Adhyaya 28

Verse 1

देव्युवाच । इत्याश्चर्यमिदं देव त्वत्तः सर्वं मया श्रुतम् । महिमानं महेशस्य विस्तरेण समुद्भवम् । सांप्रतं सोमनाथस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

దేవి పలికెను—ఓ దేవా! నీ నుండి నేను ఈ అద్భుత వృత్తాంతమంతా విన్నాను; మహేశ్వర మహిమ విస్తారంగా ప్రాదుర్భవించింది. ఇప్పుడు సోమనాథుని యథార్థ మహాత్మ్యమును, విధిని యథావిధిగా నాకు చెప్పవలెను.

Verse 2

विधिना केन दृश्योसौ यात्रा कार्या कथं नृभिः । कस्मिन्काले महादेव नियमाश्चैव कीदृशाः

ఏ విధానంతో ఆయన (సోమనాథుని) దర్శనం చేయాలి? ప్రజలు యాత్రను ఎలా చేయాలి? ఓ మహాదేవా! ఏ కాలంలో, ఎలాంటి నియమాలు పాటించవలెను?

Verse 3

ईश्वर उवाच । हेमन्ते शिशिरे वापि वसन्ते वाथ भामिनि । यदा च जायते चित्तं वित्तं वा पर्व वा भवेत्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ భామిని! హేమంతంలో గాని, శిశిరంలో గాని, వసంతంలో గాని—ఎప్పుడైతే మనస్సులో సంకల్పం కలుగుతుందో, లేదా ధనం లభిస్తుందో, లేదా శుభ పర్వదినం వస్తుందో—

Verse 4

तदैव यात्रा कर्त्तव्या भावस्तत्रैव कारणम् । कृत्वा तु नियमं कंचित्स्वगृहे वरवर्णिनि

అప్పుడే యాత్ర చేయవలెను; ఇక్కడ కారణం భక్తిభావమే. ఓ వరవర్ణిని! స్వగృహంలో ఏదో ఒక నియమాన్ని స్వీకరించి—

Verse 5

प्रणम्य मनसा रुद्रं कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । स्थानं प्रदक्षिणं कृत्वा वाग्यतः सुसमाहितः

మనసుతో రుద్రునికి నమస్కరించి, విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేసి, పవిత్ర స్థానాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి, వాక్సంయమంతో సుసమాహితుడై—

Verse 6

नियतो नियताहारो गच्छेच्चैव ततः पथि । कामक्रोधौ परित्यज्य लोभमोहौ तथैव च

నియమంతో, నియతాహారంతో యుక్తుడై మనిషి ఆపై మార్గంలో సాగాలి; కామక్రోధాలను, అలాగే లోభమోహాలను విడిచిపెట్టాలి.

Verse 7

ईर्ष्यामत्सरलौल्यं च यात्रा कार्या ततो नृभिः । तीर्थानुगमनं पुण्यं यज्ञेभ्योऽपि विशिष्यते

కాబట్టి మనుష్యులు ఈర్ష్య, మత్సరం, లోలత్వం (లోభం) విడిచి యాత్ర చేయాలి. తీర్థాలను అనుసరించి చేసే పుణ్యక్రియ యజ్ఞాలకన్నా కూడా విశిష్టమని చెప్పబడింది.

Verse 8

अग्निष्टोमादियज्ञैश्च इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । तत्तत्फलमवाप्नोति तीर्थानुगमनेन यत्

అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలను విస్తార దక్షిణలతో నిర్వహించి ఏ ఏ ఫలాలు పొందుతారో, ఆ ఫలాలన్నీ తీర్థానుగమనంతోనే లభిస్తాయి.

Verse 9

कलेर्युगं महाघोरं प्राप्य पापसमन्वितम् । नान्येनाऽस्मिन्नुपायेन धर्म्मः स्वर्गश्च लभ्यते । विना यात्रां महादेवि सोमेशस्य न संशयः

పాపసమేతమైన ఈ మహాఘోర కలియుగం వచ్చినప్పుడు ఇక్కడ ఇతర ఏ ఉపాయంతోనూ ధర్మమూ స్వర్గమూ లభించవు. ఓ మహాదేవీ, సోమేశ్వర యాత్ర లేకుండా—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 10

ये कुर्वंति नरा यात्रां शुचिश्रद्धासमन्विताः । कलौ युगे कृतार्थास्ते ये त्वन्ये ते निरर्थकाः

శుచిత్వం, శ్రద్ధ కలిగి యాత్ర చేసే వారు కలియుగంలో కృతార్థులు; ఇతరంగా ప్రవర్తించే వారు మాత్రం నిరర్థకులే.

Verse 11

यथामहोदधेस्तुल्यो न चान्योऽस्ति जलाशयः । तथा प्राभासिकात्क्षेत्रात्समं तीर्थं न विद्यते

మహాసముద్రంతో సమానమైన మరొక జలాశయం లేనట్లే, ప్రాభాసిక క్షేత్రం (ప్రభాస-క్షేత్రం)తో సమానమైన తీర్థం మరొకటి లేదు।

Verse 12

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रोनाम जायते

మూడు రాత్రుల ఉపవాసం చేయక, తీర్థాలను దర్శించక, స్వర్ణం మరియు గోవులను దానం చేయకపోతే, అతడు పుణ్యహీనుడై ‘దరిద్రుడు’ అని పిలువబడతాడు।

Verse 13

यन्यगम्यानि तीर्थानि दुर्गाणि विषमाणि च । मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थगतीप्सुना

దుర్గమమైనవి, కఠినమైనవి అయిన తీర్థాలనైనా, సమస్త తీర్థగమన ఫలాన్ని కోరువాడు మనసులో అయినా తప్పక చేరాలి।

Verse 14

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

చేతులు, పాదాలు, మనస్సు సుసంయమంగా ఉన్నవాడు, విద్యా-తపస్సు-కీర్తులతో యుక్తుడైనవాడు—అతడే నిజంగా తీర్థఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 15

नियतो नियताहारः स्नान ।जाप्यपरायणः । व्रतोपवासनिरतः स तीर्थफलमश्नुते

నియమనిష్ఠుడై, ఆహారంలో సంయమంతో, స్నానం మరియు జపంలో పరాయణుడై, వ్రత-ఉపవాసాలలో నిమగ్నుడైనవాడు—తీర్థఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 16

अक्रोधनश्च देवेशि सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

హే దేవేశి! క్రోధరహితుడై, సత్యనిష్ఠుడై, దృఢవ్రతుడై, సమస్త భూతజాతిని తనతో సమానంగా భావించువాడు—తీర్థయాత్ర ఫలాన్ని పొందును.

Verse 17

कुरुक्षेत्रादितीर्थानि रथगम्यानि यानि तु । तान्येव ब्राह्मणो यायादानदोषो न तेषु वै

కురుక్షేత్రాది రథగమ్యమైన తీర్థాలకు బ్రాహ్మణుడు వెళ్లవలెను; అక్కడ రథమార్గ ప్రయాణంలో నిజంగా ఏ దోషమూ లేదు.

