Adhyaya 269

Verse 1

सूत उवाच । कपालेशस्य माहात्म्यं श्रूयतामधुना द्विजाः । चतुर्थस्य महाभागास्तत्र क्षेत्रे स्थितस्य च

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజులారా! ఇప్పుడు కపాలేశుని మహాత్మ్యాన్ని వినుడి; ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో స్థాపితమైన నాల్గవ మహాభాగ దేవునిదీ।

Verse 2

श्रुतमात्रेण येनात्र नरः पापात्प्रमुच्यते

ఇక్కడ దీనిని కేవలం వినిన మాత్రాన మనిషి పాపముల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । त्रयाणां चैव लिंगानां पूर्वोक्तानां महामते । श्रुतास्माभिः समुत्पत्तिःकपालेश्वरवर्जिता । केनायं स्थापितो देवः कपालेश्वरसंज्ञितः

ఋషులు పలికిరి—హే మహామతీ! ముందుగా చెప్పబడిన మూడు లింగముల ఉద్భవము మేము విన్నాము; కాని కపాలేశ్వరునది కాదు. ‘కపాలేశ్వర’సంజ్ఞ కల ఈ దేవుని ఎవరు స్థాపించిరి?

Verse 4

तस्मिन्दृष्टे फलं किं स्यात्पूजिते च वदस्व नः

ఆ దేవుని కేవలం దర్శనముచేత ఏ ఫలము కలుగును? మరియు పూజించుటవలన ఏ ఫలము కలుగును? మాకు చెప్పుము.

Verse 5

सूत उवाच । इंद्रेण स्थापितः पूर्वमेष देवो द्विजोत्तमाः । कपालेश्वसंज्ञस्तु ब्रह्महत्या विमुक्तये

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తములారా! ఈ దేవుడు పూర్వము ఇంద్రునిచే స్థాపింపబడెను. ఇతడు ‘కపాలేశ్వర’ అని ప్రసిద్ధుడు; బ్రహ్మహత్యా పాపవిముక్తికై పూజ్యుడు.

Verse 7

तत्प्रभावत्सुरश्रेष्ठ स्तया मुक्ते द्विजोत्तमाः । पापं पूरुषदानेन इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । अन्योऽपि यो नरस्तं च पूजयित्वा प्रभक्तितः । प्रयच्छेद्ब्राह्मणेन्द्राय शुद्धये पापपूरुषम् । स मुच्येत्पातकाद्घोराद्ब्रह्महत्यासमुद्भवात्

హే ద్విజోత్తములారా! ఆ (కపాలేశ్వర) ప్రభావముచేత దేవశ్రేష్ఠుడైన ఇంద్రుడు ఆమె బ్రహ్మహత్యా-రూపిణి నుండి విముక్తుడయ్యెను. ‘పురుషదానముచేత పాపము నశించును’—ఇది వైదిక శ్రుతి. మరెవడైన నరుడు భక్తితో ఆ దేవుని పూజించి, శుద్ధికై బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠునకు ‘పాపపురుష’ దానమిచ్చినచో, బ్రహ్మహత్యాజన్యమైన ఆ ఘోర పాతకమునుండి విముక్తుడగును.

Verse 8

दक्षिणामूर्तिमासाद्य प्रोवाचेदं बृहस्पतिः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गत्वा तं वीक्ष्य शंकरम्

దక్షిణామూర్తిని సమీపించి బృహస్పతి ఇలా పలికెను—“హాటకేశ్వర క్షేత్రమునకు వెళ్లి, అక్కడ ఆ శంకరుని దర్శించుము.”

Verse 9

यो ददाति शरीरं च कृत्वा हेममयं ततः । मुच्यते नात्र संदेहः पातकैः पूर्वसंयुतैः

విధిపూర్వకంగా స్వర్ణమయ శరీరరూపాన్ని దానం చేసే వాడు, పూర్వసంచిత పాపాల నుండి—సందేహం లేకుండా—విముక్తుడవుతాడు।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं जाता सुरेन्द्रस्य हि सूतज । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ఋషులు పలికిరి—హే సూతపుత్రా, సురేంద్రుడైన ఇంద్రునికి బ్రహ్మహత్య ఎలా కలిగింది? ఇదంతా మాకు చెప్పుము; మా కుతూహలం మహత్తరము।

Verse 11

कपालेश्वरसंज्ञस्तु कथं देवोऽत्र संस्थितः । ब्रह्महत्या कथं नष्टा तत्प्रभावाद्दिवस्पतेः

కపాలేశ్వర అనే నామంతో ఈ దేవుడు ఇక్కడ ఎలా ప్రతిష్ఠితుడయ్యాడు? అలాగే ఆ ప్రభావంతో దివస్పతి ఇంద్రుని బ్రహ్మహత్య ఎలా నశించింది?

Verse 12

स पापपूरुषो देयो विधिना केन सूतज । कैर्मंत्रैः स हि देयः कैश्चैव ह्युपस्करैः

హే సూతపుత్రా, ఆ ‘పాపపురుషుడు’ను ఏ విధానంతో దానం చేయాలి? ఏ మంత్రాలతో దానం చేయాలి, ఇంకా ఏ ఏ ఉపకరణాలు, పదార్థాలతో?

Verse 13

दर्शनात्पूजनाच्चापि किं फलं जायते नृणाम् । अदत्त्वा स्वशरीरं वा पूजया केवलं वद

మనుష్యులకు కేవలం దర్శనంతోను, పూజతోను ఏ ఫలం కలుగుతుంది? అలాగే స్వశరీరదానం చేయకపోతే, కేవలం పూజచేత ఏమి లభిస్తుంది—దయచేసి చెప్పుము।

Verse 14

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । यां श्रुत्वापि महाभागा नरः पापात्प्रमुच्यते

సూతుడు పలికెను—నేను మీకు ఈ ప్రాచీన కథను కీర్తించెదను; ఓ మహాభాగ్యులారా, దీన్ని వినుట మాత్రముననే మనిషి పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 15

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि विहितैरन्यजन्मजैः । दृष्टमात्रेण येनात्र पातकात्तद्दिनोद्भवात् । मुच्यते नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

అజ్ఞానముతో గాని జ్ఞానముతో గాని—ఇతర జన్మల కర్మలవలన కూడిన పాపభారమున్నవాడైనా—ఇక్కడ ఈ తీర్థాన్ని దర్శించుట మాత్రముననే ఆ దినమున ఫలించే పాతకముల నుండి విముక్తుడగును. ఇందులో సందేహము లేదు; ఇది నేను పలికిన సత్యము.

Verse 16

पुरा त्वष्टुः सुतो जज्ञे वृत्रो हि द्विजसत्तमाः । पुलोमदुहितुः पार्श्वाद्विभावर्याः सुवीर्यवान्

ప్రాచీనకాలమున, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, త్వష్టృదేవుని కుమారుడైన వృత్రుడు జన్మించెను—పులోముని కుమార్తె విభావరీ గర్భపార్శ్వమునుండి—మహావీర్యవంతుడు.

Verse 17

स बाल एव धर्मात्मा आसीत्सर्वजनप्रियः । दानवं भावमुत्सृज्य द्विजभक्तिपरायणः

అతడు బాలుడైనప్పుడే ధర్మాత్ముడై సర్వజనప్రియుడుగా ఉండెను; దానవభావమును విడిచి ద్విజభక్తిలో సంపూర్ణంగా పరాయణుడయ్యెను.

Verse 18

स गत्वा पुष्करारण्यं परमेण समाधिना । तोषयामास देवेशं पद्मजं तपसि स्थितः

అతడు పుష్కరారణ్యమునకు వెళ్లి పరమ సమాధితో తపస్సులో స్థితుడై పద్మజుడైన దేవేశుడు బ్రహ్మను ప్రసన్నపరచెను.

Verse 19

तस्य तुष्टः स्वयं ब्रह्मा दृष्टिगोचरमागतः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति किं ते कृत्यं करोम्यहम्

అతనిపై సంతోషించిన స్వయంబ్రహ్మా దృష్టిగోచరుడై వచ్చి ఇలా పలికెను—“నేను వరదాతను; నీకు ఏ కార్యం చేయుదును?”

