Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 49

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथां कथयतो मम । सहस्रधारातीर्थस्य समुत्पत्तिं महोदयात्

Transliteration

agastya uvāca | sāvadhānaḥ śṛṇu mune kathāṃ kathayato mama | sahasradhārātīrthasya samutpattiṃ mahodayāt

Translation

అగస్త్యుడు పలికెను—హే మునీ, జాగ్రత్తగా వినుము. సహస్రధారా తీర్థమునకు మహోదయమైన ఉద్భవకథను నేను వివరిస్తున్నాను।

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सावधानः: attentive
• सावधानः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सावधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण—सावधानः (attentive)

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• कथाम्: the story
• कथाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• कथयतः: of (me) narrating
• कथयतः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु, नामधातु/denominative from कथा)
• Form: शतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त (present active participle) ‘कथयत्’; षष्ठी (6), एकवचन; मम इत्यनेन सह—‘of me who am narrating’

• मम: my/of me
• मम: Shashthi-sambandha (Possessor/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• सहस्रधारा-तीर्थस्य: of the Sahasradhārā tīrtha
• सहस्रधारा-तीर्थस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सहस्रधारा (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सहस्रधारानाम्नः तीर्थस्य (of the Sahasradhārā tīrtha)

• समुत्पत्तिम्: origin/arising
• समुत्पत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम् + उत् + पद् (धातु) → समुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• महोदयात्: from the great (auspicious) cause
• महोदयात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: महोदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; हेत्वर्थे/निमित्ते (from the great event/auspicious cause)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sahasradhārā

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Vyāsa

Visual Art Cues

Scene: Agastya raises a hand in teaching gesture, instructing Vyāsa to listen carefully; the scene foreshadows a powerful, auspicious emergence of a water-source or sacred pool.

Characters & Entities

• Agastya
• Sahasradhārā Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are approached through attentive listening and humility, as their origins reveal dharmic meaning and spiritual benefit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sahasradhārā Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Attentive śravaṇa (careful listening) is enjoined as the proper approach to receiving tīrtha-māhātmya.