Verse 18

ये साधवो धनोपेतास्तीर्थानां स्मरणे रताः । तीर्थे दानाच्च योगाच्च तेषामभ्यधिकं फलम्

ధనసంపన్నులైన సద్జనులు తీర్థస్మరణంలో రమించువారైతే—తీర్థంలో దానం, యోగసాధన ద్వారా వారు మరింత అధిక ఫలాన్ని పొందుదురు.

Verse 19

ये दरिद्रा धनैर्हीनास्तीर्थानुगमनेरताः । तेषां यज्ञफलावाप्तिर्विनापि धनसंचयैः

దరిద్రులై ధనహీనులై ఉన్నా తీర్థానుగమనంలో నిమగ్నులైనవారు—ధనసంచయం లేకుండానే యజ్ఞఫలాన్ని పొందుదురు.

Verse 20

सर्वेषामेव वर्णानां सर्वाश्रमनिवासिनाम् । तीर्थं तु फलदं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

సర్వ వర్ణాలవారికీ, సర్వ ఆశ్రమనివాసులకూ తీర్థం ఫలదాయకమని తెలుసుకోవలెను; ఇందులో మరల విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 21

कार्यांतरेण यो गत्वा स्नानं तीर्थे समाचरेत् । न च यात्राफलं तस्य स्नानमात्रं फलं भवेत्

ఇతర కార్యార్థం వెళ్లి తీర్థంలో స్నానం చేసినవానికి యాత్రాఫలం కలగదు; కేవలం స్నానఫలమే లభిస్తుంది.

Verse 22

तीर्थानुगमनं पद्भ्यां तपःपरमिहोच्यते । तदेव कृत्वा यानेन स्नानमात्रफलं लभेत्

కాలినడకన తీర్థమార్గాన్ని అనుసరించడం ఇక్కడ పరమ తపస్సుగా చెప్పబడింది; అదే ప్రయాణం వాహనంలో చేస్తే స్నానమాత్రఫలమే లభిస్తుంది.

Verse 23

यस्यान्यः कुरुते शक्त्या तीर्थयात्रां तथेश्वरि । स्वकीयद्रव्ययानाभ्यां फलं तस्य चतुर्गुणम्

హే ఈశ్వరీ, ఎవరి తరఫున మరొకరు తన శక్తి మేరకు తీర్థయాత్రను నిర్వహిస్తాడో, అతడు తన ధనం మరియు వాహనసహాయంతో ఆ ఫలాన్ని నాలుగింతలు పొందుతాడు.

Verse 24

तीर्थानुगमनं कृत्वा भिक्षाहारा जितेंद्रियाः । प्राप्नुवंति महादेवि तीर्थे दशगुणं फलम्

హే మహాదేవీ, తీర్థయాత్ర చేసి భిక్షాహారంతో జీవిస్తూ ఇంద్రియనిగ్రహం కలవారు, ఆ తీర్థంలో పదింతల ఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 25

छत्रोपानद्विहीनस्तु भिक्षाशी विजितेंद्रियः । महापातकजैर्घोरैर्विप्रः पापैः प्रमुच्यते

ఛత్రం, పాదరక్షలు లేకుండా భిక్షాహారంతో ఉండి ఇంద్రియాలను జయించిన బ్రాహ్మణుడు, మహాపాతకాల నుండి పుట్టిన ఘోర పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 26

न भैक्षं परपाकं तु न च भैक्ष्यं प्रतिग्रहम् । सोमपानसमं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षं समाचरेत्

భిక్షను పరుల ఇంటి వండిన భోజనంలా భోగార్థంగా భావించకూడదు; దానిని ‘ప్రతిగ్రహం’గా కూడా స్వీకరించకూడదు. భిక్షాన్నం సోమపానసమం పవిత్రమని చెప్పబడింది; కాబట్టి భిక్షావృత్తిని ఆచరించాలి.

Verse 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

ఈ లోకంలో తీర్థాలు రెండు విధాలు—మనుషుల స్వేచ్ఛా ప్రయత్నంతో స్థాపితమైనవి, మరియు స్వయంభూతమైనవి; వాటిలో ప్రభాసాది ప్రధానము, దేవతలచే నిర్మితమైన తీర్థాలు కూడా ఇందులోనే చేరుతాయి.

Verse 28

स्वयंभूते महातीर्थे स्वभावे च महत्तरे । तस्मिंस्तीर्थे प्रतिगृह्य कृताः सर्वे प्रतिग्रहाः

స్వభావతః అత్యంత మహత్తరమైన ఆ స్వయంభూ మహాతీర్థంలో, అక్కడ చేయబడే ఏ ‘ప్రతిగ్రహం’ అయినా సంపూర్ణ ప్రతిగ్రహంగానే లెక్కించబడుతుంది; దాని ఫలితము తప్పదు.

Verse 29

प्रतिग्रहनिवृत्तस्य यात्रादशगुणं फलम् । तेन दत्तानि दानानि यज्ञैर्देवाः सुतर्पिताः

ప్రతిగ్రహాన్ని విడిచినవానికి యాత్రాఫలం పదిగుణమవుతుంది. అతడు ఇచ్చే దానాల వల్ల దేవతలు యజ్ఞాలవలెనే సుతృప్తి పొందుతారు.

Verse 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

ఈ క్షేత్రాన్ని చేరి నిజంగా పరమ నివృత్తి (అగ్రహణ)ను ఆచరించేవాడు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతాడు. కానీ వస్తులోభంతో ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో ప్రతిగ్రహంపై రుచి పెంచుకునేవాడు శోభించడు.

Verse 31

नैव तस्य परोलोको नायं लोको दुरात्मनः । अथ चेत्प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो वृत्तिदुर्बलः । दशांशमर्जिताद्दद्यादेवं तत्र न हीयते

ఆ దురాత్మునికి పరలోకమూ లేదు, ఈ లోకమూ నిజమైన శుభాన్ని ఇవ్వదు. అయితే జీవికలో బలహీనుడైన బ్రాహ్మణుడు దానం స్వీకరించవలసి వస్తే, సంపాదనలో పదవ భాగాన్ని దానంగా ఇవ్వాలి; అలా చేస్తే ఆ తీర్థంలో అతనికి ధర్మహాని కలగదు.

Verse 32

विप्रवेषं समास्थाय शूद्रो भूत्वा प्रतिग्रहम् । तृणकाष्ठसमं वापि प्रतिगृह्य पतत्यधः

బ్రాహ్మణ వేషం ధరించి శూద్రుడు దానాలు స్వీకరించడంలో ప్రవృత్తుడైతే, గడ్డి లేదా కట్టెలంత తుచ్ఛమైనదైనా తీసుకున్నా అతడు అధోగతికి పడిపోతాడు.