Verse 20

वृत्र उवाच । यदि तुष्टोसि मे देव ब्राह्मणत्वं प्रयच्छ मे । ब्राह्मणत्वं समासाद्य साधयामि परं पदम्

వృత్రుడు అన్నాడు—“హే దేవా, నాపై ప్రసన్నుడవైతే నాకు బ్రాహ్మణత్వం ప్రసాదించుము. బ్రాహ్మణత్వం పొందిన తరువాత నేను పరమపదాన్ని సాధించెదను.”

Verse 21

तेन किंचिदसाध्यं न ब्राह्मण्येन भवेन्मम । ब्राह्मणेन समं चान्यन्न किंचित्प्रतिभाति मे

ఆ బ్రాహ్మణత్వం వల్ల నాకు అసాధ్యం ఏదీ ఉండదు; బ్రాహ్మణునితో సమానమైనది మరేదీ నాకు కనిపించదు.

Verse 22

परमं दैवतं किंचिन्न विप्राद्विद्यते परम् । तस्मान्मे हृत्स्थितं नान्यदपि राज्यं त्रिविष्टपे

విప్రుని మించిన పరమదైవం ఏదీ తెలియదు. అందుకే నా హృదయంలో మరొకటి లేదు—త్రివిష్టపంలోని రాజ్యమూ కాదు.

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुष्टस्तस्य पितामहः । ब्राह्मणत्वं स्वयं दत्त्वा ततः प्रोवाच सादरम्

సూతుడు పలికెను—అతని మాటలు విని అతని పితామహుడు బ్రహ్మా సంతోషించాడు; స్వయంగా బ్రాహ్మణత్వం ఇచ్చి, తరువాత గౌరవంతో అతనితో పలికెను.

Verse 24

मया त्वं विहितो विप्र पुत्र प्रकुरु वांछितम् । प्रसादयस्व सततं ब्राह्मणान्ब्रह्मवित्तमान्

హే పుత్రా! నేను నిన్ను విధివిధానంగా బ్రాహ్మణత్వంలో స్థాపించితిని. ఇక నీకు కావలసినదాన్ని సాధించు; బ్రహ్మవేత్తలైన బ్రాహ్మణులను నిత్యం ప్రసన్నులుగా చేయుము.

Verse 25

ब्राह्मणैः सुप्रसन्नैश्च प्रीयंते सर्वदेवताः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीया द्विजोत्तमाः

బ్రాహ్మణులు అత్యంత ప్రసన్నులైతే సమస్త దేవతలూ ప్రసన్నులవుతారు. కనుక అన్ని ప్రయత్నాలతో ద్విజోత్తములను పూజించి గౌరవించవలెను.

Verse 26

सूत उवाच । एवमुक्तस्तदा तेन वृत्रोऽभूद्ब्राह्मणस्ततः । ब्राह्म्या लक्ष्म्या समोपेतो ब्रह्मचर्यपरायणः

సూతుడు పలికెను—అతడు అలా చెప్పినప్పుడు ఆ సమయంలో వృత్రుడు బ్రాహ్మణుడయ్యెను. బ్రాహ్మణ తేజస్సుతో యుక్తుడై బ్రహ్మచర్యవ్రతంలో నిబద్ధుడై ఉండెను.

Verse 27

तस्मिंस्तपसि संस्थे तु हता इंद्रेण दानवाः । वंशोच्छेदे समापन्ने दानवानां महात्मनाम्

అతడు ఆ తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఇంద్రుడు దానవులను సంహరించాడు. మహాత్ములైన దానవుల వంశం నిర్మూలన అంచుకు చేరింది.

Verse 28

ततस्ते दानवाः सर्वे पराभूताः सुरैस्ततः । स्वं स्थानं संपरित्यज्य दुःखशोकसमन्विताः

అప్పుడు ఆ దానవులందరూ దేవతలచేత పరాజితులై తమ స్థానాన్ని విడిచి దుఃఖశోకాలతో నిండిపోయిరి.

Verse 29

तन्मातरं पुरस्कृत्वा तत्सकाशमुपागताः । स च तां मातरं दृष्ट्वा वृतां तैश्च समन्वितः

వారు తమ మాతను ముందుంచి అతని సన్నిధికి వచ్చారు. అతడు కూడా వారిచే పరివృతమైన ఆ మాతను చూచి వారి రాకను గమనించాడు.

Verse 30

दानवैश्च पराभूतैस्तथाभूतां च मातरम् । किमागमनकृत्यं च दुःखितानां ममांतिके

దానవులు పరాజితులై, మాత కూడా అట్టి స్థితిలో ఉన్నదని చూసి అతడు అన్నాడు— ‘దుఃఖితులై మీరు నా సన్నిధికి ఎందుకు వచ్చారు? మీ రాక యొక్క ప్రయోజనం ఏమిటి?’

Verse 31

दानवा ऊचुः । वयं देवैः पराभूता भवंतं शरणागताः । क्व यामोऽन्यत्र चाऽस्माकं त्वां विना नास्ति संश्रयः

దానవులు అన్నారు— ‘దేవతలచే పరాజితులమై మేము మీ శరణు వచ్చాము. ఇంకెక్కడికి పోగలం? మీను విడిచి మాకు ఆశ్రయం లేదు.’

Verse 32

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृत्रः प्रोवाच सादरम् । देवानहं हनिष्यामि गम्यतां तत्र मा चिरम्

వారి మాటలు విని వృత్రుడు గౌరవంతో పలికాడు— ‘నేను దేవతలను సంహరిస్తాను. అక్కడికి వెళ్లండి; ఆలస్యం చేయకండి.’

Verse 33

तवागमनकृत्यं च मातः कथय सांप्रतम्

ఇప్పుడు, మాతా, చెప్పుము—ఇక్కడికి నీ రాక యొక్క ప్రయోజనం ఏమిటి?

Verse 34

मातोवाच । तथा कुरु महाभाग शीघ्रं दारपरिग्रहम् । वंशवृद्धौ प्रमाणं चेद्वाक्यं तव ममोद्भवम्

తల్లి పలికెను—ఓ మహాభాగ, అలాగే చేయుము; శీఘ్రముగా దారపరిగ్రహము (వివాహము) చేయుము. వంశవృద్ధియే ప్రమాణమైతే, నా వంశమున జన్మించు సంతానముచేత నీ వాక్యము సిద్ధించుగాక.

Verse 35

एष एव परो धर्म एष एव परो नयः । पुत्रस्य जननीवाक्यं यत्करोति समाहितः

ఇదే పరమ ధర్మము, ఇదే పరమ నయము—సమాహితచిత్తుడై కుమారుడు తల్లి వాక్యమును ఆచరించుట.

Verse 36

तथा स्त्रीणां पतिं मुक्त्वा नान्यास्ति भुवि देवता । जनन्यां जीवमानायां तथैव च सुतस्य च

అలాగే స్త్రీలకు భర్తను విడిచి భూమిపై మరొక దేవత లేదు. అలాగే తల్లి జీవించి ఉన్నంతకాలం కుమారునికీ (తల్లియే పరమాధికారం).

Verse 37

अतिक्रम्य च या नारी पतिं धर्मपरा भवेत् । तत्सर्वं विफलं तस्या जायते नात्र संशयः

భర్తను అతిక్రమించి ఏ స్త్రీ ధర్మపరాయణగా ఉండదలచినా, ఆమెది అంతా నిష్ఫలమగును—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 38

पुत्रः स्वजननीवाक्यं योऽतिक्रम्य यथारुचि । करोति धर्मकृत्यानि तानि सर्वाणि तस्य च

తన తల్లి వాక్యమును అతిక్రమించి తన ఇష్టానుసారంగా ధర్మకృత్యములు చేయు కుమారుని ఆ కృత్యములన్నియు కూడా (నిష్ఫలమగును).

