Adhyaya 24

Verse 1

देव्युवाच । कस्मिन्काले जगन्नाथ तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् । कथमाराधनं चक्रे कृतार्थो रोहिणीपतिः

దేవి పలికెను— ఓ జగన్నాథా! అక్కడ లింగం ఏ కాలంలో ప్రతిష్ఠించబడింది? మరియు కృతార్థుడైన రోహిణీపతి (చంద్రుడు) దాని ఆరాధనను ఎలా చేసెను?

Verse 2

ईश्वर उवाच । त्रेतायुगे च दशमे मनोर्वैवस्वतस्य हि । संजातो रोहिणीनाथो युक्तो दुर्वाससा प्रिये

ఈశ్వరుడు పలికెను— ఓ ప్రియే! త్రేతాయుగంలో వైవస్వత మనువు యొక్క దశమ (కాలంలో) రోహిణీనాథుడు (చంద్రుడు) జన్మించాడు; అతడు దుర్వాస మునితో కూడి ఉన్నాడు।

Verse 3

तस्मिन्काले तदा तत्र गते वर्षसहस्रके । ततः कृत्वा तपश्चायं प्रत्यक्षीकृतशंकरः

ఆ సమయంలో అక్కడ వెయ్యి సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, అతడు తపస్సు చేసెను; ఆ తపస్సుతో శంకరుని ప్రత్యక్షంగా దర్శించెను।

Verse 4

लिंगं प्रतिष्ठयामास ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । पुनर्वर्षसहस्रं तु पूजयामास शंकरम्

లోకసృష్టికర్త బ్రహ్మద్వారా ఆయన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు; తరువాత మరల వెయ్యి సంవత్సరాలు శంకరుని భక్తితో పూజించాడు।

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना निजकार्यार्थसिद्धये । स्तुतिं चक्रे निशानाथः प्रत्यक्षीकृतशंकरः

అనంతరం తన కార్యసిద్ధి కోసం విధివిధానంగా పూజించి, శంకరుని ప్రత్యక్షం చేసుకున్న నిశానాథుడు చంద్రుడు స్తోత్రం ప్రారంభించాడు।

Verse 6

चंद्र उवाच । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः

చంద్రుడు పలికెను— శర్వునితో సమానమైన దేవుడు లేడు, శర్వునితో సమానమైన శరణు లేదు; శర్వునితో సమానమైన దేవుడు లేడు, శర్వునితో సమానమైన శరణు లేదు।

Verse 7

यं पठंति सदा सांख्याश्चितयंति च योगिनः । परं प्रधानं पुरुषं तस्मै ज्ञेयात्मने नमः

సాంఖ్యులు ఎల్లప్పుడూ పఠించునదానిని, యోగులు ధ్యానించునదానిని— ఆ పరమ ప్రధానమైన పురుషునికి, జ్ఞేయస్వరూపుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 8

उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः । देवासुरमनुष्याणां तस्मै ज्ञानात्मने नमः

సృష్టి మరియు లయ— రెండింటికీ కారణమని జ్ఞానులు ఎవరిని తెలుసుకొందురో, దేవ-అసుర-మనుష్యులందరికీ— ఆ జ్ఞానస్వరూపుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 9

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

అవ్యయుడు, అనాది-అంతరహితుడు, నిత్యుడు, శాశ్వతుడు, ధృవుడు; నిష్కల పరబ్రహ్మ అయిన ఆ యోగస్వరూప ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 10

यः पवित्रं पवित्राणामादिदेवो महेश्वरः । पुनाति दर्शनादेव तस्मै तीर्थात्मने नमः

పవిత్రులలోనూ పరమపవిత్రుడు, ఆదిదేవుడు మహేశ్వరుడు; దర్శనమాత్రంతోనే పవిత్రం చేసే ఆ తీర్థస్వరూప ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 11

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

యావత్తు ఆయన నుంచే ప్రవహిస్తుంది, ఆయనలోనే సమస్తం లయమవుతుంది, మరియు ఆయననే సమస్త జగత్తును పోషిస్తాడు—ఆ సర్వాత్మ ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 12

अनिष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यं यजंति द्विजातयः । संपूर्णदक्षिणैरेव तस्मै यज्ञात्मने नमः

ద్విజులు అనిష్టోమాది యజ్ఞాలతో, సమ్యక్ దక్షిణలతో కూడి, ఎవరిని యజిస్తారో—ఆ యజ్ఞస్వరూప ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 13

ईश्वर उवाच । एवं स संस्तुते यावद्दिवारात्रौ निशाकरः । अब्रवीद्भगवान्प्रीतः प्रहसन्निव शंकरः

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇలా నిశాకరుడు చంద్రుడు దినరాత్రులు స్తుతించుచుండగా; ప్రసన్నుడై, చిరునవ్వుతోనట్లు, భగవాన్ శంకరుడు పలికెను।

Verse 14

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन शीतगो । वरं वरय भद्रं ते भूयो यत्ते मनोगतम्

శంకరుడు పలికెను—ఓ వత్సా, ఓ శీతగో (చంద్రా), ఈ స్తోత్రముచేత నేను నిన్ను పూర్తిగా ప్రసన్నుడనయ్యాను. నీకు మంగళం కలుగుగాక; నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా వరంగా కోరుకో।

Verse 15

चंद्र उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । सांनिध्यं कुरु देवेश लिंगेऽस्मिन्सर्वदा विभो

చంద్రుడు పలికెను—ఓ ప్రభో, నాకు వరం ఇవ్వవలసినదైతే, మీరు నాపై ప్రసన్నులైతే, ఓ దేవేశా, ఓ విభో, ఈ లింగంలో సదా మీ సాన్నిధ్యాన్ని నిలుపుము।

Verse 16

ये त्वां पश्यंति चात्रस्थं भक्त्या परमया युताः । तेषां तु परमा सिद्धिस्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ఇక్కడ స్థితుడైన నిన్ను పరమ భక్తితో దర్శించువారికి, ఓ సురేశ్వరా, నీ ప్రసాదముచేత పరమ సిద్ధి కలుగును।

Verse 17

शंभुरुवाच । अग्रे तु मम सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे महाप्रभो । विशेषतोऽधुना चंद्र तव भक्त्या निरंतरम्

శంభువు పలికెను—ఓ మహాప్రభో, ఈ లింగంలో నా సాన్నిధ్యం ముందే స్థాపితమైయున్నది; కాని ఓ చంద్రా, నీ నిరంతర భక్తివలన ఇప్పుడు ఇది ఇక్కడ విశేషంగా ప్రకాశించును।

Verse 18

स्थातव्यमद्यप्रभृति क्षेत्रेऽस्मिन्नुमया सह । यस्मात्त्वया प्रभा लब्धा क्षेत्रेऽस्मिन्मत्प्रसादतः । तस्मात्प्रभासमित्येवं नामास्य प्रभविष्यति

ఈ దినమునుండి నేను ఉమాతో కలిసి ఈ క్షేత్రంలో నివసించెదను. నా ప్రసాదముచేత నీవు ఈ క్షేత్రమందే ప్రభా (దీప్తి) పొందితివి; అందువలన ఈ స్థలం ‘ప్రభాస’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందును।

Verse 19

यस्मात्प्रतिष्ठितं लिंगं त्वया सोम शुभं मम । सोमनाथेति मे नाम तस्मात्ख्यातिं गमिष्यति

హే సోమా! నీవు నా ఈ శుభ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించితివి; అందువల్ల ‘సోమనాథుడు’ అనే నా నామం లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందును.

Verse 20

यन्ममाग्रेतनं नामख्यातं ब्रह्मावसानिकम् । सोमनाथेति च पुनस्तदेव प्रचरिष्यति । द्रक्ष्यंति हि नरा ये मामत्रस्थं भक्तितत्पराः

నా పూర్వ నామము బ్రహ్మయుగాంతం వరకు ప్రసిద్ధమైనది; అదే మళ్లీ ‘సోమనాథుడు’ అనే నామంగా ప్రవర్తించును. భక్తిలో నిమగ్నులై ఇక్కడ స్థితుడైన నన్ను దర్శించదలచిన జనులు నన్ను దర్శింతురు.

Verse 21

शृणु तेषां फलं वत्स भविष्यति निशाकर । न तेषां जायते व्याधिर्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः । न चेष्टेन वियोगश्च मम चंद्र प्रभावतः

హే వత్సా, హే నిశాకరా! వారికి కలుగు ఫలాన్ని వినుము—వారికి వ్యాధి లేదు, దారిద్ర్యం లేదు, దుర్గతి లేదు; నా చంద్రప్రభావముచేత వారు ఇష్టమైన దానితో వియోగమును పొందరు.

Verse 22

यात्रां कुर्वंति ये भक्त्या मम दर्शनकांक्षिणः । पदे पदेश्वमेधस्य तेषां फलमुदाहृतम्

భక్తితో నా దర్శనాన్ని కోరుతూ యాత్ర చేయువారికి, ప్రతి అడుగున అశ్వమేధ యాగఫలం కలుగుతుందని ప్రకటించబడింది.

Verse 23

किं कृतैर्बहुभिर्यज्ञैरुपवासैर्निशाकर । सकृत्पश्यंति मां येऽत्र ते सर्वे लेभिरे फलम्

హే నిశాకరా! అనేక యజ్ఞాలు, ఉపవాసాలు చేయడం ఎందుకు? ఇక్కడ నన్ను ఒక్కసారి దర్శించినవారందరూ ఫలాన్ని పొందుదురు.

Verse 24

एकमासोपवासं तु कुरुते भक्तितत्परः । यावद्वर्षसहस्रं तु एकः पश्यंति मामिह

భక్తిలో నిమగ్నుడైన భక్తుడు ఒక మాసం ఉపవాసం చేస్తే దాని ఫలం కలుగును; కాని ఇక్కడ నన్ను ఒక్కసారి దర్శించినవాడికి ఆ ఫలం సహస్ర సంవత్సరాల పుణ్యసమానమగును.

Verse 25

द्वाभ्यामपि फलं तुल्यं नास्ति काचिद्विचारणा

రెండింటికీ ఫలం సమానమే; ఇందులో ఏ సందేహమూ, మరే విచారణా లేదు.

Verse 26

एको भवेद्ब्रह्मचारी यावज्जीवं निशाकर । सकृत्पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

హే నిశాకరా! ఒకడు జీవితాంతం బ్రహ్మచారిగా ఉండగా, మరొకడు ఇక్కడ నన్ను ఒక్కసారి దర్శిస్తే—ఇద్దరికీ సమాన ఫలమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 27

एको दानानि सर्वाणि प्रयच्छति द्विजातये । एकः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ఒకడు ద్విజులకు అన్ని రకాల దానాలు ఇస్తాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ సమాన ఫలమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 28

एको व्रतानि सर्वाणि कुरुते मृगलांछन । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

హే మృగలాంఛనా! ఒకడు అన్ని వ్రతనియమాలు ఆచరిస్తాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ సమాన ఫలమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 29

एकस्तीर्थानि कुरुते जपजाप्यानि भूरिशः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ఒకడు అనేక తీర్థయాత్రలు చేసి విస్తారంగా జపం‑పఠనం చేస్తాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ ఫలం సమానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 31

एकस्तु भृगुपातेन याति मृत्युं निशाकर । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

హే నిశాకర (చంద్రశేఖరా)! ఒకడు ‘భృగుపాతం’ వల్ల మరణాన్ని పొందుతాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ ఫలం సమానమని స్మృతం.

Verse 32

एकः स्नाति सदा माघं प्रयागे नरसत्तमः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

నరశ్రేష్ఠుడైన ఒకడు ప్రయాగంలో మాఘమాసమంతా నిత్యం స్నానం చేస్తాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ ఫలం సమానమని స్మృతం.

Verse 33

एकः पिण्डप्रदानं च पितृतीर्थे समाचरेत् । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ఒకడు పితృతీర్థంలో విధివిధానంగా పిండప్రదానం చేస్తాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ ఫలం సమానమని స్మృతం.

Verse 34

गोसहस्रप्रदो ह्येको ब्राह्मणे वेदपारगे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ఒకడు వేదపారంగతుడైన బ్రాహ్మణునికి వెయ్యి గోవులను దానం చేస్తాడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శిస్తాడు—ఇద్దరికీ ఫలం సమానమని స్మృతం.

Verse 35

पञ्चाग्निं साधयेदेको ग्रीष्मकाले सुदारुणे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

కఠినమైన గ్రీష్మకాలంలో ఒక్కడే పంచాగ్ని తపస్సు చేయువాడు ఒకడు; మరొకడు ఇక్కడ నన్ను దర్శించువాడు—ఇద్దరికీ ఫలం సమానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 36

स्नातः सोमग्रहे चन्द्र सोमवारे च भक्तितः । यो मां पश्यति सर्वेषामेतेषां लभते फलम्

సోమగ్రహణ సమయంలో స్నానం చేసి, సోమవారంలో భక్తితో నా (సోమనాథుని) దర్శనం చేసేవాడు—ఈ సమస్త ఆచారాల సంపూర్ణ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 37

सरस्वती समुद्रश्च सोमः सोमग्रहस्तथा । दर्शनं सोमनाथस्य सकाराः पञ्च दुर्ल्लभाः

సరస్వతి, సముద్రం, సోముడు (చంద్రుడు), సోమగ్రహణం, సోమనాథ దర్శనం—ఈ ఐదు ‘స-కారాలు’ అత్యంత దుర్లభమైనవి।

Verse 38

नैरंतर्येण षण्मासान्विधिना यः प्रपूजयेत् । पुण्यं तदेव सफलं लभते विषुवार्चनात्

విధిపూర్వకంగా ఆరు నెలలు నిరంతరంగా పూజించేవాడు, విషువదిన ఆరాధన ద్వారా అదే పుణ్యాన్ని సంపూర్ణ ఫలంతో పొందుతాడు।

Verse 39

एतदेव तु विज्ञेयं ग्रहणे चोत्तरायणे । संक्रांतिदिनच्छिद्रेषु षडशीतिमुखेषु च

ఇదే నియమం గ్రహణకాలంలో, ఉత్తరాయణ సమయంలో, సంక్రాంతి దినాల్లో మరియు వాటి సంధిక్షణాల్లో, అలాగే ‘షడశీతి-ముహూర్త’ వంటి శుభసమయాల్లోనూ వర్తిస్తుందని గ్రహించాలి।

Verse 40

मासैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं विधिनाऽपूज्य शंकरम् । कार्त्तिक्यां स लभेत्पुण्यं चैत्र्यां तद्द्विगुणं स्मृतम् । पुण्यमेतत्तु फाल्गुन्यामाषाढ्यामेवमेव तु

నాలుగు నెలలు విధివిధానంగా శంకరుని పూజించుటవలన కలుగు పుణ్యం కార్తీకమాసంలోనే లభించును; చైత్రమాసంలో అది ద్విగుణమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ఫాల్గుణమాసమునూ, ఆషాఢమాసమునూ ఇదే విధమైన పుణ్యఫలము ఉపదేశించబడింది.

Verse 41

एको दद्याद्गवां लक्षं दोग्ध्रीणां वेदपारगे । एको ममार्चयेल्लिंगं तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्

ఒకడు వేదపారగుడైన యోగ్యపాత్రునికి దోహనగోవులతో కూడిన లక్ష గోవులను దానమిచ్చవచ్చు; అయితే మరొకడు నా లింగాన్ని ఆరాధిస్తే, దానికన్నా అధికమైన పుణ్యాన్ని పొందును.

Verse 42

मासेमासे च योऽश्नीयाद्यावज्जीवं सुरेश्वरि । यश्चार्च्चयेत्सकृल्लिंगं सममेतन्न संशयः

హే సురేశ్వరి! ఎవడు జీవితాంతం ప్రతి నెల విధిగా వ్రతం/అన్నదానాది ఆచరిస్తాడో, మరియు ఎవడు ఒక్కసారి మాత్రమే లింగాన్ని ఆరాధిస్తాడో—ఇద్దరికీ సమాన పుణ్యమే; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 43

तपःशीलगुणोपेते पात्रे वेदस्य पारगे । सुवर्णकोटिं यद्दत्त्वा तत्फलं कुसुमेन तु

తపస్సు, శీలము, గుణములతో యుక్తుడై వేదపారగుడైన యోగ్యపాత్రునికి ఒక కోటి స్వర్ణం దానమిచ్చిన ఫలము ఏదో, శివునికి కేవలం ఒక పుష్పం అర్పించినా అదే ఫలము లభించును.

Verse 44

अर्कपुष्पेऽपि चैकस्मिञ्छिवाय विनिवेदिते । दश दत्त्वा सुवर्णानि यत्फलं तदवाप्नुयात्

శివునికి ఒక్క అర్కపుష్పమును సమర్పించినా, పది స్వర్ణాలు దానమిచ్చిన ఫలము ఏదో, అదే ఫలము లభించును.

Verse 45

अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । करवीर सहस्रेभ्यो द्रोणपुष्पं विशिष्यते

వెయ్యి అర్కపుష్పాలకన్నా ఒక కరవీర పుష్పమే శ్రేష్ఠము; వెయ్యి కరవీర పుష్పాలకన్నా ద్రోణ పుష్పము మరింత విశిష్టమని చెప్పబడింది।

Verse 46

द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यो ह्यपामार्गं विशिष्यते । अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते । कुशपुष्प सहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते

వెయ్యి ద్రోణ పుష్పాలలో అపామార్గము శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది; వెయ్యి అపామార్గ పుష్పాలలో కుశ పుష్పము శ్రేష్ఠము; వెయ్యి కుశ పుష్పాలలో శమీ పుష్పము మరింత విశిష్టము।

Verse 47

शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः

శమీ పుష్పము మరియు బృహతీ పుష్పము సమాన విలువగలవని చెప్పబడింది. అలాగే జాతీ, విజయ, పాటలా—ఇవి కరవీరంతో సమానమని గ్రహించవలెను।

Verse 48

श्वेतमंदार कुसुमं सितंपद्मसमं भवेत् । नागचंपकपुन्नागधत्तूरकुसुमं स्मृतम्

శ్వేత మందార పుష్పము శ్వేత పద్మంతో సమానమని భావించబడుతుంది. అలాగే నాగచంపక, పున్నాగ, ధత్తూర పుష్పములు కూడా అట్లే స్మృతములు।

Verse 49

केतकीजातिमुक्तं च कन्दयूथीमदन्तिकाः । शिरीषसर्जजंबूककुसुमानि विवर्ज्जयेत्

కేతకీ, జాతీ, ముక్తా అలాగే కంద, యూథీ, మదంతికా—ఇవి అర్పణయోగ్యములు; కానీ శిరీష, సర్జ, జంబూక పుష్పములను వర్జించవలెను।

Verse 50

आकुलीकुसुमं पत्रं करंजेन्द्रसमुद्भवम् । बिभीतकानि पुष्पाणि कुसुमानि विवर्ज्जयेत्

ఆకులీ పుష్పం, కరంజాది వృక్షజ పత్రాలు, అలాగే బిభీతక పుష్పాలు—ఇవన్నీ ఈ పూజలో వర్జించవలెను.

Verse 51

कनकानि कदंबानि रात्रौ देयानि शंकरे । देवशेषाणि पुष्पाणि दिवा रात्रौ च मल्लिका

కనక, కదంబ పుష్పాలను శంకరునికి రాత్రివేళ అర్పించాలి. ఇతర దేవతలకు అర్పించి మిగిలిన ‘దేవశేష’ పుష్పాలు వర్జ్యము; అయితే మల్లికా (మల్లె) పగలు-రాత్రి రెండువేళలా అర్పించవచ్చు.

Verse 52

प्रहरं तिष्ठते मल्ली करवीरमहर्निशम् । कीटकेशापविद्धानि रात्रौ पर्युषितानि च

మల్లీ (మల్లె) ఒక ప్రహరం వరకు తాజాగా ఉంటుంది; కరవీరము పగలు-రాత్రి నిలుస్తుంది. పురుగులు లేదా జుట్టు వంటివాటితో కలుషితమై పడేసినవి, అలాగే రాత్రంతా ఉండి పాతబడిన పుష్పాలు కూడా వర్జించాలి.

Verse 53

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । तुलसी शतपत्रं च गन्धारी दमनस्तथा

తానే రాలిపోయిన పుష్పాలు, అలాగే దెబ్బతిన్న పుష్పాలు వదలాలి. పూజలో తులసి, శతపత్ర (శతదళ/గులాబి), గంధారీ మరియు దమనము స్వీకారయోగ్యము.

Verse 54

सर्वासां पत्रजातीनां श्रेष्ठो मरुबकः स्मृतः । एतैः पुष्पविशेषैस्तु पूज्यः सोमेश्वरः सदा

అన్ని రకాల పత్రజాతుల్లో మరుబకమే శ్రేష్ఠమని స్మరించబడింది. ఈ విశేష పుష్పాలతో సోమేశ్వరుని సదా పూజించాలి.

Verse 55

यात्रायाः फलमाप्नोति स्वर्गलोके महीयते । एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत

అతడు తీర్థయాత్ర ఫలాన్ని పొందుతాడు, స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడతాడు. ఇంత చెప్పి, అతడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 56

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

యక్ష్మా నుండి విముక్తుడైన చంద్రుడు తన స్వస్థానంలో స్థిరుడయ్యాడు. విశ్వకర్మను పిలిపించి ఒక ప్రాసాదాన్ని నిర్మింపజేశాడు—శుద్ధ స్ఫటికంలా కాంతిమంతం, గోక్షీరంలా ధవళంగా ప్రకాశించేది.

Verse 57

प्रासादं मेरुनामानं हेमप्राकारतोरणम् । चतुर्दशान्ये परितः प्रासादाः परिकल्पिताः । तेषां नामानि वक्ष्यामि प्रत्येकं तानि मे शृणु

‘మేరు’ అనే పేరుగల ప్రాసాదం నిర్మించబడింది; దానికి స్వర్ణ ప్రాకారాలు, తోరణాలు ఉన్నాయి. దాని చుట్టూ మరి పద్నాలుగు ప్రాసాదాలు కూడా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. వాటి పేర్లను ఒక్కొక్కటిగా నేను చెబుతాను—నన్ను విను.

Verse 58

केसरी सर्वतोभद्रो नदनो नन्दिशालकः । नन्दीशो मन्दरश्चैव श्रीवृक्षो ह्यमृतोद्भवः

కేసరీ, సర్వతోభద్ర, నదన, నందిశాలక; నందీశ, మందర; అలాగే శ్రీవృక్ష, అమృతోద్భవ—ఇవి (ప్రాసాదాల) నామాలు.

Verse 59

हिमवान्हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः । इन्द्रनीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

హిమవాన్, హేమకూట, కైలాస, పృథివీజయ; ఇంద్రనీల, మహానీల, భూధర, రత్నకూటక—ఇవీ (ప్రాసాదాల) నామాలు.

Verse 60

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोज्ज्वलः । ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

వైడూర్య, పద్మరాగ, వజ్రక, ముకుటోజ్జ్వల; అలాగే ఐరావత, రాజహంస, గరుడ, వృషభ—ఇవన్నీ కూడా పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన ప్రాసాదములు.

Verse 61

मेरुः प्रासादराजा च देवानामालयो हि सः । आदौ पञ्चाण्डको ज्ञेयः केसरीनामतः स्थितः

‘మేరు’ ప్రాసాదములలో రాజు; నిజంగా అది దేవతల ఆలయము. మొదట ‘కేసరి’ అనే నామంతో స్థాపితమైన ‘పంచాండక’ ప్రాసాదాన్ని తెలుసుకోవలెను.

Verse 62

चतुर्थांशा च तद्वृद्धिर्यावन्मेरुः प्रकीर्तितः

దాని వృద్ధి క్రమంగా ప్రతి దశలో చతుర్థాంశం చొప్పున జరుగుతుందని, ‘మేరు’ పరిమాణం వరకు ప్రఖ్యాతంగా చెప్పబడింది.

Verse 63

एवं पृथक्कारयित्वा प्रासादांश्च चतुर्दश । ब्रह्मादीनां देवतानां समीपस्थानवासिनाम्

ఇలా పద్నాలుగు ప్రాసాదాలను వేరువేరుగా నిర్మింపజేసి, బ్రహ్మాది దేవతలకు—సమీపస్థానాలలో నివసించువారికి—అవి క్రమంగా ఏర్పాటు చేయబడినవి.

Verse 64

दश चान्यान्भूधरादीन्वृषभान्तान्वरानने । आदौ कपर्द्दिनं कृत्वा प्रासादान्पर्यकल्पयत्

మరియు ఓ వరాననే! భూధరముతో ప్రారంభించి వృషభాంతం వరకు మరి పది ఉత్తమ ప్రాసాదములను కూడా (నిర్మించారు). మొదట కపర్ద్దినిని స్థాపించి, తరువాత ప్రాసాదములను యథావిధిగా ఏర్పాటు చేశాడు.

Verse 65

मेरुः प्रासादराजो वै स तु सोमेश्वरे कृतः । त्रेतायुगे तु दशमे मनोवैर्वस्वतस्य च

ఈ మేరు—నిజంగా ప్రాసాదముల రాజు—సోమేశ్వర క్షేత్రంలో నిర్మింపబడెను. త్రేతాయుగములో, దశమ మన్వంతరమున, వైవస్వతపుత్ర మనువు కాలమున ఇది చేయబడెను।

Verse 66

कारयित्वा मंडपांश्च प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । नदानां तु शतं कृत्वा वापीकूप सहस्रकम्

మండపములను నిర్మింపజేసి విధివిధానముగా ప్రతిష్ఠింపజేసి, జలప్రవాహార్థం శత నదీ-నాళములను చేయించి, సహస్ర వాపీలు మరియు కూపములనూ నిర్మింపజేసెను।

Verse 67

गृहाणां तु सहस्राणि दीनानाथाश्रयाणि च । कारयित्वा विधानेन विप्रेभ्यः प्रददौ पृथक्

సహస్ర గృహములను, దీనులకును అనాథులకును ఆశ్రయస్థానములను కూడా నిర్మింపజేసి, విధానమునుబట్టి వాటిని వేర్వేరుగా విప్రులకు దానముగా ఇచ్చెను।

Verse 68

निवेश्य नगरं सोमः श्रीसोमेश्वरसन्निधौ । स्वकर्मणां प्रचारार्थमथाभ्यर्थयत द्विजान्

శ్రీ సోమేశ్వర సన్నిధిలో సోముడు ఒక నగరమును స్థాపించి, తమ తమ వైదిక కర్మములు ప్రచారమై స్థిరపడుటకై ద్విజులను అభ్యర్థించెను।

Verse 69

सोमोऽस्मि भवतां राजा प्रसादात्परमेष्ठिनः । तथापि विनयेनैव भक्त्यां विज्ञापयामि वः

నేను సోముడను—పరమేశ్ఠి ప్రసాదముచే మీ రాజును. అయినను వినయముతో భక్తితో మీకు ఈ విజ్ఞప్తి చేయుచున్నాను।

Verse 70

धनं हिरण्यरत्नादि धान्यं व्रीहियवादिकम् । गोमहिष्यादिपशवो वस्त्राणि विविधानि च

ఇక్కడ ధనం—సువర్ణము, రత్నములు మొదలైనవి—మరియు ధాన్యము, బియ్యం, యవము వంటి వాటితో పాటు గోవులు, మహిషులు మొదలైన పశువులు, అనేక విధాల వస్త్రములు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 71

कदलीनालिकेराणि तांबूलीपूगमालिनः । मनोऽभिरामचरमा आरामाः परितः स्थिताः

చుట్టూ ఉద్యానవనాలు నిలిచివున్నాయి—అరటి, కొబ్బరి వృక్షాలతో నిండినవి, తాంబూలము మరియు పూగములతో అలంకృతమైనవి—మనసుకు హర్షం కలిగించే, రమ్య ఫలసంపదతో సమృద్ధమైనవి।

Verse 72

जंबूद्वीपाधिपाः सर्वे भवतामत्रवासि नाम् । आदेशं च करिष्यंति शिरस्याधाय शोभनम्

జంబూద్వీపముని సమస్త రాజులు ఇక్కడ నివసించే మీ ఆజ్ఞను నిర్వర్తిస్తారు; దానిని గౌరవభారముగా భావించి శిరస్సుపై ధరించినట్లుగా చేస్తారు।

Verse 73

द्वीपांतरादागतैश्च कर्पूरागुरुचंदनैः । अन्यैश्च विविधैर्द्रव्यैः संपूर्णा भवतां गृहाः

ఇతర ద్వీపాల నుండి తెచ్చిన కర్పూరము, అగరు, చందనము మరియు మరెన్నో విధాల ద్రవ్యములతో మీ గృహములు సంపూర్ణమై ఉంటాయి।

Verse 74

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

లాభాకాంక్ష గల, వ్యవహారంలో నిపుణులైన వణికులు వందల రకాల సరుకులలో లావాదేవీలను విస్తరింపజేస్తారు; అయినా బ్రాహ్మణులకు ముందుగా దేయమైన భాగం (బ్రహ్మోత్తరము)ను యథావిధిగా స్థాపిస్తారు।

Verse 75

भवत्सु भृत्यभावेन वर्त्तमाना हितैषिणः । ते चान्ये च तथा पौरा नावसीदंति कर्हिचित्

మీ పట్ల భృతిభావంతో సేవచేసి, మీ క్షేమాన్ని కోరే వారు—మరియు ఇతర పట్టణవాసులూ—ఎప్పటికీ దుఃఖంలో పడరు।

Verse 76

एवं संपूर्णविभवैर्भवद्भिः श्रेयसे मम । क्रतुक्रिया वितन्यंतां विधिवद्भूरिदक्षिणाः

ఇలా సంపూర్ణ వైభవంతో ఉన్న మీరు నా శ్రేయస్సుకోసం కార్యం చేయండి; విధివిధానంగా యజ్ఞక్రియలు విస్తరించి, విరివిగా దక్షిణా-దానాలు ఇవ్వబడుగాక।

Verse 77

ब्रह्मादीनि च सर्वाणि प्रवर्तंतामहर्निशम् । दीनांधकृपणादीनां क्रियतामार्तिनाशनम्

బ్రహ్మాది సమస్త కార్యాలు పగలు-రాత్రి నిరంతరం సాగుగాక; దీనులు, అంధులు, దరిద్రులు మొదలైనవారి బాధలు కరుణామయ కార్యంతో తొలగించబడుగాక।

Verse 78

अभ्यागतानामौचित्यादातिथ्यं च विधीयताम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन समेतानां महात्मनाम्

అభ్యాగతులైన వారికి తగిన విధంగా ఆతిథ్యం విధివిధానంగా ఏర్పాటు చేయబడుగాక—ప్రత్యేకంగా తీర్థయాత్ర సందర్భంలో ఇక్కడ సమవేతమైన మహాత్ములకు।

Verse 79

ब्रह्मर्षीणामाश्रमेषु दीयतामाश्रयाः सदा । मयात्र स्थापितं लिंगं सर्वकालं दृढव्रताः

బ్రహ్మర్షుల ఆశ్రమాలలో ఎల్లప్పుడూ ఆశ్రయం మరియు సహాయం ఇవ్వబడుగాక। నేను ఇక్కడ లింగాన్ని స్థాపించాను; కాబట్టి మీరు సర్వకాలమూ దృఢవ్రతులై ఉండండి।

Verse 80

पवित्रैरुपचारैश्च पूजयंतु द्विजोत्तमाः । अष्टौ प्रमाणपुरुषाः पौराणां कार्यदर्शिनः

ద్విజోత్తములు పవిత్ర ఉపచారములతోను నైవేద్యములతోను దేవతను పూజించుదురు. పురాణపరంపరలో నిపుణులై ప్రజాకార్యాలను పర్యవేక్షించగల ఎనిమిది ప్రమాణపురుషులను మార్గదర్శకులుగా నియమించవలెను.

Verse 81

व्यवहारानवेक्षध्वं स्मृत्याचारविशारदाः । व्यवस्थां मत्कृतामेतां भवंतोऽत्र द्विजोत्तमाः

స్మృతి మరియు సదాచారంలో నిపుణులైన ద్విజోత్తములారా, ఇక్కడి వ్యవహారాలు, వివాదాలు మీరు పర్యవేక్షించండి. నేను స్థాపించిన ఈ వ్యవస్థను మీరు సమ్యకంగా నిలుపండి.

Verse 82

धारयंतु महात्मानो दिग्गजा इव मेदिनीम् । एवं प्रभुत्वमास्थाय स्थानेऽस्मिञ्छिवशालिनि

మహాత్ములు దిక్గజాలు భూమిని మోసినట్లు ఈ దేశాన్ని ధారించుదురు. శివశోభితమైన ఈ స్థలంలో యథార్థ అధికారాన్ని స్వీకరించి స్థిరత్వమును నియమమును కాపాడుదురు.

Verse 83

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

సోముని వినయపూర్వక వచనాన్ని విని ఆ ద్విజులు శ్రుతి, స్మృతి, పురాణములలో చెప్పబడిన ధర్మాలను ఆచరించుటకు ప్రవృత్తులయ్యారు.

Verse 84

उवाच कौशिकस्तेषु गोत्राणां प्रथमो द्विजः । साधूपदिष्टमस्माकं द्विजराजेन सर्वथा

అప్పుడు ఆ గోత్రాలలో అగ్రగణ్యుడైన ద్విజుడు కౌశికుడు పలికెను— “ద్విజరాజుడు మాకు ఉపదేశించిన సద్వాక్యం సర్వథా యుక్తమే.”

Verse 85

सर्वमेतत्करिष्यामः किंतु किंचिन्निशामय । नियोगतः पूजयतां शिवनिर्माल्यसेविनाम्

మేము ఇవన్నీ చేస్తాము; అయితే ఇంకొక మాట వినండి—నియోగప్రకారం శివ నిర్మాల్యాన్ని సేవించువారికి గౌరవం, పూజ కలుగునట్లు చేయాలి।

Verse 86

पातित्यं जायतेऽस्माकं श्रुतिस्मृतिविगर्हितम् । श्रुतिस्मृती हि रुद्रस्य यस्मादाज्ञाद्वयं महत्

మాకు పాతిత్యం (పాపపతనం) కలుగుతుంది, అది శ్రుతి-స్మృతులచే నిందితము; ఎందుకంటే శ్రుతి, స్మృతి రుద్రుని రెండు మహత్తర ఆజ్ఞలు.

Verse 87

कस्तदुल्लंघयेन्मूढः प्राणैः कंठग तैरपि

ఎవడు మూర్ఖుడు దానిని అతిక్రమిస్తాడు—ప్రాణాలు కంఠానికి వచ్చినా సరే?

Verse 88

अष्टमूर्तेः पुनर्मूर्त्तावग्नौ देवमुखे मखान् । कुर्वाणाः श्रुतिमार्गेण प्रीणयामोऽखिलं जगत्

అష్టమూర్తి ప్రభువుని మరొక ప్రత్యక్ష మూర్తి అయిన దేవముఖ అగ్నిలో, శ్రుతిమార్గానుసారంగా యజ్ఞాలు చేస్తూ మేము సమస్త జగత్తును ఆనందింపజేస్తాము।

Verse 89

जगद्भगवतो रूपं व्यक्तमेत त्पुरद्विषः । मिथो विभिन्नमित्येतदभिन्नं पुनरीश्वरात्

ఈ వ్యక్తమైన జగత్తు త్రిపురద్వేషి భగవానుని రూపమే; పరస్పరం భిన్నంగా కనిపించినా ఇది పరమేశ్వరుని నుండి వేరుకాదు।

Verse 90

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

అగ్నిలో విధివిధానంగా సమర్పించిన ఆహుతి ఆదిత్యుని చేరుతుంది. ఆదిత్యుని నుండి వర్షం, వర్షం నుండి అన్నం, అన్నం నుండి ప్రజలు (జీవులు) వృద్ధి చెందుతారు.

Verse 91

श्रुतिस्मृतिपुराणादिसदभ्यासप्रसंगिनाम् । तत्तदर्थेषु पुण्यार्थं प्रवृत्ताखिलकर्मणाम्

శ్రుతి, స్మృతి, పురాణాది గ్రంథాల సత్అభ్యాసంలో నిత్యం నిమగ్నులై, వాటి వాటి అర్థలక్ష్యాల ప్రకారం పుణ్యార్థంగా సమస్త కర్మలలో ప్రవృత్తులైన వారికి—

Verse 92

अस्माकमवकाशोऽपि विरलो लिंग पूजने । रुद्रजाप्यैर्महायज्ञैर्यजानाश्चैवमीश्वरम्

మాకూ లింగపూజకు అవకాశం అరుదే. రుద్రజపములు, మహాయజ్ఞముల ద్వారా ఇలానే మేము ఈశ్వరుని ఆరాధిస్తాము.

Verse 93

यथाक्षणं यथाकालं लिंगं वेदमुपास्महे । यत्तु तेऽभिमतं सोम श्रीसोमेश्वरपूजनम् । तच्च संपादयिष्यामः सविशेषं महामते

ప్రతి క్షణం, తగిన కాలంలో మేము లింగమును మరియు వేదమును ఉపాసిస్తాము. ఓ సోమా, నీకు అభిమతమైన శ్రీ సోమేశ్వర పూజను కూడా, ఓ మహామతీ, మేము విశేషంగా నిర్వహిస్తాము.

Verse 94

येन त्वदीप्सितं सिध्येत्तमुपायं निशामय । गौरीशंकरसंवादं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

నీకు ఇష్టమైన లక్ష్యం సిద్ధించేందుకు ఏ ఉపాయం ఉందో దానిని విను. భగవంతుని స్వముఖం నుండి గౌరీ-శంకర సంభాషణను విని (ఆ మార్గం తెలిసికొనుము).

Verse 95

नारदः प्राह नः पूर्वं कथयामस्तमेव ते । ब्रह्मदेवद्विषः पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः । तपोभिरुग्रैर्विविधैः शंकरं प्रतिपेदिरे

నారదుడు మాకు ముందే చెప్పెను; అదే వృత్తాంతాన్ని నీకు వివరిస్తున్నాము. పూర్వకాలంలో బ్రహ్మా మరియు దేవతల శత్రువులైన వందలాది దైత్య-దానవులు వివిధ ఉగ్ర తపస్సులతో శంకరుని శరణు చేరిరి.

Verse 96

तेषामत्युग्रतपसामनन्यासक्तचेतसाम् । प्रसादमीश्वरश्चक्रे कारुण्यामृतसागरः

వారి అత్యుగ్ర తపస్సును, అనన్యభక్తితో స్థిరమైన మనస్సును చూచి, కరుణామృతసాగరుడైన ఈశ్వరుడు వారికి ప్రసాదాన్ని అనుగ్రహించెను.

Verse 97

स हि त्रिभुवनस्वामी देवदेवो महेश्वरः । अपेक्षते वरं दातुं भक्तिमेवानपायिनीम्

త్రిభువనాధిపతి దేవదేవ మహేశ్వరుడు వరం ప్రసాదించునప్పుడు, ప్రధానంగా అచలమైన అనన్యభక్తినే ఆశ్రయించి చూస్తాడు.

Verse 98

ददौ स भुवनैश्वर्य्यप्रायानभिमतान्वरान् । तेषां भक्त्यैव संतुष्टो देवब्रह्मद्विषामपि

దేవులు మరియు బ్రహ్మకు శత్రువులైన వారికీ, వారి భక్తితోనే సంతుష్టుడై, ఆయన వారికి ఇష్టమైన వరాలను ప్రసాదించెను—అవి లోకాధిపత్యానికి సమానమైనవిగా ఉండెను.

Verse 99

ब्रह्मणा विष्णुना चापि यस्यांतो नाधिगम्यते । तस्यातर्क्यप्रभावस्य को नु वेदाशयं प्रभोः

బ్రహ్మా, విష్ణువులు కూడ ఆయన అంతాన్ని పొందలేరు; అటువంటి అతర్క్య ప్రభావముగల ప్రభువు హృదయాశయాన్ని ఎవరు పూర్తిగా తెలుసగలరు?

Verse 100

दुर्वृत्तेभ्योऽपि दैत्येभ्यस्तपोभिर्वरदायिनम् । पप्रच्छ स्वच्छ्हृदया पार्वती परमेश्वरम्

శుద్ధహృదయమైన పార్వతి పరమేశ్వరుని ప్రశ్నించింది—తపస్సుతో వరములు ప్రసాదించే మీరు దుర్వృత్త దైత్యులకూ ఎందుకు వరమిస్తారు?

Verse 101

पार्वत्युवाच । भगवन्प्रसादं ते प्राप्य धृष्यंतो भुवनत्रयम् । उपद्रवंतींद्रमुखान्देवान्संक्षोभयंति च

పార్వతి చెప్పింది—ఓ భగవాన్! మీ అనుగ్రహం పొందిన వారు ధైర్యంగా త్రిలోకాన్ని కలవరపెట్టి, ఇంద్రాది దేవతలను వేధిస్తారు.

Verse 102

वरं ददासि किं तेषां तादृशानां दुरात्मनाम् । जगतः स्वस्तये येषां न मनागपि चेष्टितम्

లోకక్షేమం కోసం కణమాత్రం కూడా ప్రయత్నించని అటువంటి దురాత్ములకు మీరు ఎందుకు వరమిస్తారు?

Verse 103

त्वया दत्तवरानेतान्दिव्यान्भोगोपभोगिनः । अवधीर्य तवैश्वर्यं कथं विष्णुर्निहंति च

మీరు ప్రసాదించిన దివ్య వరాలతో భోగాలను అనుభవించే వీరు మీ ఐశ్వర్యాన్ని తృణీకరించి—విష్ణువు వీరిని ఎలా సంహరిస్తాడు?

Verse 104

हतानां च पुनस्तेषां का गतिः स्याद्वद प्रभो

మరియు వారు సంహరింపబడిన తరువాత వారికి ఏ గతి కలుగుతుంది? ప్రభూ, చెప్పండి.

Verse 105

ईश्वर उवाच । सात्त्विका राजसाश्चैव तामसाश्चेति वै त्रिधा । भवंति लोकास्तेष्वेते तमःप्राया दुरासदाः

ఈశ్వరుడు పలికెను—లోకాలు నిజంగా మూడు విధాలు: సాత్త్విక, రాజస, తామస. వాటిలో వీరు తమోగుణప్రాయులు; నియంత్రించుటకు దుర్లభులు.

Verse 106

सुरैः सह स्पर्धमानास्तपोभिरपि तामसैः । मां भजंते मुहुर्मोहाज्जगदुत्सादनोद्यताः

తమస్సుతో తపస్సులచే దేవతలతో కూడ పోటీ పడుతూ, జగత్తు నాశనానికి ఉత్సుకులై ఉన్నవారుకూడా—మోహవశాత్ మళ్లీ మళ్లీ నన్నే భజిస్తారు.

Verse 107

वरं ददामि यत्तेषां भक्तिस्तत्र तु कारणम् । अहं हि भक्त्या सुग्राह्यो नात्र कार्या विचारणा

నేను వారికి వరములు ప్రసాదించునప్పుడు, దానికి కారణం అక్కడ భక్తియే. భక్తిచేతనే నేను సులభంగా లభ్యుడను; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 108

तपोनुरूपानासाद्य वरांस्ते पापकारिणः । विष्णुना यन्निहन्यते तच्च देवि निबोध मे

ఆ పాపకారులు తమ తపస్సుకు తగిన వరములు పొందుతారు; అయితే విష్ణువు ఎవ్వరిని సంహరిస్తాడో—ఓ దేవీ—ఆ విషయాన్ని నన్ను నుండి గ్రహించు.

Verse 109

अहं हरिश्च यद्भिन्नौ गुणभागोऽत्र कारणम् । परमार्थादभिन्नौ च रहस्यं परमं ह्यदः

హరి మరియు నేను భిన్నముగా కనిపిస్తే, దానికి కారణం ఇక్కడ గుణవిభాగమే. పరమార్థంగా మేము అభిన్నులమే—ఇదే పరమ రహస్యం.

Verse 111

वहामि शिरसा भक्त्या त्वदीक्षाशंकितोऽपि सन् । अपि विष्णुस्त्रिभुवनं परित्रातुं व्यवस्थया

నీ దృష్టికి శంకితుడనైనప్పటికీ భక్తితో నీ ఆజ్ఞను శిరస్సుపై ధరిస్తాను; అలాగే నియత వ్యవస్థచే విష్ణువూ త్రిభువనాన్ని పరిరక్షిస్తాడు.

Verse 112

मामुपास्य चिरं लेभे चक्रं दुष्टनिबर्हणम् । त्वां च तस्य महामायामप्रमेयात्मनो हरेः

నన్ను దీర్ఘకాలం ఉపాసించి అతడు దుష్టనిబర్హణమైన చక్రాన్ని పొందాడు; నీవు కూడా అప్రమేయాత్ముడైన ఆ హరి యొక్క మహామాయగా అయ్యావు.

Verse 113

आराधयामि तद्भक्त्या त्रिजगजन्मकारणम् । शिरस्याधाय चान्यां मे शक्तिरूपां तथा हरिः

ఆ భక్తితోనే నేను త్రిజగ జన్మకారణమైన పరమ తత్త్వాన్ని ఆరాధిస్తాను; అలాగే హరి కూడా నా మరో శక్తిరూపాన్ని శిరస్సుపై ధరిచి నన్ను సమర్చిస్తాడు.

Verse 114

अजोऽपि जन्मान्यासाद्य लोकरक्षां करोति वै । हंतुं हिरण्यकशिपुं नरसिंहवपुश्च सः

అజుడైనప్పటికీ లోకరక్షణార్థం అవతారాలను స్వీకరిస్తాడు; హిరణ్యకశిపువును సంహరించేందుకు నరసింహ వపువును ధరించాడు.

Verse 115

जगज्जिघांसुः शमितो मया शरभ रूपिणा । मां च बाणपरित्राणे त्रिशूलोद्यमकारिणम्

అతడు జగద్వినాశానికి ఉన్ముఖుడైనప్పుడు నేను శరభరూపంతో అతడిని శమింపజేశాను; బాణుని పరిరక్షించేందుకు త్రిశూలాన్ని ఎత్తిన రూపాన్నీ నేను ధరించాను.

Verse 116

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

మానవావతారంలోనూ ఆ హరి లీలగా సమస్త ప్రతిబంధకాలను నిలిపివేసి నా ప్రభావమును మహిమను వృద్ధి చేస్తాడు. నా అంతరాత్మయైన ఆ సర్వవ్యాపి ప్రభువు నన్ను నిత్యం ఆరాధిస్తాడు।

Verse 117

अथाहं परमात्मानमेनमाद्यंतवर्जितम् । ध्यानयोगैः समाधौ च भावयामि निरंतरम्

అందుచేత ఆద్యంతరహితుడైన ఈ పరమాత్మను ధ్యానయోగ సాధనల ద్వారా, సమాధిలో స్థితుడై, నిరంతరం భావిస్తాను।

Verse 119

तदेवं नावयोर्भेदो विद्यते पारमार्थिकः । भेदं च तारतम्यं च मूढा एव वितन्वते

ఇలా పరమార్థసత్యంలో మన ఇద్దరి మధ్య నిజమైన భేదం లేదు; భేదమును, తారతమ్యమును మూర్ఖులే కల్పిస్తారు।

Verse 120

मयि भक्त्यवसाने तु हरेः संदर्शनेन च । क्रोधदर्पाभिभूतत्वान्न मुक्तिं प्राप्नुवंति ते

కానీ నాపై భక్తి క్షీణించి అంతమైతే, హరి దర్శనం కలిగినా వారు ముక్తిని పొందరు; ఎందుకంటే క్రోధం, దర్పం వారిని ఆవరించి ఉంటాయి।

Verse 121

आवयोस्तु प्रभावेन ते पुनर्द्धौतकल्मषाः । ब्रह्मर्षीणां कुले जन्म संप्राप्ता मुक्तिहेतुकम्

అయితే మన ఇద్దరి ప్రభావంతో వారు మళ్లీ కల్మషాలు తొలగి శుద్ధులై, బ్రహ్మర్షుల కులంలో జన్మను పొందుతారు—అది ముక్తికి హేతువవుతుంది।

Verse 122

ब्रह्मचारिव्रता दूर्ध्वं योगं पाशुपतं श्रिताः । प्राचीनकर्मसंस्कारात्ते पुनर्मामुपासते

బ్రహ్మచర్యవ్రతాన్ని ఆచరించి వారు ఉన్నతమైన పాశుపతయోగాన్ని ఆశ్రయిస్తారు; ప్రాచీన కర్మసంస్కారాల వలన వారు మళ్లీ నన్నే ఉపాసిస్తారు।

Verse 123

भक्तियोगेन चास्थाय व्रतं पाशुपतादिकम् । श्मशानवासिनो नग्ना अपरे चैकवाससः

భక్తియోగాన్ని ఆశ్రయించి వారు పాశుపతాది వ్రతాలను స్వీకరిస్తారు—కొంతమంది శ్మశానవాసులు, కొంతమంది నగ్నులు, మరికొందరు ఒక్క వస్త్రమే ధరించేవారు।

Verse 124

भिक्षाभुजो भूतिभृतो मल्लिंगान्यर्च्चयंति ते । तथा मदेकाग्रधियो मद्ध्यानैकदृढव्रताः

వారు భిక్షతో జీవించి భస్మాన్ని ధరించి, నా లింగచిహ్నాలను ఆరాధిస్తారు; వారి మనస్సు నాలో ఏకాగ్రంగా నిలిచి, నన్నే ధ్యానించే ఏకదృఢవ్రతంలో స్థిరంగా ఉంటుంది।

Verse 125

ये त्वामपि नमस्यंति जगतां मम चेश्वरीम् । देहावसानयोगेन मुक्तिं तेषां ददाम्यहम्

నిన్ను కూడా నమస్కరించేవారికి—ఓ జగత్తుకూ నాకూ అధీశ్వరీ—దేహాంత సమయంలో ఆ అంతిమ యోగం ద్వారా నేను మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాను।

Verse 126

सारूप्यसालोक्यमयीं मय्यावेशितचेतसाम् । सायुज्यमुक्तये नायं योगः पाशुपतो यतः । स्मृत्याचारेण मुनिभिः स सद्भिस्तेन गर्हितः

నాలో లీనమైన చిత్తమున్నవారికి ఈ మార్గం సారూప్య, సాలోక్య మొదలైన ఫలాలను ఇస్తుంది; కానీ సాయుజ్యముక్తికి పాశుపతయోగం సాధనం కాదు. స్మృతివిధించిన ఆచారానికి విరుద్ధమైందని మునులు, సద్భక్తులు దానిని గర్హిస్తారు।

Verse 127

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

ద్విజులు పలికిరి—తీర్థయాత్ర సందర్భమున ఇక్కడికి వచ్చిన, భక్తిలేని మనస్సుగల ఆ బ్రాహ్మణులను మేము మళ్లీ ఆత్మసంయమం మరియు సదాచారంలో నిలిపెదము।

Verse 128

शुचिभिक्षान्नकौपीनकमण्डल्वादिसत्कृताः । अनन्यकार्य्याः सततमिहागत्य तपस्विनः

శుచిభిక్ష, అన్నము, కౌపీనము, కమండలువు మొదలైనవాటితో సత్కరింపబడిన ఆ తపస్వులు—ఇతర కార్యములేమి లేక—నిత్యము ఇక్కడికి వచ్చి తపస్సులో నిమగ్నులై నివసించుదురు।

Verse 129

भवत्प्रदत्तैर्विविधैरुपहारैरतंद्रिताः । तत्त्वतस्तत्त्वसंख्यास्ते शिवधर्मैकतत्पराः

మీరు ప్రసాదించిన వివిధ ఉపహారములచే వారు అలసట లేక పోషింపబడుచున్నారు; వారు నిజముగా తత్త్వజ్ఞులు, శివధర్మమనే ఏకమార్గమునే పరమ నిష్ఠగలవారు।

Verse 130

श्रीसोमेश्वरमभ्यर्च्य तव श्रेयोऽभिवर्द्धकाः । मुक्तिमंते गमिष्यंति देवस्यातिसुदुर्ल्लभाम्

శ్రీ సోమేశ్వరుని ఆరాధించి, దానివలన మీ శ్రేయస్సును అభివృద్ధి పరచుచు, వారు చివరికి దేవుడు ప్రసాదించే అత్యంత దుర్లభమైన ముక్తిని పొందుదురు।

Verse 131

ततोऽन्येऽथ ततोऽप्यन्ये ततश्चान्ये तपोधना । परीक्षितास्तु तेऽस्माभिर्भवितारो निशापते

ఆపై మరికొందరు, మరల వారి తరువాత మరికొందరు—తపోధనులైన అనేకులు—వచ్చెదరు; ఓ నిశాపతే, వారిని కూడా మేమే పరీక్షించెదము।

Verse 132

द्विजा ऊचुः । इत्याह भगवान्देव्या पृष्टः स च त्रिलोचनः । तत्रैव नारदः सर्वं संवादं शिवयेरितम्

ద్విజులు పలికిరి—దేవి ప్రశ్నించగా త్రినేత్రుడైన భగవంతుడు ఇలా పలికెను. అక్కడే నారదుడు శివా (పార్వతి) పలికిన సమస్త సంభాషణను వినెను.

Verse 133

श्रुत्वा नः कथयामास कथां गोष्ठीषु पृच्छताम् । तव चास्माभिरधुना सर्वमेतदुदीरितम्

అది విని నారదుడు మా గోష్ఠుల్లో మేము అడిగినప్పుడు ఆ కథను వివరించెను; ఇప్పుడు మేము ఇదంతా నీకు చెప్పితిమి.

Verse 134

एवमुक्तस्तु तैः प्रीतः सोमः स्वभवनं ययौ । तदाज्ञया च तत्सर्वं यथोक्तं तेऽपि कुर्वते

వారు ఇలా పలికినప్పుడు సంతోషించిన సోముడు తన స్వధామానికి వెళ్లెను; అతని ఆజ్ఞచే వారూ చెప్పినట్లే సమస్తమును నిర్వహించుచున్నారు.

Verse 135

देव्युवाच । एवं प्रभावो देवेशः सोमेशः पापनाशनः । केनोपायेन तुष्येत व्रतेन नियमेन वा

దేవి పలికెను—దేవేశుడైన సోమేశ్వరుడు పాపనాశకుడు; అతని మహిమ ఇంతటి. ఏ ఉపాయంతో ఆయన తృప్తి చెందును—ఏ వ్రతముతో గానీ నియమముతో గానీ?

Verse 136

ईश्वर उवाच । कथयामि स्फुटं धर्म्मं मानुषाणां हिताय वै । स येन तुष्यते देवः शृणु त्वं सुरसुन्दरि

ఈశ్వరుడు పలికెను—మానవుల హితార్థం ధర్మాన్ని స్పష్టంగా చెప్పుచున్నాను. ఓ సురసుందరి, దేవుడు ఏద్వారా తృప్తి చెందునో అది వినుము.

Verse 137

नित्योपवासनक्तानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थे दानानि सर्वाणि पात्रे दत्तान्यशेषतः

నిత్య ఉపవాసాలు, నక్తవ్రతాలు మరియు నానావిధ వ్రతాలు; అలాగే తీర్థంలో యోగ్య పాత్రకు సమస్త దానాలను సంపూర్ణంగా సమర్పించడం—ఇవి భగవంతుని ప్రసన్నం చేసే సాధనలు।

Verse 138

तपश्च तप्तं तेनैव स्नातं तेनैव पुष्करे । केदारे तु जलं तेन गत्वा पीतं तु निश्चितम्

అతనిచేతనే నిజమైన తపస్సు చేయబడింది; అతనిచేతనే పుష్కరంలో స్నానం పూర్తైంది; కేదారానికి వెళ్లి అక్కడి పవిత్ర జలాన్ని అతడే నిశ్చయంగా పానంచేశాడు।

Verse 139

तेन दृष्टं वरारोहे ज्योतिर्लिंगं महाप्रभम् । सोमवारव्रतं दिव्यं येन चीर्णं तु संश्रये

హే వరారోహే! అతడే మహాప్రభ జ్యోతిర్లింగాన్ని దర్శించాడు; అతడే దివ్య సోమవ్రతాన్ని విధివిధానంగా ఆచరించాడు—ఇది నేను నిశ్చయంగా చెబుతున్నాను।

Verse 140

किमन्यैर्बहुभिर्दानैर्दत्तैः पात्रेषु सुन्दरि

హే సుందరి, మరెన్నో దానాలెందుకు అవసరం—అవి యోగ్య పాత్రలకు ఇచ్చినా సరే?

Verse 141

पूजितं येन भावेन सोमवारदिनाष्ट कम् । तेन सर्वं कृतं देवि चीर्णं तत्र महाव्रतम्

దేవి, ఎవడు ఎనిమిది సోమవారాల క్రమంలో భక్తిభావంతో పూజ చేస్తాడో—అతడే సమస్తం చేసినవాడు; అక్కడే మహావ్రతం సంపూర్ణంగా ఆచరించినట్లే।

Verse 142

इतिहासमिमं पूर्वं कथयामि तव प्रिये । यथावृत्तं महादेवि सोमवारव्रतं प्रति

ప్రియే, మహాదేవీ! సోమవారం వ్రతాన్ని గురించి పూర్వకాలపు ఈ ఇతిహాసాన్ని జరిగినట్లే యథాతథంగా ఇప్పుడు నీకు వివరిస్తాను।

Verse 143

ईश्वर उवाच । कैलासस्य महेशानि उत्तरे च व्यवस्थिता । निषधोपरि विस्तीर्णा पुरी नाम स्वयंप्रभा

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహేశానీ! కైలాసానికి ఉత్తరంగా నిషధ పర్వతంపై విస్తరించిన ‘స్వయంప్రభా’ అనే నగరం ఉంది।

Verse 144

नानारत्नसुशोभाढ्या नानागन्धर्वसंकुला । सर्वावयवसंपूर्णा शक्रस्येवामरावती

ఆ నగరం అనేక రత్నాల కాంతితో అలంకృతమై, అనేక గంధర్వ సమూహాలతో నిండిపోయి, సమస్త లక్షణాలతో సంపూర్ణంగా—శక్రుని అమరావతిలా వెలిగింది।

Verse 145

घनवाहननामा च गन्धर्वस्तत्र तिष्ठति । भुंक्ते तत्र महाभोगान्देवैरपि सुदुर्लभान्

అక్కడ ఘనవాహనుడు అనే గంధర్వుడు నివసించేవాడు; అతడు అక్కడ దేవులకు కూడా దొరకడం కష్టమైన మహాభోగాలను అనుభవించేవాడు।

Verse 146

नवयौवनसंयुक्ता भार्या तस्य मनोहरा । प्रौढवाक्या सुशीला च पीनोन्नतपयोधरा

అతని భార్య మనోహరమైనది—నవయౌవనంతో యుక్తమై, వాక్యంలో ప్రౌఢత కలిగి, సుశీలురాలై, పీనోన్నత స్తనాలతో సులక్షణగా ఉండేది।

Verse 147

तया सार्द्धं तु सम्भोगान्भुंक्ते गंधर्वनायकः । उत्पन्ना तस्य कालेन पुत्री पुत्राष्टकोपरि

ఆమెతో కలిసి గంధర్వనాయకుడు దాంపత్యసుఖాన్ని అనుభవించాడు; కాలక్రమేణ అతనికి ఎనిమిది కుమారుల తరువాత ఒక కుమార్తె జన్మించింది।

Verse 148

सर्वावयवसंपन्ना सर्वविज्ञानवेदिनी । गंधर्वसेना विख्याता नाम्ना सा परमेश्वरि

హే పరమేశ్వరి! ఆమె సర్వాంగసంపన్నగా, సమస్త విద్యావిజ్ఞానాలలో నిపుణురాలిగా ఉండెను; ‘గంధర్వసేనా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 149

कन्यानां तु सहस्रेषु प्रवरा रूपशालिनी । कौतूहलेन सा पित्रा प्रोक्ता क्रीडस्व भामिनि

వేల కన్యలలో ఆమె శ్రేష్ఠురాలు, రూపశోభతో ప్రకాశించెను. స్నేహకౌతూహలంతో తండ్రి చెప్పెను— “ఆడుకో, ఓ భామిని!”

Verse 150

उद्याने रमणीयेऽत्र नानाद्रुमलताकुले । वृक्षैरनेकैः संकीर्णे फलपुष्पसमन्विते

ఇక్కడ ఈ రమణీయ ఉద్యానంలో నానావిధ వృక్షలతలు నిండివున్నాయి; అనేక వృక్షాలతో ఘనంగా, ఫలపుష్పాలతో సమృద్ధిగా ఉంది।

Verse 151

एवं सा रमते नित्यं कन्यापरिवृता सदा । एवं दृष्ट्वा क्रीडमाना माता भर्तारमब्रवीत्

ఇలా ఆమె నిత్యం ఆనందించుచు, ఎల్లప్పుడూ కన్యలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను. ఆమె ఇలా ఆడుట చూచి తల్లి భర్తతో పలికెను।

Verse 152

जीवितं निष्फलं स्वामिन्मम ते सह बांधवैः । यस्येदृशी गृहे कन्या तिष्ठते भर्तृवर्ज्जिता

స్వామీ! ఇలాంటి కుమార్తె ఇంటిలో భర్తలేక ఉండినంతకాలం నా, మీ, మా బంధువుల జీవితం నిష్ఫలమే.

Verse 153

इत्युक्तः स तु गंधर्वो भार्यां वचनमब्रवीत् । अन्वेषयामि भर्त्तारं पुत्र्यर्थे तु मनोहरम्

ఇలా అనగా ఆ గంధర్వుడు భార్యతో చెప్పెను—“కుమార్తె కోసం మనోహరుడైన, యోగ్యుడైన వరుణ్ని నేను అన్వేషిస్తాను.”

Verse 154

इत्युक्त्वाऽह्वाप यामास पुत्रीं तां घनवाहनः । आहूता पितृमातृभ्यां त्वरिताऽगत्य सुन्दरि

ఇలా చెప్పి ఘనవాహనుడు తన కుమార్తెను పిలిచెను. తండ్రి-తల్లి పిలుపుతో ఆ సుందరి త్వరగా వచ్చెను.

Verse 155

अनुक्रमेण सर्वेषां पतिता पादयोः शुभा । आदेशं देहि मे तात कि नु कार्यं मयाऽधुना

ఆ శుభకన్య క్రమంగా అందరి పాదాలకు నమస్కరించి పలికెను—“తండ్రీ, నాకు ఆజ్ఞ ఇవ్వండి; ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?”

Verse 156

उक्तं च घनवाहेन हर्षितेन वचस्ततः । हे पुत्रि तव यः कश्चिद्वरः संप्रति रोचते । दिव्यं द्रक्ष्ये त्वत्सदृशं गंधर्वाणां शिरोमणिम्

అప్పుడు హర్షించిన ఘనవాహనుడు పలికెను—“కుమార్తె! ఇప్పుడు నీకు నచ్చే ఏ వరుడైనా సరే; నీతో సమానమైన దివ్యుడు, గంధర్వులలో శిరోమణి అయిన వాడిని నేను నీకు చూపిస్తాను.”

Verse 157

इत्युक्ता क्रोधताम्राक्षी पितरं वाक्यमब्रवीत् । मम रूपस्य कोट्यंशे किं कोप्यस्ति जगत्त्रये । तच्छ्रुत्वा चाद्भुतं वाक्यं पिता माता च मोहितौ

అలా అనబడిన వెంటనే కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులున్న కన్య తండ్రితో ఇలా పలికింది— “త్రిలోకాల్లో నా రూపసౌందర్యానికి కోటిలో ఒక భాగమైనా కలవాడు ఎవడైనా ఉన్నాడా?” ఆ ఆశ్చర్యకరమైన మాట విని తండ్రి, తల్లి ఇద్దరూ విస్మయముతో మోహితులయ్యారు।

Verse 158

सर्वे विषादमापन्ना बांधवाश्च परे जनाः । अशोभनमिदं वाक्यं कन्यया यत्प्रभाषितम् । इत्युक्त्वा तु गताः सर्वे जननीजनबांधवाः

అప్పుడు ఆమె బంధువులందరూ, ఇతర జనులూ విషాదంలో పడి— “కన్య పలికిన ఈ మాట శోభనమైనది కాదు” అని అన్నారు. అలా చెప్పి తల్లి వైపు వారితో సహా బంధువులందరూ అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు।

Verse 159

सा तत्रैव महोद्याने रमते सखिसंयुता । हिंडोलके समारूढा वसंते मासि भामिनि

ఆమె అక్కడే మహోద్యానంలో సఖులతో కలిసి ఆటపాటల్లో మునిగిపోయింది. వసంతమాసంలో ఆ సుందరి ఊయలపై ఎక్కి ఆనందించింది।

Verse 160

तावद्दिव्यविमानस्थः शिखण्डी गणनायकः । गच्छन्खे ददृशे कन्यां रूपौदार्य्यसमाकुलाम्

అప్పుడే దివ్యవిమానంలో ఉన్న గణనాయకుడు శిఖండీ ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, రూపౌదార్యము యౌవనశోభతో నిండిన ఆ కన్యను చూశాడు।

Verse 161

गीतवाद्येन नृत्येन रमतीं दुदुभिस्वनैः । स माध्याह्निकसंध्यायामवतीर्य विमानतः

ఆమె గీతం, వాద్యాలు, నృత్యంతో—దుందుభి ధ్వనుల మధ్య—ఆడుతూ ఆనందించుచుండగా, అతడు మధ్యాహ్న సంధ్యాకాలంలో విమానం నుంచి దిగివచ్చాడు।

Verse 162

क्रीडमानोऽप्सरोभिस्तु तत्रोद्याने स्थितस्ततः । शुश्राव वाक्यं कन्याया गंधर्वदुहितुस्तदा

అప్పుడు అతడు అప్సరలతో క్రీడిస్తూ ఆ ఉద్యానంలో నిలిచి ఉండగా, గంధర్వుని కుమార్తె అయిన ఆ కన్య మాటలను వినెను।

Verse 163

न कोऽपि सदृशो लोके मम रूपेण दृश्यते । देवो वा दानवो वापि कोट्यंशे मम रूपतः

నా రూపానికి సమానుడు ఈ లోకంలో ఎవడూ కనిపించడు. దేవుడైనా దానవుడైనా—నా రూపానికి కోట్యంశమాత్రమూ సరిపోడు.

Verse 164

इति वाक्यं ततः श्रुत्वा गणः क्रोधसमन्वितः । शशाप तां सुचार्वंगीं साहंकारां गणेश्वरः

ఆ మాటలు విని ఆ గణుడు కోపంతో నిండిపోయి, అహంకారంతో ఉన్న సుందరాంగి ఆ కన్యను, ఓ గణేశ్వరా, శపించెను.

Verse 165

गण उवाच । मां दृष्ट्वा यद्विशालाक्षि रूपसौभाग्यगर्विता । समाक्षिपसि गंधर्वान्देवाद्यांश्चैव गर्विता

గణుడు పలికెను—ఓ విశాలాక్షీ! రూపసౌభాగ్య గర్వంతో మత్తురాలై, నన్ను చూచి అహంకారంతో గంధర్వులను, దేవాదులను కూడా అవమానిస్తున్నావు.

Verse 166

तस्मात्ते गर्वसंयुक्ते कुष्ठमंगे भविष्यति । श्रुत्वा शापं ततः कन्या भयभीता तपस्विनी

కాబట్టి, ఓ గర్వసంయుక్తే! నీ దేహమందు కుష్ఠము కలుగును. ఆ శాపాన్ని విని ఆ కన్య భయభీతురాలై తపస్వినిలా వణికెను.

Verse 167

साष्टांगं प्रणिपत्याथानुग्रहार्थमयाचत । भगवन्मम दीनायाः शापस्यानुग्रहं प्रभो । प्रयच्छ त्वं महा भाग नैवं कर्त्री पुनः क्वचित्

ఆమె అష్టాంగ నమస్కారం చేసి అనుగ్రహార్థం వేడుకుంది— “భగవన్, ప్రభో! నేను దీనురాలిని; నా ఈ శాప విషయమున కృపచేసి అనుగ్రహం ప్రసాదించండి. మహాభాగ! ప్రసన్నుడవండి; నేను ఇక ఎప్పుడూ ఇలానే చేయను।”

Verse 168

इत्युक्तस्तव कारुण्याच्छिखण्डी गणनायकः । अनुग्रहं ददौ तस्या गंधर्वदुहितुस्तदा

ఇలా వినగానే, మీ కరుణచేత ప్రేరితుడైన గణనాయకుడు శిఖండీ అప్పుడు ఆ గంధర్వకుమార్తెకు అనుగ్రహం ప్రసాదించాడు।

Verse 169

शिखण्ड्युवाच । जातिरूपेण संयुक्तो विद्याहंकारसंपदा । यो येन गर्वितः प्राणी स तं प्राप्य विनश्यति

శిఖండీ అన్నాడు— “జన్మమూ రూపమూ కలిగి, విద్యా-అహంకార-సంపదలతో సమృద్ధుడైన ప్రాణి ఏ దానిపై గర్విస్తాడో, అదే దానిని పొందగానే అతడు నశించిపోతాడు।”

Verse 170

तस्माद्गर्वो नैव कार्यो गर्वस्यैतत्फलं स्मृतम् । शृणुष्वानुग्रहं बाले श्रुत्वा चैवावधारय

“కాబట్టి గర్వం ఎప్పుడూ చేయకూడదు—ఇదే గర్వానికి ఫలమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ఇప్పుడు, బాలికా, నేను ప్రసాదించే అనుగ్రహాన్ని విను; విని మనసులో దృఢంగా నిలుపు।”

Verse 171

हिमवद्वनमध्यस्थो गोशृंग ऋषिपुंगवः । करिष्यत्युपकारं स एवमुक्त्वा गतः प्रिये

“హిమాలయ అరణ్యమధ్యంలో గోశృంగ అనే ఋషిశ్రేష్ఠుడు నివసిస్తున్నాడు; అతడే నీకు ఉపకారం చేస్తాడు.” అని చెప్పి, ఓ ప్రియే, అతడు వెళ్లిపోయాడు।

Verse 172

तावत्संध्या समायाता तत्क्षणाद्भुवनांतरे

అప్పుడే సంధ్య సమీపించింది; అదే క్షణంలో కథాప్రవాహం మరొక లోకప్రసంగంగా మలుపు తిరిగింది.

Verse 173

ततो गंधर्व्वतनया भग्नोत्साहा नतानना । परित्यज्य वनं रम्यमागता पितुरंतिके

తర్వాత గంధర్వకన్య—ఉత్సాహం చెదిరి, ముఖం వంచి—ఆ రమ్యమైన వనాన్ని విడిచి తండ్రి సమీపానికి వచ్చింది.

Verse 174

कथयामास तत्सर्वं कारणं कुष्ठसंभवम् । तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तौ पितरौ विगतप्रभौ

ఆమె కుష్ఠం పుట్టడానికి గల సమస్త కారణాన్ని వివరించింది. అది విని తల్లిదండ్రులు శోకంతో దగ్ధులై, తమ పూర్వ కాంతిని కోల్పోయారు.

Verse 175

हिमवंतं गिरिं प्राप्तौ त्वरितौ सुतया सह । गोशृंगस्य ऋषेस्तत्र ददृशाते तथाश्रमम्

వారు కుమార్తెతో కలిసి త్వరగా హిమవంత పర్వతాన్ని చేరారు. అక్కడ ఋషి గోశృంగుని ఆశ్రమాన్ని దర్శించారు.

Verse 176

तत्र मध्यस्थितं दृष्ट्वा गोशृंगमृषिपुंगवम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

అక్కడ మధ్యలో ఆసీనుడైన ఋషిపుంగవుడు గోశృంగుని చూసి, వారు భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి, అనేక స్తోత్రాలతో వివిధ విధాలుగా స్తుతించారు.

Verse 177

उपविष्टोग्रतस्तस्य प्रणिपत्य पुनःपुनः । प्रोवाच वचनं तत्र पूर्ववृत्तं यथाऽभवत्

అతడు ఆయన ఎదుట కూర్చొని, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, అక్కడ పూర్వవృత్తాంతాన్ని జరిగినట్లే యథాతథంగా చెప్పెను।

Verse 178

कथिते चैव वृत्तांते पुनः पप्रच्छ कारणम् । पृष्टे तु कारणे तत्र गंधर्वः प्रोक्तवांस्तदा

వృత్తాంతం చెప్పిన తరువాత అతడు మళ్లీ కారణాన్ని అడిగెను; అక్కడ కారణం అడగబడగానే గంధర్వుడు అప్పుడు పలికెను।

Verse 179

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

గంధర్వుడు పలికెను—“నా కుమార్తె శరీరం కుష్ఠవ్యాధితో బాధపడుతోంది. అది శమించేందుకు యథార్థ ఉపాయాన్ని ఇక్కడ నాకు చెప్పవలెను.”

Verse 180

प्रसादं कुरु विप्रर्षे मम दीनस्य सांप्रतम् । यथा कुष्ठं शमं याति मम पुत्र्यास्तु कारणम्

“ఓ విప్రర్షీ, ఈ దుఃఖితుడైన నాపై ఇప్పుడు కరుణ చూపుము; నా కుమార్తె కుష్ఠం శమించేందుకు కారణమును చెప్పుము.”

Verse 181

गोशृंग उवाच । भारते तु महातेजास्तिष्ठत्युदधिसन्निधौ । देवः सोमेश्वरोनाम सर्वदेवनमस्कृतः

గోశృంగుడు పలికెను—“భారతదేశంలో సముద్రసన్నిధానంలో మహాతేజస్సుతో ఒక దేవుడు నిలిచియున్నాడు; ఆయన పేరు సోమేశ్వరుడు, సర్వదేవులు నమస్కరించువాడు.”

Verse 182

क्षणं कृत्वा हि संपूज्य एकाहारेण मानवैः । सर्वव्याधिविनाशाय सर्वकार्यार्थसिद्धये

నియమబద్ధంగా కొంతకాలం ఉండి, విధివిధానాలతో ఆయనను సమ్యక్‌గా పూజించి, మనుష్యులు రోజుకు ఒక్కసారి భోజనం చేస్తే సమస్త వ్యాధులు నశించి, అన్ని కార్యార్థాలు సిద్ధిస్తాయి।

Verse 183

सोमवारव्रतेनेशं समाराधय शंकरम् । एवं कृते व्याधिनाशस्तव पुत्र्या भविष्यति

సోమవారం వ్రతంతో ఈశ్వరుడు శంకరుని భక్తితో ఆరాధించు. ఇలా చేసినట్లయితే నీ కుమార్తె వ్యాధి నాశం తప్పక జరుగుతుంది.

Verse 184

ईश्वर उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः । तत्र गंतुं मनश्चक्रे सोमेशाराधनं प्रति

ఈశ్వరుడు పలికెను—భావితాత్ముడైన మహర్షి మాటలు విని, అతడు అక్కడికి వెళ్లాలని నిశ్చయించి, సోమేశ్వరారాధనలో మనస్సు నిలిపెను.