Verse 33

कुम्भीपाकादिकेष्वेवं महानरककोटिषु । यावदिंद्रसहस्राणि चतुर्द्दश वरानने

ఇలా కుంభీపాకాది భయంకర నరకాలలోని అనేక మహానరక లోకాలలో, ఓ సుందరముఖీ, అతడు పద్నాలుగు వేల ఇంద్రుల కాలం వరకూ ఉంటాడు.

Verse 34

तस्मान्नैव प्रतिग्राह्यं किमन्यैर्ब्राह्मणैरपि । द्विप्रकारस्य तीर्थस्य कृतस्याप्यकृतस्य च

కాబట్టి దానాన్ని స్వీకరించకూడదు—ఇతర బ్రాహ్మణుల సంగతి మరెందుకు—తీర్థం కృతమైనదైనా అకృత/స్వయంభువైనదైనా, రెండురకాల తీర్థాలలోనూ ఇదే నియమం.

Verse 35

स्वकीयभावसंयुक्तः संपूर्णं फलमश्नुते । लभते षोडशांशं स यः परान्नेन गच्छति

తన స్వకీయ భావంతో యుక్తుడై (స్వావలంబిగా) ఉన్నవాడు సంపూర్ణ ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు. కానీ పరుల అన్నంతో జీవించే వాడికి కేవలం పదహారవ భాగమే లభిస్తుంది.

Verse 36

अशक्तस्य तथांधस्य पंगोर्यायावरस्य च । विहितं कारणायानमच्छिद्रे ब्राह्मणे कुतः

అశక్తుడు, అంధుడు, కుంటివాడు, యాయావర సన్యాసి—వారికి తగిన కారణంతో ఆధారంతో ప్రయాణం విధేయం; కాని నిర్దోష బ్రాహ్మణునికి అటువంటి ఆధారానికి ఏ న్యాయం?

Verse 37

स्नानखादनपानैश्च वोढृभ्यस्तीर्थसेवकः । ददत्सकलमाप्नोति फलं तीर्थसमुद्भवम्

తీర్థంలో తీర్థసేవకుడు మోసేవారికీ ప్రయాణికులకీ స్నానం, భోజనం, పానీయము అందించితే, తీర్థసంబవమైన సంపూర్ణ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 38

न षोडशांशं यत्नेन लब्धार्थं यदि यच्छति । पंचमांशमथो वापि दद्यात्तत्र द्विजातिषु

శ్రమతో సంపాదించిన ధనంలో పదహారవ భాగమూ ఇవ్వకపోతే, అక్కడ ద్విజుల మధ్య కనీసం ఐదవ భాగమైనా దానం చేయాలి।

Verse 39

देवतानां गुरूणां च मातापित्रोश्च कामतः । पुण्यदः समवाप्नोति तदेवाष्टगुणं फलम्

దేవతలు, గురువులు, తల్లిదండ్రుల నిమిత్తం ఇష్టపూర్వకంగా పుణ్యదానం చేయువాడు, అదే ఫలాన్ని ఎనిమిది రెట్లు పొందుతాడు।

Verse 40

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पुण्यं देयं तु सर्वत्र नापुण्यं दीयते क्वचित्

స్నానం, దానం, జపం, హోమం, స్వాధ్యాయం, దేవతార్చన—ఇవి పుణ్యకర్మలు; ఇవి ఎక్కడైనా చేయదగినవి, అపుణ్యాన్ని మాత్రం ఎక్కడా అర్పించరాదు।

Verse 41

पितरं मातरं तीर्थे भ्रातरं सुहृदं गुरुम् । यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत सः

తీర్థంలో తండ్రి, తల్లి, సోదరుడు, స్నేహితుడు లేదా గురువును ఉద్దేశించి ఎవడు మునిగిస్నానం చేస్తాడో, అతడు వారి పుణ్యఫలంలో పన్నెండవ భాగాన్ని పొందుతాడు.

Verse 42

कुशैस्तु प्रतिमां कृत्वा तीर्थवारिषु मज्जयेत् । यमुद्दिश्य महादेवि अष्टभागं लभेत सः

ఓ మహాదేవీ! కుశగడ్డితో ప్రతిమను చేసి, తీర్థజలాల్లో దానిని ఎవరి నిమిత్తం ముంచుతారో, అతడు ఆ పుణ్యఫలంలో ఎనిమిదవ భాగాన్ని పొందుతాడు.

Verse 43

महादानानि ये विप्रा गृह्णन्ति ज्ञानदुर्बलाः । वृक्षास्ते द्विजरूपेण जायंते ब्रह्मराक्षसाः

సత్యజ్ఞానంలో బలహీనులై మహాదానాలను స్వీకరించే బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మరాక్షసులై, ద్విజరూపంగా కనిపించే వృక్షరూపంలో జన్మిస్తారు.

Verse 44

न वेदबलमाश्रित्य प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा दहते कर्म नेतरत्

వేదనిష్ఠ అనే బలాన్ని ఆశ్రయించకుండా దానగ్రహణంలో రుచి పెంచుకోరాదు; అజ్ఞానమో ప్రమాదమో వల్ల అటువంటి ప్రవర్తనే కర్మఫలాన్ని దహిస్తుంది, మరేదీ కాదు.

Verse 45

चितिकाष्ठं तु वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपं तथैव च । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा स्नानमेव विधीयते

చితికట్టెలను, అలాగే యజ్ఞయూపాన్ని తాకిన తరువాత, వేదాన్ని అమ్మేవానిని తాకిన తరువాత—స్నానమే విధిగా చెప్పబడింది.

Verse 46

आदेशं पठते यस्तु आदेशं तु ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

‘ఆదేశం’ను పఠించేవాడూ, ‘ఆదేశం’ను ఇచ్చేవాడూ—ఈ ఇద్దరూ పాపకర్ములు; పాతాళలోకాలలో నివసించవలసినవారు అవుతారు.

Verse 47

आदेशं पठते यस्तु संजिघृक्षुः प्रतिग्रहम् । तीर्थे चैव विशेषेण ब्रह्मघ्नः सैव नेतरः । स्थितो वै नृपतेर्द्वारि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

దానాన్ని పొందాలనే ఆశతో ‘ఆదేశం’ను పఠించేవాడు—ప్రత్యేకంగా తీర్థంలో—బ్రహ్మహంతకునితో సమానుడు; అతడు నిజమైన మార్గదర్శి కాదు. రాజద్వారంలో నిలిచినా వేదాన్ని అమ్మకూడదు.

Verse 48

हत्वा गावो वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवन्समं मत्स्यैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम् । ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति

నీచ ద్విజుడు గోవులను చంపి మాంసం తినడమే మేలు, చేపలతో సమానంగా జీవించడమే మేలు—కానీ వేదాన్ని అమ్మకూడదు. దీనితో సమానమైన బ్రహ్మహత్యాసమ పాపం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు.

