Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अगस्त्यमुनिरित्युक्त्वा चक्रतीर्थाश्रयां कथाम् । विभोर्विष्णुहरेश्चापि पुनराह द्विजोत्तमाः

సూతుడు పలికెను—చక్రతీర్థాశ్రితమైన కథను, అలాగే మహావిభువైన విష్ణు-హరి విషయమును చెప్పి, ఓ ద్విజోత్తములారా, అగస్త్యముని మరల పలికెను।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । पुरा ब्रह्मा जगत्स्रष्टा विज्ञाय हरिमच्युतम् । अयोध्यावासिनं देवं तत्र चक्रे स्थितिं स्वयम्

అగస్త్యుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో జగత్సృష్టికర్త బ్రహ్మ అచ్యుతుడైన హరిని తెలుసుకొని, అయోధ్యావాసి ఆ దేవుని అక్కడ స్వయంగా స్థాపించాడు।

Verse 3

आगत्य कृतवांस्तत्र यात्रां ब्रह्मा यथाविधि । यज्ञं च विधिवच्चक्रे नानासंभारसंयुतम्

అక్కడికి వచ్చి బ్రహ్ముడు విధివిధానంగా యాత్రా-క్రియలను నిర్వహించాడు; అలాగే అనేక సంభారాలతో కూడిన యజ్ఞాన్ని నియమప్రకారం చేసెను।

Verse 4

ततः स कृतवांस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः । कुण्डं स्वनाम्ना विपुलं नानादेवसमन्वितम्

ఆ తరువాత లోకపితామహుడైన బ్రహ్ముడు అక్కడ తన నామంతో ప్రసిద్ధమైన విశాల కుండాన్ని నిర్మించాడు; అది అనేక దేవతల సాన్నిధ్యంతో సమన్వితమైంది।

Verse 5

विस्तीर्णजलकल्लोलकलितं कलुषापहम् । कुमुदोत्पलकह्लारपुंडरीककुलाकुलम्

ఆ కుండం విస్తారమైన జలతరంగాలతో అలంకృతమై, కలుషాన్ని తొలగించేది; కுமుద, ఉత్పల, కహ్లార, పుండరీక పుష్పసమూహాలతో నిండిపోయింది।

Verse 6

हंससारसचक्राह्व विहंगममनोहरम् । तटांतविटपोल्लासि पतत्त्रिगणसंकुलम्

అది హంస, సారస, చక్రాహ్వాది పక్షులతో మనోహరంగా ఉండెను; తీరాలపై విస్తరించిన కొమ్మలు ప్రకాశించి, ఒడ్డంతా పక్షిగణాలతో కిటకిటలాడెను।

Verse 7

तत्र कुण्डे सुराः सर्वे स्नाताः शुद्धिसमन्विताः । बभूवुरद्धा विगतरजस्का विमलत्विषः

అక్కడ ఆ పవిత్ర కుండంలో సమస్త దేవతలు స్నానమాచరించి శుద్ధితో యుక్తులయ్యారు. నిశ్చయంగా వారి కలుషరజస్సు తొలగి, వారు నిర్మల కాంతితో ప్రకాశించారు।

Verse 8

तदाश्चर्य्यं महद्दृष्ट्वा ते सर्वे सहसा सुराः । ब्रह्माणं प्रणिपत्योचुर्भक्त्या प्रांजलयस्तदा

ఆ మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూచి సమస్త దేవతలు ఒక్కసారిగా బ్రహ్మదేవునికి ప్రణామం చేసి, అంజలి ఘటించి, భక్తితో అప్పుడు పలికారు।

Verse 9

देवा ऊचुः । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन माहात्म्यं कमलासन । अस्य कुण्डस्य सकलं खातस्य विमलत्विषः

దేవులు పలికారు— ఓ భగవన్, ఓ కమలాసన! ఈ తవ్వబడిన, నిర్మల కాంతిగల కుండ యొక్క సంపూర్ణ మహాత్మ్యాన్ని మాకు తత్త్వంగా చెప్పుము।

Verse 10

अत्र स्नानेन सर्वेषामस्माकं विगतं रजः । महदाश्चर्यमेतस्य दृष्ट्वा कुंडस्य विस्मिताः । सर्वे वयं सुरश्रेष्ठ कृपया त्वमतो वद

ఇక్కడ స్నానమాచరించుటవలన మా అందరి రజస్సు (కలుషం) తొలగిపోయింది. ఈ కుండ యొక్క మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూచి మేము విస్మయపడుతున్నాము. ఓ సురశ్రేష్ఠా, కృపచేసి అందువల్ల చెప్పుము।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । शृण्वन्तु सर्वे त्रिदशाः सावधानाः सविस्मयाः । कुण्डस्यैतस्य माहात्म्यं नानाफलसमन्वितम्

