Amritnada

Verse 1

शास्त्राण्यधीत्य मेधावी अभ्यस्य च पुनः पुनः । परं ब्रह्म विज्ञाय उल्कावत्तान्यथोत्सृजेत् ॥१॥

శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేసి, మళ్లీ మళ్లీ అభ్యాసం చేసి, మేధావి పరబ్రహ్మాన్ని తెలిసికొని ఆ శాస్త్రాలను అగ్నిశలాక వలె విడిచిపెట్టాలి।

Verse 2

ओङ्कारं रथमारुह्य विष्णुं कृत्वाथ सारथिम् । ब्रह्मलोकपदान्वेषी रुद्राराधनतत्परः ॥२॥

ఓంకార రథాన్ని అధిరోహించి, విష్ణువును సారథిగా చేసుకొని, బ్రహ్మలోక పదాన్ని అన్వేషించే వాడు రుద్రారాధనలో తత్పరుడై ముందుకు సాగుతాడు।

Verse 3

तावद्रथेन गन्तव्यं यावद्रथपथि स्थितः । स्थित्वा रथपथस्थानं रथमुत्सृज्य गच्छति ॥३॥

రథమార్గంలో ఉన్నంతవరకు రథంతోనే ప్రయాణించాలి. రథమార్గాంత స్థితికి చేరిన తరువాత రథాన్ని విడిచి ముందుకు సాగుతాడు।

Verse 4

मात्रालिङ्गपदं त्यक्त्वा शब्दव्यञ्जनवर्जितम् । अस्वरेण मकारेण पदं सूक्ष्मं च गच्छति ॥४॥

మాత్రా-లింగ లక్షణములైన ‘పద’ాన్ని విడిచి, శబ్ద-వ్యంజన ఉచ్చారణలేని, స్వరరహిత ‘మకార’ ద్వారా సూక్ష్మ పదాన్ని చేరుతాడు।

Verse 5

शब्दादिविषयाः पञ्च मनश्चैवातिचञ्चलम् । चिन्तयेदात्मनो रश्मीन्प्रत्याहारः स उच्यते ॥५॥

శబ్దాది ఐదు విషయాలు మరియు మనస్సు అత్యంత చంచలమైనవి; ఆత్మ యొక్క రశ్ములను (బాహ్యప్రవాహాలను) ధ్యానించుటే ప్రత్యాహారమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 6

प्रत्याहारस्तथा ध्यानं प्राणायामोऽथ धारणा । तर्कश्चैव समाधिश्च षडङ्गो योग उच्यते ॥६॥

ఇంద్రియప్రత్యాహారం, తదుపరి ధ్యానం, ప్రాణాయామం, ఆపై ధారణ; అలాగే తర్కం మరియు సమాధి—ఇవే యోగానికి ఆరు అంగాలుగా చెప్పబడినవి.

Verse 7

यथा पर्वतधातूनां दह्यन्ते धमनान्मलाः । तथेन्द्रियकृता दोषा दह्यन्ते प्राणनिग्रहात् ॥७॥

పర్వత ధాతువులలోని మలినాలు ధమనంతో (భట్టిలో ఊదడం ద్వారా) దగ్ధమయ్యే విధంగా, ఇంద్రియాల వల్ల కలిగిన దోషాలు ప్రాణనిగ్రహంతో దగ్ధమవుతాయి.

Verse 8

प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषम् । प्रत्याहारेण संसर्गाद्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥८॥

ప్రాణాయామాలతో దోషాలను దగ్ధం చేయాలి; ధారణలతో కిల్బిషం (పాపమలాన్ని) నశింపజేయాలి. ప్రత్యాహారంతో విషయసంసర్గం నుండి విడిపోవాలి; ధ్యానంతో అనీశ్వర గుణాలను అధిగమించాలి.