Verse 49

वरं कुर्याच्च तद्देवि न कुर्याद्वेदविकयम् । तीर्थे चैव विशेषेण महाक्षेत्रे तथैव च

దేవీ, అవసరమైతే ఇతర చిన్న పనులు చేయవచ్చు; కానీ వేదవిక్రయం చేయకూడదు—ప్రత్యేకంగా తీర్థంలో, అలాగే మహాక్షేత్రంలో కూడా.

Verse 50

दीयमानं तु वै दानं यस्त्यजेत्तीर्थसेवकः । तीर्थं करोति तीर्थं च स पुनाति च पूर्वजान्

విధిగా ఇవ్వబడుతున్న దానాన్ని తిరస్కరించే తీర్థసేవకుడు తీర్థాన్ని నిజమైన తీర్థంగా చేస్తాడు; అతడు తన పూర్వజులను కూడా పవిత్రం చేస్తాడు.

Verse 51

यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम् । न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचिदेव व्यपोहति

ఇతరత్ర చేసిన పాపం తీర్థానికి వచ్చినప్పుడు లఘువవుతుంది; కానీ తీర్థంలో చేసిన పాపం ఎక్కడా తొలగదు.

Verse 52

तैलपात्रमिवात्मानं यो रक्षेत्तीर्थसेवकः । स तीर्थफलमस्कन्नं विप्रः प्राप्नोति संयतः

నూనె పాత్రను కాపాడినట్లు తనను తాను కాపాడుకునే తీర్థసేవకుడు—ఆ సంయమి బ్రాహ్మణుడు తీర్థఫలాన్ని అక్షయంగా నిశ్చయంగా పొందుతాడు.

Verse 53

यस्ययस्यात्ति पक्वान्नमल्पं वा यदि वा बहु । तीर्थगस्तस्य तस्यार्धं स्नातस्य विनियच्छति

తీర్థానికి వెళ్లి ఎవడు పక్వాన్నం తక్కువగానో ఎక్కువగానో తింటాడో, అతడు స్నానం చేసిన తరువాత దాని సగం భాగాన్ని విడిగా ఉంచి సమర్పించాలి.

Verse 54

यो न क्लिष्टोपि भिक्षेत ब्राह्मण स्तीर्थसेवकः । सत्यवादी समाधिस्थः स तीर्थस्योपकारकः

కష్టంలో ఉన్నా భిక్ష అడగని, తీర్థసేవలో నిమగ్నుడై సత్యవాది, సమాధిస్థుడైన బ్రాహ్మణుడే తీర్థానికి నిజమైన ఉపకారకుడు.

Verse 55

कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं तथा । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं प्राभासिकं कलौयुगे

కృతయుగంలో పుష్కరం శ్రేష్ఠం, త్రేతాయుగంలో నైమిషం అలాగే; ద్వాపరంలో కురుక్షేత్రం, కలియుగంలో ప్రాభాసం పరమోత్తమం.

Verse 56

तिष्ठेद्युगसहस्रंतुपादेनैकेन यः पुमान् । प्रभासयात्रामेको वा समं भवति वा न वा

ఒక మనిషి ఒక్క కాలి మీద సహస్ర యుగాలు నిలిచినా, అది ఒక్క ప్రభాస-యాత్రతో సమానమవుతుందో లేదో—అనే సందేహమే; ప్రభాస-యాత్ర మహిమ అపారము।

Verse 57

एतत्क्षेत्रं समागत्य मध्यभागे वरानने । यानानि तु परित्यज्य भाव्यं पादचरैर्नरैः

హే వరాననే! ఈ పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చి మధ్యభాగానికి చేరిన తరువాత, మనుష్యులు వాహనాలను విడిచి పాదచారులై నడవాలి।

Verse 58

लुठित्वा लोठनीं तत्र लुठिता यत्र देवताः । ततो नृत्यन्हसन्गायन्भूत्वा कार्पटिका कृतिः । गच्छेत्सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा चादौ कपर्द्दिनम्

అక్కడ ‘లోఠనీ’ భూమిపై ఒలికాలి—దేవతలే ఒలికిన స్థలం అది. తరువాత నర్తిస్తూ, నవ్వుతూ, పాడుతూ, దీన కర్పటిక (భిక్షుక) వేషం ధరించి, ముందుగా కపర్దిన్ (జటాధారి శివుడు) దర్శనం చేసి, సోమేశ్వర దేవుని వద్దకు వెళ్లాలి।

Verse 59

ईदृशं पुरुषं दृष्ट्वा स्थितं सोमेश्वरोन्मुखम् । नित्यं तुष्यंति पितरो गर्जंति च पिता महाः

ఇలాంటి మనిషిని సోమేశ్వరుని వైపు ముఖం చేసి నిలిచినట్లు చూసి, పితృదేవతలు నిత్యం తృప్తి చెందుతారు; పితామహులు కూడా హర్షంతో గర్జిస్తారు।

Verse 60

अस्माकं वंशजो देवं प्रस्थितस्तारणाय नः । गत्वा सोमेश्वरं देवि कुर्याद्वपनमादितः

‘మా వంశజుడు మా తారణార్థం దేవుని వద్దకు బయలుదేరాడు.’ హే దేవీ! సోమేశ్వరుని చేరి, అతడు మొదటగా వపనం (ముండనం) చేయాలి।

Verse 61

तीर्थोपवासः कर्त्तव्यो यथावद्वै निबोध मे । नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति क्रतुसमा गतिः

తీర్థంలో ఉపవాసాన్ని యథావిధిగా ఎలా ఆచరించాలో నన్ను విను. గంగతో సమానమైన తీర్థం లేదు; క్రతు-యజ్ఞం వలన లభించే గతితో సమానమైన గతి లేదు.

Verse 62

गायत्रीसदृशं जाप्यं होमो व्याहृतिभिः समः । अंतर्जले तथा नास्ति पापघ्नमघमर्षणात्

గాయత్రీతో సమానమైన జపం లేదు; వ్యాహృతులతో చేయు హోమంతో సమానమైన హోమం లేదు. అలాగే జలమధ్య అఘమర్షణ కర్మతో సమానమైన పాపనాశకం లేదు.

Verse 63

अहिंसासदृशं पुण्यं दानात्संचयनं परम् । तपश्चानशनान्नास्ति तथा तीर्थनिषेवणात्

అహింసతో సమానమైన పుణ్యం లేదు; దానంకన్నా శ్రేష్ఠమైన సంచయం లేదు. అనశనంతో సమానమైన తపస్సు లేదు; అలాగే తీర్థనిషేవణతో సమానమైనది మరొకటి లేదు.

