Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र तदा देवी श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । हर्षोत्कंठितया वाचा पुनः पप्रच्छ शंकरम्

సూతుడు అన్నాడు—అప్పుడు అక్కడ దేవి ఆ ఉత్తమ మహాత్మ్యాన్ని విని, ఆనందం మరియు ఉత్సుకతతో నిండిన వాక్యాలతో మళ్లీ శంకరుణ్ణి ప్రశ్నించింది।

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । समस्तज्ञानसंपन्न नमस्तेऽस्तु महेश्वर

దేవి చెప్పింది—హే దేవదేవా, జగన్నాథా, భక్తానుగ్రహకారకా! సమస్త జ్ఞానసంపన్న మహేశ్వరా, నీకు నమస్కారం।

Verse 3

नमोऽस्तु वै त्रिपुरप्रहर्त्रे महात्मने तारकमर्दनाय । नमोऽस्तु ते क्षीरसमुद्र दायिने शिशोर्मुनीन्द्रस्य समाहितस्य

త్రిపురప్రహర్తా, తారకమర్దనా మహాత్మా—నీకు నమస్కారం. క్షీరసముద్రాన్ని ప్రసాదించినవాడా, శిశు మునీంద్రునికి సమాధి-స్థైర్యం అనుగ్రహించినవాడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 4

नमोऽस्तु ते सर्वजगद्विधात्रे सर्वत्र सर्वात्मक सर्वकर्त्रे । नमो भवायास्तु नमोऽभवाय नमोऽस्तु ते सर्वगताय नित्यम्

సర్వజగద్విధాతా, సర్వత్ర వ్యాప్తుడు, సర్వాత్మకుడు, సర్వకర్త అయిన నీకు నమస్కారం. భవునికి నమస్కారం, అభవునికి నమస్కారం; సర్వగత నిత్యుడా, నీకు సదా ప్రణామం.

Verse 5

ईश्वर उवाच । किं देवि पृच्छसेऽद्यापि सर्वं ते कथितं मया । संदिग्धमस्ति किंचिच्चेत्पुनः पृच्छस्व भामिनि

ఈశ్వరుడు పలికెను—దేవీ, ఇంకా ఏమి అడగదలచుకున్నావు? నేను నీకు అన్నీ చెప్పితిని. ఏదైనా సందేహం మిగిలి ఉంటే, ఓ సుందరీ, మళ్లీ అడుగు.

Verse 6

देव्युवाच । सोमेश्वरेति यन्नाम कस्मिन्काले बभूव तत् । किं नामाग्रेऽभवल्लिंगं नाम किं भविताऽधुना

దేవి పలికెను—‘సోమేశ్వర’ అనే నామం ఏ కాలంలో ఏర్పడింది? మొదట ఆ లింగానికి ఏ పేరు ఉండెను, ఇప్పుడు (ప్రస్తుత యుగంలో) ఏ నామంతో ప్రసిద్ధి పొందును?

Verse 7

एवं यस्य प्रभावो वै नोक्तः पूर्वं त्वया विभो । अन्येषां तीर्थदेवानां माहात्म्यं वर्णितं त्वया । न त्वीदृशं तु कथितं श्रीसोमेशस्य यादृशम्

హే విభో, ఈ (సోమేశ్వరుని) ప్రభావాన్ని మీరు ఇంతకు ముందు చెప్పలేదు. ఇతర తీర్థాలూ వాటి దేవతల మహాత్మ్యాన్ని మీరు వర్ణించారు; కాని శ్రీ సోమేశ్వరుని వంటి మహిమను మాత్రం చెప్పలేదు.

Verse 8

ईश्वर उवाच । पूर्वमेवाहमेवासं स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । न च मां तत्त्वतो वेद जनः कश्चिदिहेश्वरि

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే ఈశ్వరీ, పూర్వకాలంలో నేనే ఇక్కడ స్పర్శలింగ స్వరూపంగా ఉన్నాను. కానీ ఇక్కడ ఎవ్వరూ నన్ను తత్త్వతః, నా నిజ స్వరూపంగా, తెలుసుకోలేదు.

Verse 9

महाकल्पे तु सञ्जाते ब्रह्मणः प्रति संचरे । नामभावं भवेदन्यद्देवि लिंगे पुनःपुनः

మహాకల్పము సంభవించి బ్రహ్ముని పునఃపునః సంచారకాలమందు, ఓ దేవీ, ఈ లింగము మళ్లీ మళ్లీ నామ-భావ భేదములను ధరించును.

Verse 11

अस्मिन्ब्रह्मणि देवेशि संजाते ह्यष्टवार्षिके । तदा कालात्समारभ्य सोमेश इति विश्रुतः

ఓ దేవేశీ దేవీ, ఈ బ్రహ్ముని ప్రస్తుత సృష్టిచక్రమందు (ఆ దశలో) ఆయన ప్రాదుర్భవించిన నాటి నుంచే ‘సోమేశ’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 12

अतीतेषु च देवेशि ब्रह्मसुप्तलयादनु । बभूवुर्यानि नामानि तानि त्वं शृणु पार्वति

మరియు ఓ దేవేశీ దేవీ, బ్రహ్ముని ‘నిద్ర’ అనంతర ప్రళయాల తరువాత గత కల్పములలో ఏ ఏ నామములు ఉద్భవించెనో, వాటిని వినుము, ఓ పార్వతీ.

Verse 13

आद्यो विरंचिनामासीद्यदा ब्रह्मा पितामहः । मृत्युञ्जयस्तदा नाम सोमनाथस्य कीर्तितम्

ప్రథమ (చక్రమందు), పితామహుడైన బ్రహ్ముడు ‘విరంచి’ అని ప్రసిద్ధుడై ఉన్నప్పుడు, సోమనాథుని కీర్తిత నామము ‘మృత్యుంజయ’ అని చెప్పబడెను.