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ త్రిదశులారా, మీరు అందరూ విస్మయంతో కూడి జాగ్రత్తగా వినండి; ఈ కుండ యొక్క మహాత్మ్యం నానావిధ ఫలాలతో సమన్వితమైనది।

Verse 12

अत्र स्नानेन विधिवत्पापात्मानोऽपि जंतवः । विमानं हंससंयुक्तमास्थाय रुचिरांबराः । निवसंति ब्रह्मलोके यावदाभूतसंप्लवम्

ఇక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేసినచో పాపస్వభావముగల జీవులైనను హంసలతో యుక్తమైన దివ్యవిమానమును అధిరోహించి, ప్రకాశవంతమైన వస్త్రాలు ధరించి, భూతప్రళయం వరకు బ్రహ్మలోకమున నివసింతురు।

Verse 13

अत्र दानेन होमेन यथाशक्त्या सुरोत्तमाः । तुलाश्वमेधयोः पुण्यं प्राप्नुयुर्मुनिसत्तम

హే మునిశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ యథాశక్తిగా దానం చేసి అగ్నిహోమం చేసినచో దేవోత్తములైనవారికీ తులాదానం మరియు అశ్వమేధ యాగఫలసమానమైన పుణ్యం లభించును।

Verse 14

ममास्मिन्सरसि श्रीमाञ्जायते स्नानतो नरः । तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं जपादिकम्

నా ఈ సరస్సులో స్నానం చేయుటవలన మనుష్యుడు శ్రీమంతుడై సమృద్ధిని పొందును. కనుక ఇక్కడ విధివిధానంగా స్నానం, దానం, జపం మొదలైన వ్రతాచరణ చేయవలెను।

Verse 15

सर्वयज्ञसमं स्याद्वै महापातकनाशनम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातिमितो यास्यत्यनुत्तमाम्

ఇది సమస్త యజ్ఞఫలసమానమై మహాపాతకనాశకమగును; ఈ క్షణం నుండి ‘బ్రహ్మకుండం’ అనే అనుత్తమ ఖ్యాతిని పొందును।

Verse 16

अस्मिन्कुण्डे च सांनिध्यं भविष्यति सदा मम । कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां सुरोत्तमाः

ఈ కుండములో నా సాన్నిధ్యం సదా నిలిచియుండును; ఓ దేవోత్తములారా! కార్తీక మాస శుక్లపక్ష చతుర్దశి నాడు…

Verse 17

यात्रा भविष्यति सदा सुराः सांवत्सरी मम । शुभप्रदा महापापराशिनाशकरी तदा

హే దేవతలారా! నా వార్షిక తీర్థయాత్ర సదా జరుగును; అది శుభప్రదమై, ఆ సమయంలో మహాపాపరాశులను నశింపజేయును.

Verse 18

स्वर्णं चैव सदा देयं वासांसि विविधानि च । निजशक्त्या प्रकर्तव्या सुरास्तृप्तिर्द्विजन्मनाम्

స్వర్ణాన్ని సదా దానం చేయవలెను, వివిధ వస్త్రాలనూ అలాగే; తన శక్తి మేరకు అర్పణలు చేసి దేవతలు తృప్తిపొందునట్లు, ద్విజులు సంతుష్టులగునట్లు చేయవలెను.

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवोऽयं ब्रह्मा लोकपितामहः । अन्तर्दधे सुरैः सार्द्धं तीर्थं दृष्ट्वा तपोधन

అగస్త్యుడు పలికెను—హే తపోధన! ఇలా చెప్పి, దేవదేవుడు లోకపితామహుడు బ్రహ్మ, తీర్థాన్ని దర్శించి దేవతలతో కలిసి అంతర్ధానమయ్యెను.

Verse 20

तदाप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं परमं भुवि । चक्रतीर्थाच्च पूर्वस्यां दिशि कुण्डं स्थितं महत्

అప్పటినుండి ఆ కుండము భూమిపై పరమ ప్రసిద్ధమైంది; చక్రతీర్థానికి తూర్పు దిశలో ఆ మహత్తర కుండము నిలిచి ఉంది.

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तपोराशिरगस्त्यः कुंभसंभवः । पुनः पृष्टो मुनिवरो व्यासायावीवदत्कथाम्

సూతుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి, తపోరాశి కుంభసంభవుడైన అగస్త్యుడు, మరల ప్రశ్నింపబడగా మునివరుడు వ్యాసునికి ఈ కథను వివరించెను.