Verse 64

तीर्थोपवासाद्देवेशि अधिकं नास्ति किञ्चन । पापानां चोपशमनं सतामीप्सितकारकम्

హే దేవేశీ! తీర్థంలో ఉపవాసం కన్నా అధికమైనది ఏదీ లేదు. అది పాపాలను శమింపజేస్తుంది మరియు సత్పురుషులు కోరినదాన్ని సిద్ధి చేస్తుంది.

Verse 65

उपवासो विनिर्द्दिष्टो विशेषाद्देवताश्रये । ब्राह्मणस्य त्वनशनं तपः परमिहोच्यते

దేవత నివాసస్థానాలలో ప్రత్యేకంగా ఉపవాసం విధించబడింది. బ్రాహ్మణునికి ఇక్కడ సంపూర్ణ అనశనమే పరమ తపస్సుగా చెప్పబడింది.

Verse 66

षष्ठकालाशनं शूद्रे तपः प्रोक्तं परं बुधैः । वर्णसंकरजातानां दिनमेकं प्रकीर्तितम्

శూద్రునికి షష్ఠకాలంలో ఒక్కసారి భోజనం చేయుటనే జ్ఞానులు పరమ తపస్సుగా చెప్పారు. వర్ణసంకరజాతులకు ఒక దిన ఉపవాసమే నియమమని బోధించారు.

Verse 67

षष्ठकालात्परं शूद्रस्तपः कुर्याद्यथा क्वचित् । राष्ट्रहानिस्तदा ज्ञेया राज्ञश्चोपद्रवो महान्

శూద్రుడు ఏ పరిస్థితిలోనైనా షష్ఠకాల పరిమితిని మించి తపస్సు చేస్తే, అది రాజ్యానికి హానిసూచకమని, రాజుకు మహా ఉపద్రవమని తెలుసుకోవాలి.

Verse 68

शूद्रस्तु षष्ठकालाशी यथाशक्त्या तपश्चरेत् । न दर्भानुद्धरेच्छूद्रो न पिबेत्कापिलं पयः

శూద్రుడు షష్ఠకాలంలో భోజనం చేసి తన శక్తి మేరకు తపస్సు చేయాలి. శూద్రుడు దర్భ గడ్డిని పీకకూడదు, కపిల (గోధుమరంగు) ఆవు పాలను త్రాగకూడదు.

Verse 69

मध्यपत्रे न भुञ्जीत ब्रह्मवृक्षस्य भामिनि । नोच्चरेत्प्रणवं मंत्रं पुरोडाशं न भक्षयेत्

ఓ సుందరీ, బ్రహ్మవృక్షపు మధ్య ఆకుపై భోజనం చేయకూడదు. ప్రణవ ‘ఓం’ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించకూడదు; పురోడాశాన్ని భక్షించకూడదు.

Verse 70

न शिखां नोपवीतं च नोच्च रेत्संस्कृतां गिरम् । न पठेद्वेदवचनं त्रैरात्रं न हि सेवयेत्

శిఖను ఉంచకూడదు, యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించకూడదు; సంస్కృత వాక్యాన్ని ఉచ్చరించకూడదు. వేదవచనాలను పఠించకూడదు; ఇక్కడ త్రైరాత్ర వ్రతాన్ని కూడా ఆచరించకూడదు.

Verse 71

नमस्कारेण शूद्रस्य क्रियासिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । निषिद्धाचरणं कुर्वन्पितृभिः सह मज्जति

శూద్రునికి నమస్కారముచేతనే కర్మసిద్ధి నిశ్చయంగా కలుగుతుంది; నిషిద్ధాచరణం చేసేవాడు పితృులతో కూడి అధోగతిలో మునుగుతాడు।

Verse 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

ఎవడు ఏకాదశ ఇంద్రియాలను నిజంగా నియంత్రించాడో, అతడే తీర్థఫలాన్ని పొందుతాడు; ఇతరుడు కేవలం కష్టభాగి అవుతాడు।

Verse 73

यच्च तीर्थे पितृश्राद्धं स्नानं तत्र समाचरेत् । हितकारी च भूतेभ्यः सोऽश्नीयात्तीर्थजं फलम्

ఎవడు తీర్థంలో పితృశ్రాద్ధం చేసి, అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం ఆచరించి, భూతజీవుల హితకారిగా ఉంటాడో—అతడే తీర్థజన్య ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 74

धर्मध्वजी सदा लुब्धः परदाररतो हि यः । करोति तीर्थगमनं स नरः पातकी भवेत्

ఎవడు ధర్మధ్వజం ఎత్తుకొని తిరుగుతూ, ఎల్లప్పుడూ లోభిగా ఉండి, పరస్త్రీరతుడై ఉంటాడో—అటువంటి వాడు తీర్థయాత్ర చేసినా పాతకియే అవుతాడు।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा महादेवि यात्रां कुर्याद्यथाविधि । तीर्थोपवासं कृत्वादौ श्रद्धायुक्तो दृढव्रतः

హే మహాదేవీ, ఇలా తెలిసికొని నియమానుసారం యాత్ర చేయాలి—మొదట తీర్థంలో ఉపవాసం చేసి, శ్రద్ధతో दृఢవ్రతుడై।

Verse 76

भोजनं नैव कुर्वीत यदी च्छेद्धितमात्मनः । परान्नं नैव भुञ्जीत तद्दिने ब्राह्मणः क्वचित्

తన శ్రేయస్సును కోరువాడు ఆ దినమున భోజనం చేయకూడదు. ఆ దినమున బ్రాహ్మణుడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ పరాన్నం భుజించకూడదు.

Verse 77

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథ-యానాలు, భూమి, గోవులు, బంగారం మొదలైనవి—ఇవన్నీ దానంగా స్వీకరించవచ్చు; కానీ పరాన్న భోజనాన్ని స్వీకరించి భుజించకూడదు.

Verse 78

आमाच्छतगुणं पुण्यं भुञ्जतो ददतोऽपि वा । तीर्थोपवासं कुर्वीत तस्मात्तत्र वरानने

అక్కడ భోజనం చేసినా, అక్కడ అన్నదానం చేసినా పుణ్యం శతగుణమవుతుంది. కనుక, ఓ సుందరముఖీ, ఆ స్థలంలోని తీర్థంలో ఉపవాసం ఆచరించాలి.

Verse 79

व्रती च तीर्थयात्री च विधवा च विशेषतः । परान्नभोजने देवि यस्यान्नं तस्य तत्फलम्

వ్రతధారి, తీర్థయాత్రికుడు, ముఖ్యంగా విధవ—ఓ దేవీ—పరాన్నం భుజిస్తే, దాని ఫలం ఆ అన్నం ఎవరిదో వారికే చెందుతుంది.

Verse 80

विधवा चैव या नारी तस्या यात्राविधिं ब्रुवे । कुंकुमं चन्दनं चैव तांबूलं च स्रजस्तथा

విధవ అయిన స్త్రీకి యాత్రావిధిని నేను చెప్పుచున్నాను: కుంకుమ, చందనం, తాంబూలం మరియు పుష్పమాలలు మొదలైనవాటిని వర్జించాలి.