Verse 39

भवंति च तथा नूनं वृथा भस्महुतं यथा । अरण्ये रुदितानीव ऊषरे वापितानि च

అవి నిశ్చయంగా వ్యర్థమవుతాయి—భస్మంలో పోసిన ఆహుతిలాగా, అరణ్యంలో చేసిన విలాపంలాగా, ఉషర భూమిలో విత్తిన విత్తనాల్లాగా।

Verse 40

यथैव बधिरस्याग्रे गीतं नृत्यमचक्षुषः । तद्वन्मातृमतादन्यकृतं पुत्रस्य धर्मजम्

చెవిటివాడి ముందు పాట, చూపులేనివాడికి నాట్యం ఎలా వ్యర్థమో—అలాగే తల్లి అభిప్రాయానికి విరుద్ధంగా కుమారుడు చేసే ధర్మకర్మ కూడా ఫలించదు।

Verse 41

सर्वं कर्म न संदेहस्तेनाहं त्वामुपागता । बंधूनां वचनात्पुत्र दुःखार्ता च विशेषतः

ఈ విషయంలో సందేహమే లేదు; అందుకే నేను నీ వద్దకు వచ్చాను. ఓ కుమారా, బంధువుల మాట ప్రకారం, ముఖ్యంగా దుఃఖంతో బాధపడుతూ (నీ సహాయం కోరుతున్నాను)।

Verse 42

किं वा ते बहुनोक्तेन भूयो भूयश्च पुत्रक । आनृण्यं जायते यद्वत्पितॄणां तत्तथा शृणु

ప్రియ కుమారా, మళ్లీ మళ్లీ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? పితృఋణం నుండి ఎలా విముక్తి కలుగుతుందో, అది విను।

Verse 43

तव वत्स प्रमाणं चेत्कुरुष्व च वचो मम । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा वृत्रः संचिंत्य चेतसि

బిడ్డా, నేను నీకు ప్రమాణమైతే నా మాటను నెరవేర్చు. ఆమె మాటలు విని వృత్రుడు హృదయంలో ఆలోచించాడు।

Verse 44

श्रुतिस्मृत्युक्तमार्गेण न मातुर्विद्यते परम् । स तथेति प्रतिज्ञाय आनिनाय परिग्रहम्

శ్రుతి‑స్మృతులు ఉపదేశించిన మార్గమున తల్లికన్నా పరమమైనది లేదు. అతడు “తథాస్తు” అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, కావలసిన బాధ్యతను స్వీకరించాడు.

Verse 45

त्वष्टा तस्मै ददौ प्रीतस्ततो रत्नान्यनेकशः । संख्याहीनानि तस्यैव कुप्याकुप्यमनंतकम्

అప్పుడు ప్రీతిచెందిన త్వష్టా అతనికి అనేక విధాల రత్నాలను—లెక్కలేనన్ని—దానమిచ్చాడు; అలాగే విలువైనవీ సాధారణవీ అయిన వస్తువుల అక్షయ భాండాగారమును కూడా ప్రసాదించాడు.

Verse 46

हस्त्यश्वयानकोशाढ्यं सोऽभिषिक्तः पदे निजे । दानवानां महावीर्यो ब्राह्मण्येन समन्वितः

ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథవాహనాలు, ధనభాండాగారం సమృద్ధిగా కలవాడై, అతడు తన స్వపదమున అభిషిక్తుడయ్యాడు. దానవులలో మహావీరుడు, బ్రాహ్మణ్య గౌరవంతో సమన్వితుడు.

Verse 47

अभिषिक्तं तदा वृत्रं स्वराज्ये तेऽसुरादयः । श्रुत्वाभिषेकं संहृष्टास्तस्य वृत्रस्य बांधवाः

వృత్రుడు తన స్వరాజ్యంలో అభిషిక్తుడైనప్పుడు, అసురులు మొదలైన అతని బంధువులు ఆ అభిషేక వార్త విని పరమానందంతో ఉల్లసించారు.

Verse 48

दानवाश्च समाजग्मुर्ये तत्रासन्पुरोगताः । पातालाद्गिरिदुर्गाच्च स्थलदुर्गेभ्य एव च । कृतवैराः समं देवैः कोपेन महता वृताः

అక్కడ ముందుండే దానవులందరూ సమకూరారు—పాతాళం నుండి, పర్వతదుర్గాల నుండి, మైదాన దుర్గాల నుండికూడా. దేవతలతో పాత వైరం కలవారు, వారు మహా కోపంతో ఆవరించబడ్డారు.

Verse 49

ततः प्रोत्साहितः सर्वैर्दानवैः स महाबलः । प्रस्थितः शत्रुनाशाय महेन्द्रभवनं प्रति

అప్పుడు సమస్త దానవుల ప్రోత్సాహంతో ఆ మహాబలుడు శత్రునాశార్థం మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) నివాసమునకు బయలుదేరెను।

Verse 50

शक्रोऽपि वृत्रमाकर्ण्य समायांतं युयुत्सया । सन्मुखः प्रययौ हृष्टः सर्वदेवसमन्वितः

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడా వృత్రుడు యుద్ధేచ్ఛతో సమీపిస్తున్నాడని విని, హర్షంతో సమస్త దేవులతో కలిసి అతని ఎదురుగా బయలుదేరెను।

Verse 51

ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । मेरुपृष्ठे सुविस्तीर्णे नित्यमेव दिवानिशम्

అప్పుడు దేవులు దానవులతో కలిసి మేరుపర్వతపు విస్తారమైన పృష్ఠభాగమున దినరాత్రులు నిరంతరం యుద్ధము సంభవించెను।

Verse 52

नित्यं पराजयो जज्ञे देवानां दानवैः सह । तत्रोवाच गुरुः शक्र मा युद्धं कुरु देवप

దానవులతో పోరులో దేవులకు నిత్యం పరాజయం కలిగెను. అప్పుడు గురువు శక్రునితో పలికెను— “హే దేవపతే, యుద్ధము చేయకుము.”

Verse 53

वृत्रोऽयं दारुणो युद्धे बलद्वयसमन्वितः । चत्वारश्चाग्रतो वेदाः पृष्ठतः सशरं धनुः

“ఈ వృత్రుడు యుద్ధమున దారుణుడు, ద్వివిధ బలసంపన్నుడు; అతని ముందర నాలుగు వేదములు, వెనుక బాణములతో కూడిన ధనుస్సు ఉంది.”

Verse 54

तेन जेयतमो दैत्यस्तवैव च महाहवे । तस्मात्संधानमेतेन त्वं कुरुष्व शचीपते

ఆ కారణముచేత మహాయుద్ధంలో ఆ దైత్యుడు నీకు అత్యంత దుర్జయుడైయున్నాడు. కనుక, శచీపతే, అతనితో సంధానము/సంధి చేయుము।

Verse 55

ततो विश्वासमाया तं जहि वज्रेण दानवम् । षडुपायै रिपुर्वध्य इति शास्त्रनिदर्शनम्

కాబట్టి విశ్వాసమనే మాయాయుక్తితో ఆ దానవుని వజ్రంతో సంహరించుము. శాస్త్రోపదేశం—షడుపాయములచే శత్రువు వధ్యుడు/వశ్యుడు అవుతాడు.

Verse 56

भुंजानश्च शयानश्च दत्त्वा कन्यामपि स्वकाम् । विप्रदानेन संयोज्य कृत्वापि शपथं गुरुम् । मायाप्रपंचमासाद्य तस्मादेवं समाचर

అతడు భుజించుచున్నా శయనించుచున్నా, తనకు ఇష్టమైన కన్యనైనా ఇచ్చినా, బ్రాహ్మణదానములతో బలపరచినా, గురువును కూడా శపథముతో బంధించినా—ఈ మాయాప్రపంచాన్ని ఆశ్రయించి, కనుక ఇలానే ఆచరించుము।

Verse 57

इन्द्र उवाच । यद्येवं च स्वयं गत्वा त्वं विश्वासे नियोजय । तव वाक्येन विश्वासं नूनं यास्यति दानवः

ఇంద్రుడు పలికెను—అలా అయితే నీవే స్వయంగా వెళ్లి అతనిని విశ్వాసంలో నియోగించుము. నీ వాక్యముచేత ఆ దానవుడు నిశ్చయంగా విశ్వసించును.