Verse 22

अगस्त्य उवाच । अन्यच्छृणु महाभाग तीर्थं दुष्कृतिदुर्ल्लभम् । ऋणमोचनसंज्ञं तु सरयूतीरसंगतम्

అగస్త్యుడు పలికెను—హే మహాభాగ! మరింత వినుము; సరయూ తీరసంగతమైన ‘ఋణమోచన’ నామ తీర్థము దుష్కర్ములకు దుర్లభము.

Verse 23

ब्रह्मकुण्डान्मुनिवर धनुःसप्तशतेन च । पूर्वोत्तरदिशाभागे संस्थितं सरयूजले

హే మునివరా! బ్రహ్మకుండం నుండి ఏడు వందల ధనుస్సుల దూరంలో, ఈశాన్య దిశాభాగంలో, అది సరయూ జలమధ్యంలో స్థితమై ఉంది.

Verse 24

तत्र पूर्वं मुनिवरो लोमशो नाम नामतः । तीर्थयात्राप्रसंगेन स्नानं चक्रे विधानतः

అక్కడ పూర్వం లోమశ అనే మహాముని, తీర్థయాత్ర సందర్భంలో, విధిపూర్వకంగా స్నానం చేసెను.

Verse 25

ततः स ऋणनिर्मुक्तो बभूव गतकल्मषः । तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मुनीन्सानन्दमब्रवीत्

అనంతరం అతడు ఋణముక్తుడై, పాపరహితుడయ్యెను. ఆ మహద్భుతాన్ని చూచి, ఆనందంతో మునులను పలికెను.

Verse 26

पश्यन्त्वेतस्य महतो गुणांस्तीर्थवरस्य वै । भुजावूर्ध्वं तथा कृत्वा हर्षेणाहाऽश्रुलोचनः

“ఈ ఉత్తమ తీర్థముని మహత్తర గుణములను చూడుడి!” అని పలికి, భుజములను పైకెత్తి, హర్షంతో కన్నులు కన్నీటితో నిండెను.

Verse 27

लोमश उवाच । ऋणमोचनसंज्ञं तु तीर्थमेतदनुत्तमम् । यत्र स्नानेन जंतूनामृणनिर्यातनं भवेत्

లోమశుడు పలికెను—ఇది ‘ఋణమోచన’ అనే అనుత్తమ తీర్థము. ఇక్కడ స్నానం చేయుటవలన దేహధారులకు ఋణబంధ విమోచనం కలుగును.

Verse 28

ऐहिकं पारलौकिक्यं यदृणत्रितयं नृणाम् । तत्सर्वं स्नानमात्रेण तीर्थेऽस्मिन्नश्यति क्षणात्

మనుష్యులకు ఐహికమూ పారలౌకికమూ అయిన త్రివిధ ఋణము ఏదైతే ఉందో, అది ఈ తీర్థంలో స్నానమాత్రముతోనే క్షణములో నశించును.

Verse 29

सर्वतीर्थोत्तमं चैतत्सद्यः प्रत्ययकारकम् । मया चास्य फलं सम्यगनुभूतमृणादिह

ఇది నిజముగా సమస్త తీర్థములలో ఉత్తమము, తక్షణమే నమ్మకాన్ని కలిగించునది. నేను ఇక్కడ దీని ఫలమును సమ్యకంగా అనుభవించితిని—ఋణవిమోచనం.

Verse 30

तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं च शक्तितः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः सर्वदा फलकांक्षिभिः

కాబట్టి ఇక్కడ విధిపూర్వకంగా స్నానమును, దానమును శక్తి మేరకు చేయవలెను. ఫలాకాంక్షులు ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధతో చేయవలెను.

Verse 31

स्नातव्यं च सुवर्णं च देयं वस्त्रादि शक्तितः

స్నానం చేయవలెను; అలాగే శక్తి మేరకు స్వర్ణమును, వస్త్రములు మొదలైనవాటిని దానముగా ఇవ్వవలెను.