Verse 14

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति नाम प्रोक्तं शुभेंऽबिके

ద్వితీయ (చక్రమందు), బ్రహ్ముడు ‘పద్మభూ’ అని విశ్రుతుడైనప్పుడు, ఓ శుభాంబికే, ప్రభువు నామము ‘కాలాగ్నిరుద్ర’ అని ప్రకటించబడెను.

Verse 15

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति देवस्य तदा नाम प्रकीर्तितम्

తృతీయ కల్పంలో, బ్రహ్మ ‘స్వయంభూ’ అని ప్రసిద్ధుడైనప్పుడు, ఆ సమయంలో దేవుని నామం ‘అమృతేశ’ అని కీర్తించబడింది।

Verse 16

चतुर्थोऽभूद्यथा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवस्य तदा नाम स्मृतं शुभे

చతుర్థ కల్పంలో, బ్రహ్మ ‘పరమేష్ఠీ’ అని ప్రసిద్ధుడైనప్పుడు, ఓ శుభాంగీ, దేవుని నామం ‘అనామయ’ అని స్మరించబడింది।

Verse 17

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति स्मृतः । कृत्तिवासेति देवस्य नाम प्रोक्तं तदाम्बिके

పంచమ కల్పంలో, బ్రహ్మ ‘సురజ్యేష్ఠ’ అని స్మరించబడినప్పుడు, ఓ అంబికా, దేవుని నామం ‘కృత్తివాస’ అని ప్రకటించబడింది।

Verse 18

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति श्रुतः । तदा भैरवनाथेति नाम देवस्य कीर्तितम्

షష్ఠ కల్పంలో, బ్రహ్మ ‘హేమగర్భ’ అని వినబడినప్పుడు, ఆ సమయంలో దేవుని నామం ‘భైరవనాథ’ అని కీర్తించబడింది।

Verse 19

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानंद इति स्मृतः । सोमनाथेति देवस्य वर्तते नाम सांप्रतम्

ఈ ప్రస్తుత కల్పంలో, ఇప్పుడు అధిపతిగా ఉన్న బ్రహ్మ ‘శతానంద’ అని స్మరించబడతాడు; ప్రస్తుతం దేవుని నామం ‘సోమనాథ’గా స్థిరంగా ఉంది।

Verse 20

अतः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

ఇకపై భవిష్యత్తులో చతుర్ముఖ బ్రహ్ముడు ప్రాదుర్భవించినప్పుడు, ఆ దేవుని నామము ‘ప్రాణనాథ’—ప్రాణముల అధిపతి—అని ఉంటుంది.

Verse 21

अतीता ये विधातारो भविष्यंति च येऽधुना । तावत्तद्वर्त्तते नाम यावदन्योष्टवार्षिकः । संध्यासंध्यांशभेदेन विष्ण्वनंतसनातनाः

గతించిన విధాతలు, ప్రస్తుతం ఉన్నవారు, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేవారు—అంతకాలం ఆ ప్రత్యేక దివ్యనామమే ప్రవర్తిస్తుంది; మరొక అష్టవర్ష చక్రం వచ్చేవరకు. సంధ్యా–సంధ్యాంశ విభాగముల ప్రకారం ఆ ప్రభువు విష్ణు, అనంత, సనాతన అని స్తుతింపబడతాడు.

Verse 22

एवं नामानि देवस्य संक्षेपात्कीर्तितानि मे । विस्तरात्कथितुं नैव शक्यंते कालगौरवात्

ఇలా నేను దేవుని నామములను సంక్షేపంగా కీర్తించాను; కాలమహిమ గంభీరత వల్ల వాటిని విస్తారంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు.

Verse 23

देव्युवाच । आश्चर्यं देवदेवेश यत्त्वया कथितं प्रभो । पूर्वोक्तानि च नामानि न स्मरंति च मे कथम्

దేవి పలికింది—హే దేవదేవేశ ప్రభో, మీరు చెప్పినది ఆశ్చర్యకరం; అయితే మీరు ముందుగా పలికిన నామములు నాకు ఎందుకు స్మరణకు రావడం లేదు?

Verse 24

एतद्विस्तरतो ब्रूहि कारणं च जगत्पते । सर्वभूतहितार्थाय ममानुग्रहकाम्यया

హే జగత్పతే, దీనిని విస్తారంగా చెప్పండి; దాని కారణమును కూడా వివరించండి—సర్వభూత హితార్థంగా, నాపై అనుగ్రహించాలనే మీ ఇచ్ఛతో.

Verse 25

ईश्वर उवाच । कल्पेकल्पे महादेवि अवतारं करोषि यत् । तेन ते स्मरणं नास्ति प्रभावात्प्रकृतेः प्रिये

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ, నీవు ప్రతి కల్పంలో అవతారం ఎత్తుచున్నావు; అందువల్ల, హే ప్రియే, ప్రకృతியின் బలమైన ప్రభావం వల్ల నీ స్మరణ నిలవదు।

Verse 26

तत्त्वावरणमध्ये तु तत्राद्या त्वं प्रतिष्ठिता । साऽवतीर्यांडमध्ये तु मया सार्द्धं वरानने

తత్త్వావరణమధ్యంలో నీవు, ఆద్యా, అక్కడే ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నావు; ఆపై, హే వరాననే, బ్రహ్మాండ-అండములోనికి అవతరించి నాతో కలిసి వచ్చితివి।

Verse 27

अनुग्रहार्थं लोकानां प्रादुर्भूता पुनःपुनः । आद्ये कल्पे जगन्माता जगद्योनिर्द्वितीयके

