడి ఉంటాడు. తత్త్వసాక్షాత్కారం కలగనంతవరకు జీవుడు ఇలానే తిరుగుతాడు. మేఢ్రానికి పైగా, నాభికి దిగువగా అండాకార కందం ఉంది; దానినుంచి డెబ్బై రెండు వేల నాడులు పుట్టి, వాటిలో డెబ్బై రెండు నాడులు ప్రత్యేకంగా పేర్కొనబడతాయి।