Verse 32

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा तीर्थमाहात्म्यं लोमशो मुनिसत्तमः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठः स्तुवंस्तीर्थगुणान्मुदा

అగస్త్యుడు పలికెను—ఇట్లు తీర్థమాహాత్మ్యమును చెప్పి, మునిశ్రేష్ఠుడైన లోమశుడు ఆనందముతో తీర్థగుణములను స్తుతించుచు అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 33

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् । यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात् । ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले

హే విప్రా! ఇది ఋణమోచనమని పిలువబడే తీర్థముగా చెప్పబడింది; అక్కడ స్నానం చేయగానే జీవుల ఋణము తక్షణమే నశించును. ఆ ఋణమోచన తీర్థము సరయూ జలములో తూర్పువైపు ఉంది।

Verse 34

धनुर्द्विशत्या तीर्थं च पापमोचनसंज्ञकम् । सर्वपापविशुद्धात्मा तत्र स्नानेन मानवः । जायते तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा

రెండు వందల ధనుస్సుల దూరంలో ‘పాపమోచన’ అనే తీర్థము ఉంది. అక్కడ స్నానం చేయగానే మనిషి తక్షణమే సమస్త పాపముల నుండి శుద్ధాత్ముడగును; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 35

मया तत्र मुनिश्रेष्ठ दृष्टं माहात्म्यमुत्तमम्

హే మునిశ్రేష్ఠా! అక్కడ నేను ఆ ఉత్తమ మాహాత్మ్యమును స్వయంగా దర్శించితిని।

Verse 36

पांचालदेशसंभूतो नाम्ना नरहरिर्द्विजः । असत्संगप्रभावेन पापात्मा समजायत

పాంచాల దేశములో జన్మించిన నరహరి అనే ద్విజుడు, అసత్సంగ ప్రభావముచేత పాపాత్ముడై పోయెను।

Verse 37

नाना विधानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । कृतवान्पापिसंगेन त्रयीमार्गविनिन्दकः

పాపుల సంగతివల్ల అతడు బ్రహ్మహత్యాదుల వంటి అనేక విధాల పాపాలు చేసి, త్రయీ-వేదమార్గాన్ని నిందించే వాడయ్యాడు।

Verse 38

स कदाचित्साधुसंगात्तीर्थयात्राप्रसंगतः । अयोध्यामागतो विप्र महापातककृद्द्विजः

ఓ విప్రా! ఒక సమయంలో సాధుసంగం మరియు తీర్థయాత్ర సందర్భం వల్ల, మహాపాతకకర్త అయిన ఆ ద్విజుడు కూడా అయోధ్యకు వచ్చాడు।

Verse 39

पापमोचनतीर्थे तु स्नातः सत्संगतो द्विजः । पापराशिर्विनष्टोऽस्य निष्पापः समभूत्क्षणात्

పాపమోచన తీర్థంలో స్నానం చేసి సత్సంగం పొందిన ఆ ద్విజుని పాపరాశి నశించింది; క్షణంలోనే అతడు నిష్పాపుడయ్యాడు।

Verse 40

दिवः पपात तन्मूर्ध्नि पुष्पवृष्टिर्मुनीश्वर । दिव्यं विमानमारुह्य विष्णुलोके गतो द्विजः

ఓ మునీశ్వరా! ఆకాశం నుండి అతని తలపై పుష్పవృష్టి కురిసింది; దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించి ఆ ద్విజుడు విష్ణులోకానికి వెళ్లాడు।

Verse 41

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं मया च द्विजपुंगव । श्रद्धया परया तत्र कृतं स्नानं विशेषतः

ఓ ద్విజపుంగవా! ఆ మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూసి నేనూ అక్కడ పరమ శ్రద్ధతో, ప్రత్యేక ఆచారంతో, స్నానం చేశాను।

Verse 42

माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । दानं च मनुजैः कार्य्यं सर्वपापविशुद्धये

మాఘమాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు అక్కడ స్నానం విశేష ఫలప్రదం; సమస్త పాపాల సంపూర్ణ శుద్ధికై మనుష్యులు దానమును కూడా చేయవలెను।

Verse 43

अन्यदा तु कृते स्नाने सर्वपापक्षयो भवेत्

ఇతర సమయాలలో కూడా స్నానం చేసినచో సమస్త పాపక్షయం కలుగును।

Verse 44

पापमोचनतीर्थे तु पूर्वं तु सरयूजले । धनुःशतप्रमाणेन वर्त्तते तीर्थमुत्तमम्

పాపమోచన తీర్థంలో—సరయూ జలములో తూర్పు భాగాన—ఈ ఉత్తమ తీర్థం వంద ధనుస్సుల ప్రమాణమంత విస్తరించి ఉంది।

Verse 45

सहस्रधारासंज्ञं तु सर्वकिल्बिषनाशनम् । यस्मिन्रामाज्ञया वीरो लक्ष्मणः परवीरहा । प्राणानुत्सृज्य योगेन ययौ शेषात्मतां पुरा

ఆ తీర్థం ‘సహస్రధారా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, సమస్త కల్మషనాశకము. అక్కడ పూర్వకాలంలో రామాజ్ఞచే వీరుడైన, శత్రువీరహంతకుడైన లక్ష్మణుడు యోగమార్గమున ప్రాణాలను విడిచి శేష (అనంత) స్వరూపాన్ని పొందెను.