లోకాలపై అనుగ్రహం చూపుటకై నీవు పునఃపునః ప్రాదుర్భవించుచున్నావు; మొదటి కల్పంలో ‘జగన్మాత’, రెండవ కల్పంలో ‘జగద్యోని’ అని ప్రసిద్ధి పొందితివి।

Verse 28

तृतीये शांभवीनाम चतुर्थे विश्वरूपिणी । पञ्चमे नंदिनीनाम षष्ठे चैव गणांबिका

మూడవ కల్పంలో నీవు ‘శాంభవీ’, నాల్గవలో ‘విశ్వరూపిణీ’ అని పిలువబడితివి; ఐదవలో ‘నందినీ’, ఆరవలో ‘గణాంబికా’ అని కీర్తింపబడితివి।

Verse 29

विभूतिः सप्तमे कल्पे सुभूतिश्चाष्टमे तदा । आनन्दा नवमे कल्पे दशमे वामलोचना

ఏడవ కల్పంలో నీవు ‘విభూతి’, ఎనిమిదవలో ‘సుభూతి’ అని పిలువబడితివి; తొమ్మిదవలో ‘ఆనందా’, పదవలో ‘వామలోచనా’ అని స్మరింపబడితివి।

Verse 30

एकादशे वरारोहा द्वादशे च सुमङ्गला । कल्पे त्रयोदशे चैव महामाया ह्युदाहृता

పదకొండవ కల్పంలో నీవు ‘వరారోహా’ అని కీర్తింపబడితివి; పన్నెండవలో ‘సుమంగళా’। పదమూడవ కల్పంలో నీవే ‘మహామాయా’ అని ప్రకటింపబడితివి.

Verse 31

ततश्चतुर्दशे कल्पेऽनन्तानाम प्रकीर्तिता । भूतमाता पंचदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता

అనంతరం పద్నాలుగవ కల్పంలో నీవు ‘అనంతానామా’ అనే నామంతో ప్రఖ్యాతమయ్యావు. పదిహేనవలో ‘భూతమాతా’—సర్వభూతాల జనని; పదహారవలో ‘ఉత్తమా’గా స్మరింపబడితివి.

Verse 32

ततः सप्तदशे कल्पे पितृकल्पे तु विश्रुता । दक्षस्य दुहिता जाता सतीनाम्नी महाप्रभा

ఆపై పదిహేడవ కల్పంలో—‘పితృకల్ప’గా విశ్రుతమైనదానిలో—నీవు దక్షుని కుమార్తెగా జన్మించితివి; మహాప్రభ ‘సతీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమయ్యావు.

Verse 33

अपमानात्तु दक्षस्य स्वां तनूमत्यजत्पुनः । उमां कलां तु चन्द्रस्य पुरापूर्य च संस्थिता

దక్షుని అవమానముచేత, ఓ దేవీ, నీవు మరల నీ దేహాన్ని త్యజించితివి. అనంతరం ఉమారూపిణిగా—చంద్రకళాస్వరూపిణిగా—లోకములను పరిపూర్ణం చేసి స్థిరంగా నిలిచితివి.

Verse 34

ततः प्रवृत्ते वाराहे कल्पे त्वं सुरसुन्दरि । पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वमतः कृता

తదుపరి వారాహకల్పం ప్రారంభమైనప్పుడు, ఓ సురసుందరి, నీవు హిమవంతుని ఆరాధించితివి; మరియు మరల నీవు అతని కుమార్తెగా చేయబడితివి.

Verse 35

ततो देव्यद्भुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्त्तारं मां पुनः प्राप्य पार्वतीति निगद्यसे

అప్పుడు, ఓ దేవీ, నీవు అద్భుతమైన, అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసి, నన్ను మళ్లీ భర్తగా పొందినందున ‘పార్వతీ’ అని పిలువబడుతున్నావు.

Verse 36

कैलासनिलयश्चाहं त्वया सार्द्धं वरानने । क्रीडामि तव देवेशि यावत्कल्पावसानकम्

నేను కైలాసంలో నివసిస్తాను; ఓ వరాననే, ఓ దేవేశీ, నీతో కలిసి కల్పాంతం వరకు దివ్యక్రీడ చేస్తాను.

Verse 37

इदं चतुर्गुणं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह । महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिंगला

ఈ చతుర్గుణ శక్తిని పొందిన తరువాత, ద్వాపరయుగంలో విష్ణుతో కలిసి, మహిషుని వధించుటకై నీవు ‘కృష్ణపింగలా’గా అవతరించావు.

Verse 38

कात्यायनीति दुर्गेति विविधैर्नामपर्ययैः । नवकोटिप्रभेदेन जातासि वसुधातले

కాత్యాయనీ, దుర్గ అని అనేక నామాంతరాలతో, తొమ్మిది కోట్లు భేదాలతో నీవు భూమితలంపై అవతరించావు.

Verse 39

यानि ते कल्पनामानि पूर्वमुक्तानि सुन्दरि । तानि त्रयोदशाकल्पादुदक्तात्कथितानि मे

ఓ సుందరీ, ముందుగా చెప్పబడిన నీ కల్పసంబంధ నామాలను నేను పదమూడవ కల్పం నుండి ప్రారంభించి క్రమంగా వివరించాను.

Verse 40

अतीतानि भविष्याणि वर्त्तमानानि सुन्दरि । एवं ज्ञेयानि सर्वाणि ब्रह्मकल्पावधि प्रिये

హే సుందరి ప్రియే, గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం—ఇవన్నీ ఈ విధంగానే గ్రహించవలెను; ప్రియే, బ్రహ్మకల్పాంతం వరకు।

Verse 41

देव्युवाच । सोमनाथेति यन्नाम त्वया पूर्वमुदाहृतम् । तत्कथं निश्चलं नाम मन्यते त्रिपुरांतक

దేవి పలికెను—మీరు ముందుగా ‘సోమనాథ’ అనే నామాన్ని ఉచ్చరించారు. హే త్రిపురాంతకా, ఆ నామం నిశ్చలమని ఎలా భావిస్తారు?