Verse 9

किल्बिषं हि क्षयं नीत्वा रुचिरं चैव चिन्तयेत् ॥९॥

కిల్బిషాన్ని (పాపమలాన్ని) నిజంగా క్షయానికి చేర్చి, ఆపై ‘రుచిర’—ఆ ప్రకాశమయ/మనోహర తత్త్వాన్ని చింతించాలి.

Verse 10

रुचिरं रेचकं चैव वायोराकर्षणं तथा । प्राणायामस्त्रयः प्रोक्ता रेचपूरककुम्भकाः ॥१०॥

‘రుచిర’, అలాగే రేచకం (శ్వాస విడిచివేత) మరియు వాయువు ఆకర్షణ (ఆకర్షణ/పూరణ)—ప్రాణాయామాలు మూడు అని ప్రకటించబడ్డాయి: రేచక, పూరక, కుంభక.

Verse 11

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । त्रिः पठेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते ॥११॥

వ్యాహృతులు, ప్రణవంతో కూడి, ‘శిరస్’ (పరిశిష్టం) సహితంగా గాయత్రిని మూడుసార్లు జపించాలి; ప్రాణాన్ని దీర్ఘంగా నియమించి—ఇదే ప్రాణాయామమని చెప్పబడింది.

Verse 12

उत्क्षिप्य वायुमाकाशं शून्यं कृत्वा निरात्मकम् । शून्यभावेन युञ्जीयाद्रेचकस्येति लक्षणम् ॥१२॥

వాయువును బయటకు విడిచిపెట్టి, ఆకాశాన్ని శూన్యంగా, ఆత్మాభిమానరహితంగా చేయాలి; శూన్యభావంతో మనస్సును యోగింపాలి—ఇదే రేచక లక్షణం.

Verse 13

वक्त्रेणोत्पलनालेन तोयमाकर्षयेन्नरः । एवं वायुर्ग्रहीतव्यः पूरकस्येति लक्षणम् ॥१३॥

మనిషి కమల నాళం ద్వారా నోటితో నీటిని లాగినట్లే, వాయువును లోపలికి గ్రహించాలి; ఇదే పూరక లక్షణం.

Verse 14

नोच्छ्वसेन्न च निश्वासेत् गात्राणि नैव चालयेत् । एवं भावं नियुञ्जीयात् कुम्भकस्येति लक्षणम् ॥१४॥

శ్వాసను లోపలికి తీసుకోకూడదు, బయటకు విడిచిపెట్టకూడదు; అవయవాలను ఏమాత్రం కదల్చకూడదు; ఇలాంటి భావంలో నిలవాలి—ఇదే కుంభక లక్షణం.

Verse 15

अन्धवत्पश्य रूपाणि शब्दं बधिरवत् शृणु । काष्ठवत्पश्य ते देहं प्रशान्तस्येति लक्षणम् ॥१५॥

రూపాలను అంధుడిలా చూడుము; శబ్దాన్ని బధిరుడిలా వినుము; నీ దేహాన్ని కట్టెలా భావించుము—ఇదే ప్రశాంతుని లక్షణం.

Verse 16

मनः सङ्कल्पकं ध्यात्वा संक्षिप्यात्मनि बुद्धिमान् । धारयित्वा तथाऽऽत्मानं धारणा परिकीर्तिता ॥१६॥

మనస్సు సంకల్పస్వరూపమని ధ్యానించి, జ్ఞాని దానిని ఆత్మలో సంక్షిప్తం (లయం) చేస్తాడు. ఆ విధంగా ఆత్మను స్థిరంగా ధారించడం ‘ధారణ’ అని ప్రకటించబడింది॥१६॥

Verse 17

आगमस्याविरोधेन ऊहनं तर्क उच्यते । समं मन्येत यं लब्ध्वा स समाधिः प्रकीर्तितः ॥१७॥

ఆగమం (శాస్త్రం)కు విరోధం కాని ఊహన/విచారణనే ‘తర్కం’ అంటారు. దానిని పొందిన తరువాత సమస్తాన్ని సమంగా (ఏకరసంగా) భావించేది—అదే ‘సమాధి’ అని ప్రకటించబడింది॥१७॥