Verse 46

सार्द्धंहस्तत्रयेणैव प्रमाणं धनुषो विदुः । चतुर्भिर्हस्तकैः संख्या दण्ड इत्यभिधीयते

జ్ఞానులు ‘ధనుస్సు’ ప్రమాణం సార్ధ మూడు హస్తములని తెలుసుకొందురు; నాలుగు హస్తముల సంఖ్యను ‘దండ’ అని అంటారు.

Verse 47

सूत उवाच । इत्थं तदा समाकर्ण्य कुम्भयोनिमुनेस्तदा । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनः पप्रच्छ कौतुकात्

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు కుంభయోని ముని అగస్త్యుని వచనములు విని, కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుడు కౌతూహలముతో మరల ప్రశ్నించెను।

Verse 48

व्यास उवाच । सहस्रधारामाहात्म्यं विस्तराद्वद सुव्रत । शृण्वंस्तीर्थस्य माहात्म्यं न तृप्यति मनो मम

వ్యాసుడు పలికెను—హే సువ్రతా, సహస్రధార మహాత్మ్యమును విస్తారముగా చెప్పుము. ఈ తీర్థ మహిమను వింటూ నా మనస్సు తృప్తి పొందదు।

Verse 49

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथां कथयतो मम । सहस्रधारातीर्थस्य समुत्पत्तिं महोदयात्

అగస్త్యుడు పలికెను—హే మునీ, జాగ్రత్తగా వినుము. సహస్రధారా తీర్థమునకు మహోదయమైన ఉద్భవకథను నేను వివరిస్తున్నాను।

Verse 50

पुरा रामो रघुपतिर्देवकार्यं विधाय वै । कालेन सह संगम्य मंत्रं चक्रे नरेश्वरः

పూర్వకాలమున రఘుపతి రాముడు దేవకార్యమును నిర్వర్తించి, కాలముతో సంగమించి నరేశ్వరుడు గోప్యమంత్రణ చేసెను।

Verse 51

मया त्याज्यो भवेत्क्षिप्रमित्थं चक्रे स संविदम्

“నేను దీనిని శీఘ్రమే త్యజించవలెను”—ఇట్లు అతడు ఆ సంధి/నియమమును స్థిరపరచెను।

Verse 52

तस्मिन्मंत्रयमाणे हि द्वारे तिष्ठति लक्ष्मणे । आगतः स तपोराशिर्दुर्वासास्तेजसां निधिः

ఆ మంత్రణ జరుగుతుండగా ద్వారమున లక్ష్మణుడు నిలిచి ఉండెను; అప్పుడు తపోరాశి, తేజస్సుల నిధి అయిన దుర్వాస మహర్షి అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 53

आगत्य लक्ष्मणं शीघ्रं प्रीत्योवाच क्षुधाऽकुलः

అతడు త్వరగా లక్ష్మణుని దగ్గరకు వచ్చి, ఆకలితో కలవరపడుతున్నప్పటికీ ప్రీతితో పలికెను.

Verse 54

दुर्वासा उवाच । सौमित्रे गच्छ शीघ्रं त्वं रामाग्रे मां निवेदय । कार्यार्थिनमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि

దుర్వాసుడు పలికెను— ఓ సౌమిత్రీ, నీవు త్వరగా వెళ్లి రాముని సమక్షంలో నా రాకను నివేదించు. నేను కార్యార్థిగా వచ్చితిని; ఈ మాటను ఇతరథా చేయుట నీకు తగదు.

Verse 55

अगस्त्य उवाच । शापाद्भीतः स सौमित्रिर्द्रुतं गत्वा तयोः पुरः । मुनिं निवेदयामास रामाग्रे दर्शनार्थिनम् । दुर्वाससं तपोराशिमत्रिनन्दनमागतम्

అగస్త్యుడు పలికెను— శాపభయంతో సౌమిత్రి త్వరగా వెళ్లి ఆ ఇద్దరి సమక్షంలో నిలిచి, రాముని ముందర దర్శనార్థిగా వచ్చిన తపోరాశి, అత్రినందన దుర్వాస ముని వచ్చెనని నివేదించెను.