Verse 42

असंख्यत्वाच्च चंद्राणां जन्मनामप्रभेदतः । मन्वन्तरे तु संजाते युगानामेकसप्ततौ

చంద్రులు అసంఖ్యాకులు; వారి జన్మలు, నామాలు భిన్నభిన్నం. మన్వంతరం సంభవించినప్పుడు—అందులో డెబ్బై ఒక యుగాలు ఉండగా—(ఈ చక్రం సాగుతుంది)।

Verse 43

चंद्रसूर्यादयो देवाः संह्रियंते पुनःपुनः । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृपाः

చంద్రుడు, సూర్యుడు మొదలైన దేవతలు పునఃపునః లయమవుతారు; అలాగే సప్తర్షులు, దేవగణాలు, శక్రుడు (ఇంద్రుడు), మనువు మరియు అతని కుమారులైన రాజులూ।

Verse 44

एककालं च सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । एतन्मे संशयं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

వారు ఒక కాలమాత్రం సృష్టింపబడి, పూర్వవత్తుగా మళ్లీ లయమవుతారు. హే దేవా, నా ఈ సందేహాన్ని యథావిధిగా, క్రమంగా వివరించవలెను।

Verse 45

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, నీవు శుభప్రశ్న అడిగితివి; ఇది పాపనాశకమైన గూఢరహస్యం. ఎవరికీ చెప్పనిది, దానిని నేను నీకు సంపూర్ణంగా వివరిస్తాను।

Verse 46

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानन्द इति श्रुतः । तस्य चैवाष्टमे वर्षे मनुर्यः प्रथमो भवेत्

ప్రస్తుతం అధిష్ఠానమై ఉన్న ఈ బ్రహ్మను ‘శతానంద’ అని శ్రుతి ప్రసిద్ధి. ఆయన పాలన యొక్క ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో మొదటి మనువు అవతరిస్తాడు।

Verse 47

तस्मिन्मन्वन्तरे देवि यश्चादौ रोहिणीपतिः । समुद्रगर्भात्संजातः सलक्ष्मीकौस्तुभादिभिः

హే దేవీ, ఆ మన్వంతరంలో ఆది కాలంలో రోహిణీపతి (చంద్రుడు) అయినవాడు సముద్రగర్భం నుండి లక్ష్మీ, కౌస్తుభాది రత్నాలతో కూడి జన్మించాడు।

Verse 48

तेन चाराधितं लिंगं कालभैरवनामतः । महता तपसा पूर्वं युगानि च चतुर्द्दशे

అతడు ‘కాలభైరవ’ నామక లింగాన్ని ఆరాధించాడు—పూర్వకాలంలో మహత్తర తపస్సుతో—పద్నాలుగు యుగాల పాటు।

Verse 49

तस्याद्भुतं तपो दृष्ट्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरि । वरं वृणीष्वेति मया स च प्रोक्तो निशाकरः

హే సుందరీ, అతని అద్భుత తపస్సును చూచి నేను అతనిపై ప్రసన్నుడనయ్యాను. ‘వరము కోరుకో’ అని నేను పలికాను; అలా నిశాకరుడు (చంద్రుడు)ను నేను సంబోధించాను।

Verse 50

सहोवाच तदा देवि भक्त्या संस्तुत्य मां शुभे

అప్పుడు అతడు పలికెను, ఓ దేవీ—ఓ శుభే, భక్తితో నన్ను స్తుతించి।

Verse 51

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरार्हो यदि वाऽप्यहम् । सोमनाथेति तं नाम भूयाद्ब्रह्मावधि प्रभो

చంద్రుడు పలికెను—హే దేవేశా! మీరు ప్రసన్నులై, నేనూ వరానికి అర్హుడనైతే, హే ప్రభో, మీ నామం ‘సోమనాథ’గా బ్రహ్మాయుష్ పరిమితి వరకు నిలిచియుండుగాక।

Verse 52

ये केचिद्भवितारोऽन्ये मन्वन्ते शीतरश्मयः । तेषां भवतु देवेश देवोऽयं कुलदेवता

భవిష్య మన్వంతరాలలో ఏ ఏ ఇతర శీతరశ్ములు (చంద్రులు) ఉద్భవించినా, హే దేవేశా, ఈ దేవుడే వారి కులదేవతగా ఉండుగాక।

Verse 53

आराधयंतु ते सर्वे क्षेत्रेऽस्मिन्संस्थिता विभो । स्वकीयायुःप्रमाणेन ब्रह्मणः प्रलयादनु

హే విభో! ఈ క్షేత్రంలో నివసించే వారు అందరూ, తమ తమ ఆయుష్ పరిమాణానుసారం, బ్రహ్మప్రళయం వరకు మీ ఆరాధన చేయుగాక।

Verse 54

सोमनाथेति ते नाम ब्रह्मांडे सचराचरे । ख्यातिं प्रयातु देवेश तेजोलिंग नमोऽस्तु ते

హే దేవేశా! ‘సోమనాథ’ అనే మీ నామం, చరాచర సమేతమైన సమస్త బ్రహ్మాండంలో ఖ్యాతి పొందుగాక। హే తేజోలింగ, మీకు నమస్కారం.