Verse 81

रक्तवस्त्राणि सर्वाणि शय्या प्रास्तरणानि च । अशिष्टैः सह संभाषो द्विवारं भोजनं तथा

అన్ని ఎర్ర వస్త్రాలు, శయ్యలు మరియు విలాస పరుపులు; అశిష్టులతో సంభాషణ; అలాగే రోజుకు రెండుసార్లు భోజనం—ఇవన్నీ వర్జించాలి।

Verse 82

पुंसां प्रदर्शनं चैव हास्यं तमसि वर्जयेत् । सशब्दोपानहौ चैव नृत्यं गतिं च वर्जयेत्

పురుషుల ముందు తనను ప్రదర్శించుకోవడం, అలాగే చీకటిలో నవ్వడం—ఇవన్నీ వర్జించాలి. శబ్దం చేసే పాదుకలు, నృత్యం మరియు తిరుగాడడమూ వదలాలి।

Verse 83

धारणं चैव केशानामंजनं च विलेपनम् । असतीजनसंसर्गं पांडित्यं च परित्यजेत्

కేశాల అలంకార ధారణ, అంజనం మరియు లేపనం; అసతీ జనసంగం; అలాగే పాండిత్య ప్రదర్శన—ఇవన్నీ పరిత్యజించాలి।

Verse 84

नित्यं स्नानं च कुर्वीत श्वेतवस्त्राणि धारयेत् । यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विशेषतः

నిత్యం స్నానం చేసి శ్వేత వస్త్రాలు ధరించాలి—ప్రత్యేకంగా యతి, బ్రహ్మచారి మరియు విధవకు ఇది విశేష నియమం।

Verse 86

देव्युवाच । तपांसि कानि कथ्यन्ते क्षेत्रे प्राभा सिके नरैः । कानि दानानि दीयन्ते केषु तीर्थेषु वा कथम्

దేవి పలికెను—“ప్రభాస అనే ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో ప్రజలు ఏ ఏ తపస్సులను చెప్పుకొంటారు? ఏ ఏ దానాలు ఇస్తారు, ఏ తీర్థాలలో, ఏ విధంగా?”

Verse 87

ईश्वर उवाच । तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमिष्यते । द्वापरे यजनं धन्यं दानमेकं कलौ युगे

ఈశ్వరుడు పలికెను—కృతయుగంలో తపస్సే పరమం; త్రేతాయుగంలో జ్ఞానం విధేయం; ద్వాపరయుగంలో యజ్ఞం ధన్యం; కలియుగంలో దానమే ఏకైక శ్రేష్ఠ మార్గము।

Verse 88

तपस्तप्यन्ति मुनयः कृच्छ्रचान्द्रायणादिकम् । गत्वा प्राभासिकं क्षेत्रं लोकाश्चान्ये कृते युगे

కృతయుగంలో మునులు కృచ్ఛ్ర-చాంద్రాయణాది వ్రతాలతో ఘోర తపస్సు చేస్తారు; ఇతరులూ ప్రాభాస క్షేత్రానికి వెళ్లి అటువంటి తపస్సును ఆచరిస్తారు.

Verse 89

कलौ दानानि दीयन्ते ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपसां प्राप्यते फलम्

కలియుగంలో శాస్త్రవిధిగా బ్రాహ్మణులకు దానాలు ఇవ్వబడాలి; ప్రభాస క్షేత్రాన్ని ఆశ్రయించినవాడు తపస్సుల ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 90

तुलापुरुषब्रह्माण्डपृथिवीकल्पपादपाः । हिरण्य कामधेनुश्च गजवाजिरथास्तथा

తులాపురుష, బ్రహ్మాండ, పృథివీ, కల్పపాదపము అనే మహాదానాలు; అలాగే స్వర్ణమయ కామధేనువు; ఇంకా ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు—ఇవన్నీ మహాదానాలుగా చెప్పబడినవి.

Verse 91

रत्नधेनुहिरण्याश्वसप्तसागर एव च । महाभूतघटो विश्वचक्रकल्पलताभिधः

రత్నధేను, హిరణ్యాశ్వ, సప్తసాగరము; అలాగే మహాభూతఘట, విశ్వచక్ర, కల్పలత అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన దానాలు కూడా మహాదానాలే.

Verse 92

प्रभासे नृपतिर्दद्या न्महादानानि षोडश । धान्यरत्नगुडस्वर्णतिलकार्पासशर्कराः

ప్రభాస తీర్థంలో రాజు షోడశ మహాదానాలు చేయవలెను—ధాన్యం, రత్నాలు, బెల్లం, స్వర్ణం, నువ్వులు, పత్తి, చక్కెర మొదలైనవి।

Verse 93

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

ఘృతం, లవణం, రూప్యం మొదలైన పేర్లతో పది ‘పర్వతాలు’ స్మరించబడినవి; అలాగే బెల్లం, నెయ్యి, పెరుగు, తేనె, నీరు, స్వచ్ఛజలం, పాలు, చక్కెర మొదలైన రూపాలతో పది ‘ధేనువులు’ రత్నధేనువులుగా భావించబడినవి।

Verse 94

तेषामेकतमं दानं तीर्थेतीर्थे पृथक्पृथक् । प्रदेयान्येकवारं वा सरस्वत्यब्धि संगमे

ఈ దానాలలో ఏదో ఒకదానాన్ని ప్రతి తీర్థంలో విడివిడిగా సమర్పించవచ్చు; లేక సరస్వతి-సముద్ర సంగమంలో అన్నిటినీ ఒకేసారి దానం చేయవచ్చు।

Verse 95

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

తాంబూలం, తేనె, మాంసం ఇవి మద్యపానంతో సమానమని చెప్పబడినవి; ఓ దేవి, వీటిని వర్జిస్తే యథావిధి యాత్రాఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 96

यत्र तीर्थे लभेल्लिंगं तीर्थं च विमलोदकम् । तत्राग्निकार्यं कृत्वादौ विशिष्टं दानमिष्यते

ఏ తీర్థంలో లింగం మరియు నిర్మల జలమున్న తీర్థం లభిస్తాయో, అక్కడ ముందుగా అగ్నికార్యాన్ని చేసి విశిష్టమైన దానాన్ని చేయవలెనని విధి।

Verse 97

तर्पणं पितृदेवानां श्राद्धं दानं सदक्षिणम् । तीर्थेतीर्थे च गोदानं नियतः प्रकृतो विधिः

పితృదేవతలకు తర్పణం చేయాలి, శ్రాద్ధం నిర్వహించి దక్షిణాసహిత దానం ఇవ్వాలి; ప్రతి తీర్థంలో గోదానం చేయడం—ఇదే నియతమైన విధి.