Verse 56

रामोऽपि कालमामंत्र्य प्रस्थाप्य च बहिर्ययौ । दृष्ट्वा मुनिं तं प्रणतः संभोज्य प्रभुरादरात्

రాముడు కూడా కాలుని అనుమతి కోరుకొని అతనిని పంపివేసి బయటికి వచ్చెను. ఆ మునిని చూచి ప్రభువు నమస్కరించి, ఆదరంతో అతిథి సత్కారము చేసెను.

Verse 57

दुर्वाससं मुनिवरं प्रस्थाप्य स्वयमादरात् । सत्यभंगभयाद्वीरो लक्ष्मणं त्यक्तवांस्तदा

మునివరుడైన దుర్వాసుని తన చేతులతో భక్తిపూర్వకంగా సాగనంపి, సత్యభంగ భయంతో వీరుడు శ్రీరాముడు అప్పుడు లక్ష్మణుని త్యజించాడు।

Verse 58

लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः कुर्वन्नवितथं वचः । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य सुमतिः सरयूतीरमाययौ

అప్పుడు వీరుడైన లక్ష్మణుడు కూడా, జ్యేష్ఠ భ్రాత వచనాన్ని అవితథంగా చేసి, సుమతితో సరయూ తీరానికి చేరాడు।

Verse 59

तत्र गत्वाथ च स्नात्वा ध्यानमास्थाय सत्वरम् । चिदात्मनि मनः शान्तं संगम्यावस्थितस्तदा

అక్కడికి వెళ్లి స్నానం చేసి, వెంటనే ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు; మనస్సు శాంతించి చిదాత్మతో ఏకమై అక్కడ స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 60

ततः प्रादुरभूत्तत्र सहस्रफणमण्डितः । शेषश्चक्षुःश्रवाः श्रेष्ठः क्षितिं भित्त्वा सहस्रधा । सुरलोकात्सुरेन्द्रोऽपि समागादमरैः सह

అప్పుడు సహస్ర ఫణమండలంతో అలంకృతుడైన, చక్షుఃశ్రవా (సర్వదర్శి-సర్వశ్రోత) శ్రేష్ఠుడు శేషుడు, భూమిని సహస్ర విధాల చీల్చి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు; దేవలోకంనుండి సురేంద్రుడు ఇంద్రుడూ అమరులతో కలిసి వచ్చాడు।

Verse 61

ततः शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं सत्यसंगरम् । उवाच मधुरं शक्रः सुराणां तत्र पश्यताम्

అప్పుడు సత్యంలో స్థిరుడై, శేషాత్మత్వాన్ని పొందిన లక్ష్మణుని చూచి, దేవతలు చూస్తుండగా శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అక్కడ మధురంగా పలికాడు।

Verse 62

इन्द्र उवाच । लक्ष्मणोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वमारोह स्वपदं स्वकम् । देवकार्यं कृतं वीर त्वया रिपुनिषूदन

ఇంద్రుడు పలికెను—హే లక్ష్మణా, శీఘ్రంగా లేచి నీ స్వస్ధానమునకు आरोహించుము. హే వీరా, శత్రునాశకా! నీచేత దేవకార్యము సంపూర్ణమైంది.

Verse 63

वैष्णवं परमं स्थानं प्राप्नुहि त्वं सनातनम् । भवन्मूर्तिः समायातः शेषोऽपि विलसत्फणः

నీవు సనాతనమైన పరమ వైష్ణవ స్థానమును పొందుము. నీ స్వరూపమే ప్రత్యక్షమైంది—ప్రకాశించే విస్తార ఫణములతో శేషుడే.

Verse 64

सहस्रधा क्षितिं भित्त्वा सहस्रफणमण्डलैः । क्षितेः सहस्रच्छिद्रेषु यस्माद्भित्त्वा समुद्गताः

సహస్ర ఫణమండలములతో అతడు భూమిని సహస్రధా చీల్చి పైకి లేచెను—భూమి యొక్క సహస్ర రంధ్రాలను పగులగొట్టి ఉద్గతుడయ్యెను.

Verse 65

फणसाहस्रमणिभिर्दग्धाः शेषस्य सुव्रत । तस्मादेतन्महातीर्थं सरयूतीरगं शुभम् । ख्यातं सहस्रधारेति भविष्यति न संशयः

హే సువ్రతా! ఇక్కడ శేషుని సహస్ర ఫణమణులు దగ్ధమయ్యాయి; అందువల్ల సరయూ తీరమున ఉన్న ఈ శుభ మహాతీర్థము నిస్సందేహంగా ‘సహస్రధారా’గా ఖ్యాతి పొందును.