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवमस्त्वित्यहं प्रोच्य पुनर्लिंगे लयं गतः । एतत्ते कारणं देवि प्रोक्तं सर्वमशेषतः

ఈశ్వరుడు పలికెను— ‘ఏవమస్తు’ అని చెప్పి నేను మళ్లీ లింగంలో లయమయ్యాను. ఓ దేవీ, ఈ కారణమంతా నీకు సంపూర్ణంగా, శేషం లేకుండా వివరించాను।

Verse 56

निःसन्दिग्धं तु संक्षेपात्पुरा पृष्टं यतस्त्वया । उद्देशमात्रं कथितं श्रीसोमेशगुणान्प्रति । समुद्रस्येव रत्नानामचिन्त्यस्तस्य विस्तरः

నీవు పూర్వం సంక్షేపంగా అడిగినందున, నేను నిస్సందేహంగా సంక్షేపంగానే సమాధానం చెప్పాను—శ్రీ సోమేశుని గుణాలకు కేవలం సూచనమాత్రం చేశాను. వాటి విస్తారం అచింత్యం, సముద్రంలోని రత్ననిధిలా।

Verse 57

मोहनं तदभक्तानां भक्तानां बुद्धिवर्द्धनम् । मूढास्ते नैव पश्यंति स्वरूपं मम मोहिताः

ఇది అభక్తులను మోహింపజేస్తుంది, భక్తుల బుద్ధిని వృద్ధి చేస్తుంది. మోహగ్రస్తులైన ఆ మూఢులు నా నిజ స్వరూపాన్ని ఎప్పటికీ చూడరు।

Verse 58

देव्युवाच । ईदृशं यस्य माहात्म्यं तेजोलिंगस्य शंकर । कुत्र तिष्ठति तल्लिंगं क्षेत्रे तस्मिन्सुरेश्वर

దేవి పలికెను— ఓ శంకరా! ఇంతటి మహాత్మ్యం గల తేజోలింగము, ఓ సురేశ్వరా, ఆ క్షేత్రంలో ఎక్కడ స్థితమై ఉంది?

Verse 59

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । प्रभासं परमं देवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

ఈశ్వరుడు పలికెను— ఓ దేవీ, శ్రద్ధతో విను; విన్న తరువాత మనసులో దృఢంగా నిలుపుకో. ఓ దేవీ, ప్రభాసం పరమ క్షేత్రం; ఈ క్షేత్రం నాకు అత్యంత ప్రియము।

Verse 60

देवानामपि संस्थानं तच्च द्वादशयोजनम् । पंचयोजनमानेन पीठं तत्र प्रकीर्त्तितम्

ఇది దేవతలకూ నివాసస్థానమే; దీని విస్తీర్ణం పన్నెండు యోజనాలు. అక్కడ ఐదు యోజనాల పరిమాణముగల పవిత్ర పీఠం ప్రసిద్ధమై ఉంది.

Verse 61

तन्मध्ये मद्गृहं देवि तच्च गव्यूतिमात्रकम् । समुद्रस्योत्तरे देवि देविकामुखसंज्ञितम्

ఆ ప్రాంతమధ్యంలో, ఓ దేవీ, నా స్వగృహం ఉంది; అది కేవలం ఒక గవ్యూతి పరిమాణమే. సముద్రానికి ఉత్తరంగా, ఓ దేవీ, అది ‘దేవికాముఖ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 62

वज्रिण्याः पूर्वतश्चैव यावन्न्यंकुमती नदी । चतुष्टयं च विस्तारादायामात्पंचयोजनम्

వజ్రిణీ యొక్క తూర్పు వైపు నుండి ‘న్యంకుమతీ’ అనే నది వరకు—దాని వెడల్పు నాలుగు (ఏకకాలు), పొడవు ఐదు యోజనాలు.

Verse 63

क्षेत्रपीठमिति प्रोक्तमतो गर्भगृहं शृणु । समुद्रात्कौरवी यावद्दक्षिणोत्तरमानतः । पूर्वपश्चिमतो ज्ञेयं गोमुखादाऽश्वमेधकम्

ఇది ‘క్షేత్ర-పీఠం’ అని ప్రకటించబడింది; ఇప్పుడు గర్భగృహాన్ని విను. సముద్రం నుండి కౌరవీ వరకు దీని ఉత్తర–దక్షిణ పరిమాణం; తూర్పు–పడమర విస్తీర్ణం గోముఖం నుండి అశ్వమేధకం వరకు అని తెలుసుకోవాలి.

Verse 64

एतन्मम गृहं देवि न त्यजामि कदाचन । तस्य मध्ये स्थितं लिंगं यत्र तत्ते प्रकीर्तितम्

ఓ దేవీ, ఇదే నా నివాసం; నేను దీన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టను. దీని మధ్యలో ఆ లింగం స్థితమై ఉంది, నేను నీకు ప్రకటించినట్లే.

Verse 65

वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरस्य च सन्निधौ । कृतस्मरस्यापरतो धन्वन्तरशतत्रये

వరుణదిక్కు అనగా పశ్చిమాభిముఖంగా నిలిచి, సముద్రసన్నిధిలో—కృతస్మరాన్ని దాటి—మూడు వందల ధనుస్సుల దూరంలో…

Verse 66

लिंगं महाप्रभावं तुं स्वयंभूतं व्यवस्थितम् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

అక్కడ మహాప్రభావముగల, స్వయంభువుగా స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమైన లింగం ఉంది. అక్కడ పరమేశ్వరుడు శంకరుడు సాక్షాత్తుగా సన్నిహితుడై ఉంటాడు.

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवि सोमेशस्य समीपतः । चतुर्द्दशे विभागे तु धनुषां च शतद्वयम्

ఈ ప్రాంతంలోనే, ఓ దేవీ, సోమేశుని సమీపంలో—పద్నాల్గవ విభాగంలో—రెండు వందల ధనుస్సుల పరిమాణం ఉంది.