Verse 18

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

సమతలమైన, రమ్యమైన, సర్వదోషవివర్జితమైన భూమిభాగంలో మనోమయీ రక్షను స్థాపించి, మండలంలో జపం చేసి, పద్మకం, స్వస్తికం లేదా భద్రాసనం—ఏదైనా యోగాసనాన్ని సమ్యక్‌గా బద్ధం చేసి ఉత్తరాభిముఖంగా స్థితి చెందాలి. ఒక వేళ్లతో ఒక నాసికాపుటాన్ని మూసి ప్రాణం (మారుతం)ను లోనికి ఆకర్షించి, అంతరాగ్నిని ధారించి, శబ్దమాత్రాన్నే ధ్యానించాలి॥१८–२०॥

Verse 19

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

సమతలమైన, రమ్యమైన, దోషరహితమైన స్థలంలో మనోమయీ రక్షను స్థాపించి, మండలంలో జపం చేసి, పద్మకం/స్వస్తికం/భద్రాసనం—ఏదైనా ఆసనాన్ని సమ్యక్‌గా బద్ధం చేసి ఉత్తరాభిముఖంగా స్థితి చెందాలి. ఒక వేళ్లతో ఒక నాసికాపుటాన్ని మూసి ప్రాణాన్ని లోనికి ఆకర్షించి, అంతరాగ్నిని ధారించి, శబ్దమాత్రాన్నే ధ్యానించాలి॥१८–२०॥

Verse 20

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

దోషరహితమైన, సమతలమైన, రమ్యమైన స్థలంలో మనోమయీ రక్షను స్థాపించి, మండలంలో జపం చేసి, పద్మకం/స్వస్తికం/భద్రాసనం లో సమ్యక్‌గా కూర్చొని ఉత్తరాభిముఖంగా ఉండాలి. ఒక వేళ్లతో ఒక నాసికాపుటాన్ని మూసి ప్రాణాన్ని లోనికి ఆకర్షించి, అంతరాగ్నిని ధారించి, శబ్దమాత్రాన్నే ధ్యానించాలి॥१८–२०॥

Verse 21

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ॐ इत्येकेन रेचयेत् । दिव्यमन्त्रेण बहुशः कुर्यादात्ममलच्युतिम् ॥२१॥

‘ఓం’ ఏకాక్షర బ్రహ్మ. ఆ ఒక్క ‘ఓం’తోనే రేచనము (శ్వాసత్యాగము) చేయాలి; దివ్యమంత్రాన్ని పునఃపునః అభ్యసించి ఆత్మమలాన్ని తొలగించాలి.

Verse 22

पश्चाद्ध्यायीत् पूर्वोक्तक्रमशो मन्त्रविद्बुधः । स्थूलातिस्थूलमात्रायं नाभेरूर्ध्वरुपक्रमः ॥२२॥

తర్వాత మంత్రవిదుడైన బుధుడు, ముందుగా చెప్పిన క్రమానుసారం వరుసగా ధ్యానించాలి—స్థూలం నుండి అతిస్థూలం వరకు ఈ మాత్రలో, నాభి నుండి పైకి సాగు రూపంతో ప్రారంభించాలి.

Verse 23

तिर्यगूर्ध्वमधो दृष्टिं विहाय च महामतिः । स्थिरस्थायी विनिष्कम्पः सदा योगं समभ्यसेत् ॥२३॥

పక్కకు, పైకి, కిందకు—ఈ దిశల దృష్టిని విడిచి, మహామతి సాధకుడు స్థిరంగా, నిలకడగా, కంపనరహితుడై సదా యోగాభ్యాసం చేయాలి.