Verse 66

एतत्क्षेत्रप्रमाणं तु धनुषां पञ्चविंशतिः । अत्र स्नानेन दानेन श्राद्धेन श्रद्धयान्वितः । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

ఈ క్షేత్ర పరిమాణము ఇరవై ఐదు ధనుస్సులు. శ్రద్ధతో ఇక్కడ స్నానం, దానం, శ్రాద్ధం చేయువాడు సమస్త పాపముల నుండి శుద్ధుడై విష్ణులోకమునకు వెళ్తాడు.

Verse 67

अत्र स्नातो नरो धीमाञ्छेषं संपूज्य चाव्ययम् । तीर्थं संपूज्य विधिवद्विष्णुलोकमवाप्नुयात्

ఇక్కడ స్నానం చేసిన జ్ఞాని పురుషుడు అవ్యయుడైన శేషనాగుని విధిపూర్వకంగా పూజించి, ఈ తీర్థాన్నీ యథావిధిగా ఆరాధించి విష్ణులోకాన్ని పొందును.

Verse 68

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं स्नानं विधिपुरःसरम् । शेषरूपाहिवद्ध्येयाः पूज्या विप्रा विशेषतः

కాబట్టి ఇక్కడ విధిపూర్వక ఆచారాలతో ముందుగా స్నానం తప్పక చేయాలి. శేషరూపమైన నాగుని ధ్యానించాలి; ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులను పూజించి గౌరవించాలి.

Verse 69

स्वर्णं चान्नं च वासांसि देयानि श्रद्धयान्वितैः । स्नानं दानं हरेः पूजा सर्वमक्षयतां व्रजेत्

శ్రద్ధ కలవారు స్వర్ణం, అన్నం, వస్త్రాలు దానం చేయాలి. స్నానం, దానం, హరి పూజ—ఇవన్నీ అక్షయ పుణ్యంగా మారుతాయి.

Verse 70

तस्मादेतन्महातीर्थं सर्वकामफलप्रदम् । क्षितौ भविष्यति सदा नात्र कार्या विचारणा

కాబట్టి ఈ మహాతీర్థం సమస్త కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదించేది; ఇది భూమిపై ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటుంది. ఇందులో సందేహం గానీ విచారణ గానీ అవసరం లేదు.

Verse 71

श्रावणे शुद्धपक्षस्य या तिथिः पञ्चमी भवेत् । तस्यामत्र प्रकर्तव्यो नागानुद्दिश्य यत्नतः

శ్రావణ మాస శుక్లపక్ష పంచమి తిథినాడు ఇక్కడ నాగులను ఉద్దేశించి శ్రద్ధతో, యత్నపూర్వకంగా విధి/కర్మ నిర్వహించాలి.

Verse 72

उत्सवो विपुलः सद्भिः शेषपूजापुरःसरम् । उत्सवे तु कृते तत्र तीर्थे महति मानवैः

సద్భక్తులు శేషపూజను ముందుంచి మహోత్సవాన్ని నిర్వహించాలి. ఆ మహాతీర్థంలో మనుష్యులు ఉత్సవం చేసినప్పుడు…

Verse 73

सन्तोष्य च द्विजान्भक्त्या नागपूजापुरस्सरम् । सन्तुष्टाः फणिनः सर्वे पीडयन्ति न मानुषान्

భక్తితో ద్విజులను సంతోషపెట్టి, నాగపూజను కూడా ముందుంచినప్పుడు—సర్వ ఫణిధరులు తృప్తులైతే వారు మనుష్యులను బాధించరు.

Verse 74

वैशाखमासे ये स्नानं कुर्वंत्यत्र समाहिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

వైశాఖ మాసంలో ఏకాగ్రచిత్తంతో ఇక్కడ స్నానం చేసే వారికి, వందల కోట్ల కల్పాలు గడిచినా పునరావృత్తి (పునర్జన్మ) ఉండదు.

Verse 75

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं माधवे यत्नतो नरैः । स्नानं दानं हरिः पूज्यो ब्राह्मणाश्च विशेषतः । तीर्थे कृतेऽत्र मनुजैः सर्वकामफलप्रदः

కాబట్టి మాధవ (వైశాఖ) మాసంలో మనుష్యులు ఇక్కడ శ్రద్ధతో స్నానం, దానం చేయాలి; హరిని పూజించాలి, ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులను గౌరవించాలి. ఈ తీర్థంలో ఈ కర్మలు చేసినప్పుడు అది మనుష్యులకు సమస్త కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 76

विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात्सालंकारां पयस्विनीम् । सवत्सामत्र सत्तीर्थे सत्पात्राय द्विजन्मने