Verse 68

समंतान्मंडलाकारा कर्णिका सा मम प्रिया । तस्यां ये प्राणिनः सर्वे मृताः कालेन पार्वति

చుట్టూ మండలాకారంగా ఉన్న ఆ ‘కర్ణికా’ నాకు అత్యంత ప్రియమైనది. ఓ పార్వతీ, అందులో కాలవశంగా మరణించే సమస్త ప్రాణులు…

Verse 69

कृमिकीटपतंगाद्या जीवा उत्तम मध्यमाः । निर्द्धूतकल्मषाः सर्वे यांति लोकं ममापि ते

కృమి, కీటక, పతంగాది జీవులు—ఉత్తమమైనా మధ్యమైనా—అందరూ పాపమలాన్ని తొలగించుకొని నిశ్చయంగా నా లోకాన్ని చేరుతారు.

Verse 70

उत्तरं दक्षिणं चापि अयनं न विचारयेत् । सर्वस्तेषां शुभः कालो ये मृताः क्षेत्रमध्यतः

ఉత్తరాయణమా దక్షిణాయణమా అని విచారించకూడదు. ఈ పుణ్యక్షేత్ర మధ్యలో దేహం విడిచినవారికి ప్రతి కాలమూ శుభమే.

Verse 71

आदिनाथेन शर्वेण सर्वप्राणिहिताय वै । आद्यतत्त्वान्यथानीय क्षेत्रमेतन्महाप्रभम् । प्रभासितं महादेवि यत्र सिद्ध्यंति मानवाः

హే మహాదేవీ! ఆదినాథుడు శర్వుడు (శివుడు) సమస్త ప్రాణుల హితార్థం ఆద్య తత్త్వాలను ఇక్కడికి తెచ్చి, ఈ మహాప్రభ క్షేత్రాన్ని ‘ప్రభాస’గా ప్రకాశింపజేశాడు; ఇక్కడ మనుష్యులు సిద్ధిని పొందుతారు.

Verse 72

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि । कृतप्रतिज्ञो देवेशि यावज्जीवं सुरेश्वरि

హే దేవేశీ, హే సురేశ్వరీ! ఇక్కడ నివసించే జ్ఞాని, దాడి చేయబడినప్పటికీ మరియు వందల విఘ్నాల మధ్యనైనా, ప్రతిజ్ఞలో దృఢుడై జీవితాంతం స్థిరంగా ఉంటాడు.

Verse 73

स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात्स्थाणोश्चाद्भुतकर्मणः

అతడు పరమ స్థానాన్ని చేరుతాడు; అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత శోకం ఉండదు—ఆ క్షేత్ర మహాత్మ్యంతోను, అద్భుతకర్ముడైన స్థాణు (శివ) అనుగ్రహంతోను.

Verse 74

कृत्वा पापसहस्राणि पश्चात्सन्तापमेति वै । प्रभासे तु वियुज्येत न सोंऽतकपुरीं व्रजेत्

వేల పాపాలు చేసిన తరువాత పశ్చాత్తాపం వచ్చినా, ప్రభాసంలో దేహం విడిచినవాడు అంతకపురి—మృత్యులోకానికి—వెళ్లడు.

Verse 75

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं हाहाभूतमचेतनम् । नियुक्तस्तत्र देवेशि रक्षार्थं विघ्ननायकः

ఘోరమైన కలియుగాన్ని తెలిసికొని—ప్రజలు మోహగ్రస్తులై హాహాకారం చేసే వేళ—హే దేవేశీ, అక్కడ రక్షణార్థం విఘ్ననాయకుడు నియమించబడెను।

Verse 76

ये तु ब्राह्मणविद्विष्टाः शिवभक्तिवितंडकाः । ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च तथा नैष्कृतिकाश्च ये

కానీ బ్రాహ్మణులను ద్వేషించేవారు, శివభక్తికి అడ్డుపడేవారు, బ్రాహ్మణహంతకులు, కృతఘ్నులు, మరియు నిత్య దుష్కర్మపరులు—ఎవరు అయినా—

Verse 77

लोकद्विष्टा गुरुद्विष्टास्तीर्थायतनकण्टकाः । सर्वपापरताश्चैव ये चान्ये तु विकुत्सिताः

లోకాన్ని (సమాజాన్ని) ద్వేషించేవారు, గురువులను ద్వేషించేవారు, తీర్థాలకూ పుణ్యక్షేత్రాలకూ ముల్లులవంటి వారు, అన్ని పాపాలలో ఆసక్తులు, ఇంకా ఇతర నింద్యులు—

Verse 78

रक्षणार्थं ह वै तेषां नियुक्तो विघ्ननायकः । कालाग्निरुद्रपार्श्वे तु रुद्रतुल्यपराक्रमः

నిజంగా, వారి (దుష్టుల) నుండి రక్షణార్థం విఘ్ననాయకుడు నియమించబడెను; మరియు కాలాగ్నిరుద్రుని పక్కన రుద్రసమాన పరాక్రమముగల వాడు నిలిచియున్నాడు।

Verse 79

क्षेत्रं रक्षति देवेशि पापिष्ठानां नियामकः । म्रियंते यदि ब्रह्मघ्नास्तथा पातकिनो नराः

హే దేవేశీ, పాపిష్ఠులను నియమించే వాడు ఈ క్షేత్రాన్ని రక్షిస్తున్నాడు. బ్రాహ్మణహంతకులు మరియు ఇతర పాతకులు (ఇక్కడ) మరణిస్తే, అప్పుడు—

Verse 80

क्षेत्रे चास्मिन्वरारोहे तेषां देवि गतिं शृणु । दशवर्षसहस्राणि दिव्यानि कमलेक्षणे

హే వరారోహే, హే కమలనయనీ దేవీ! ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో వారి గతి వినుము—అది పదివేల దివ్య సంవత్సరాల వరకు విస్తరించును.