Verse 98

विशिष्टख्यातलिंगेषु वृषदानं विधीयते । स्नानं विलेपनं पूजां देवतानां समाचरेत्

ప్రఖ్యాతమైన విశిష్ట లింగక్షేత్రాలలో వృషదానం విధించబడింది; అలాగే దేవతలకు స్నానం, విలేపనం (లేపనం) మరియు పూజ చేయాలి.

Verse 99

जगतीं चार्चयेद्भक्त्या तथा चैवोपलेपयेत् । प्रासादं धवलं सौधं कारयेज्जीर्णमुद्धरेत्

భక్తితో జగతీ (ఆలయ వేదిక)ను ఆరాధించి, దానిని లేపనం చేసి పునరుద్ధరించాలి; ప్రకాశవంతమైన తెల్లని ప్రాసాదాన్ని నిర్మించి, జీర్ణమైనదాన్ని జీర్ణోద్ధారం చేయాలి.

Verse 100

पुष्पवाटीं स्नानकूपं निर्मलं कारयेद्व्रती । ब्राह्मणानां भूरिदानं देवपूजाकराय च

వ్రతధారి పుష్పవాటికను, నిర్మలమైన స్నానకూపాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి; అలాగే బ్రాహ్మణులకు విరివిగా దానం చేసి, దేవపూజ నిర్వహణకు అవసరమైన సాధనాలను సమకూర్చాలి.

Verse 101

सर्वत्र देवयात्रायां विधिरेष प्रवर्त्तते । तीर्थमभ्युद्धरेज्जीर्णं मार्जयेत्कथयेत्फलम्

ప్రతి దేవయాత్రలో ఇదే విధి ప్రవర్తిస్తుంది: జీర్ణమైన తీర్థాన్ని పునరుద్ధరించి, శుభ్రపరచి, దాని ఫలాన్ని (పుణ్యాన్ని) ప్రకటించాలి.

Verse 102

प्रसिद्धे च महादानं मध्यमे चैव मध्यमम् । गोदानं सर्वतीर्थेषु सुवर्णमथ निष्क्रयः । हिरण्यदानं सर्वेषां दानानामेव निष्कृतिः

ప్రసిద్ధమైన తీర్థంలో మహాదానం చేయవలెను; మధ్యమ తీర్థంలో మధ్యమ దానం చేయవలెను. అన్ని తీర్థాలలో గోదానం ప్రశంసనీయం; స్వర్ణం నిష్క్రయము (ప్రాయశ్చిత్తార్థ విమోచన)గా చెప్పబడింది. హిరణ్యదానం సమస్త దానాలకు ప్రాయశ్చిత్తమూ పరిపూర్ణతయూ అని ప్రకటించబడింది।

Verse 103

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तीर्थेषु दानं वक्ष्यामि येषु यद्दीयते तिथौ

ఇలా భక్తితో ఆచరించినవాడు మానవజన్మ ఫలాన్ని పొందుతాడు. ఇప్పుడు నేను తీర్థాలలో దానవిధానాన్ని చెప్పుదును—ఏ తిథిన ఏది దానం చేయవలెనో।

Verse 104

प्रभासे प्रतिपद्दानं दातव्यं कांचनं शुभम् । द्वितीयायां तथा वस्त्रं तृतीयायां च मेदिनीम्

ప్రభాసలో ప్రతిపద తిథిన శుభమైన కాంచనం (స్వర్ణం) దానం చేయవలెను. ద్వితీయన వస్త్రదానం, తృతీయన మెదినీ (భూమి) దానం చేయవలెను।

Verse 105

चतुर्थ्यां दापयेद्धान्यं पंचम्यां कपिलां तथा । षष्ठ्यामश्वं च सप्तम्यां महिषीं तत्र दापयेत्

చతుర్థిన ధాన్యదానం చేయించాలి; పంచమిన కపిలా (గోధుమవర్ణ) గోవును దానం చేయించాలి. షష్ఠిన అశ్వదానం, సప్తమిన అక్కడ (ప్రభాసలో) మహిషీదానం చేయించాలి।

Verse 106

अष्टम्यां वृषभं दत्त्वा नीलं लक्षणसंयुतम् । नवम्यां तु गृहं दद्याच्चक्रं शंखं गदां तथा

అష్టమిన నీలవర్ణముతో శుభలక్షణసంపన్నమైన వృషభాన్ని దానం చేస్తే పుణ్యం లభిస్తుంది. నవమిన గృహదానం చేయాలి; అలాగే చక్రం, శంఖం, గదా (విష్ణు చిహ్నాలు)ను కూడా అర్పించాలి।

Verse 107

दशम्यां सर्वगंधांश्च एकादश्यां च मौक्तिकम् । द्वादश्यां सुव्रतेन्नाद्यं प्रवालं विधिवत्तथा

దశమినాడు అన్ని రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలను సమర్పించాలి, ఏకాదశినాడు ముత్యాలను; ద్వాదశినాడు సువ్రతుడు విధిపూర్వకంగా ప్రవాళము మొదలైన నియత దానాలను ఇవ్వాలి।

Verse 108

स्त्रियो देयास्त्रयोदश्यां भूतायां ज्ञानदो भवेत् । अमावास्यामनुप्राप्य सर्वदानानि दापयेत्

త్రయోదశి భూతా తిథినాడు స్త్రీలకు దానం ఇవ్వాలి; అది జ్ఞానప్రదమవుతుంది. అమావాస్య వచ్చినప్పుడు అన్ని రకాల దానాలను చేయించాలి।

Verse 109

एवं दानं प्रदत्त्वा तु दश कृत्वः फलं लभेत्

ఈ విధంగా దానం చేసినవాడు పది రెట్లు ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 110

देव्युवाच । भक्तिदानविहीना ये प्रभासं क्षेत्रमागताः । स्नानमन्त्रविहीनाश्च वद तेषां तु किं फलम्

దేవి పలికింది—భక్తి, దానం లేనివారై ప్రభాస క్షేత్రానికి వచ్చి, స్నానమంత్రాలు లేకుండా స్నానం చేసే వారికి ఏ ఫలం లభిస్తుంది? చెప్పండి.

Verse 111

ईश्वर उवाच । सधना निर्द्धना वापि समंत्रा मंत्रवर्जिताः । प्रभासे निधनं प्राप्ताः सर्वे यांति शिवालयम्

ఈశ్వరుడు పలికాడు—ధనవంతుడైనా పేదవాడైనా, మంత్రాలతోనైనా మంత్రరహితుడైనా; ప్రభాసంలో మరణించినవారందరూ శివాలయానికి చేరుతారు।

Verse 112

ये मंत्रहीनाः पुरुषा धर्महीनाश्च ये मृताः । तेषामेकं विमानं तु ददामि सुमहत्प्रिये

మంత్రహీనులైన పురుషులు, ధర్మహీనులైనవారు కూడా అక్కడ మరణిస్తే—ఓ ప్రియే! వారికి నేను ఒకే అత్యంత మహత్తరమైన దివ్య విమానాన్ని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 113

स्नानदानानुरूप्येण प्राप्नुवंति परं पदम् । केचित्स्नानप्रभावेन केचिद्दानेन मानवाः

స్నానం, దానం—వాటి ప్రమాణానుసారంగా మనుష్యులు పరమ పదాన్ని పొందుతారు. కొందరు స్నాన ప్రభావంతో, మరికొందరు దాన ప్రభావంతో (అది పొందుతారు).

Verse 114

केचिल्लिंगप्रणामेन केचिल्लिंगार्च्चनेन च । केचिद्ध्यानप्रभावेन केचिद्योगप्रभावतः

కొందరు లింగానికి ప్రణామం చేయడం ద్వారా, కొందరు లింగార్చన ద్వారా (పరమ పదాన్ని పొందుతారు). కొందరు ధ్యాన ప్రభావంతో, మరికొందరు యోగ ప్రభావంతో (అది పొందుతారు).

Verse 115

केचिन्मं त्रस्य जाप्येन केचिच्च तपसा शुभे । तीर्थे संन्यसनैः केचित्केचिद्भक्त्यनुसारतः

కొందరు మంత్రజపం ద్వారా, మరికొందరు—ఓ శుభే!—తపస్సు ద్వారా (ఆ లక్ష్యాన్ని పొందుతారు). కొందరు తీర్థంలో సన్యాస స్వీకారంతో, మరికొందరు భక్తిమార్గానుసారంగా (అది పొందుతారు).

Verse 116

एते चान्ये च बहव उत्तमाधममध्यमाः । सर्वे शिवपुरं यांति विमानैः सूर्यसंनिभैः

ఇవీ మరియు మరెన్నో—ఉత్తములు, మధ్యములు, అధములు—అందరూ సూర్యసమ కాంతిమంతమైన విమానాలలో శివపురానికి వెళ్తారు.

Verse 117

त्रिशूलांकितहस्ताश्च सर्वे च वृषवाहनाः । दिव्याप्सरोगणाकीर्णाः क्रीडंते मत्प्रभावतः

వారందరి చేతులపై త్రిశూలచిహ్నం ఉంది; వారందరూ వృషభవాహనులు. దివ్య అప్సరాగణాలతో నిండినవారై, నా కృపాప్రభావంతో క్రీడించి ఆనందిస్తారు.

Verse 118

एवं भक्त्यनुसारेण ददामि फलमव्ययम् । अलेपकं प्रभासं तु धर्माधर्मैर्न लिप्यते

ఇలా భక్తి మేరకు నేను అవ్యయమైన ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాను. ప్రభాసం ‘అలేపకం’—ధర్మాధర్మాలచే అది లిప్తమవదు.

Verse 119

धर्मं चरंत्यधर्मं वा शिवं यांति न संशयः

వారు ధర్మం ఆచరించినా అధర్మం ఆచరించినా, (ఈ క్షేత్ర మహిమచే) శివునే చేరుతారు—సందేహం లేదు.

Verse 120

जन्मप्रभृति यो देवि नरो नेत्रविवर्जितः । मम क्षेत्रे मृतः सोऽपि रुद्रलोके महीयते

హే దేవి, జన్మనుండి నేత్రవివర్జితుడైన నరుడు—నా క్షేత్రంలో మరణిస్తే—అతడూ రుద్రలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 121

जन्मप्रभृति यो देवि श्रवणाभ्यां विवर्जितः । प्रभासे निधनं प्राप्तः स भवेन्मत्परिग्रहः

హే దేవి, జన్మనుండి రెండు చెవుల శ్రవణశక్తి లేనివాడు—ప్రభాసంలో మరణాన్ని పొందితే—అతడు నా పరిగ్రహం, నా ఆశ్రయంలో స్వీకరింపబడతాడు.

Verse 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

ఇప్పుడు నేను తీర్థస్పర్శ (ఆహ్వాన) విధానాన్ని వివరిస్తాను. మంత్రంతో అభిమంత్రితమైన తీర్థం అక్కడే సాక్షాత్తుగా సన్నిహితమవుతుంది.

Verse 123

प्रथमं चालभेत्तीर्थं प्रणवेन जलं शुचि । अवगाह्य ततः स्नायादध्यात्ममन्त्रयोगतः

మొదట ప్రణవంతో శుద్ధజలాన్ని తీసుకొని తీర్థాన్ని స్పర్శించాలి. తరువాత అందులో అవగాహన చేసి అధ్యాత్మ-మంత్రయోగ ప్రకారం స్నానం చేయాలి.

Verse 124

ओंनमो देवदेवाय शितिकण्ठाय दंडिने । रुद्राय वामहस्ताय चक्रिणे वेधसे नमः

ఓం—దేవదేవునికి నమస్కారం; శితికంఠుడైన దండధారికి నమః. రుద్రునికి, వామహస్తునికి, చక్రధారికి, వేదసు (విధాత)కు నమః.

Verse 125

सरस्वती च सावित्री वेदमाता विभावरी । संनिधानं कुरुष्वात्र तीर्थे पाप प्रणाशिनि । सर्वेषामेव तीर्थानां मंत्र एष उदाहृतः

సరస్వతి, సావిత్రి—వేదమాత, విభావరి—హే పాపనాశిని! ఈ తీర్థంలో మీ సన్నిధానాన్ని స్థాపించండి. ఈ మంత్రం సమస్త తీర్థాలకు ప్రకటించబడింది.

Verse 126

इत्युच्चार्य नमस्कृत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि सुव्रते

ఇలా ఉచ్చరించి నమస్కరించి విధిపూర్వకంగా స్నానం చేయాలి. తరువాత, హే సువ్రతా, ఆ రోజున ఉపవాసం చేయాలి.

Verse 127

सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

భక్తిలో నిమగ్నులైన వారు ఆ తిథిని ఒక సంపూర్ణ సంవత్సరం ఉపవాసంతో ఆచరించవలెను।

Verse 128

देव्युवाच । कस्मिंस्तीर्थे नरैः पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागतैः । स्नानं कार्यं महादेवि तन्मे विस्तरतो वद

దేవి పలికెను—ఓ మహాదేవీ! ప్రభాసక్షేత్రానికి వచ్చిన వారు ముందుగా ఏ తీర్థంలో స్నానం చేయవలెను? దానిని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము।

Verse 129

ईश्वर उवाच । हंत ते संप्रवक्ष्यामि आद्यं तीर्थं महाप्रभम् । पूर्वं यत्र नरैः स्नानं क्रियते तच्छृषुष्व मे

ఈశ్వరుడు పలికెను—సరే, నేను నీకు మొదటి మహాప్రభ తీర్థాన్ని చెప్పుదును; అక్కడే జనులు ముందుగా స్నానం చేస్తారు. నా మాట వినుము।