విష్ణువును ఉద్దేశించి, ఈ ఉత్తమ తీర్థంలో అలంకారాలతో కూడిన పాలు ఇచ్చే ఆవును దూడతో సహా యోగ్య పాత్రుడైన బ్రాహ్మణునికి దానం చేసే వాడు—

Verse 77

तस्य वासो भवेन्नित्य विष्णुलोके सनातने । अक्षयं स्वर्गमाप्नोति तीर्थ स्नानेन मानवः

అతనికి సనాతనమైన విష్ణులోకంలో నిత్య నివాసం కలుగుతుంది. తీర్థస్నానం చేయుటవలన మనిషి అక్షయ స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

Verse 78

अत्र पूज्यौ विशेषेण नरैः श्रद्धासमन्वितः । वैशाखे मास्यलंकारैर्वस्त्रैश्च द्विजदंपती

ఇక్కడ శ్రద్ధతో ఉన్న ప్రజలు వైశాఖ మాసంలో ప్రత్యేకంగా ఆభరణాలు, వస్త్రాలతో బ్రాహ్మణ దంపతులను పూజించాలి.

Verse 79

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै लक्ष्मीप्रात्यै विशेषतः । वैशाखे मासि तीर्थानि पृथिवीसंस्थितानि वै

లక్ష్మీ-నారాయణుల ప్రీతికోసం, ప్రత్యేకంగా లక్ష్మీప్రాప్తి నిమిత్తం, వైశాఖ మాసంలో భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలు ప్రత్యక్షమై ప్రభావవంతమవుతాయి.

Verse 80

सर्वाण्यपि च संगत्य स्थास्यंत्यत्र न संशयः । तस्मादत्र विशेषेण वैशाखे स्नानतो नृणाम् । सर्वतीर्थावगाहस्य भविष्यति फलं महत्

అన్ని తీర్థాలు కూడి ఇక్కడే నిలుస్తాయి—ఇందులో సందేహం లేదు. కాబట్టి వైశాఖంలో ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా స్నానం చేస్తే, మనుష్యులకు సమస్త తీర్థస్నాన ఫలమంతా మహత్తుగా లభిస్తుంది.

Verse 81

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा मुनिराजेंद्रो लक्ष्मणं सुरसं गतम् । शेषं संस्थाप्य तत्तीर्थे भूभारहरणक्षमम् । लक्ष्मणं यानमारोप्य प्रतस्थे दिवमादरात्

అగస్త్యుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి మునిరాజుల్లో శ్రేష్ఠుడు దేవసమూహంతో ఉన్న లక్ష్మణునితో మాట్లాడెను. భూభారాన్ని హరించగల శేషుని ఆ తీర్థంలో ప్రతిష్ఠించి, లక్ష్మణుని దివ్య విమానంపై ఎక్కించి, భక్తిపూర్వకంగా స్వర్గానికి ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 82

तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातिं परमां ययौ । वैशाखे मासि तीर्थस्य माहात्म्यं परमं स्मृतम्

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం పరమ ఖ్యాతిని పొందింది. వైశాఖ మాసంలో ఆ తీర్థ మహాత్మ్యం అత్యుత్తమమని స్మరించబడుతుంది.

Verse 83

पञ्चम्यामपि शुक्लायां श्रावणस्य विशेषतः । अन्यदा पर्वणि श्रेष्ठं विशेषं स्नानमाचरेत् । सहस्रधारातीर्थे च नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

ప్రత్యేకంగా శ్రావణ మాస శుక్ల పంచమినాడు, అలాగే ఇతర శ్రేష్ఠ పర్వదినాలలో కూడా, విశేష స్నానం ఆచరించాలి. సహస్రధారా తీర్థంలో స్నానం చేసినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

Verse 84

विधिवदिह हि धीमान्स्नानदानानि तीर्थे नरवर इह शक्त्या यः करोत्यादरेण । स इह विपुलभोगान्निर्मलात्मा च भक्त्या भजति भुजगशायिश्रीपतेरात्मनैक्यम्

ఇక్కడ ఈ తీర్థంలో విధివిధానంగా, తన సామర్థ్యానుసారం, భక్తి-ఆదరాలతో స్నానం దానం చేసే జ్ఞానవంతుడైన శ్రేష్ఠుడు—ఈ లోకంలో విస్తారమైన భోగసంపదను అనుభవిస్తాడు; మరియు ఆత్మను నిర్మలంగా చేసుకొని భక్తిచేత భుజగశాయీ శ్రీపతితో ఆత్మైక్యాన్ని పొందుతాడు.