Verse 82

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पापं तत्र न कारयेत् । अन्यत्राऽवर्तितं पापं क्षेत्रे चास्मिन्विनश्यति

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ పాపం చేయకూడదు. ఇతరత్రా చేసిన పాపమూ ఈ క్షేత్రంలో నశించును.

Verse 83

अस्मिन्पुनः कृतं पापं पैशाचनरकावहम् । भक्तानुकंपी भगवांस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि

కాని ఈ స్థలంలో చేసిన పాపం పిశాచ-నరకాలకు దారితీయును. అయినా భక్తానుకంపి భగవంతుడు తిర్యగ్యోనిలో పడినవారిపైనా కరుణ చూపును.

Verse 84

ददाति परमं स्थानं न तु ब्रह्मद्विषां प्रिये । ये च ध्यानं समासाद्य युक्तात्मानः समाहिताः

హే ప్రియే! ఆయన పరమ స్థానాన్ని ప్రసాదించును; కాని బ్రహ్మద్వేషులకు కాదు. ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించి యుక్తాత్ములై సమాహితులైనవారే ఆ పరమ స్థితికి అర్హులు.

Verse 85

संनियम्येन्द्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् । प्रभासे तु स्थिता देवि ते कृतार्था न संशयः

ఇంద్రియసమూహాన్ని నియమించి వారు శతరుద్రీయ జపం చేయుదురు. హే దేవీ! ప్రభాసంలో నివసించువారు కృతార్థులు—సందేహం లేదు.

Verse 86

यदि गच्छेन्नरः कश्चित्प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तमुपायं प्रकुर्वीत निर्गच्छेन्न पुनर्यथा

ఎవరైనా మనిషి పరమ పవిత్రమైన ప్రభాస క్షేత్రానికి వెళితే, మళ్లీ (సంసారంలో) తిరిగి రాకుండా ఉండే విధంగా తగిన సాధనోపాయాన్ని చేయాలి।

Verse 87

एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् । गोपनीयमिदं शास्त्रं यथा प्राणाः स्वकाः प्रिये

హే సుందరీ! ఇది గోప్యమైనది; ఎవరికైనా ఇష్టమొచ్చినట్లు ఇవ్వకూడదు. హే ప్రియే! ఈ శాస్త్రాన్ని స్వప్రాణాల వలె గోప్యంగా కాపాడాలి।

Verse 88

येनेदं विहितं शास्त्रं प्रभासक्षेत्रदीपकम् । स शिवश्चैव विज्ञेयो मानुषीं प्रकृतिं स्थितः

ఈ ‘ప్రభాస-క్షేత్ర-దీపక’ శాస్త్రాన్ని ఎవరు రచించారో, ఆయన మానవ స్వభావంలో ఉన్నా స్వయంగా శివుడేనని తెలుసుకోవాలి।

Verse 89

तस्यविग्रहसंस्थोऽहं सदा तिष्ठामि पार्वति । वंदितः पूजितो ध्यातो यथाहं नात्र संशयः

హే పార్వతీ! నేను ఆ విగ్రహంలోనే సదా స్థితుడై ఉంటాను. దానిని వందించి, పూజించి, ధ్యానిస్తే, అది నన్నే గౌరవించినట్లే—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 90

कलौ च दुर्ल्लभं देवि प्रभासक्षेत्रमुत्तमम् । इदानीं तव स्नेहेन विशेषं कथयामि वै । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं त्रिःसत्यं सुरसुन्दरि

హే దేవీ! కలియుగంలో ఈ ఉత్తమ ప్రభాస క్షేత్రం దుర్లభం. ఇప్పుడు నీపై స్నేహంతో నేను ఒక విశేషాన్ని చెబుతున్నాను. సత్యం—సత్యం—మళ్లీ సత్యం; హే సురసుందరీ! మూడుసార్లు సత్యమని ప్రమాణం చేస్తున్నాను।

Verse 91

यानि लिंगानि भूर्लोके सोमेशस्तेषु मे प्रियः । अस्मिंल्लिंगे गुणा ये तु ते देवि विदिता मम

భూలోకంలో ఉన్న లింగములన్నిటిలో సోమేశ్వరుడు నాకు అత్యంత ప్రియుడు. దేవీ, ఈ లింగంలో నివసించే గుణములు నాకు సుపరిచితములు.

Verse 92

अहमेव विजानामि नान्यो वेद कथंचन । अन्येषु चैव लिंगेषु अहं पूज्यः सुरासुरैः

దీనిని యథార్థంగా నేనే తెలుసుకొనుచున్నాను; మరెవ్వరూ ఏ విధంగానూ తెలుసుకోలేరు. ఇతర లింగములలోనూ దేవాసురులందరూ నన్నే పూజిస్తారు.

Verse 93

लिंगं चेमं पुनर्देवि पूजयामो वयं स्वयम्

మరియు దేవీ, మేమే స్వయంగా మళ్లీ ఈ లింగమునే పూజించుచున్నాము.

Verse 94

यस्मिन्काले न वै ब्रह्मा न भूमिर्न दिवाकरः । सर्वं चैव जगन्नाथ तस्मिन्काले यशस्विनि

ఏ కాలమున బ్రహ్మా లేడు, భూమి లేదు, సూర్యుడూ లేదు; సమస్తమూ లయమగును—హే జగన్నాథా—ఆ కాలమున, హే యశస్వినీ…

Verse 95

इमं लिंगं परं चैव ब्रह्मणः प्रलये तदा । भाविनीं वृत्तिमास्थाय इदं स्थानं तु रक्षति

బ్రహ్మప్రళయ సమయమున ఈ పరమ లింగము తన నియత విధిని ఆశ్రయించి ఈ పుణ్యస్థానమును రక్షించును.