Verse 24

तालमात्राविनिष्कम्पो धारणायोजनं तथा । द्वादशमात्रो योगस्तु कालतो नियमः स्मृतः ॥२४॥

తాళమాత్ర కాలం పాటు కంపనరహిత స్థిరత్వమే ధారణ యొక్క ప్రయోగమని చెప్పబడింది; యోగం మాత్రం ద్వాదశమాత్రలది—కాలపరమైన ఈ నియమం స్మృతిగా గుర్తించబడింది.

Verse 25

अघोषमव्यञ्जनमस्वरं च अकण्ठताल्वोष्ठमनासिकं च । अरेफजातमुभयोष्मवर्जितं यदक्षरं न क्षरते कदाचित् ॥२५॥

ఏ అక్షరం అఘోషం, వ్యంజనరహితం, స్వరరహితం; కంఠం, తాలువు, పెదవులు, నాసికా ఉచ్చారణలేనిది; ‘ర’ (రేఫ) జనితం కాదు, ఉష్మాలు (శ, ష, స, హ) రెండింటినీ వర్జించినది—ఆ అక్షరం ఎప్పుడూ క్షయించదు.

Verse 26

येनासौ पश्यते मार्गं प्राणस्तेन हि गच्छति । अतस्तमभ्यसेन्नित्यं सन्मार्गगमनाय वै ॥२६॥

ఏ ఉపాయంతో అతడు మార్గాన్ని దర్శిస్తాడో, అదే ఉపాయంతో ప్రాణము సాగుతుంది. కాబట్టి సన్మార్గగమనార్థం దానిని నిత్యం అభ్యసించాలి॥২৬॥

Verse 27

हृद्द्वारं वायुद्वारं च मूर्धद्वारमतः परम् । मोक्षद्वारं बिलं चैव सुषिरं मण्डलं विदुः ॥२७॥

వారు హృద్ద్వారం, వాయుద్వారం, మరియు దాని పైన మూధ్ద్వారం అని తెలుసుకొంటారు. అలాగే మోక్షద్వారాన్ని ‘బిలం’, ‘సుషిరం’, ‘మండలం’ అని కూడా అంటారు॥২৭॥

Verse 28

भयं क्रोधमथालस्यमतिस्वप्नातिजागरम् । अत्याहरमनाहरं नित्यं योगी विवर्जयेत् ॥२८॥

భయం, క్రోధం, ఆలస్యం; అతినిద్ర, అతిజాగరణ; అతిభోజనం, అనాహారం—ఇవన్నీ యోగి నిత్యం వర్జించాలి॥২৮॥

Verse 29

अनेन विधिना सम्यङ्नित्यमभ्यसतः क्रमात् । स्वयमुत्पद्यते ज्ञानं त्रिभिर्मासैर्न संशयः ॥२९॥

ఈ విధానంతో ఎవడు క్రమంగా సమ్యక్‌గా నిత్యం అభ్యసిస్తాడో, అతనిలో మూడు నెలల్లో జ్ఞానం స్వయంగా ఉద్భవిస్తుంది—సందేహం లేదు॥২৯॥

Verse 30

चतुर्भिः पश्यते देवान्पञ्चभिस्तुल्यविक्रमः । इच्छयाप्नोति कैवल्यं षष्ठे मासि न संशयः ॥३०॥

నాలుగు నెలల్లో దేవతలను దర్శిస్తాడు; ఐదు నెలల్లో వారితో సమాన విక్రముడవుతాడు. ఆరవ నెలలో సంకల్పమాత్రంతో కైవల్యాన్ని పొందుతాడు—సందేహం లేదు॥৩০॥

Verse 31

पार्थिवः पञ्चमात्रस्तु चतुर्मात्राणि वारुणः । आग्नेयस्तु त्रिमात्रोऽसौ वायव्यस्तु द्विमात्रकः ॥३१॥

పార్థివ తత్త్వం ఐదు మాత్రలది; వారుణ తత్త్వం నాలుగు మాత్రలది. ఆగ్నేయ తత్త్వం మూడు మాత్రలది; వాయవ్య తత్త్వం రెండు మాత్రలదని చెప్పబడింది.

Verse 32

एकमात्रस्तथाकाशो ह्यर्धमात्रं तु चिन्तयेत् । सिद्धिं कृत्वा तु मनसा चिन्तयेदात्मनात्मनि ॥३२॥

అలాగే ఆకాశం ఒక మాత్ర; అర్ధమాత్రను ధ్యానించాలి. మనస్సుతో సిద్ధిని సాధించి, ఆత్మచేత ఆత్మలో ఆత్మను చింతించాలి.

Verse 33

त्रिंशत्पर्वाङ्गुलः प्राणो यत्र प्राणः प्रतिष्ठितः । एष प्राण इति ख्यातो बाह्यप्राणस्य गोचरः ॥३३॥

ప్రాణం ‘ముప్పై పర్వ-అంగుళ’ పరిమాణమని చెప్పబడింది; ప్రాణం ఎక్కడ ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుందో. ఇదే ‘ప్రాణం’గా ప్రసిద్ధి—బాహ్య శ్వాస యొక్క గోచరం.

Verse 34

अशीतिश्च शतं चैव सहस्राणि त्रयोदश । लक्षश्चैकोननिःश्वास अहोरात्रप्रमाणतः ॥३४॥

అహోరాత్ర ప్రమాణం ప్రకారం—ఎనభై మరియు వంద, అలాగే పదమూడు వేల; ఇంకా లక్షలో ఒకటి తక్కువ నిశ్వాసాలు (శ్వాససంఖ్య) ఉంటాయి.

Verse 35

प्राण आद्यो हृदिस्थाने अपानस्तु पुनर्गुदे । समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमाश्रितः ॥३५॥

ప్రాణం—ప్రధానమైనది—హృదయస్థానంలో; అపానం మళ్లీ గుదంలో. సమానం నాభి ప్రాంతంలో; ఉదానం కంఠంలో ఆశ్రయించి ఉంటుంది.

Verse 36

व्यानः सर्वेषु चाङ्गेषु सदा व्यावृत्य तिष्ठति । अथ वर्णास्तु पञ्चानां प्राणादीनामनुक्रमात् ॥३६॥

వ్యానుడు సమస్త అవయవాలలో నిత్యం వ్యాపించి విస్తరించి నిలిచియుంటాడు. ఇక ప్రాణాది ఐదింటి వర్ణాలు క్రమంగా చెప్పబడుతున్నవి॥౩౬॥

Verse 37

रक्तवर्णो मणिप्रख्यः प्राणो वायुः प्रकीर्तितः । अपानस्तस्य मध्ये तु इन्द्रगोपसमप्रभः ॥३७॥

ప్రాణవాయువు రక్తవర్ణమై మణివలె ప్రకాశించునని ప్రకటించబడింది. దాని మధ్యలో అపానుడు ఇంద్రగోప కీటక సమప్రభ కలవాడు॥౩౭॥

Verse 38

समानस्तु द्वयोर्मध्ये गोक्षीरधवलप्रभः । आपाण्डर उदानश्च व्यानो ह्यर्चिस्समप्रभः ॥३८॥

సమానుడు ఆ రెండింటి మధ్యలో గోక్షీరమువలె ధవళప్రభ కలవాడు. ఉదానుడు పాండురవర్ణుడు; వ్యానుడు అగ్నిశిఖ సమప్రభ కలవాడు॥౩౮॥

Verse 39

यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र म्रियेद्वापि न स भूयोऽभिजायते । न स भूयोऽभिजायत इत्युपनिषत् ॥३९॥

యస్య ఈ మారుతుడు (ప్రాణవాయువు) ఈ మండలాన్ని భేదించి మూర్ధ్నికి చేరునో—అతడు ఎక్కడ మరణించినా మరల జన్మించడు. ‘మరల జన్మించడు’—ఇదే ఉపనిషత్॥౩౯॥