Verse 58

सूत उवाच । शक्रस्य मतमाज्ञाय प्रतस्थे च बृहस्पतिः । यत्र वृत्रः स्थितो दैत्यो युद्धार्थं कृतनिश्चयः

సూతుడు పలికెను—శక్రుని అభిప్రాయమును గ్రహించి బృహస్పతి బయలుదేరెను; యుద్ధార్థం నిశ్చయించుకొని నిలిచిన దైత్యుడు వృత్రుడు ఉన్న చోటికి।

Verse 59

वृत्रोऽपि तं समालोक्य स्वयं प्राप्तं बृहस्पतिम् । सदैव द्विजभक्तः स हृष्टात्मा समपद्यत । विशेषात्प्रणिपत्योच्चैर्वाक्यमेतदभाषत

వృత్రుడు స్వయంగా వచ్చిన బృహస్పతిని చూచి హృదయంలో ఆనందించాడు; అతడు ఎల్లప్పుడూ బ్రాహ్మణభక్తుడు. విశేష భక్తితో నమస్కరించి, గట్టిగా ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 60

वृत्र उवाच । स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ किं करोमि प्रशाधि माम् । प्रिया मे ब्राह्मणा यस्मात्तस्मात्कीर्तय सांप्रतम्

వృత్రుడు అన్నాడు—హే ద్విజశ్రేష్ఠా, స్వాగతం. నేను ఏమి చేయాలి? నన్ను ఆజ్ఞాపించండి. బ్రాహ్మణులు నాకు ప్రియులు; కాబట్టి ఇప్పుడే చేయవలసినదాన్ని చెప్పండి.

Verse 61

बृहस्पतिरुवाच संदिग्धो विजयो युद्धे यस्माद्दैवेन सत्तम । तस्मात्कुरु महेंद्रेण व्यवस्थां वचनान्मम

బృహస్పతి అన్నాడు—హే సత్తమా, యుద్ధంలో విజయం దైవాధీనమైనందున అనిశ్చితం. కాబట్టి నా వచనముచే మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు)తో ఒప్పందం చేయి.

Verse 62

त्वं भुंक्ष्व भूतलं कृत्स्नं शक्रश्चापि त्रिविष्टपम् । व्यवस्थयाऽनया नित्यं वर्तितव्यं परस्परम्

నీవు సమస్త భూతలాన్ని అనుభవించు; శక్రుడు (ఇంద్రుడు) త్రివిష్టపం (స్వర్గం) అనుభవించుగాక. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం మీరు ఇద్దరూ ఎల్లప్పుడూ పరస్పరం అలాగే ప్రవర్తించాలి.

Verse 63

वृत्र उवाच । अहं तव वचो ब्रह्मन्करिष्यामि सदैव हि । संगमं कुरु शक्रेण सांप्रतं मम सद्द्विज

వృత్రుడు అన్నాడు—హే బ్రహ్మన్, నేను నిశ్చయంగా ఎల్లప్పుడూ మీ వచనాన్ని పాటిస్తాను. హే సద్బ్రాహ్మణా, ఇప్పుడే నాకు శక్రుడు (ఇంద్రుడు)తో సమావేశం ఏర్పాటు చేయండి.

Verse 64

सूत उवाच । अथ शक्रं समानीय बृहस्पतिरुदारधीः । वृत्रेण सह संधानं चक्रे चैव परस्परम्

సూతుడు పలికెను—అప్పుడు ఉదారబుద్ధి బృహస్పతి శక్రుని (ఇంద్రుని) పిలిపించి, వృత్రునితో అతనికి పరస్పర సంధి కుదిర్చెను।

Verse 65

एकारिमित्रतां गत्वा तावुभौ दैत्यदेवपौ । प्रहृष्टौ गतवन्तौ तौ ततश्चैव निजं गृहम्

ఒకే శత్రువుతో సంబంధమైన మైత్రిలో ప్రవేశించి, దైత్య-దేవుల ఆ ఇద్దరు నాయకులు హర్షంతో బయలుదేరి, తరువాత తమ తమ గృహాలకు చేరిరి।

Verse 66

अथ शक्रच्छलान्वेषी सदा वृत्रस्य वर्तते । न च्छिद्रं लभते क्वापि वीक्षमाणोपि यत्नतः

అప్పుడు ఇంద్రుని మాయాచతుర్యాన్ని వెదకుచు వృత్రుడు ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండెను; ఎంత ప్రయత్నించి చూచినను ఎక్కడా లోపము కనబడలేదు।

Verse 67

कथंचिदपि सोऽभ्येति तत्सकाशं पुरंदरः । किंचिच्छिद्रं समासाद्य तत्प्रतापेन दह्यते

అయినను ఏదో విధంగా పురందరుడు (ఇంద్రుడు) అతని సమీపమునకు చేరెను; కాని స్వల్పమైన చీలిక దొరికిన వెంటనే వృత్రుని ప్రతాపంతో దగ్ధమయ్యెను।

Verse 68

इंद्र उवाच । न शक्नोमि च तं दैत्यं वीक्षितुं च कथंचन । तेजसा सर्वतो व्याप्तं तत्कथं सूदयाम्यहम्

ఇంద్రుడు పలికెను—నేను ఆ దైత్యుని ఏ విధంగానూ చూడలేను. అతడు తేజస్సుతో అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉన్నాడు; అటువంటివానిని నేను ఎలా సంహరించగలను?

Verse 69

तस्मात्कंचिदुपायं मे तद्वधार्थं प्रकीर्तय । यथा शक्नोमि तत्सोढुं तेजस्तस्य दुरात्मनः

అందుచేత అతని వధకు ఏదైనా ఉపాయాన్ని నాకు చెప్పండి; ఆ దురాత్ముని దహించే తేజస్సును నేను తట్టుకోగలనట్లు.

Verse 70

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा बृहस्पतिः । ततः प्रोवाच तं शक्रं विनयावनतं स्थितम्

సూతుడు పలికెను—అతని మాటలు విని బృహస్పతి చాలాసేపు ధ్యానించి ఆలోచించాడు; తరువాత వినయంతో వంగి నిలిచిన శక్రుని (ఇంద్రుని) ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 71

बृहस्पतिरुवाच । तस्य ब्राह्म्यं स्थितं तेजः सम्यग्गात्रे पुरंदर । वीक्षितुं नैव शक्नोषि तेन त्वं त्रिदशाधिप

బృహస్పతి పలికెను—ఓ పురందరా! అతని దేహంలో సంపూర్ణంగా బ్రాహ్మ తేజస్సు స్థితమై ఉంది; అందుచేత ఓ త్రిదశాధిపా, నీవు అతనిని చూడటానికీ శక్తుడవు కాదు.

Verse 72

तथा ते कीर्तयिष्यामि तस्योपायं वधोद्भवम् । वधयिष्यसि येनात्र तं त्वं दानवसत्तमम्

అందుచేత అతని వధానికి కారణమయ్యే ఉపాయాన్ని నేను నీకు వివరిస్తాను; దానివల్ల నీవు ఇక్కడే ఆ దానవశ్రేష్ఠుని సంహరిస్తావు.

Verse 73

प्राचीसरस्वतीतीरे पुष्करारण्यमाश्रितः । दधीचिर्नाम विप्रर्षिः शतयोजनमुच्छ्रितः

ప్రాచీ సరస్వతి తీరంలో, పుష్కర అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించి, దధీచి అనే బ్రాహ్మర్షి నివసిస్తున్నాడు; అతడు శతయోజనాల ఎత్తుగా ఉన్నవాడివలె మహాత్ముడు.

Verse 74

तत्र नित्यं तपः कुर्वन्स्तौति नित्यं पितामहम् । स निर्विण्णो मुनिश्रेष्ठः प्राणानां धारणे हरे

అక్కడ అతడు నిత్యం తపస్సు చేస్తూ ప్రతిదినం పితామహుడు బ్రహ్మను స్తుతిస్తాడు. ప్రాణధారణమాత్రమునే విసిగి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు వైరాగ్యమును పొందెను, ఓ హరి।

Verse 75

चिरंतनो मुनिः स स्याज्जरयातिसमावृतः । तं प्रार्थय द्रुतं गत्वा तस्यास्थीनि गुरूणि च

అతడు చిరంతన ముని; వృద్ధాప్యభారముతో పూర్తిగా ఆవరించబడ్డవాడు. నీవు త్వరగా వెళ్లి అతనిని ప్రార్థించు; అతని మహత్తర అస్తులను కూడా యాచించు।

Verse 76

स ते दास्यस्त्यसंदिग्धं त्यक्त्वा प्राणानतिप्रियान् । तस्यास्थिभिः प्रहरणं वज्राख्यं ते भविष्यति

అతడు సందేహం లేకుండా నీకు ఇస్తాడు—అత్యంత ప్రియమైన ప్రాణాలనైనా విడిచి. అతని అస్తులతో ‘వజ్ర’ అనే ఆయుధం నీకు కలుగును।

Verse 77

अमोघं ते ततो नूनं त्वं वृत्रं सूदयिष्यसि । तस्य वज्रस्य तत्तेजो ब्रह्मतेजोऽभिबृंहितम् । तेन वृत्रोद्भवं तेजः प्रशमं संप्रयास्यति

అప్పుడు నీ ఆయుధం నిశ్చయంగా అమోఘమై, నీవు వృత్రుని సంహరించెదవు. ఆ వజ్రపు తేజస్సు బ్రహ్మతేజస్సుతో అభివృద్ధి పొందినది; దానివల్ల వృత్రజనితమైన ఉగ్రతేజం శమించును।

Verse 78

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रः सर्वैर्दैवगणैः सह । जगाम पुष्करारण्ये यत्र प्राची सरस्वती

సూతుడు పలికెను—ఇది విని శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సమస్త దేవగణములతో కలిసి త్వరగా పుష్కరారణ్యమునకు వెళ్లెను; అక్కడ ప్రాచీ సరస్వతి ప్రవహించుచున్నది।

Verse 79

त्रयस्त्रिंशत्समोपेता तीर्थानां कोटिभिर्युता । दधीचेराश्रमं तत्र सोऽविशच्चित्रसंयुतम्

ముప్పైమూడు దేవతలతో కూడి, కోటి కోటి తీర్థాలతో పరివృతుడై, అతడు అక్కడ ఆశ్చర్యకర శోభతో అలంకృతమైన దధీచి ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 80

क्रीडंते नकुलैः सर्पा यत्र तुष्टिं गता मिथः । मृगाः पंचाननैः सार्धं वृषदंशास्तथाऽखुभिः

అక్కడ సర్పాలు నకులాలతో కలిసి క్రీడించేవి, పరస్పరం సంతృప్తిగా ఉండేవి; జింకలు సింహాలతో కలిసి నివసించేవి, భయంకర దంష్ట్రులు కూడా ఎలుకలతో కలిసి।

Verse 81

उलूक सहिताः काका मिथो द्वेषविवर्जिताः । प्रभावात्तस्य तपसो दधीचेः सुमहात्मनः

అక్కడ కాకులు గుడ్లగూబలతో కలిసి ఉండి, పరస్పర ద్వేషం లేకుండేవి—ఆ మహాత్ముడు దధీచి తపస్సు ప్రభావంతో।

Verse 82

दधीचिरपि चालोक्य देवाञ्छक्रपुरोगमान् । समायातान्प्रहृष्टात्मा सत्वरं संमुखोभ्यगात्

దధీచి కూడా శక్రుని ముందుంచి వచ్చిన దేవతలను చూసి, హర్షభరిత హృదయంతో త్వరగా వారి ఎదురుగా వెళ్లాడు।

Verse 83

ततश्चार्घ्यं समादाय प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । शक्रमभ्यागतं प्राह किं ते कृत्यं करोम्यहम्

అనంతరం అతడు అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొని మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, వచ్చిన శక్రునితో ఇలా అన్నాడు—“మీ కార్యం ఏమిటి? నేను ఏమి చేయాలి?”

Verse 84

गृहायातस्य देवेश तच्छीघ्रं मे निवेदय

హే దేవేశా! మీరు నా గృహానికి వచ్చితిరి; మీ ఆ ఉద్దేశ్యాన్ని నాకు శీఘ్రంగా తెలియజేయండి।

Verse 85

इंद्र उवाच । आतिथ्यं कुरु विप्रेंद्र गृहायातस्य सन्मुने । त्वदस्थीनि निजान्याशु मम देह्यविकल्पितम्

ఇంద్రుడు పలికెను—హే విప్రేంద్రా, హే పూజ్య మునివర్యా! నేను మీ గృహానికి వచ్చితిని; నాకు ఆతిథ్యం చేయండి; ఆపై సందేహం లేకుండా శీఘ్రంగా మీ స్వంత అస్తులను నాకు ప్రసాదించండి।

Verse 86

अतदर्थमहं प्राप्तस्त्वत्सकाशं मुनीश्वर । अस्थिभिस्ते परं कार्यं देवानां सिद्धिमेष्यति

అదే ఉద్దేశ్యంతో, హే మునీశ్వరా, నేను మీ సమీపానికి వచ్చితిని; మీ అస్తులతో ఒక పరమ కార్యం సిద్ధమై దేవతలు విజయాన్ని పొందుదురు।

Verse 87

सूत उवाच । इंद्रस्य तद्वचः श्रुत्वा दधीचिस्तोषसंयुतः । ततः प्राह सहस्राक्षं सर्वैर्देवैः समन्वितम्

సూతుడు పలికెను—ఇంద్రుని ఆ వచనములు విని దధీచి ఆనందంతో నిండెను; అప్పుడు సమస్త దేవులతో కూడిన సహస్రాక్షునితో అతడు పలికెను।

Verse 88

अहो नास्ति मया तुल्यः सांप्रतं भुवि कश्चन । पुण्यवान्यस्य देवेशः स्वयमर्थी गृहागतः

అహో! ఈ సమయంలో భూమిపై నాతో సమానుడు ఎవరూ లేరు; నేను పుణ్యవంతుడను, ఎందుకంటే దేవేశుడు స్వయంగా యాచకుడై నా గృహానికి వచ్చెను।

Verse 89

धन्यानि च ममास्थीनि यानि देवेश ते हितम् । करिष्यंति सदा कार्यं रक्षार्थं त्रिदिवौकसाम्

హే దేవేశా! నా ఈ అస్తిశేషాలు ధన్యమైనవి; ఇవి నిత్యం నీ హితకార్యాన్ని సాధించి, త్రిదివవాసుల రక్షణార్థం సదా కార్యం చేయును।

Verse 90

एषोऽहं संप्रदास्यामि प्रियान्प्राणान्कृते तव । गृहाण स्वेच्छयाऽस्थीनि स्वकार्यार्थं पुरंदर

హే పురందరా! నీకోసం నేను నా ప్రియ ప్రాణాలను సమర్పించుచున్నాను. నీ ఇష్టమున నా అస్తిశేషాలను స్వీకరించి, నీ ధర్మకార్యాన్ని నెరవేర్చుము।

Verse 91

एवमुक्त्वा महर्षिः स ध्यानमाश्रित्य सत्वरम् । ब्रह्मरंध्रेण निःसार्य प्राणमात्मानमत्यजत्

ఇట్లు పలికి ఆ మహర్షి శీఘ్రంగా ధ్యానంలో లీనుడయ్యెను; అనంతరం బ్రహ్మరంధ్రం ద్వారా ప్రాణాన్ని వెలువరించి, దేహబద్ధ జీవనాన్ని త్యజించెను।

Verse 93

तस्मिन्नेव काले तु तस्यास्थीनि शतक्रतुः । प्रगृह्य विश्वकर्माणं ततः प्रोवाच सादरम्

అదే సమయంలో శతక్రతు (ఇంద్రుడు) అతని అస్తిశేషాలను గ్రహించి, ఆపై సాదరంగా విశ్వకర్మను ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 94

एतैरस्थिभिः शीघ्रं मे कुरु त्वं वज्रमायुधम् । येन व्यापादयाम्याशु वृत्रं दानवसत्तमम्

ఈ అస్తులతో శీఘ్రంగా నాకు వజ్రాయుధాన్ని నిర్మించుము; దానితో నేను దానవశ్రేష్ఠుడైన వృత్రుని త్వరగా సంహరించెదను।

Verse 95

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा त्वरान्वितः । यथायुधं तथा चक्रे वज्राख्यं दारुणाकृति

ఆ మాటలు విని విశ్వకర్మ త్వరతో ప్రేరితుడయ్యాడు. ఆజ్ఞానుసారంగా భయంకరాకారమైన ‘వజ్ర’ అనే ఆయుధాన్ని తయారు చేశాడు.

Verse 96

षडस्रि शतपर्वाख्यं मध्ये क्षामं विभीषणम् । प्रददौ च ततस्तस्मै सहस्राक्षाय धीमते

తర్వాత ఆయన ఆరు అంచులుగల, ‘శతపర్వ’ అని ప్రసిద్ధమైన, మధ్యలో సన్నగా ఉండే భయంకరమైన ఆయుధాన్ని ధీమంతుడైన సహస్రాక్ష ఇంద్రునికి ప్రసాదించాడు.

Verse 97

अथ तं स समादाय द्वादशार्कसमप्रभम् । समाधिस्थं चरैर्ज्ञात्वा वृत्रं संध्यार्चने रतम्

అనంతరం పన్నెండు సూర్యుల వంటి కాంతిగల ఆ ఆయుధాన్ని తీసుకొని, గూఢచారుల ద్వారా వృత్రుడు సమాధిలో నిలిచి సంధ్యారాధనలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడని తెలుసుకున్నాడు.

Verse 98

ततश्च पृष्ठभागं स समाश्रित्य त्रिलोकराट् । चिक्षेप वज्रमुद्दिश्य तद्वधार्थं समुत्सुकः

అప్పుడు త్రిలోకాధిపతి ఇంద్రుడు అతని వెనుక భాగాన్ని ఆశ్రయించి, అతని వధార్థం ఉత్సుకుడై లక్ష్యంగా వజ్రాన్ని విసిరాడు.

Verse 99

स हतस्तेन वज्रेण दानवो भस्मसाद्गतः । शक्रोपि हतमज्ञात्वा भयात्तस्याथ दुद्रुवे

ఆ వజ్రాఘాతంతో ఆ దానవుడు హతుడై భస్మమయ్యాడు. కానీ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అతడు చనిపోయినట్టు తెలియక, అతని భయంతో అప్పుడు పారిపోయాడు.

Verse 100

मनुष्यरहिते देशे विषमे गुल्मसंवृते । लिल्ये शक्रस्तदा सर्वं मेने वृत्रमयं जगत्

మనుష్యరహితమైన, కఠినమైన, పొదలతో కప్పబడిన దేశంలో శక్రుడు అప్పుడు దాగి పడి ఉండెను; సమస్త జగత్తు వృత్రమయమైందని భావించెను।

Verse 101

एतस्मिन्नंतरे देवाः पश्यंतः सर्वतो दिशम् । सिद्धचारणगन्धर्वा आजग्मुश्च शतक्रतुम्

ఇంతలో దేవతలు అన్ని దిక్కులనూ పరిశీలిస్తూ, సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులతో కలిసి శతక్రతు (ఇంద్రుడు) వద్దకు వచ్చిరి।

Verse 102

ततः कृच्छ्राच्च तैर्दृष्टः शक्रोऽसौ गहने वने । निलीनो भयसंत्रस्तो गुल्ममध्ये व्यवस्थितः

తర్వాత ఎంతో కష్టపడి వారు ఆ శక్రుణ్ని ఘనమైన అడవిలో చూచిరి—అతడు దాగి, భయంతో వణుకుతూ, పొదల మధ్య నిలిచియుండెను।

Verse 103

देवा ऊचुः । किं त्वं भीतः सहस्राक्ष वृत्रोऽयं घातितस्त्वया । परिवारेण सर्वेण वीक्षितोऽस्माभिरेव च

దేవులు పలికిరి—‘ఓ సహస్రాక్షా! నీవెందుకు భయపడుచున్నావు? ఈ వృత్రుడు నీ చేతనే హతుడయ్యెను; నీ సమస్త పరివారంతో కూడ మేమే చూచితిమి.’

Verse 104

अस्मादागच्छ गच्छामो गृहं प्रति पुरंदर । कुरु त्रैलोक्यराज्यं त्वं सांप्रतं हतकण्टकम्

‘ఇక్కడి నుండి రా; ఓ పురందరా, మనము గృహమునకు పోదము. ఇప్పుడు నీవు త్రిలోక్య రాజ్యాన్ని స్వీకరించు—కంటకము (శత్రు/అవరోధము) తొలగిపోయెను.’

Verse 105

तच्छ्रुत्वाऽथ विनिष्क्रांतो गुल्ममध्याच्छतक्रतुः । हृष्टरोमा हतं श्रुत्वा वृत्रं दानवसत्तमम्

అది విని శతక్రతు (ఇంద్రుడు) పొదల మధ్యనుండి బయటికి వచ్చాడు. దానవశ్రేష్ఠుడైన వృత్రుడు హతుడయ్యాడని విని ఆనందంతో అతనికి రోమాంచం కలిగింది.

Verse 106

अथ पश्यंति यावत्तं देवाः सर्वे शतक्रतुम् । तावत्तेजोविहीनं तद्गात्रं दुर्गंधितायुतम्

అనంతరం దేవతలందరూ శతక్రతు (ఇంద్రుడు) వైపు చూశారు; అప్పుడతని దేహం తేజస్సు కోల్పోయి దుర్గంధంతో నిండిపోయినట్లు వారికి కనిపించింది.

Verse 107

दृष्ट्वा लोकगुरुर्ब्रह्मा देवान्सर्वानुवाच ह । शक्रोऽयं सांप्रतं व्याप्तः पापया ब्रह्महत्यया

ఇది చూసిన లోకగురువు బ్రహ్మదేవుడు సమస్త దేవతలను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు— “ఈ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఇప్పుడు పాపమైన బ్రహ్మహత్యా దోషంతో ఆవరించబడ్డాడు.”

Verse 108

यदनेन हतो वृत्रो ब्रह्मभूतश्छलेन सः । तस्मात्त्याज्यः सुदूरेण नो चेत्पापमवाप्स्यथ

ఎందుకంటే ఇతడు మాయచేసి బ్రహ్మసముడైన (బ్రాహ్మణసమ పూజ్యుడైన) వృత్రుణ్ని హతమార్చాడు; కాబట్టి ఇతనిని చాలా దూరం నుంచే విడిచిపెట్టండి, లేకపోతే మీకూ పాపం కలుగుతుంది.

Verse 109

ब्रह्मघ्नेन समं स्पर्शः संभाषोऽथ विनिर्मितः । पापाय जायते पुंसां तस्मात्तं दूरतस्त्यजेत्

బ్రహ్మహంతకునితో స్పర్శ చేయడం, అతనితో సంభాషణ చేయడమూ మనుషులకు పాపకారణమవుతుంది; అందుకే అతనిని దూరం నుంచే విడిచిపెట్టాలి.

Verse 110

आस्तां संस्पर्शनं तस्य संभाषो वा विशेषतः । दर्शनं वापि तस्याहुः सर्वपापप्रदं नृणाम्

అతనిని తాకడం అయితే అటుంచండి—ప్రత్యేకంగా అతనితో మాటలాడడమూ; అతని దర్శనమాత్రమే మనుష్యులకు సమస్త పాపాలను కలిగించేదని చెబుతారు।

Verse 111

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं शक्रो दृष्ट्वाऽत्मनस्तनुम् । तेजसा संपरित्यक्तां दुर्गन्धेन समावृताम्

సూతుడు పలికెను—బ్రహ్మ వాక్యము విని శక్రుడు తన దేహమును చూచెను; అది తేజస్సు విడిచిపోయి దుర్గంధముతో కప్పబడి యుండెను।

Verse 112

ततः प्रोवाच लोकेशं दीनः प्रणतकन्धरः । तवाहं किंकरो देव त्वयेंद्रत्वे नियोजितः

అప్పుడు అతడు దీనుడై, శిరస్సు వంచి లోకేశ్వరునితో పలికెను—“దేవా! నేను నీ దాసుడను; నీవే నన్ను ఇంద్రపదమున నియమించితివి.”

Verse 113

तस्मात्कुरु प्रसादं मे ब्रह्महत्याविनाशनम् । प्रायश्चित्तं विभो ब्रूहि येन शुद्धिः प्रजायते

“కాబట్టి నాపై ప్రసాదము చేయుము, బ్రహ్మహత్యా పాపము నశించునట్లు. ఓ విభో! శుద్ధి కలుగునట్లు ప్రాయశ్చిత్తమును చెప్పుము.”

Verse 114

ब्रह्मोवाच । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु त्वं स्नात्वा बलसूदन । आत्मानं हेमजं देहि पापपूरुषसंज्ञितम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—“ఓ బలసూదనా! నీవు అష్టషష్టి తీర్థములలో స్నానము చేయుము. తరువాత ‘పాపపురుష’మని పిలువబడే నీ స్వరూపపు స్వర్ణప్రతిమను దానముగా అర్పించుము.”

Verse 115

मंत्रवत्तं यथोक्तं च ब्राह्मणाय महात्मने । स्नात्वा पुण्यजले तीर्थे ब्रह्मघ्नोऽहमिति ब्रुवन्

మంత్రాలతో, శాస్త్రోక్త విధంగా, దానిని మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణునికి సమర్పించుము. పుణ్య తీర్థజలంలో స్నానం చేసి ‘నేను బ్రహ్మహత్యాపాతకుడను’ అని చెప్పి దోషాన్ని ఒప్పుకొనుము.

Verse 116

स्नातमात्रस्य ते हस्ताद्यत्र तत्पतति क्षितौ । तेजः संजायतेगात्रे दुर्गंधश्च प्रणश्यति

స్నానం చేసిన వెంటనే, నీ చేతి నుండి అది భూమిపై ఎక్కడ పడుతుందో, ఆ క్షణమే నీ దేహంలో తేజస్సు ఉద్భవించి దుర్గంధం నశిస్తుంది.

Verse 117

तस्मिंस्तीर्थे त्वया तच्च स्थाप्यं शक्र कपालकम् । महेश्वरस्य नाम्ना च पूजनीयं ततः परम्

ఓ శక్రా! ఆ తీర్థంలోనే నీవు ఆ కపాలపాత్రను స్థాపించాలి; ఆపై అది మహేశ్వరుని నామంతో పూజింపబడాలి.

Verse 118

पंचभिर्वक्त्रमंत्रैश्च ततो देयाऽत्मतस्तनूः । हेमोद्भवा द्विजेन्द्राय ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

తర్వాత దివ్యముఖం నుండి ఉద్భవించిన ఐదు మంత్రాలతో, నీ స్వస్వరూపం నుండే రూపొందించిన స్వర్ణమయ ప్రతిమను బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠునికి దానం చేయుము; అప్పుడు నీవు శుద్ధిని పొందుతావు.

Verse 119

शक्रस्तु तद्वचः श्रुत्वा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कपालं वृत्रजं गृह्य तीर्थयात्रां ततो गतः

అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మదేవుని వచనాలను విని, శక్రుడు వృత్రుని నుండి ఉద్భవించిన కపాలాన్ని తీసుకొని, అనంతరం తీర్థయాత్రకు బయలుదేరెను.

Verse 120

अष्टषष्टिषु तीर्थेषु गच्छन्स च सुरेश्वरः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे समायातः क्रमेण च

అష్టషష్టి తీర్థములలో సంచరించుచు దేవాధిపతి క్రమముగా హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రమునకు చేరెను।

Verse 121

विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा यावत्तस्माद्विनिर्गतः । कपालं पतितं तस्मात्स्वयमेव हतात्मनः

విశ్వామిత్ర హ్రదములో స్నానమాచరించి బయటికి వచ్చిన వెంటనే, అంతరంగమున బాధపడిన అతనినుండి కపాలము స్వయముగా పడిపోయెను।

Verse 122

ततस्तं पूजयामास मन्त्रैर्वक्त्रसमुद्भवैः । सर्वपापहरैः पुण्यैर्यथोक्तैर्ब्रह्मणा पुरा

అనంతరం బ్రహ్మా పూర్వము విధించినట్లే, ముఖమునుండి ఉద్భవించిన పుణ్యకరమైన సర్వపాపహర మంత్రములతో ఆయన దానిని పూజించెను।

Verse 123

एतस्मिन्नेव काले तु दुर्गन्धो नाशमाप्तवान् । तच्छरीराद्द्विजश्रेष्ठा महत्तेजो व्यजायत

అదే క్షణమున దుర్గంధము నశించెను; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఆయన శరీరమునుండి మహత్తేజము ఉద్భవించెను।

Verse 124

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा सह देवैः समागतः । ब्रह्महत्याविमुक्तं तं ज्ञात्वा सर्वसुराधिपम्

అంతలో బ్రహ్మా దేవతలతో కూడి అక్కడికి వచ్చెను; సర్వసురాధిపతి బ్రహ్మహత్యాపాపమునుండి విముక్తుడైనాడని తెలిసి (ఆయన సమీపమునకు చేరెను)।

Verse 125

श्रीब्रह्मोवाच । ब्रह्महत्याकृतो दोषो गतस्ते सुरसत्तम । शेषपापविशुद्ध्यर्थं स्वर्णदानं प्रयच्छ भोः

శ్రీబ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవశ్రేష్ఠా! బ్రహ్మహత్యాజనిత దోషము నీ నుండి తొలగిపోయెను. శేష పాపశుద్ధికై, హే భోః, స్వర్ణదానము చేయుము।

Verse 126

कपालमेतद्देशेऽत्र यत्त्वया परिपूजितम् । वृत्रस्य पंचभिर्मंत्रैर्हरवक्त्रसमुद्भवैः

ఈ దేశములోనే ఉన్న ఈ కపాలమును, వృత్రప్రాయశ్చిత్తార్థముగా హరుని ముఖమునుండి ఉద్భవించిన ఐదు మంత్రాలతో నీవు విధివిధానంగా పూజించితివి—

Verse 127

प्रदास्यसि ततो भक्त्या हेमजामात्मनस्तनुम् । विधिना मंत्रयुक्तेन तव पापं प्रयास्यति । यद्यत्पूर्वकृतं कृत्स्नं प्रदाय ब्राह्मणाय भोः

అనంతరం భక్తితో నీ స్వదేహానికి స్వర్ణమయ ప్రతిరూపాన్ని దానమిచ్చెదవు. మంత్రసహిత విధివిధానంగా చేసినచో నీ పాపము తొలగిపోవును. పూర్వం చేసిన సమస్త దోషమును, హే భోః, బ్రాహ్మణునికి అర్పించి (శుద్ధి పొందుము).

Verse 128

एवमुक्तस्ततः शक्रो ब्रह्मणा सुरसंनिधौ । तथेत्युक्त्वा तु तत्कालं पापपिंडं निजं ददौ

దేవసన్నిధిలో బ్రహ్ముడు ఇలా చెప్పగా శక్రుడు ‘తథాస్తు’ అని పలికి, ఆ క్షణమే తన పాపపిండమును (పాపసమూహమును) అప్పగించెను।

Verse 129

कृत्वा हेममयं विप्रा ब्राह्मणाय महात्मने । गर्तातीर्थसमुत्थाय वाताख्यायाहिताग्नये

స్వర్ణమయ దానమును సిద్ధపరచి, అది మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వబడెను—గర్తాతీర్థసంబంధుడై, ‘వాతక’ అనే నామముగల, ఆహితాగ్ని (యజ్ఞాగ్ని స్థాపించిన) గృహస్థునికి।

Verse 130

एतस्मिन्नंतरे विप्रो गर्हितः सोऽथ नागरैः । धिग्धिक्पाप वृथा वेदा ये त्वया पारिताः पुरा

అంతలో నగరవాసులు ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి దూషించారు— “ధిక్ ధిక్, పాపీ! నీవు పూర్వం అధ్యయనం చేసిన వేదాలు వృథానే అయ్యాయి!”

Verse 131

नास्माभिः सह संपर्कं कदाचित्त्वं करिष्यसि । गृहीतं यत्त्वया दानं पापपिंडसमुद्भवम्

“ఇక నీవు ఎప్పటికీ మా తోడుగా సంబంధం పెట్టుకోలేవు; ఎందుకంటే పాపపిండం నుండి పుట్టిన ఆ ‘దానం’ నీవు స్వీకరించావు.”

Verse 132

ततः प्रोवाच विप्रः स उपमन्युकुलोद्भवः । विवर्णवदनो भूत्वा नाम्ना ख्यातः स वातकः

అప్పుడు ఉపమన్యు వంశంలో జన్మించిన ఆ బ్రాహ్మణుడు పలికాడు. అతని ముఖం వర్ణహీనమై, ‘వాతక’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 133

त्वया शक्र प्रदत्तो मे पापपिंडः स्वको यतः । मया प्रतिग्रहस्तेन दाक्षिण्येन कृतस्तव

“హే శక్రా! నీవు నాకు ఇచ్చిన ఆ పాపపిండం నీదే; నీపై గౌరవసౌజన్యంతోనే నేను దానిని స్వీకరించాను.”

Verse 134

न लोभेन सुरश्रेष्ठ पश्यतस्ते विगर्हितः । अहं च ब्राह्मणैः सर्वैरेतैर्नगरवासिभिः

“హే సురశ్రేష్ఠా! లోభంతో నేను తీసుకోలేదు; అయినా నీవు చూస్తుండగానే ఈ బ్రాహ్మణులందరూ, నగరవాసులందరూ నన్ను నిందించారు.”

Verse 135

तस्मान्नाहं ग्रहीष्यामि एतं तव प्रतिग्रहम्

అందుచేత నీ ఈ ప్రతిగ్రహాన్ని (దానాన్ని) నేను స్వీకరించను।

Verse 136

भूयोऽपि तव दास्यामि न त्वं गृह्णासि चेत्पुनः ब्र । ह्मशापं प्रदास्यामि दारुणं च क्षयात्मकम्

నేను మళ్లీ నీకు ఇస్తాను; అయినా నీవు స్వీకరించకపోతే, ఓ బ్రాహ్మణా, భయంకరమైన క్షయకరమైన బ్రహ్మశాపాన్ని నీపై విధిస్తాను।

Verse 137

इंद्र उवाच । वेदागंपारगो विप्रो यदि कुर्यात्प्रतिग्रहम् । न स पापेन लिप्येत पद्मपत्रमिवांभसा

ఇంద్రుడు పలికెను—వేదాల పరతీరాన్ని చేరిన బ్రాహ్మణుడు ప్రతిగ్రహాన్ని స్వీకరించినా పాపం అతనికి అంటదు; నీటితో తడవని పద్మపత్రంలాగా।

Verse 138

तस्मात्ते पातकं नास्ति शृणुष्वात्र वचो मम । एतैस्त्वं गर्हिते यस्माद्ब्राह्मणैर्नगरोद्भवैः

కాబట్టి నీకు పాతకం లేదు; ఇక్కడ నా మాట వినుము. ఎందుకంటే నగరంలో పుట్టిన ఈ బ్రాహ్మణులు నిన్ను గర్హించారు।

Verse 139

एतेषां सर्वकृत्येषु प्रधानस्त्वं भविष्यसि । एतेषां पुत्रपौत्रा ये भविष्यंति तथा तव

వారి సమస్త కార్యాలలో నీవే ప్రధానుడవు; వారికి పుట్టబోయే కుమారులు, మనవళ్లు ఉన్నట్లే నీకూ అలాగే కలుగుదురు।

Verse 140

ते सर्वे चाज्ञया तेषां वर्तयिष्यंत्यसंशयम् । युष्मद्वाक्यविहीनं यत्कृत्यं स्वल्पमपि द्विज

వారందరూ నిస్సందేహంగా వారి ఆజ్ఞ ప్రకారమే ప్రవర్తిస్తారు. ఓ ద్విజా, నీ వాక్యము (అనుమతి) లేక చేసిన ఏ కార్యమైనా—చిన్నదైనా—…

Verse 141

तेषां संपत्स्यते वन्ध्यं यथा भस्महुतं तथा । कपालमोचनं नाम ख्यातमेतद्भविष्यति

వారికి అది అంతా నిష్ఫలమవుతుంది—భస్మంలో పోసిన హవిస్సులాగ. మరియు ఈ స్థలం ‘కపాలమోచన’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుతుంది.

Verse 142

ये तु संस्मृत्य मनुजाः कपालं मम सद्द्विज । तत्र श्राद्धं करिष्यंति ते नरा मुक्तिसंयुताः । श्राद्धपक्षे विशेषेण प्रयास्यंति परांगतिम्

కానీ ఓ సద్ది్వజా, నా కపాలాన్ని స్మరించి అక్కడ శ్రాద్ధం చేసే మనుష్యులు ముక్తితో యుక్తులవుతారు. విశేషంగా శ్రాద్ధపక్షంలో (పితృపక్షంలో) వారు పరమగతిని పొందుతారు.

Verse 143

स्थानबाह्यद्विजातीनां कुले दारपरिग्रहम् । कृत्वा त्वद्गोत्रसंभूता ब्राह्मणा मत्प्रसादतः

ఈ ప్రాంతానికి వెలుపల ఉన్న ద్విజుల కులాలలో భార్యలను స్వీకరించి, నా ప్రసాదంతో బ్రాహ్మణులు నీ గోత్రసంభూతులుగా నిలుస్తారు.

Verse 144

व्यवहार्या भविष्यंति नगरे सर्वकर्मसु । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चादर्शनं गतः

నగరంలో అన్ని వ్యవహారాలలో వారు గౌరవింపబడే, అధికారసంపన్నులుగా ఉంటారు. ఇలా చెప్పి సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) అనంతరం అదృశ్యమయ్యాడు.

Verse 145

वातोपि तेन वित्तेन प्रतिग्रहकृतेन च । चकार तत्र प्रासादं देवदेवस्य शूलिनः

వాతుడూ ప్రతిగ్రహముచే పొందిన ఆ ధనంతో అక్కడ దేవదేవుడు త్రిశూలధారి శూలినుడు (శివుడు) కొరకు ఒక ప్రాసాద-మందిరాన్ని నిర్మించాడు।

Verse 146

ततः प्रोवाच शक्रस्तान्ब्राह्मणान्नगरोद्भवान् । कपालमोचने स्नात्वा यो देवं ह्यर्चयिष्यति

అనంతరం శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఆ నగరంలో పుట్టిన బ్రాహ్మణులతో ఇలా అన్నాడు—“కపాలమోచనంలో స్నానం చేసి అక్కడ దేవుని విధివిధానంగా ఆరాధించువాడు…”

Verse 147

ब्रह्महत्योद्भवं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् । महापातकयुक्तो वा विपाप्मा संभविष्यति

అతనికి బ్రహ్మహత్య నుండి పుట్టిన పాపం నిస్సందేహంగా నశిస్తుంది. మహాపాతకాలతో కూడినవాడైనా పాపరహితుడవుతాడు.

Verse 148

स तथेति प्रतिज्ञाय ब्राह्मणान्नगरोद्भवान् । तत्रैव स्वाश्रमं कृत्वा पूजयामास शंकरम्

ఆ నగరంలో పుట్టిన బ్రాహ్మణులు “తథాస్తు” అని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. తరువాత అక్కడే తమ ఆశ్రమాన్ని నిర్మించి శంకరుడు (శివుడు)ను పూజించారు.

Verse 149

ततःप्रभृति यत्किंचित्तेषां कृत्यं प्रजायते । तद्वाक्येन प्रकुर्वंति तत्र ये नागरः स्थिताः

అప్పటినుంచి వారికి ఏ విధమైన కర్తవ్యం గానీ కార్యం గానీ కలిగితే, అక్కడ నివసించే నాగరులు వారి వాక్యానుసారమే దానిని నిర్వహించేవారు.

Verse 150

एतस्मात्कारणाज्जातो मध्यगो द्वितीयस्त्विह

ఈ కారణమువలన ఇక్కడ ‘ద్వితీయ మధ్యగ’ అనే విశేష బిరుదు ఉద్భవించింది।

Verse 151

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं पापनाशनम् । कपालेश्वरदेवस्य शृण्वतां पठतां नृणाम्

ఇదంతా మీకు వివరించబడింది—శ్రీ కపాలేశ్వరదేవుని పాపనాశక ఆఖ్యానం, వినువారికీ పఠించువారికీ మంగళకరం.

Verse 152

यथा देवेश्वरस्यात्र पापं नष्टं महात्मनः । ब्रह्महत्या यथा नष्टा तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా, ఇక్కడ మహాత్ముడైన దేవేశ్వరుని పాపం నశించినట్లే, ఆ తీర్థంలో బ్రహ్మహత్యా దోషమూ నశించింది.

Verse 269

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये वातकेश्वरक्षेत्रकपालमोचनेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్ర్య సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, వాతకేశ్వరక్షేత్ర కపాలమోచనేశ్వర ఉత్పత్తిమాహాత్మ్యవర్ణనం అనే 269వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.