Verse 96

दशकोट्यस्तु लिंगानां गंगाद्वाराद्वरानने । आगत्य तानि मध्याह्ने लिंगेऽस्मिन्यांति संलयम्

హే వరాననే! గంగాద్వారమునుండి దశకోటి లింగములు వచ్చి, మధ్యాహ్నమున ఈ లింగములోనే లయమై సంలయాన్ని పొందుతాయి।

Verse 97

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गगनस्थानि यानि तु । स्नानार्थमस्य लिंगस्य समागच्छंति सर्वदा

భూమిపై ఉన్న సమస్త తీర్థములు, ఆకాశస్థితమైన తీర్థములు కూడ—ఈ లింగమున స్నానార్థమై సదా ఇక్కడికి సమాగమమవుతాయి।

Verse 98

धन्यास्तु खलु ते मर्त्त्याः प्रभासे संव्यवस्थिताः । सोमेश्वरं ये द्रक्ष्यंति संसारभयमोचनम्

నిజముగా ధన్యులు వారు—ప్రభాసములో నివసించి, సంసారభయమును తొలగించు సోమేశ్వరుని దర్శించువారు।

Verse 99

देवि सोमेश्वरं लिंगं ये स्मरिष्यंति भाविताः । सर्वपापक्षयस्तेषां भविष्यति न संशयः

హే దేవీ! భక్తిభావముతో సోమేశ్వర లింగమును స్మరించువారికి సమస్త పాపక్షయము కలుగును—సందేహమే లేదు।

Verse 100

एतत्स्मृतं प्रियतमं मम देवि नित्यं क्षेत्रं पवित्रमृषिसिद्धगणाभिरम्यम् । अस्मिन्मृताः सकलजीवमृतोऽपि देवि स्वर्गात्परं समुपयांति न संशयोऽत्र

హే దేవీ! ఈ క్షేత్రము—దాని స్మరణమాత్రమే—నాకు నిత్యము అత్యంత ప్రియము; ఇది పవిత్రము, ఋషి-సిద్ధగణములతో రమణీయము. హే దేవీ! ఇక్కడ మరణించువారు, మరణము సమస్త జీవులకు సాధారణమైనదైనా, స్వర్గమునకు మించిన పరమస్థితిని పొందుదురు—సందేహము లేదు।

Verse 101

यं देवा न विजानंति ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । न सांख्येन न योगेन नैव पाशुपतेन च

బ్రహ్మా-విష్ణు-ప్రధాన దేవతలకైనా యథార్థంగా తెలియని ఆయనను, సాంఖ్యమార్గం ద్వారా కాదు, యోగం ద్వారా కాదు, పాశుపతమార్గం ద్వారానూ మాత్రమే కాదు—తెలుసుకోలేరు.

Verse 102

कैवल्यं निष्कलं यत्तदस्मिंल्लिंगे तु लभ्यते । तावद्भ्रमंति संसारे देवाद्यास्तु यशस्विनि

నిష్కలమైన, నిరాకారమైన కైవల్యమోక్షం ఈ లింగములోనే లభిస్తుంది. ఓ యశస్విని! అది పొందేవరకు దేవాదులు కూడా సంసారంలో తిరుగుతూనే ఉంటారు.

Verse 103

यावत्सोमेश्वरं देवं न विंदंति त्रिलोचनम् । क्षेत्रं प्रभासमित्युक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः

త్రిలోచనుడైన దేవుడు సోమేశ్వరుని వారు కనుగొననంతవరకు ఈ క్షేత్రం ‘ప్రభాస’ అని పిలువబడుతుంది. నేను క్షేత్రజ్ఞుడను—సందేహం లేదు.

Verse 104

एतं तवोक्तं ननु बोधनाय सोमेश्वरस्यैव महाप्रभावम् । ये वै पठिष्यंति नरा नितांतं यास्यंति ते तत्पदमिंदुमौलेः

ఇది నీవు నిశ్చయంగా బోధనార్థమే పలికితివి—సోమేశ్వరుని మహాప్రభావాన్ని ప్రకటిస్తూ. దీన్ని అత్యంత నిష్ఠతో పఠించే మనుష్యులు చంద్రమౌళి శివుని పరమపదాన్ని చేరుదురు.

Verse 105

सोमेश्वरं देववरं मनुष्या ये भक्तिमंतः शरणं प्रपन्नाः । ते घोररूपे च भयावहे च संसारचक्रे न पुनर्भ्रमंति

భక్తితో దేవశ్రేష్ఠుడైన సోమేశ్వరుని శరణు పొందిన మనుష్యులు, ఘోరమైన భయంకరమైన ఈ సంసారచక్రంలో మళ్లీ తిరుగరు.

Verse 106

ये दक्षिणा मूर्त्तिमुपाश्रिताः स्युर्जपंति नित्यं शतरुद्रियं द्विजाः । तेऽस्मिन्भवे नैव पुनर्भवंति संसारपारं परमं गता वै

దక్షిణామూర్తి శరణం పొందిన ద్విజులు నిత్యం శతరుద్రీయ జపం చేస్తే, వారు ఈ భవంలో మళ్లీ జన్మించరు; వారు నిజంగా సంసారపారమైన పరమ తీరాన్ని చేరుతారు।

Verse 107

उद्देशमात्रं कथितो मया ते श्रीसोमनाथस्य कृतैकदेशः । अब्दैरनेकैर्बहुभिर्युगैर्वा न शक्यमेकेन मुखेन वक्तुम्

శ్రీ సోమనాథుని కీర్తిలో కేవలం సూచనమాత్రమే—అందులోని చిన్న భాగమే నేను నీకు చెప్పాను. ఎన్నో సంవత్సరాలు, అనేక సంవత్సరాలు లేదా ఎన్నో యుగాలైనా ఒకే ముఖంతో పూర్తిగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు।