Adhyaya 13

Verse 1

। नारद उवाच । इति तस्य मुनींद्रस्य भूपतिः शुश्रुवान्वचः । प्राह नाहं गमिष्यामि त्वां विहाय नरं क्वचित्

నారదుడు పలికెను: ఆ మునీంద్రుని మాటలు విని రాజు ఇలా అన్నాడు, 'ఓ మహాత్మా! నిన్ను విడిచి నేను ఎక్కడికీ వెళ్ళను.'

Verse 2

लिंगमाराधयिष्येऽद्य सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् । त्वयैवानुगृहीतोऽद्य यांतु सर्वे यथागतम्

'ఈనాడు నేను సర్వసిద్ధులనూ ప్రసాదించే శివలింగాన్ని ఆరాధిస్తాను. మీ అనుగ్రహం నాకు లభించింది, మిగిలిన వారందరూ వచ్చిన దారినే వెళ్ళనివ్వండి.'

Verse 3

तद्भूपतिवचः श्रुत्वा बको गृध्रोऽथ कच्छपः । उलूकश्च तथैवोचुः प्रणता लोमशं मुनिम्

రాజు వాక్యము విని బకము, గృధ్రము, కచ్ఛపము, ఉలూకమూ అలాగే పలికిరి—లోమశ మునికి నమస్కరించి నిలిచిరి.

Verse 4

स च सर्वसुहृद्विप्रस्तथेत्येवाह तांस्तदा । प्रणोद्यान्प्रणतान्सर्वाननुजग्राह शिष्यवत्

సర్వసుహృదుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు అప్పుడు—“తథాస్తు” అని పలికెను. ప్రణమించిన వారందరినీ ఆదరించి, శిష్యులవలె కరుణతో అనుగ్రహించెను.

Verse 5

शिवदीक्षाविधानेन लिंगपूजां समादिशत् । तेषामनुग्रहपरो मुनिः प्रमतवत्सलः । तीर्थादप्यधिकं स्थाने सतां साधुसमागमः

శివదీక్షావిధానముచే ఆయన వారికి లింగపూజను ఉపదేశించెను. అనుగ్రహపరుడై, ప్రమథభక్తులపై వాత్సల్యముగల ముని ఇలా పలికెను—“ఏ స్థలమైనా సత్పురుషుల సాధుసమాగమము తీర్థముకన్నా అధికము.”

Verse 6

पचेलिमफलः सद्यो दुरंतकलुपापहः । अपूर्वः कोऽपि सद्गोष्ठीसहस्रकिरणोदयः

ఇది తక్షణమే ఫలమిచ్చి, దురంతమైన దీర్ఘకాల పాపములను సైతం హరించును—సద్గోష్ఠి నుండి సహస్ర కిరణాల అపూర్వ ఉదయంలాగు.

Verse 7

य एकांततयात्यंतमंतर्गततमोपहः । साधुगोष्ठीसमुद्भूतसुखामृतरसोर्मयः

ఇది ఏకాంత ఏకాగ్రతచే అంతరంగంలోని ఘోర తమస్సును పూర్తిగా తొలగించును; సాధుగోష్ఠి నుండి పుట్టిన సుఖామృతరస తరంగాలవలె ఉప్పొంగును.

Verse 8

सर्वे वराः सुधाकाराः शर्करामधुषड्रसाः । ततस्ते साधुसंसर्गं संप्राप्ताः शिवशासनात्

అన్ని వరాలూ అమృతసమానమవుతాయి—చక్కెర, తేనె వలె మధురంగా, షడ్రసాలతో సమృద్ధిగా. అందుచేత శివాజ్ఞచేత వారు సాధుసత్సంగాన్ని పొందారు.

Verse 9

आरेभिरे क्रियायोगं मार्कंडनृपपूर्वकाः । तेषां तपस्यतामेवं समाजग्मे कदाचन । तीर्थयात्रानुषंगेन लोमशालोकनोत्सुकः

మార్కండ రాజును ముందుంచి వారు క్రియాయోగ సాధనను ప్రారంభించారు. వారు ఇలా తపస్సులో నిమగ్నులై ఉండగా, ఒక సమయంలో తీర్థయాత్రా సందర్భంలో లోమశుడు వారిని చూడాలని ఉత్సుకతతో అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 10

मुख्या पुरुषयात्रा हि तीर्थयात्रानुषंगतः । सद्भिः समाश्रितो भूप भूमिभागस्तथोच्यते

నిజంగా ప్రధాన ‘యాత్ర’ అనేది సత్పురుషుల వద్దకు వెళ్లడమే; తీర్థయాత్ర దానికి అనుబంధం మాత్రమే. ఓ రాజా, సద్జనులు ఆశ్రయించే భూభాగమే నిజంగా ధన్యమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 11

कृतार्हणातिथ्यविधिं विश्रांतं मां च फाल्गुन । प्रणम्य तेऽथ पप्रच्छुर्नाडीजंघपुरः सराः

ఓ ఫాల్గుణా, అతిథి సత్కార విధిని యథావిధిగా నిర్వహించి నేను విశ్రాంతి తీసుకున్న తరువాత, నాడీజంఘపుర నివాసులు నమస్కరించి ఆపై నన్ను ప్రశ్నించారు.

Verse 12

त उचुः । शापभ्रष्टा वयं ब्रह्मंश्चत्वारोऽपि स्वकर्मणा । तन्मुक्तिसाधनार्थाय स्थानं किंचित्समादिश

వారు అన్నారు—ఓ బ్రాహ్మణా, మా స్వకర్మఫలంగా శాపవశాత్తు మేము నలుగురమూ మా పూర్వస్థితి నుండి పతితులమయ్యాము. కనుక ఆ స్థితి నుండి విముక్తికి సాధనమగు ఏదైనా స్థలాన్ని మాకు ఉపదేశించండి.

Verse 13

इयं हि निष्फला भूमिः शपलं भारतं मुने

ఓ మునీ! ఈ భూమి మాకు నిష్ఫలమైనదిగా అనిపిస్తోంది; ఈ భారతవర్షం శాపదోషాలతో బాధపడుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది.

Verse 14

तत्रापि क्वचिदेकत्र सर्वतीर्थफलं वद । इति पृष्टस्त्वहं तैश्च तानब्रवमिदं तदा

‘అక్కడ కూడా ఎక్కడైనా ఒకే చోట అన్ని తీర్థాల ఫలం లభించేదాన్ని చెప్పండి’ అని వారు అడిగినప్పుడు, నేను అప్పుడే వారికి ఇలా చెప్పాను.

Verse 15

संवर्तं परिपृच्छध्वं स वो वक्ष्यति तत्त्वतः । सर्वतीर्थफलावाप्तिकारकं भूप्रदेशकम्

సంవర్తుని అడగండి; ఆయన తత్త్వంగా చెప్పుతాడు—సర్వతీర్థఫలప్రాప్తికి కారణమైన ఆ భూప్రదేశాన్ని వెల్లడిస్తాడు.

Verse 16

त उचुः । कुत्रासौ विद्यते योगी नाज्ञासिष्म वयं च तम् । संवर्तदर्शनान्मुक्तिरिति चास्मदनुग्रहः

వారు అన్నారు—‘ఆ యోగి ఎక్కడ ఉన్నాడు? మేము ఆయనను తెలియము. సంభర్తుని దర్శనంతోనే ముక్తి కలుగుతుందని అంటారు—ఇది మాపై మీ అనుగ్రహమే.’

Verse 17

यदि जानासि तं ब्रूहि सुहृत्संगो न निष्फलः । ततोऽहमब्रवं तांश्च विचार्येदं पुनःपुनः

‘మీకు ఆయన తెలిసి ఉంటే చెప్పండి; సుహృదుని సాంగత్యం ఎప్పుడూ నిష్ఫలం కాదు.’ అప్పుడు నేను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి వారికి ఇలా చెప్పాను.

Verse 18

वाराणस्यामसावास्ते संवर्तो गुप्तलिंगभृत् । मलदिग्धो विवसनो भिक्षाशी कुतपादनु

వారణాసిలో సంవర్త ముని గుప్తంగా లింగాన్ని ధరించి నివసిస్తాడు. మలమలినుడై, వస్త్రరహితుడై, భిక్షతో జీవించి, కుతపాన్ని కప్పుగా చేసుకొని సంచరిస్తాడు.

Verse 19

करपात्रकृताहारः सर्वथा निष्परिग्रहः । भावयन्ब्रह्म परमं प्रणवाभिधमीश्वरम्

అతడు చేతినే పాత్రగా చేసుకొని ఆహారం తీసుకుంటాడు; సర్వథా నిర్పరిగ్రహుడు. ప్రణవనామక ఈశ్వరుడైన పరబ్రహ్మను నిరంతరం ధ్యానిస్తాడు.

Verse 20

भुक्त्वा निर्याति सायाह्ने वनं न ज्ञायते जनैः । योगीश्वरोऽसौ तद्रूपाः सन्त्यन्ये लिंगधारिणः

భోజనం చేసిన తరువాత సాయాహ్నంలో అతడు అడవికి బయలుదేరుతాడు; జనులు అతడిని గుర్తించరు. అతడు యోగీశ్వరుడు; అతని రూపంతోనే ఉన్న ఇతర లింగధారులూ ఉన్నారు.

Verse 21

वक्ष्यामि लक्षणं तस्य ज्ञास्यथ तं मुनिम् । प्रतोल्या राजमार्गे तु निशि भूमौ शवं जनैः

నేను అతని లక్షణాలను చెబుతాను; వాటితో మీరు ఆ మునిని గుర్తిస్తారు. నగరద్వారం సమీపంలోని రాజమార్గంపై రాత్రి ప్రజలు నేలపై ఒక శవాన్ని ఉంచాలి.

Verse 22

अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः । यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते

అది అక్కడ ఎవరికీ తెలియకుండా ఉంచాలి; మీరు దానికి దూరంగా కాకుండా నిలబడాలి. ఆ స్థలానికి వచ్చి అకస్మాత్తుగా వెనుదిరిగేవాడు—

Verse 23

स संवर्तो न चाक्रामत्येष शल्यमसंशयम् । प्रष्टव्योऽभिमतं चासावुपाश्रित्य विनीतवत्

ఆయనే సంవర్తుడు; ఇతడు దీనిని దాటడు—ఇది నిస్సందేహం. కాబట్టి వినయంతో ఆయనను ఆశ్రయించి నీకు ఇష్టమైనదాన్ని అడుగు.

Verse 24

यदि पृच्छति केनाहमाख्यात इति मां ततः । निवेद्य चैतद्वक्तव्यं त्वामाख्यायाग्निमाविशत्

ఆయన ‘నన్ను మీకు ఎవరు తెలిపారు?’ అని అడిగితే, ముందుగా ఈ విషయాన్ని నాకు నివేదించు; తరువాత—‘మిమ్మల్ని గుర్తింపజేసి ఆయన అగ్నిలో ప్రవేశించాడు’ అని చెప్పు.

Verse 25

तच्छ्रुत्वा ते तथा चक्रुः सर्वेपि वचनं मम । प्राप्य वाराणसीं दृष्ट्वा संवर्तं ते तथा व्यधुः

ఇది విని వారందరూ నా మాట ప్రకారమే చేశారు. వారాణసికి చేరి సంవర్తుణ్ని చూసి, చెప్పినట్లే ప్రవర్తించారు.

Verse 26

शवं दृष्ट्वा च तैर्न्यस्तं संवर्तो वै न्यवर्तत । क्षुत्परीतोऽपि तं ज्ञात्वा ययुस्तमनु शीघ्रगम्

వారు ఉంచిన శవాన్ని చూసి సంవర్తుడు నిజంగా వెనుదిరిగాడు. ఆకలితో బాధపడుతున్నప్పటికీ వారు ఆయనను గుర్తించి, ఆయన వేగంగా నడిచినా త్వరగా ఆయన వెంటే వెళ్లారు.

Verse 27

तिष्ठ ब्रह्मन्क्षणमिति जल्पंतो राजमार्गगम् । याति निर्भर्त्सयत्येष निवर्तध्वमिति ब्रुवन्

‘ఓ బ్రాహ్మణా, క్షణం నిలుచు’ అని రాజమార్గంలో వారు పిలిచారు. ఆయన మాత్రం సాగుతూనే ఉండి, వారిని గద్దిస్తూ ‘తిరిగి వెళ్లండి’ అని అన్నాడు.

Verse 28

समया मामरे भोऽद्य नागंतव्यं न वो हितम् । पलायनमसौ कृत्वा गत्वा दूरतरं सरः । कुपितः प्राह तान्सर्वान्केनाख्यातोऽहमित्युत

మీరు నాతో ఒప్పందం చేసుకున్నారు—ఈ రోజు ఇక్కడికి రాకూడదు; అది మీకు మేలు కాదు. అతడు పారిపోయి మరింత దూరంలోని సరస్సుకు వెళ్లాడు. కోపంతో అందరితో అన్నాడు—“నన్ను ఎవరు గుర్తించి చెప్పాడు?”

Verse 29

निवेदयत शीघ्रं मे यथा भस्म करोमि तम् । शापाग्निनाथ वा युष्मान्यदि सत्यं न वक्ष्यथ

త్వరగా నాకు తెలియజేయండి, నేను అతన్ని భస్మం చేయగలను; లేకపోతే మీరు సత్యం చెప్పకపోతే నా శాపాగ్నితో మిమ్మల్నే దహించేస్తాను.

Verse 30

अथ प्रकंपिताः प्राहुर्नारदेनेति तं मुनिम् । स तानाह पुनर्यातः पिशुनः क्व नु संप्रति

అప్పుడు వణికిపోతూ వారు ఆ మునితో అన్నారు—“నారదుడే.” అతడు మళ్లీ వారితో—“ఆ పిశునుడు మళ్లీ వచ్చాడా? ఇప్పుడు అతడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?” అని అన్నాడు.

Verse 31

लोकानां येन सापाग्नौ भस्मशेषं करोमि तम् । ब्रह्मबंधुमहं प्राहुर्भीतास्ते तं पुनर्मुनिम्

ఎవరి శక్తితో నేను శాపాగ్నిలో లోకాలను కూడా భస్మావశేషం చేయగలనో, అతనిని నేను ‘బ్రహ్మబంధు’—వంశమాత్ర బ్రాహ్మణుడు—అని ప్రకటిస్తున్నాను. భయంతో వారు మళ్లీ ఆ మునితో పలికారు.

Verse 32

त ऊचुः । त्वं निवेद्य स चास्माकं प्रविष्टो हव्यवाहनम् । तत्कालमेव विप्रेंद्र न विद्मस्तत्र कारणम्

వారు అన్నారు—“విప్రేంద్రా! మీరు తెలియజేసిన వెంటనే అతడు మా కళ్లముందే హవ్యవాహనము (యజ్ఞాగ్ని) లో ప్రవేశించాడు. ఆ క్షణంలో దానికి కారణం మాకు తెలియలేదు.”

Verse 33

संवर्त उवाच । अहमप्येवमेवास्य कर्ता तेन स्वयं कृतम् । तद्ब्रूत कार्यं नैवात्र चिरं स्थास्यामि वः कृते

సంవర్తుడు అన్నాడు—నేనూ ‘ఇది నేనే చేశాను’ అని భావించాను; కాని ఇది ఆయన స్వయంగా చేసినదే. కాబట్టి చెప్పండి, ఇప్పుడు ఏ కార్యం చేయాలి; మీ కోసమైనా నేను ఇక్కడ ఎక్కువకాలం ఉండను।

Verse 34

अर्जुन उवाच । यदि नारद देवर्षे प्रविष्टोऽसि हुताशनम् । जीवितस्तत्कथं भूय आश्चर्यमिति मे वद

అర్జునుడు అన్నాడు—ఓ నారద దేవర్షీ! నీవు హుతాశనంలో ప్రవేశించావంటే, మరి ఎలా జీవించి ఉన్నావు? ఈ ఆశ్చర్యాన్ని నాకు మళ్లీ వివరించు।

Verse 35

नारद उवाच । न हुताशः समुद्रो वा वायुर्वा वृक्षपर्वतः । आयुधं वा न मे शक्ता देहपाताय भारत

నారదుడు అన్నాడు—ఓ భారతా! అగ్ని గానీ, సముద్రం గానీ, వాయువు గానీ, చెట్లు-పర్వతాలు గానీ, ఏ ఆయుధమూ గానీ నా దేహపాతాన్ని కలిగించగల శక్తి కలిగివుండదు।

Verse 36

पुनरेतत्कृतं चापि संवर्तो मन्यते यथा । अहं सन्मानितश्चेति वह्निं प्राप्याप्यगामहम्

మళ్లీ, సంభవించిన ఈ కార్యం తనదేనని సంవర్తుడు అనుకున్నట్లే, నేనూ ‘నాకు యథోచిత సన్మానం లభించింది’ అని భావించి, అగ్నిని చేరిన తరువాత కూడా ముందుకు సాగాను।

Verse 37

यथा पुष्पगृहे कश्चित्प्रविशत्यंग फाल्गुन । तथाहमग्निं संविश्य यातवानुत्तरं श्रृणु

ఓ ప్రియ ఫాల్గునా! ఎవరో పుష్పగృహంలో ప్రవేశించినట్లే, నేను అగ్నిలో ప్రవేశించి దానిని దాటి వెళ్లాను. ఇక తరువాత ఏమి జరిగిందో విను।

Verse 38

संवर्तस्तान्पुनः प्राह मार्कंडेयमुखानिति । विशल्यः पंथाः क्षुधितोऽहं पुनः पुरीम् । भिक्षार्थं पर्यटिष्यामि प्रश्रं प्रब्रूत चैव मे

అప్పుడు సంవర్తుడు మార్కండేయాది మునులతో మళ్లీ అన్నాడు— “మార్గం నిర్భయము; నేను ఆకలితో ఉన్నాను, కాబట్టి భిక్షార్థం మళ్లీ నగరానికి వెళ్తాను. మీ ప్రశ్నను కూడా నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి।”

Verse 39

त ऊचुः । शापभ्रष्टा वयं मोक्षं प्राप्स्यामस्तवदनुग्रहात् । प्रतीकारं तदाख्याहि प्रणतानां महामुने

వారు అన్నారు— “శాపవశాత్తు మేము పతితులమయ్యాము; మీ అనుగ్రహంతో మేము మోక్షాన్ని పొందుతాము. ఓ మహామునీ, శరణు వచ్చిన మా కోసం ప్రతికారాన్ని చెప్పండి।”

Verse 40

यत्र तीर्थे सर्वतीर्थफलं प्राप्नोति मानवः । तत्तीर्थं ब्रूहि संवर्त तिष्ठामो यत्र वै वयम्

“ఓ సంవర్తా, ఏ తీర్థంలో మనిషి సమస్త తీర్థఫలాన్ని పొందుతాడు? ఆ తీర్థాన్ని చెప్పండి; మేము అక్కడే నివసించదలచుకున్నాము।”

Verse 41

संवर्त उवाच । नमस्कृत्य कुमाराय दुर्गाभ्यश्च नरोत्तमाः । तीर्थं च संप्रवक्ष्यामि महीसागरसंगमम्

సంవర్తుడు అన్నాడు— “ఓ నరోత్తములారా, కుమారునికీ దుర్గాదేవతలకీ నమస్కరించి ఇప్పుడు నేను తీర్థాన్ని ప్రకటిస్తున్నాను— మహీ నది సముద్ర సంగమస్థలం।”

Verse 42

अमुना राजसिंहेन इंद्रद्युम्नेन धीमता । यजनाद्द्व्यंगुलोत्सेधा कृतेयं वसुधायदा

ఆ ధీమంతుడైన రాజసింహుడు ఇంద్రద్యుమ్నుడు యజ్ఞం చేసినప్పుడు, అప్పుడు ఈ వసుధ రెండు అంగుళాల మేర పైకి లేచింది।

Verse 43

तदा संताप्यमानाया भुवः काष्ठस्य वै यथा । सुस्राव यो जलौघश्च सर्वदेवनमस्कृतः

అప్పుడు భూమి వేడెక్కినప్పుడు—దహించబడే కట్టెలాగ—సర్వదేవులు నమస్కరించిన మహాజలప్రవాహం ఉప్పొంగి ప్రవహించింది।

Verse 44

महीनाम नदी च पृथिव्यां यानिकानिचित् । तीर्थानि तेषां सलिलसंभवं तज्जलं विदुः

భూమిపై ఉన్న ఏ ఏ తీర్థాలైనా, అలాగే ‘మహీ’ అనే నదీ—వాటి జలమంతా ఆ పవిత్ర ప్రవాహజలంనుండే పుట్టిందని తెలుసుకోండి।

Verse 45

महीनाम समुत्पन्ना देशे मालवकाभिधे । दक्षिणं सागरं प्राप्ता पुण्योभयतटाशिवा

‘మాలవక’ అనే దేశంలో ‘మహీ’ నది ఉద్భవించింది; దక్షిణ సముద్రాన్ని చేరి, ఆమె రెండు తీరం పుణ్యమయంగా, శివమంగళమయంగా నిలుస్తుంది।

Verse 46

सर्वतीर्थमयी पूर्वं महीनाम महानदी । किं पुनर्यः समायोगस्तस्याश्च सरितां पतेः

‘మహీ’ అనే మహానది ఆదినుంచే సర్వతీర్థమయి; మరి నదుల అధిపతి (సముద్రం)తో ఆమె సంగమం ఎంత మహాపుణ్యకరం!

Verse 47

वाराणसी कुरुक्षेत्रं गंगा रेवा सरस्वती

వారణాసి, కురుక్షేత్రం, గంగా, రేవా (నర్మదా) మరియు సరస్వతి।

Verse 48

तापी पयोष्णी निर्विध्या चन्द्रभागा इरावती । कावेरी शरयूश्चैव गंडकी नैमिषं तथा

తాపీ, పయోష్ణీ, నిర్వింధ్యా, చంద్రభాగా, ఇరావతీ; అలాగే కావేరీ, శరయూ, గండకీ మరియు నైమిషం—ఇవి పుణ్యమైన తీర్థ-నదులు.

Verse 49

गया गोदावरी चैव अरुणा वरुणा तथा । एताः पुण्याः शतशोन्या याः काश्चित्सरितो भुवि

గయా, గోదావరీ, అలాగే అరుణా, వరుణా; ఇవి మరియు ఇలాంటివే వందలాది ఇతర పుణ్య నదులు—భూమిపై ఉన్న ఏ నదులైనా—పవిత్రమే.

Verse 50

सहस्रविंशतिश्चैव षट्शतानि तथैव च । तासां सारसमुद्भुतं महीतोयं प्रकीर्तितम्

ఇరవై ఒక వేల, అలాగే మరో ఆరు వందలు—ఆ (పుణ్య నదీ-తీర్థాల) సారరసం నుండి ఉద్భవించినదే ‘మహీ’ జలమని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 51

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यत्फलमाप्यते । तन्महीसागरे प्रोक्तं कुमारस्य वचो यथा

భూమిపైని సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేయడం వల్ల లభించే ఫలం ఏదో, అదే మహీసాగరంలోనూ కలుగుతుందని—కుమారుడు (స్కందుడు) చెప్పిన వచనం ప్రకారం—ప్రకటించబడింది.

Verse 52

एकत्र सर्वतीर्थानां यदि संयोगमिच्छथ । तद्गच्छथ महापुण्यं महीसागरसंगमम्

ఒకే చోట సమస్త తీర్థాల సంగమాన్ని మీరు కోరితే, ఆ మహాపుణ్యప్రదమైన ‘మహీసాగర సంగమం’కు వెళ్లండి.

Verse 53

अहं चापि च तत्रैव बहून्वर्षगणान्पुरा । अवसं चागतश्चात्र नारदस्य भयात्तथा

నేను కూడా పూర్వం అక్కడే అనేక సంవత్సరాలు నివసించాను; తరువాత నారదుని భయంతోనే ఇక్కడికీ వచ్చాను।

Verse 54

स हि तत्र समीपस्थः पिशुनश्च विशेषतः । मरुत्तः कुरुते यत्नं तस्मै ब्रूयादिदं भयम्

అతడు అక్కడే సమీపంలో ఉన్నాడు, ప్రత్యేకంగా చాడీ చెప్పేవాడు; రాజు మరుత్తుడు ప్రయత్నిస్తున్నాడు—అతనికి ఈ భయాన్ని తెలియజేయాలి।

Verse 55

अत्र दिग्वाससां मध्ये बहूनां तत्समस्त्वहम् । निवसाम्यतिप्रच्छन्नो मरुत्तादतिभीतवत्

ఇక్కడ దిగంబర తపస్వుల మధ్య నేను కూడా వారిలో ఒకడినిలా ఉంటాను; మరుత్తుని పట్ల అత్యంత భయంతో బాగా దాగి నివసిస్తున్నాను।

Verse 56

पुनरत्रापि मां नूनं कथयिष्यति नारदः । तथाविधा हि चेष्टास्य पिशुनस्य प्रदृश्यते

ఇక్కడ కూడా మళ్లీ నిశ్చయంగా నారదుడు నా గురించి చెప్పేస్తాడు; ఎందుకంటే ఆ చాడీ చెప్పేవాడి ప్రవర్తన అలాంటిదే కనిపిస్తుంది।

Verse 57

भवद्भिश्च न चाप्यत्र वक्तानां कस्यचित्क्वचित् । मरुत्तः कुरुते यत्नं भूपालो यज्ञसिद्धये

మీరూ ఇక్కడ ఎవరికీ ఎక్కడా ఈ మాట చెప్పకండి; భూపాలుడు మరుత్తుడు యజ్ఞసిద్ధి కోసం ప్రయత్నిస్తున్నాడు।

Verse 58

देवाचार्येण संत्यक्तो भ्रात्रा मे कारणां तरे । गुरुपुत्रं च मां ज्ञात्वा यज्ञार्त्विज्यस्य कारणात्

మాతృకారణముచేత దేవగురువు నన్ను త్యజించాడు; నా సోదరుడును అలాగే. నన్ను గురుపుత్రుడని తెలిసికొనియే యజ్ఞంలో ఋత్విజ్యార్థమున అట్లు చేశాడు.

Verse 59

अविद्यांतर्गतैर्यज्ञकर्मभिर्न प्रयोजनम् । मम हिंसात्मकैरस्ति निगमोक्तैरचेतनैः

అవిద్యావరణములో బంధింపబడిన యజ్ఞకర్మలతో నాకు ప్రయోజనం లేదు—నిగమోక్తమైన, అచేతనమైన, యంత్రవత్తుగా హింసాత్మకమైన క్రియలతో కూడ కాదు.

Verse 60

समित्पुष्पकुशप्रायैः साधनैर्यद्यचेतनैः । क्रियते तत्तथा भावि कार्यं कारणवन्नृणाम्

సమిత్, పుష్ప, కుశముల వంటి అచేతన సాధనములతోనే ప్రధానంగా కర్మ చేయబడితే, మనుష్యులకు ఫలమూ కారణాధీన కార్యంలాగా తత్సమానంగా ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 61

तद्यूयं तत्र गच्छध्वं शीघ्रमेव नृपानुगाः । अस्ति विप्रः स्वयं ब्रह्मा याज्ञवल्क्यश्च तत्र वै

కాబట్టి, హే రాజానుగులారా, మీరు వెంటనే అక్కడికి వెళ్లండి. అక్కడ యాజ్ఞవల్క్యుడు అనే బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు—స్వయంగా బ్రహ్మసమానుడు.

Verse 62

स हि पूर्वं मिथेः पुर्यां वसन्नाश्रममुत्तमम् । आगच्छमानं नकुलं दृष्ट्वा गार्गीं वचोऽब्रवीत्

అతడు పూర్వం మిథా నగరంలో ఉత్తమ ఆశ్రమంలో నివసించుచుండెను. వచ్చుచున్న నకులాన్ని చూచి గార్గీని ఉద్దేశించి ఈ వచనములు పలికెను.

Verse 63

गार्गि रक्ष पयो भद्रे नकुलोऽयमुपेति च । पयः पातुं कृतिमतिं नकुलं तं निराकुरु

గార్గీ, భద్రే, పాలను కాపాడు—ఈ నకులము వస్తున్నది. పాల త్రాగుటలో చతురుడైన ఆ నకులాన్ని తరిమివేయి.

Verse 64

इत्युक्तो नकुलः क्रुद्धः स हि क्रुद्धः पुराऽभवत् । जमदग्नेः पूर्वजैश्च शप्तः प्रोवाच तं मुनिम्

ఇట్లు అనబడిన నకులము కోపించెను; అది పూర్వమున కూడా కోపించినదే. జమదగ్నియొక్క పూర్వజుల శాపంతో శపింపబడి ఆ మునితో పలికెను.

Verse 65

अहो वा धिग्धिगित्येव भूयो धिगिति चैव हि । निर्लज्जता मनुष्याणां दृश्यते पापकारिणाम्

అయ్యో! ధిక్ ధిక్—మళ్లీ ధిక్! పాపకారులైన మనుష్యులలో నిర్లజ్జత కనిపిస్తుంది.

Verse 66

कथं ते नाम पापानि प्रकुर्वंति नराधमाः । मरणांतरिता येषां नरके तीव्रवेदना

మరణానంతరం నరకంలో తీవ్రమైన వేదన ఉన్నవారు, అటువంటి నరాధములు పాపములు ఎలా చేస్తారు?

Verse 67

निमेषोऽपि न शक्येत जीविते यस्य निश्चितम् । तन्मात्रपरमायुर्यः पापं कुर्यात्कथं स च

ఒక నిమేషమాత్ర జీవితం కూడా నిశ్చితము కానప్పుడు, ఆయుష్షు అంతమాత్రమేనని తెలిసినవాడు పాపం ఎలా చేయగలడు?

Verse 68

त्वं मुने मन्यसे चेदं कुलीनोऽस्मीति बुद्धिमान् । ततः क्षिपसि मां मूढ नकुलोऽयमिति स्मयन्

ఓ మునీ! నీవు నిన్ను కులీనుడనూ బుద్ధిమంతుడనూ అనుకుంటే, మరి ఓ మూర్ఖా, ‘ఇది నకులం’ అని నవ్వుతూ నన్నెందుకు అవమానిస్తున్నావు?

Verse 69

किमधीतं याज्ञवल्क्य का योगेश्वरता तव । निरपराधं क्षिपसि धिगधीतं हि तत्तव

ఓ యాజ్ఞవల్క్యా! నీవు నిజంగా ఏమి అధ్యయనం చేశావు, నీ యోగేశ్వరత్వం ఎక్కడ? నిరపరాధిని నీవు దూషిస్తున్నావు—అటువంటి నీ విద్యకు ధిక్కారం!

Verse 70

कस्मिन्वेदं स्मृतौ कस्यां प्रोक्तमेतद्ब्रवीहि मे । परुषैरिति वाक्यैर्मां नकुलेति ब्रवीषि यत्

నాకు చెప్పు—ఏ వేదంలో, ఏ స్మృతిలో ఇలా చెప్పబడింది: కఠిన వాక్యాలతో నన్ను ‘నకులం’ అని పిలవాలని?

Verse 71

किमिदं नैव जानासि यावत्यः परुषा गिरः । परः संश्राव्यते तावच्छंकवः श्रोत्रतः पुनरा

ఇది నీకు తెలియదా—ఎన్ని కఠిన మాటలు ఇతరుడికి వినిపిస్తామో, అంతే ముళ్లు మళ్లీ మళ్లీ చెవుల్లో గుచ్చబడతాయి?

Verse 72

कंठे यमानुगाः पादं कृत्वा तस्य सुदुर्मतेः । अतीव रुदतो लोहशंकून्क्षेप्स्यंति कर्णयोः

ఆ దుర్బుద్ధి గలవాని గొంతుపై యమదూతలు పాదం మోపుతారు; అతడు అత్యంతంగా ఏడుస్తుండగా, అతని చెవుల్లో ఇనుప ముళ్లను దూరుస్తారు.

Verse 73

वावदूकाश्च ध्वजिनो मुष्णंति कृपणाञ्जनान् । स्वयं हस्तसहस्रेण धर्मस्यैवं भवद्विधाः

వాచాలులు, ధ్వజధారులైన ఆడంబరులు దీనులనూ నిరాశ్రయులనూ దోచుకుంటారు; అలాగే మీలాంటి వారు వేల చేతులతో ధర్మాన్నే లూటీ చేస్తారు।

Verse 74

वज्रस्य दिग्धशस्त्रस्य कालकूटस्य चाप्युत । समेन वचसा तुल्यं मृत्योरिति ममाभवत्

నాకు మృదువైన మాట కూడా మరణంతో సమానంగా అనిపించింది—వజ్రంలా, విషపూత ఆయుధంలా, ప్రాణహర కాలకూటంలా।

Verse 75

कर्णनासिकनाराचान्निर्हरंति शरीरतः । वाक्छल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः

చెవి లేదా ముక్కులో గుచ్చుకున్న బాణాలను శరీరంనుండి తీసేయవచ్చు; కానీ మాటల ముల్లు తీసేయలేం, అది హృదయంలోనే నాటుకుపోతుంది।

Verse 76

यंत्रपीडैः समाक्रम्य वरमेष हतो नरः । न तु तं परुषैर्वाक्यैर्जिघांसेत कथंचन

యంత్రాల పీడనలతో నలిపి మనిషి చనిపోవడం మేలే; కానీ కఠినమైన మాటలతో అతన్ని చంపాలని ఎప్పుడూ ప్రయత్నించకూడదు।

Verse 77

त्वया त्वहं याज्ञवल्क्य नित्यं पंडितमानिना । नकुलोसीति तीव्रेण वचसा ताडितः कुतः

ఓ యాజ్ఞవల్క్యా! నిన్ను నీవే పండితుడని భావించుకుంటూ, ‘నీవు నకులవు’ అనే కఠిన వాక్యంతో నన్ను మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు గాయపరుస్తున్నావు?

Verse 78

संवर्त उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य भृशं विस्मितमानसः । याज्ञवल्क्योऽब्रवीदेतत्प्रबद्धकरसंपुटः

సంవర్తుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని యాజ్ఞవల్క్యుని హృదయం అత్యంత ఆశ్చర్యంతో నిండింది. అప్పుడు ఆయన కరములు జోడించి భక్తితో ఇలా పలికాడు.

Verse 79

नमोऽधर्माय महते न विद्मो यस्य वै भवम् । परमाणुमपि व्यक्तं कोत्र विद्यामदः सताम्

మహా అధర్మానికి నమస్కారం—దాని ప్రభావం ఏమిటో మేము గ్రహించలేము. పరమాణువు సత్యమే స్పష్టంగా తెలియనప్పుడు, సత్పురుషులకు విద్యాగర్వం ఎక్కడ?

Verse 80

विरंचिविष्णुप्रसमुखाः सोमेंद्रप्रमुखास्तथा । सर्वज्ञास्तेऽपि मुह्यति गणनास्मादृशं च का

విరంచి-విష్ణువులు మొదలైనవారు, అలాగే సోమ-ఇంద్రులు మొదలైనవారు—సర్వజ్ఞులని చెప్పబడినా—మోహానికి లోనవుతారు; మరి మా వంటి వారి లెక్క ఏమిటి?

Verse 81

धर्मज्ञोऽस्मीति यो मोहादात्मानं प्रतिपद्यते । स वायुं मुष्टिना बद्धुमीहते कृपणो नरः

మోహంతో తనను తాను ‘ధర్మజ్ఞుడు’ అనుకునేవాడు కృపణుడైన మనిషి; అతడు ముష్టితో గాలిని బంధించాలనుకుంటాడు.

Verse 82

केचिदज्ञानतो नष्टाः केचिज्ज्ञानमदादपि । ज्ञानं प्राप्यापि नष्टाश्च केचिदालस्यतोऽधमाः

కొంతమంది అజ్ఞానంతో నశిస్తారు, కొంతమంది జ్ఞానమదంతో కూడ. మరికొందరు జ్ఞానం పొందినా ఆలస్యవశాత్—ఆ అధములు—నశిస్తారు.

Verse 83

वेदस्मृतीतिहासेषु पुराणेषु प्रकल्पितम् । चतुःपादं तथा धर्मं नाचरत्यधमः पशुः

వేదాలు, స్మృతులు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలలో ప్రతిపాదితమైన చతుష్పాద ధర్మాన్ని అధముడు, పశుస్వభావుడైన మనిషి ఆచరించడు।

Verse 84

स पुरा शोचते व्यक्तं प्राप्य तच्चांतकं गृहम् । तथाहि गृह्यकारेण श्रुतौ प्रोक्तमिदं वचः

తర్వాత అతడు ఆ అంతిమ గృహం—మరణాన్ని—చేరి నిశ్చయంగా శోకిస్తాడు; ఎందుకంటే గృహ్యపరంపరాకర్త శ్రుతిలో ఈ వాక్యాన్ని ఇలానే ప్రకటించాడు।

Verse 85

नकुलं सकुलं ब्रूयान्न कंचिन्मर्मणि स्पृशेत् । प्रपठन्नपि चैवाहमिदं सर्वं तथा शुकः

హానిలేని, శోభనమైన మాటలే పలకాలి; ఎవరి మర్మస్థానాన్ని తాకకూడదు; నేను ఇవన్నీ పఠించినా, నేనూ కేవలం చిలుకవలెనే।

Verse 86

आलस्येनाप्यनाचाराद्वृथाकार्येकमंग तत्

ఆలస్యంవల్ల కూడా, అనాచారంవల్ల కూడా—ఇది వ్యర్థకర్మకు ఒకే అంగంగా మారుతుంది।

Verse 87

केवलं पाठ मात्रेण यश्च संतुष्यते नरः । तथा पंडितमानी च कोन्यस्तस्मात्पशुर्मतः

కేవలం పఠనమాత్రంతో తృప్తిపడి, తానొక పండితుడనని భావించే మనిషికంటే మరింత పశుసముడు ఇంకెవరు?

Verse 88

न च्छंदांसि वृजिनात्तारयंति मायाविनं माययाऽवर्तमानम् । नीडं शकुंता इव जातपक्षाश्छंदास्येनं प्रजहत्यंतकाले

వేదఛందస్సులు మాయతో జీవించే మాయావిని పాపం నుండి దాటించవు. రెక్కలు వచ్చిన పక్షులు గూడు విడిచినట్లు, మరణకాలంలో వేదములు అతనిని విడిచిపెడతాయి.

Verse 89

स्वार्गाय बद्धकक्षो यः पाठमात्रेण ब्राह्मणः । स बालो मातुरंकस्थो ग्रहीतुं सोममिच्छति

కేవలం పఠనమాత్రంతో స్వర్గం పొందాలని కట్టుబడే బ్రాహ్మణుడు, తల్లి ఒడిలో కూర్చుని సోమాన్ని పట్టుకోవాలని కోరే బాలుడివంటి వాడు.

Verse 90

तद्भवान्सर्वथा मह्यमनयं सोढुमर्हसि । सर्वः कोऽपि वदत्येवं तन्मयैवमुदाहृतम्

కాబట్టి దయచేసి నా ఈ అనుచితాన్ని పూర్తిగా క్షమించగలరు. ఇలాంటిది ఎవరికైనా నోటి నుంచి వస్తుంది—అందుకే నేనూ అలా చెప్పాను.

Verse 91

नकुल उवाच । वृथेदं भाषितं तुभ्यं सर्वलोकेन यत्समम् । आत्मानं मन्यसे नैतद्वक्तुं योग्यं महात्मनाम्

నకులుడు అన్నాడు—నీ మాట వ్యర్థం; అది లోకమంతటా సామాన్యుల మాటలతో సమానం. నీవు నిన్ను మహత్తుగా భావిస్తే, మహాత్ములకు ఇలాంటి మాటలు తగవు.

Verse 92

वाजिवारणलोहानां काष्ठपाषाणवाससाम् । नारीपुरुषतोयानामंतरं महदंतरम्

గుర్రాలు, ఏనుగులు, లోహాల మధ్య; చెక్క, రాయి, వస్త్రాల మధ్య; అలాగే స్త్రీ, పురుషుడు, నీటి మధ్య—మహత్తరమైన, మూలమైన తేడా ఉంది.

Verse 93

अन्ये चेत्प्राकृता लोका बहुपापानि कुर्वते । प्रधानपुरुषेणापि कार्यं तत्पृष्ठतोनु किम्

ఇతర సాధారణులు ఎన్నో పాపాలు చేస్తే దానితో ఏమి? ప్రధానుడైన పురుషుడూ వారి వెనుక నడిచి అదే చేయవలసినదేనా?

Verse 94

सर्वार्थं निर्मितं शास्त्रं मनोबुद्धी तथैव च । दत्ते विधात्रा सर्वेषां तथापि यदि पापिनः

సర్వ ప్రయోజనాలకై శాస్త్రం నిర్మించబడింది; మనస్సు, బుద్ధి కూడా విధాత అందరికీ ప్రసాదించాడు; అయినా జనులు పాపులైతే…

Verse 95

ततो विधातुः को दोषस्त एव खलु दुर्भगाः । ब्राह्मणेन विशेषेण किं भाव्यं लोकवद्यतः

అప్పుడు విధాతకు ఏ దోషం? వారు మాత్రమే నిజంగా దుర్భాగ్యులు. బ్రాహ్మణుడు ప్రత్యేకంగా లోకుల్లా ఎందుకు ప్రవర్తించాలి?

Verse 96

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

శ్రేష్ఠుడు ఏది ఆచరిస్తాడో అదే ఇతరులు చేస్తారు; అతడు ఏ ప్రమాణం స్థాపిస్తాడో లోకం దానినే అనుసరిస్తుంది.

Verse 97

तस्मात्सदा महद्भिश्च आत्मार्थं च परार्थतः । सतां धर्मो न संत्याज्यो न्याय्यं तच्छिक्षणं तव

కాబట్టి మహానుభావులు ఎల్లప్పుడూ—స్వహితం మరియు పరహితం కోసం—సజ్జనుల ధర్మాన్ని విడువకూడదు. ఈ విషయమై నీ బోధ న్యాయమైనది.

Verse 98

यस्मात्त्वया पीडितोऽहं घोरेण वचसा मुने । तस्माच्छीघ्रं त्वां शप्स्यामि शापयोग्यो हि मे मतः

ఓ మునీ! నీ ఘోరమైన మాటలతో నేను బాధింపబడ్డాను; అందువల్ల నేను వెంటనే నిన్ను శపిస్తాను, నా దృష్టిలో నీవు శాపయోగ్యుడవు.

Verse 99

नकुलोऽसीति मामाह भवांस्तस्मात्कुलाधमः । शीघ्रमुत्पत्स्यसे मोहात्त्वमेव नकुलो मुने

నీవు నన్ను ‘నకులుడు’ అని అన్నావు; అందుచేత నీవు వంశానికి అపకీర్తి. మోహవశాత్ నీవు త్వరలో జన్మిస్తావు—ఓ మునీ, నీవే నకులుడు (ముంగిస) అవుతావు.

Verse 100

संवर्त उवाच । इति वाचं समाकर्ण्य भाव्यर्थकृतनिश्चयः । याज्ञवल्क्यो मरौ देशे विप्रस्याजायतात्मजः

సంవర్తుడు అన్నాడు—ఈ మాటలు విని, రాబోయే ఫలితంపై నిశ్చయము చేసుకొని, యాజ్ఞవల్క్యుడు మరుభూమి దేశంలో ఒక బ్రాహ్మణుని కుమారుడిగా జన్మించాడు.

Verse 101

दुराचारस्य पापस्य निघृणस्यातिवादिनः । दुष्कुलीनस्य जातोऽसौ तदा जातिस्मरः सुतः

అతడు దురాచారి, పాపి, నిర్దయుడు, కఠినవాక్యుడు, నీచకులస్థుడైన వాడి కుమారుడిగా జన్మించాడు; అయినా అదే వేళ ఆ బాలుడు జాతిస్మరుడు (పూర్వజన్మస్మరణుడు) అయ్యాడు.

Verse 102

सोऽथ ज्ञानात्समालोक्य भर्तृयज्ञ इति द्विजः । गुप्तक्षेत्रं समापन्नो महीसागरसंगमम्

తర్వాత అంతర్జ్ఞానంతో దారిని గ్రహించి, ‘భర్తృయజ్ఞ’ అనే ఆ బ్రాహ్మణుడు గుప్తక్షేత్రానికి చేరాడు—అది మహీ నది సముద్రంతో కలిసే పవిత్ర సంగమతీర్థం.

Verse 103

तत्र पाशुपतो भूत्वा शिवाराधनतत्परः । स्वायंभुवं महाकालं पूजयन्वर्ततेऽधुना

అక్కడ అతడు పాశుపత భక్తుడై శివారాధనలో పరమ తత్పరుడయ్యాడు; ఇప్పటికీ స్వయంభూ మహాకాల ప్రభువును పూజిస్తూ ఉంటాడు।

Verse 104

यो हि नित्यं महाकालं श्रद्धया पूजयेत्पुमान् । स दौष्कुलीनदोषेभ्यो मुच्यतेऽहिरिव त्वचः

శ్రద్ధతో నిత్యం మహాకాలుని పూజించే మనిషి, కుకులదోషాలనుండి పాము చర్మం విడిచినట్లు విముక్తుడవుతాడు।

Verse 105

यथायथा श्रद्धयासौ तल्लिंगं परिपश्यति । तथातथा विमुच्येत दोषैर्जन्मशतोद्भवैः

ఎంతెంత శ్రద్ధతో అతడు ఆ లింగాన్ని దర్శిస్తాడో, అంతంతగా వందల జన్మల నుండి పుట్టిన దోషాలనుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 106

भर्तृयज्ञस्तु तत्रैव लिंगस्याराधनात्क्रमात् । बीजदोषाद्विनिर्मुक्तस्तल्लिंगमहिमा त्वसौ

భర్తృయజ్ఞుడు అక్కడే ఆ లింగాన్ని క్రమంగా విధివిధానాలతో ఆరాధించి, తన ‘బీజ’దోషం నుండి పూర్తిగా విముక్తుడయ్యాడు; ఇదే ఆ లింగ మహిమ।

Verse 107

बभ्रुं च नकुलं प्राह विमुक्तो दुष्टजन्मतः । यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं ख्यातं वै बभ्रु पावनम्

అతడు బభ్రు మరియు నకులునితో—‘నేను దుష్ట జన్మ నుండి విముక్తుడనయ్యాను’ అని చెప్పాడు. అందువల్ల ఈ తీర్థం ‘బభ్రు-పావన’గా, బభ్రును పవిత్రం చేసేదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 108

तस्माद्व्रजध्वं तत्रैव महीसागरसंगमम् । पंच तीर्थानि सेवन्तो मुक्तिमाप्स्यथ निश्चितम्

కాబట్టి మీరు అక్కడే మహీ నది–సముద్ర సంగమానికి వెళ్లండి. పంచతీర్థాలను సేవించి ఆచరించుటవలన మీరు నిశ్చయంగా మోక్షాన్ని పొందుతారు.

Verse 109

इत्येवमुक्त्वा संवर्तो ययावभिमतं द्विजः । भर्तृयज्ञं मुनिं प्राप्य ते च तत्र स्थिताभवन्

ఇలా చెప్పి ద్విజుడు సంవర్తుడు తనకు ఇష్టమైన స్థలానికి వెళ్లాడు. భర్తృయజ్ఞ మునిని కలుసుకొని వారూ అక్కడే నిలిచిపోయారు.

Verse 110

ततस्तानाह स ज्ञात्वा गणाञ्ज्ञानेन शांभवान् । महद्वो विमलं पुण्यं गुप्तक्षेत्रे यदत्र वै

అనంతరం శాంభవ జ్ఞానంతో ఆ గణులను గుర్తించి అతడు ఇలా అన్నాడు—‘ఈ గుప్తక్షేత్రంలో ఉన్న పుణ్యం మీకు మహత్తరమూ నిర్మలమూ.’

Verse 111

भवन्तोऽभ्यागता यत्र महीसागरसंगमः । स्नानं दानं जपो होमः पिंडदानं विशेषतः

మీరు వచ్చిన స్థలం మహీ నది–సముద్ర సంగమమే. ఇక్కడ స్నానం, దానం, జపం, హోమం మరియు ప్రత్యేకంగా పిండదానం విధేయం.

Verse 112

अक्षयं जायते सर्वं महीसागर संगमे । कृतं तथाऽक्षयं सर्वं स्नानदानक्रियादिकम्

మహీ నది–సముద్ర సంగమంలో చేసిన ప్రతి కార్యం అక్షయ ఫలాన్ని ఇస్తుంది. అక్కడ స్నానం, దానం మొదలైన ధర్మక్రియలన్నీ అక్షయ పుణ్యప్రదాలు.

Verse 113

यदात्र स्तानकं चक्रे देवर्षिर्नारदः पुरा । तदा ग्रहैर्वरा दत्ताः शनिना च वरस्त्वसौ

పూర్వకాలంలో దేవర్షి నారదుడు ఇక్కడ పవిత్ర వ్రతానుష్ఠానం చేసినప్పుడు, గ్రహాలు వరాలు ప్రసాదించాయి; ప్రత్యేకంగా శని ఆయనకు ఒక వరం ఇచ్చాడు।

Verse 114

शनैश्चरेण संयुक्ता त्वमावास्या यदा भवेत् । श्राद्धं प्रकुर्वीत स्नानदानपुरः सरम्

అమావాస్య శనైశ్చరునితో సంయుక్తంగా ఉన్నప్పుడు, స్నానము మరియు దానము ముందుగా చేసి శ్రాద్ధం చేయవలెను।

Verse 115

यदि श्रावणमासस्य शनैश्चरदिने शुभा । कुहूर्भवति तस्यां तु संक्रांतिं कुरुते रविः

శ్రావణమాసంలో శుభ కుహూ తిథి శనివారం నాడు వచ్చి, అదే తిథిలో సూర్యుడు సంక్రాంతి చేయునట్లయితే…

Verse 116

तस्यामेव तिथौ योगो व्यतीपातो भवेद्यदि । पुष्करंनाम तत्पर्व सूर्यपर्वशताधिकम्

అదే తిథిలో వ్యతీపాత యోగం కూడా ఏర్పడితే, ఆ పర్వం ‘పుష్కర’మని పిలవబడుతుంది; అది వంద సూర్యపర్వాలకన్నా అధిక ఫలప్రదం।

Verse 117

सर्वयोगसमावापः सथंचिदपि लभ्यते । तस्मिन्दिने शनिं लोहं कांचनं भास्करं तथा

ఆ రోజున అనేక యోగాల సంగమం కొంతమేర అయినా లభిస్తుంది; అందువల్ల ఆ రోజున శనిని ఇనుముతో, అలాగే భాస్కరుని (సూర్యుని) బంగారంతో గౌరవించి పూజించాలి।

Verse 118

महीसागरसंसर्गे पूजयीत यथाविधि । शनिमंत्रैः शनिं ध्यात्वा सूर्यमंत्रैर्दिवाकरम्

మహీ–సముద్ర సంగమంలో విధివిధానంగా పూజ చేయవలెను. శని మంత్రాలతో శనిని ధ్యానించి, సూర్య మంత్రాలతో దివాకరుని ధ్యానించవలెను।

Verse 119

अर्घ्यं दद्याद्भाकरस्य सर्वपापप्रशांतये । प्रयागादिधिकं स्नानं दानं क्षेत्रात्कुरोरपि

సర్వ పాపశాంతి కోసం భాస్కరునికి అర్ఘ్యము సమర్పించాలి. ఇక్కడి స్నానం ప్రయాగం కంటే అధికమని, ఇక్కడి దానం కురుక్షేత్రం కంటే శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది।

Verse 120

पिंडदानं गयाक्षेत्रादधिकं पांडुनंदन । इदं संप्राप्यते पर्व महद्भिः पुण्यराशिभिः

ఓ పాండునందన, ఇక్కడ పిండదానం గయాక్షేత్రం కంటే కూడా అధిక ఫలప్రదం. ఈ మహా పర్వం మహత్తర పుణ్యరాశి కలవారికే లభిస్తుంది।

Verse 121

पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते दिवि निश्चितम् । यथा गयाशिरः पुण्यं पितॄणां तृप्तिदं परम्

నిశ్చయంగా పితృదేవతలకు స్వర్గంలో అక్షయ తృప్తి కలుగుతుంది. గయాశిరస్సు ఎలా పరమ పుణ్యమై పితృ తృప్తిదాయకమో, అలాగే ఇది కూడా।

Verse 122

तथा समधिकः पुण्यो महीसागरसंगमः

అదేవిధంగా మహీ–సముద్ర సంగమం మరింత అధిక పుణ్యప్రదం।

Verse 123

अग्निश्च रेतो मृडया च देहे रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवञ्छ्रद्धया सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत महीसमुद्रम्

అగ్నియే బీజము; దేహములో రుద్రుని కృపవలన అది స్థిరమగును. ఆ బీజమును ధరించువాడు విష్ణువు, అమృతమునకు నాభిస్వరూపుడు. ఇలా శ్రద్ధతో సత్యవాక్యములు పలికి తరువాత మహీ–సముద్రములో స్నానము చేయవలెను.

Verse 124

मुखं च यः सर्वनदीषु पुण्यः पाथोधिरंबा प्रवरा मही च । समस्ततीर्थाकृतिरेतयोश्च ददामि चार्घ्यं प्रणमामि नौमि

సర్వ నదులలో పరమ పుణ్యమైన ‘ముఖము’కు, జలముల తల్లి సముద్రాంబకు, మరియు శ్రేష్ఠమైన మహీకి—వారి రూపమే సమస్త తీర్థాకృతి—నేను అర్ఘ్యము సమర్పించి, నమస్కరించి, స్తుతించుచున్నాను.

Verse 125

ताम्रा रस्याः पयोवाहाः पितृप्रीतिप्रदाः शभाः । सस्यमाला महासिन्धुर्दातुर्दात्री पृथुस्तुता । इन्द्रद्युम्नस्य कन्या च क्षितिजन्मा रावती

తామ్రా, రస్యా, పయోవాహా, పితృప్రీతిప్రదా, శభా; సస్యమాలా, మహాసింధు, దాతృ, దాత్రీ, పృథుస్తుతా; ఇంద్రద్యుమ్నుని కన్య, క్షితిజన్మా, రావతీ—ఇవి పవిత్ర నామములు, స్మరణీయములు.

Verse 126

महीपर्णा महीशृंगा गंगा पश्चिमवाहिनी । नदी राजनदी चेति नामाष्टाशमालिकाम्

మహీపర్ణా, మహీశృంగా, గంగా, పశ్చిమవాహినీ, నది, రాజనది—ఇలా పవిత్ర నామముల మాలిక ఎనభై ఎనిమిది నామముల వరకు కొనసాగును.

Verse 127

स्नानकाले च सर्वत्र श्राद्धकाले पठेन्नरः । पृथुनोक्तानि नामानि यज्ञमूर्तिपदं व्रजेत्

స్నానకాలములో ఎక్కడైనా, అలాగే శ్రాద్ధకాలములోనూ మనిషి పృథువు పలికిన నామములను పఠించవలెను; అలా చేయుటవలన యజ్ఞమూర్తి పదమును పొందును.

Verse 128

महीदोहे महानंदसंदोहे विश्वमोहिनि । जातासि सरितां राज्ञि पापं हर महीद्रवे । इत्यर्घ्यमंत्रः

హే భూమి-దోహనమున జన్మించినదానా, మహానందసమూహనిధీ, విశ్వమోహినీ! హే నదుల రాణి మహీదేవీ, నీవు అవతరించితివి; హే ప్రవాహమయి మహీ, నా పాపమును హరించుము—ఇది అర్ఘ్యమంత్రం.

Verse 129

कंकणं रजतस्यापि योऽत्र निक्षिपते नरः । स जायते महीपृष्ठे धनधान्ययुते कुले

ఎవడు ఇక్కడ వెండికంకణమును కూడా నిక్షేపించునో, వాడు భూమిపై మళ్లీ ధనధాన్యసంపన్నమైన కులములో జన్మించును.

Verse 130

महीं च सागरं चैव रौप्यकंकण पूजया । पूजयामि भवेन्मा मे द्रव्यानाशो दरिद्रता

వెండికంకణ పూజచేత నేను మహీ నదిని మరియు సముద్రాన్ని—ఇద్దరినీ పూజించుచున్నాను. నాకు ధననాశమూ దారిద్ర్యమూ కలుగకూడదు.

Verse 131

कंकणक्षेपणम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञैश्च यत्फलम् । तत्फलं स्नानदानेन महीसागरसंगमे

‘కంకణక్షేపణ’ అనే కర్మ: సమస్త తీర్థాలలో లభించే ఫలమూ, సమస్త యజ్ఞాల ఫలమూ—అదే ఫలం మహీ-సముద్ర సంగమంలో స్నానం చేసి దానం చేయుటవలన పొందబడును.

Verse 132

विवादे च समुत्पन्ने अपराधी च यो मतः । जलहस्तः सदा वाच्यो महीसागरसंगमे

వివాదము కలిగినప్పుడు ఎవడు అపరాధి అని నిర్ణయింపబడునో, వాడిని మహీ-సముద్ర సంగమంలో ఎల్లప్పుడూ ‘జలహస్త’ (జలపరీక్ష) చేయించవలెను.

Verse 133

संस्नाप्याघोरमंत्रेण स्थाप्य नाभिप्रमाणके । जले करं समुद्धृत्य दक्षिणं वाचयेद्द्रुतम्

అఘోర మంత్రంతో స్నానం చేయించి, నాభి వరకు నీటిలో నిలబెట్టి, కుడి చేతిని పైకెత్తి త్వరగా మంత్రాన్ని పఠించాలి.

Verse 134

यदि धर्मोऽत्र सत्योऽस्ति सत्यश्चेत्संगमस्त्वसौ । सत्याश्चेत्क्रतुद्रष्टारः सत्यं स्यान्मे शुभाशुभम्

ఇక్కడ ధర్మం సత్యమైతే, ఈ సంగమం సత్యమైతే, యజ్ఞ సాక్షులు సత్యమైతే, నా శుభాశుభాలు సత్యముగా వెల్లడి అగుగాక.

Verse 135

एवमुक्त्वा करं क्षिप्य दक्षिणं सकलं ततः । निःसृतः पापकारी चेज्ज्वरेणापीड्यते क्षणात्

ఇలా పలికి కుడి చేతిని పూర్తిగా చాపి, బయటకు వచ్చిన తరువాత అతడు పాపాత్ముడైతే, క్షణంలో జ్వరంతో పీడింపబడతాడు.

Verse 136

सप्ताहाद्दृश्यते चापि तावन्निर्दोषवान्मतः । अत्र स्नात्वा च जप्त्वा च तपस्तप्त्वा तथैव च

ఏడు రోజుల వరకు ఎటువంటి వికారము కనిపించకపోతే, అతడు నిర్దోషిగా భావింపబడతాడు. ఇక్కడ స్నానం, జపం మరియు తపస్సు చేసి...

Verse 137

रुद्रलोकं सुबहवो गताः पुण्येन कर्मणा । सोमवारे विशेषेण स्नात्वा योत्र सुभक्तितः

పుణ్య కర్మల ద్వారా చాలా మంది రుద్రలోకానికి వెళ్లారు. విశేషంగా సోమవారం నాడు ఎవరైతే ఇక్కడ అత్యంత భక్తితో స్నానం చేస్తారో...

Verse 138

पंच तीर्थानि कुरुते मुच्यते पंचपातकैः । इत्याद्युक्तं बहुविधं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

అతడు పంచ తీర్థఫలాన్ని సంపాదించి పంచ మహాపాతకాల నుండి విముక్తుడగును. ఈ విధంగా అనేక రీతులుగా ఈ పరమ తీర్థమహాత్మ్యం ప్రకటించబడింది।

Verse 139

भर्तृयज्ञः शिवस्यो च तेषामाराधने क्रमम् । शिवागमोक्तमादिश्य पूजायोगं यथाविधि

అతడు ‘భర్తృ-యజ్ఞం’ మరియు శివపూజను, వాటి ఆరాధనక్రమాన్ని వివరించి; శివాగమోక్త విధానానుసారంగా యథావిధి పూజాయోగాన్ని ఉపదేశించాడు।

Verse 140

शिवभक्तिसमुद्रैकपूरितः प्राह तान्मुनिः । न शिवात्परमो देवः सत्यमेतच्छिवव्रताः

శివభక్తి సముద్రంతో నిండిన ముని వారితో ఇలా అన్నాడు— ‘శివునికంటే పరమ దేవుడు లేడు; ఓ శివవ్రతధారులారా, ఇదే సత్యం।’

Verse 141

शिवं विहाय यो ह्यान्यदसत्किंचिदुपासते । करस्थं सोऽमृतं त्यक्त्वा मृगतृष्णां प्रधावति

శివుని విడిచి మరేదైనా అసత్యాన్ని ఉపాసించే వాడు, చేతిలో ఉన్న అమృతాన్ని వదిలి మృగతృష్ణ వెంబడి పరుగెడతాడు।

Verse 142

शिवशक्तिमयं ह्येतत्प्रत्यक्षं दृश्यते जगत् । लिंगांकं च भगांकं च नान्यदेवांकितं क्वचित्

ఈ జగత్తు ప్రత్యక్షంగా శివ-శక్తిమయంగా కనిపిస్తుంది. ఎక్కడ చూసినా లింగచిహ్నం, భగ (యోని) చిహ్నం ఉన్నాయి; ఇతర దేవతల ముద్ర ఎక్కడా లేదు।

Verse 143

यश्च तं पितरं रुद्रं त्यक्त्वा मातरमं बिकाम् । वर्ततेऽसौ स्वपितरं त्यक्तोदपितृपिंडकः । यस्य रुद्रस्य माहात्म्यं शतरूद्रीयमुत्तमम्

యెవడు తండ్రి రుద్రుని, తల్లి అంబికను విడిచి ప్రవర్తిస్తాడో, అతడు తన తండ్రినే విడిచినవాడివలె, పితృలకు పిండ-తర్పణం చేయనివాడవుతాడు. ఆ రుద్రుని మహిమను పరమ ‘శతరుద్రీయం’ ప్రకటిస్తుంది.

Verse 144

श्रृणुध्वं यदि पापानामिच्छध्वं क्षालनं परम् । ब्रह्मा हाटकलिंगं च समाराध्य कपर्दिनः

పాపాల పరమ శుద్ధిని కోరితే వినండి. బ్రహ్మ హాటక-లింగమున కపర్దిన్ (శివ)ను విధివిధానంగా ఆరాధించి పవిత్రతను పొందెను.

Verse 145

जगत्प्रधानमिति च नाम जप्त्वा विराजते । कृष्णमूले कृष्णलिंगं नाम चार्जितमेव च

‘జగత్ప్రధాన’ అనే నామజపం చేయగా భక్తుడు ప్రకాశిస్తాడు. అలాగే కృష్ణమూలమున ‘కృష్ణ-లింగ’ నామక లింగం నిశ్చయంగా స్థాపితమై/లభ్యమైంది.

Verse 146

सनकाद्यैश्च तल्लिंगं पूज्याजयुर्जगद्गतिम् । दर्भांकुरमयं सप्त मुनयो विश्वयोनिकम्

సనకాది మహర్షులు ఆ లింగాన్ని పూజించి జగద్గతి (పరమ గమ్యం)ను పొందారు. దర్భాంకురమయమైన ‘విశ్వయోనిక’ లింగాన్ని కూడా సప్తమునులు ఆరాధించారు.

Verse 147

नारदस्त्वंतरिक्षे च जदद्बीजमिदं गृणन् । वज्रमिद्रो लिंगमेवं विश्वात्मानं च नाम च

నారదుడు అంతరిక్షమున దీనిని ‘జగద్బీజం’ అని స్తుతించాడు. ఇంద్రుడు వజ్రమయ లింగాన్ని పూజించి ‘విశ్వాత్మ’ అనే నామాన్ని కూడా జపించాడు.

Verse 148

सूर्यस्ताम्रं तथा लिंगं नाम विश्वसृजं जपन् । चंद्रश्च मौक्तिकं लिंगं जपन्नाम जगत्पतिम्

సూర్యుడు తామ్రలింగాన్ని పూజిస్తూ ‘విశ్వసృజ్’ అనే నామాన్ని జపించాడు. చంద్రుడు మౌక్తికలింగాన్ని పూజిస్తూ ‘జగత్పతి’ నామాన్ని జపించాడు.

Verse 149

इंद्रनीलमयं वह्निर्नाम विश्वेश्वरं जपन् । पुष्परागं गुरुलिंगं विश्वयोनिं जपन्हरम्

అగ్ని ఇంద్రనీలమయ (నీలమణి) లింగాన్ని పూజిస్తూ ‘విశ్వేశ్వర’ నామాన్ని జపించాడు. అలాగే పుష్పరాగ (పుఖ్రాజ్) గురులింగాన్ని పూజిస్తూ హరుని ‘విశ్వయోని’ నామాన్ని జపించాడు.

Verse 150

पद्मरागमयं शुक्रो विश्वकर्मेति नाम च । हेमलिंगं च धनदो जपन्नाम्ना तथेश्वरम्

శుక్రుడు పద్మరాగమయ (మాణిక్యం) లింగాన్ని పూజిస్తూ ‘విశ్వకర్మ’ నామాన్ని జపించాడు. ధనదుడు (కుబేరుడు) స్వర్ణలింగాన్ని పూజిస్తూ అలాగే ‘ఈశ్వర’ నామాన్ని జపించాడు.

Verse 151

रौप्यजं विश्वदेवाश्च नामापि जगतांपतिम् । वायवो रीतिजं लिंगं शंभुमित्येव नाम च

విశ్వదేవులు రజతనిర్మిత లింగాన్ని పూజించి ‘జగతాంపతి’ నామాన్ని జపించారు. వాయువులు రీతి-ధాతుతో ఏర్పడిన లింగాన్ని పూజించి ‘శంభు’ నామాన్ని జపించారు.

Verse 152

काशजं वसवो लिंगं स्वयंभुमिति नाम च । त्रिलोहं मातरो लिंगं नाम भूतेशमेव च

వసువులు కాశతృణంతో చేసిన లింగాన్ని పూజించి ‘స్వయంభూ’ నామాన్ని జపించారు. మాతృకలు త్రిలోహమయ లింగాన్ని పూజించి ‘భూతేశ’ నామాన్ని జపించారు.

Verse 153

लौहं च रक्षसां नाम भूतभव्यभवोद्भवम् । गुह्यकाः सीसजं लिंगं नाम योगं जपंति च

రాక్షసులు ఇనుప లింగాన్ని పూజించి ‘భూతభవ్యభవోద్భవ’ అనే నామాన్ని జపిస్తారు. గుహ్యకులు సీసపు లింగాన్ని ఆరాధించి ‘యోగ’ అనే నామాన్నీ జపిస్తారు.

Verse 154

जैगीषव्यो ब्रह्मरंध्रं नाम योगेश्वरं जपन् । निमिर्नयनयोर्लिंगे जपञ्शर्वेति नाम च

జైగీషవ్యుడు ‘బ్రహ్మరంధ్ర’ అనే లింగాన్ని పూజిస్తూ ‘యోగేశ్వర’ నామాన్ని జపిస్తాడు. రాజు నిమి తన నేత్రాలలోని లింగాన్ని ఆరాధించి ‘శర్వ’ నామాన్ని జపిస్తాడు.

Verse 155

धन्वंतरिर्गोमयं च सर्वलोकेश्वरेश्वरम् । गंधर्वा दारुजं लिंगं सर्वश्रेष्ठेति नाम च

ధన్వంతరి గోమయంతో చేసిన లింగాన్ని పూజించి ‘సర్వలోకేశ్వరేశ్వర’ నామాన్ని జపిస్తాడు. గంధర్వులు దారువుతో చేసిన లింగాన్ని ఆరాధించి దానిని ‘సర్వశ్రేష్ఠ’ అని నామకరిస్తారు.

Verse 156

वैडूर्यं राघवो लिंगं जगज्ज्येष्ठेति नाम च । बाणो मारकतं लिंगं वसिष्ठमिति नाम च

రాఘవుడు వైడూర్యమణి లింగాన్ని పూజించి ‘జగజ్జ్యేష్ఠ’ నామాన్ని జపిస్తాడు. బాణుడు మరకతమణి లింగాన్ని ఆరాధించి ‘వసిష్ఠ’ నామాన్ని జపిస్తాడు.

Verse 157

वरुणः स्फाटिकं लिंगं नाम्ना च परमेश्वरम् । नागा विद्रुमलिंगं च नाम लोकत्रयंकरम्

వరుణుడు స్ఫటిక లింగాన్ని పూజించి ‘పరమేశ్వర’ నామాన్ని జపిస్తాడు. నాగులు విద్రుమ (పగడ) లింగాన్ని ఆరాధించి ‘లోకత్రయంకర’ నామాన్ని జపిస్తారు.

Verse 158

भारती तारलिंगं च नाम लोकत्रयाश्रितम् । शनिश्च संगमावर्ते जगन्नाथेति नाम च

భారతి (సరస్వతి) తారారూప లింగాన్ని ఆరాధించి దానికి ‘లోకత్రయాశ్రిత’ అనే నామం పెట్టింది. శని సంగమావర్తంలో లింగాన్ని పూజించి ‘జగన్నాథ’ అని నామకరణం చేశాడు.

Verse 159

शनिदेशे मध्यरात्रौ महीसागरसंगमे । जातीजं रावणो लिंगं जपन्नाम सुदुर्जयम्

శని దేశంలో, అర్ధరాత్రి వేళ, భూమి-సముద్ర సంగమంలో రావణుడు జాతి కట్టుతో చేసిన లింగాన్ని పూజిస్తూ ‘సుదుర్జయ’ నామాన్ని జపిస్తాడు.

Verse 160

सिद्धाश्च मानसं नाम काममृत्युजरातिगम् । उंछजं च बलिर्लिंगं ज्ञानात्मेत्यस्य नाम च

సిద్ధులు మానసజ లింగాన్ని పూజించి దానికి ‘కామమృత్యుజరాతిగ’ అనే నామం పెట్టారు. బలి ఉంచజ (ఏరుకున్న ధాన్యంతో) చేసిన లింగాన్ని ఆరాధించి ‘జ్ఞానాత్మ’ అని నామకరణం చేశాడు.

Verse 161

मरीचिपाः पुष्पजं च ज्ञानगम्येति नाम च । शकृताः शकृतं लिंगं ज्ञानज्ञेयेति नाम च

మరీచిపులు పుష్పజ లింగాన్ని నిర్మించి దానికి ‘జ్ఞానగమ్య’ అనే నామం పెట్టారు. శకృతులు పేడతో చేసిన లింగాన్ని స్థాపించి ‘జ్ఞానజ్ఞేయ’ అని నామం ప్రకటించారు.

Verse 162

फेनपाः फेनजं लिंगं नाम चापि सुदुर्विदम् । कपिलो वालुकालिंगं वरदं च जपन्हरम्

ఫేనపులు ఫేనజ లింగాన్ని నిర్మించారు—దాని నామమూ ‘సుదుర్విద’ (అత్యంత దుర్గ్రాహ్యం) అని చెప్పబడింది. కపిలుడు వాలుకా లింగాన్ని చేసి ‘వరద’ మరియు ‘జపహర’ అని జపించాడు.

Verse 163

सारस्वतो वाचिलंगं नाम वागीश्वरेति च । गणा मूर्तिमयं लिंगं नाम रुद्रेति चाब्रुवन्

సారస్వతుడు ‘వాచిల’ అనే లింగాన్ని నిర్మించి దానికి ‘వాగీశ్వర’ అని నామకరణం చేశాడు. గణులు మూర్తిమయ లింగాన్ని చేసి దాని పేరును ‘రుద్ర’ అని ప్రకటించారు.

Verse 164

जांबूनदमयं देवाः शितिकण्ठेति नाम च । शंखलिंगं बुधो नाम कनिष्ठमिति संजपन्

దేవతలు జాంబూనద స్వర్ణంతో లింగాన్ని చేసి దానికి ‘శితికంఠ’ అని పేరు పెట్టారు. బుధుడు శంఖమయ లింగాన్ని నిర్మించి జపిస్తూ దానికి ‘కనిష్ఠ’ అని నామం పలికాడు.

Verse 165

अश्विनौ मृन्मयं लिंगं नाम्ना चैव सुवेधसम् । विनायकः पिष्टलिंगं नाम्ना चापि कपर्दिनम्

అశ్వినీదేవతలు మృణ్మయ లింగాన్ని చేసి దానికి ‘సువేధస’ అని పేరు పెట్టారు. వినాయకుడు పిష్టమయ లింగాన్ని నిర్మించి దానికి కూడా ‘కపర్దిన్’ అని నామం పెట్టాడు.

Verse 166

नावनीतं कुजो लिंगं नाम चापि करालकम् । तार्क्ष्य ओदनलिंगं च हर्यक्षेति हि नाम च

కుజుడు నవనీతమయ లింగాన్ని చేసి దానికి ‘కరాళక’ అని పేరు పెట్టాడు. తార్క్ష్యుడు ఓదనమయ లింగాన్ని నిర్మించి నిజంగా దానికి ‘హర్యక్ష’ అని నామం పెట్టాడు.

Verse 167

गौडं कामस्तथा लिंगं रतिदं चेति नाम च । शची लवणलिंगं तु बभ्रुकेशेति नाम च

కాముడు గౌడమయ (బెల్లం) లింగాన్ని చేసి దానికి ‘రతిద’ అని పేరు పెట్టాడు. శచీ లవణమయ లింగాన్ని నిర్మించి దానికి ‘బభ్రుకేశ’ అని నామం పెట్టింది.

Verse 168

विश्वकर्मा च प्रासादलिंगं याम्येति नाम च । विभीषणश्च पांसूत्थं सुहृत्तमेति नाम च । वंशांकुरोत्थं सगरो नाम संगतमेव च

విశ్వకర్మ ప్రాసాదసదృశమైన లింగాన్ని నిర్మించి దానికి ‘యామ్య’ అని నామకరణం చేశాడు. విభీషణుడు ధూళిజన్య లింగాన్ని స్థాపించి దానిని ‘సుహృత్తమ’ (శ్రేష్ఠ మిత్రుడు) అని పిలిచాడు. సగరుడు వంశాంకురజన్య లింగాన్ని చేసి దానికి ‘సంగత’ (సంయుక్త/ఏకమైనది) అని పేరు పెట్టాడు.

Verse 169

राहुश्च रामठं लिंगं नाम गम्येति कीर्तयन् । लेप्यलिंगं तथा लक्ष्मीर्हरिनेत्रेति नाम च

రాహువు ‘రామఠ’ అనే లింగాన్ని నిర్మించి దానిని ‘గమ్య’ (సులభంగా చేరదగినది/ప్రాప్యమైనది) అని కీర్తించాడు. అలాగే లక్ష్మీ లేపిత (పూతపూసిన) లింగాన్ని స్థాపించి దానికి ‘హరినేత్ర’ అని పేరు పెట్టింది.

Verse 170

योगिनः सर्वभूतस्थं स्थाणुरित्येव नाम च । नानाविधं मनुष्याश्च पुरुषंनाम नाम च

యోగులు సమస్త భూతాలలో నివసించే లింగాన్ని నిర్మించి దానికి ‘స్థాణు’ (అచలుడు) అనే నామం పెట్టారు. మనుష్యులు కూడా అనేక విధాలుగా లింగాలను చేసి వాటిని ‘పురుష’ (పరమ పురుషుడు) అని నామకరించారు.

Verse 171

तेजोमयं च ऋक्षाणि भगं नाम च भास्वरम् । किंनरा धातुलिंगं च सुदीप्तमिति नाम च

ఋక్షులు తేజోమయమైన లింగాన్ని నిర్మించారు; అది ‘భగ’ అనే భాస్వర నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. కిన్నరులు ధాతు/లోహ లింగాన్ని చేసి దానికి ‘సుదీప్త’ (అత్యంత దీప్తిమంతం) అని పేరు పెట్టారు.

Verse 172

देवदेवेति नामास्ति लिंगं च ब्रह्मराक्षसाः । दंतजं वारणा लिंगं नाम रंहसमेव च

బ్రహ్మరాక్షసులు కూడా ఒక లింగాన్ని స్థాపించి దానికి ‘దేవదేవ’ (దేవుల దేవుడు) అని పేరు పెట్టారు. ఏనుగులు దంతజన్య లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి దానిని ‘రంహస’ (వేగవంతుడు/ప్రేరకుడు) అని ప్రసిద్ధం చేశారు.

Verse 173

सप्तलोकमयं साध्या बहूरूपेति नाम च । दूर्वांकुरमयं लिंगमृतवः सर्वनाम च

సాధ్యులు సప్తలోకమయమైన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు; దాని నామం ‘బహురూప’ము. ఋతువులు దూర్వా కోమలాంకురమయ లింగాన్ని స్థాపించారు; అది ‘సర్వనామ’మని ప్రసిద్ధి.

Verse 174

कौंकुममप्सरसो लिंगं नाम शंभोः प्रियेति च । सिंदूरजं चोर्वशी च नाम च प्रियवासनम्

అప్సరసలు కుంకుమమయ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి దానికి ‘శంభోః ప్రియా’ అని నామం పెట్టారు. ఉర్వశీ సిందూరమయ లింగాన్ని స్థాపించి దాన్ని ‘ప్రియవాసన’మని పిలిచింది.

Verse 175

ब्रह्मचारि गुरुर्लिंगं नाम चोष्णीषिणं विदुः । अलक्तकं च योगिन्यो नाम चास्य सुबभ्रुकम्

బ్రహ్మచారి గురువులు లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు; జ్ఞానులు దానిని ‘ఉష్ణీషిన్’ (మకుటధారి) అని అంటారు. యోగినీలు అలక్తక (ఎర్ర లాక్)మయ లింగాన్ని స్థాపించారు; దాని నామం ‘సుబభ్రుక’ము.

Verse 176

श्रीखंडं सिद्धयोगिन्यः सहस्राक्षेति नाम च । डाकिन्यो मांस लिंगं च नाम चास्य च मीढुषम्

సిద్ధయోగినీలు శ్రీఖండ (చందనలేప)మయ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి దానికి ‘సహస్రాక్ష’ అని నామం పెట్టారు. డాకినీలు మాంసమయ లింగాన్ని స్థాపించి దాని నామం ‘మీఢుష’మని పేర్కొన్నారు.

Verse 177

अप्यन्नजं च मनवो गिरिशेति च नाम च । अगस्त्यो व्रीहिजं वापि सुशांतमिति नाम च

మనువులు అన్నమయ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి దానికి ‘గిరీశ’ అని నామం పెట్టారు. అగస్త్యుడు కూడా వ్రీహి (బియ్యం)మయ లింగాన్ని స్థాపించి దాన్ని ‘సుశాంత’మని పిలిచాడు.

Verse 178

यवजं देवलो लिंगं पतिमित्येव नाम च । वल्मीकजं च वाल्मीकिश्चिरवासीति नाम च

దేవలుడు యవములతో చేసిన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు; దానికి ‘పతి’—ప్రభువు—అని నామం. వాల్మీకి వల్మీకము (చీమగుట్ట) నుండి ఏర్పడిన లింగాన్ని స్థాపించి, దానిని ‘చిరవాసి’—నిత్యనివాసి—అని పిలిచారు.

Verse 179

प्रतर्दनो बाणलिंगं हिरण्यभुजनाम च । राजिकं च तथा दैत्या नाम उग्रेति कीर्तितम्

ప్రతర్దనుడు బాణములతో చేసిన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు; దాని నామం ‘హిరణ్యభుజ’—సువర్ణబాహు. అలాగే దైత్యులు ఆవగింజలతో చేసిన లింగాన్ని స్థాపించి, అది ‘ఉగ్ర’—భయంకరుడు—అని ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 180

निष्पावजं दानवाश्च लिंगनाम च दिक्पतिम् । मेघा नीरमयं लिंगं पर्जन्यपतिनाम च

దానవులు నిష్పావము (ఒక రకమైన పప్పు)తో చేసిన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు; దాని నామం ‘దిక్పతి’—దిశల అధిపతి. మేఘాలు నీరుతో ఏర్పడిన లింగాన్ని స్థాపించి, దానిని ‘పర్జన్యపతి’—వర్షాధిపతి—అని పిలిచారు.

Verse 181

राजमाषमयं यक्षा नाम भूतपतिं स्मृतम् । तिलान्नजं च पितरो नाम वृषपतिस्तथा

యక్షులు రాజమాషము (ఒక రకమైన పప్పు)తో చేసిన లింగాన్ని పూజించి, దానిని ‘భూతపతి’—సర్వభూతాధిపతి—అని స్మరిస్తారు. పితృదేవతలు తిలాన్నము (నువ్వులు-అన్నం నైవేద్యం) నుండి జనించిన లింగాన్ని పూజిస్తారు; అది ‘వృషపతి’ అనే నామంతోనూ ప్రసిద్ధం.

Verse 182

गौतमो गोरजमयं नाम गोपतिरेव च । वानप्रस्थाः फलमयं नाम वृक्षावृतेति च

గౌతముడు గోరజము (ఆవు ధూళి)తో చేసిన లింగాన్ని పూజిస్తాడు; దాని నామం ‘గోపతి’—గోవుల అధిపతి. వానప్రస్థులు ఫలములతో చేసిన లింగాన్ని పూజిస్తారు; అది ‘వృక్షావృత’—వృక్షాలతో ఆవృతమైనది—అని పిలువబడుతుంది.

Verse 183

स्कंदः पाषाणलिंगं च नाम सेनान्य एव च । नागश्चाश्वतरो धान्यं मध्यमेत्यस्य नाम च

స్కందుడు పాషాణమయ లింగాన్ని ఆరాధిస్తాడు; దాని నామం ‘సేనానీ’. అలాగే ‘అశ్వతర’ అనే నాగుడు ధాన్యమయ లింగాన్ని పూజిస్తాడు; దాని నామం ‘మధ్యమ’.

Verse 184

पुरोडाशमयं यज्वा स्रुवहस्तेति नाम च । यमः कालायसमयं नाम प्राह च धन्विनम्

యజ్వుడు పురోడాశమయ లింగాన్ని పూజిస్తాడు; దాని నామం ‘స్రువహస్త’. యముడు కాలాయసమయ (నల్ల ఇనుము) లింగాన్ని ఆరాధించి దానిని ‘ధన్విన్’ అని పిలుస్తాడు.

Verse 185

यवांकुरं जामदग्न्यो भर्गदैत्येति नाम च । पुरूरवाश्चाश्चान्नमयं बहुरूपेति नाम च

జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) యవాంకురమయ లింగాన్ని ఆరాధిస్తాడు; దాని నామం ‘భర్గదైత్య’. పురూరవుడు పక్తాన్నమయ (వండిన అన్నం) లింగాన్ని పూజిస్తాడు; దాని నామం ‘బహురూప’.

Verse 186

मांधाता शर्करालिंगं नाम बाहुयुगेति च । गावः पयोमयं लिंगं नाम नेत्रसहस्रकम्

మాంధాతుడు శర్కరామయ లింగాన్ని ఆరాధిస్తాడు; దాని నామం ‘బాహుయుగ’. గోవులు పయోమయ (పాలమయ) లింగాన్ని పూజిస్తాయి; దాని నామం ‘నేత్రసహస్రక’.

Verse 187

साध्या भर्तृमयं लिंगं नाम विश्वपतिः स्मृतम् । नारायणो नरो मौंजं सहस्रशिरनाम च

సాధ్యులు భర్తృమయ (స్వామి-స్వరూప) లింగాన్ని ఆరాధిస్తారు; అది ‘విశ్వపతి’ అని స్మరించబడుతుంది. నారాయణుడు మరియు నరుడు మౌంజమయ (ముంజగడ్డి) లింగాన్ని పూజిస్తారు; దాని నామం ‘సహస్రశిరస్’.

Verse 188

तार्क्ष्यं पृथुस्तथा लिंगं सहस्रचरणाभिधम् । पक्षिणो व्योमलिंगं च नाम सर्वात्मकेति च

తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) మరియు పృథువు ‘సహస్రచరణ’ అనే లింగాన్ని ఆరాధిస్తారు. పక్షులు ‘వ్యోమలింగం’ను పూజిస్తారు; దాని నామం ‘సర్వాత్మ’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 189

पृथिवी मेरुलिंगं च द्वितनुश्चास्य नाम च । भस्मलिंगं पशुपतिर्नाम चास्य महेश्वरः

పృథివి ‘మేరు లింగం’ను పూజిస్తుంది; దాని నామం ‘ద్వితను’. భస్మలింగాన్ని ఆరాధించువాడు ‘పశుపతి’గా ప్రసిద్ధుడు; అతని నామం ‘మహేశ్వర’ము.

Verse 190

ऋषयो ज्ञानलिंगं च चिरस्थानेति नाम च । ब्राह्मणा ब्रह्मलिंगं च नाम ज्येष्ठेति तं विदुः

ఋషులు ‘జ్ఞానలింగం’ను ఆరాధిస్తారు; దాని నామం ‘చిరస్థానం’. బ్రాహ్మణులు ‘బ్రహ్మలింగం’ను పూజిస్తారు; దానిని ‘జ్యేష్ఠ’ అనే నామంతో తెలుసుకుంటారు.

Verse 191

गोरोचनमयं शेषो नाम पशुपतिः स्मृतम् । वासुकिर्विषलिंगं च नाम वै शंकरेति च

శేషుని లింగం గోరోచనామయం; దాని నామం ‘పశుపతి’ అని స్మరించబడింది. వాసుకి లింగం విషస్వరూపం; దాని నామం ‘శంకర’ అని చెప్పబడింది.

Verse 192

तक्षकः कालकूटाख्यं बहुरूपेति नाम च । हालाहलं च कर्कोट एकाक्ष इति नाम च

తక్షకుని లింగం ‘కాలకూట’ అని పిలువబడుతుంది; దానికి ‘బహురూప’ అనే నామమూ ఉంది. కర్కోటుని లింగం ‘హాలాహల’ అని ప్రసిద్ధం; దానికి ‘ఏకాక్ష’ అనే నామమూ ఉంది.

Verse 193

श्रृंगी विषमयं पद्मो नाम धूर्जटिरेव च । पुत्रः पितृमयं लिंगं विश्वरूपेति नाम च

శృంగీ ‘విషమయ’ స్వరూపుడని చెప్పబడెను; పద్మునకు ‘ధూర్జటి’ అనే నామము. ‘పుత్ర’ నామక లింగము పితృస్వరూపము, అది ‘విశ్వరూప’మని కూడా ప్రసిద్ధము.

Verse 194

पारदं च शिवा देवी नाम त्र्यम्बक एव च । मत्स्याद्याः शास्त्रलिंगं च नाम चापि वृषाकपिः

పారదము ‘శివా దేవీ’ అనే నామముతో, ‘త్ర్యంబక’మని కూడా స్మరింపబడును. మత్స్యాది రూపములు ‘శాస్త్ర-లింగ’ములు; అవి ‘వృషాకపి’ అనే నామముతోనూ ప్రసిద్ధము.

Verse 195

एवं किं बहुनोक्तेन यद्यत्सत्त्वं विभूतिमत् । जगत्यामस्ति तज्जातं शिवाराधनयोगतः

ఇంకెందుకు విస్తారము? జగత్తులో విభూతి, తేజస్సుతో యుక్తమైన ఏ సత్త్వమైనా శివారాధన-యోగమునుండే ఉద్భవించినదని తెలుసుకొనుడి.

Verse 196

भस्मनो यदि वृक्षत्वं ज्ञायते नीरसेवनात् । शिवभक्तिविहीनस्य ततोऽस्य फलमुच्यते

నీరు పోసినచో భస్మముకూడా వృక్షమవుతుందని తెలిసినట్లయితే, శివభక్తి లేనివాడి ఫలము కూడా అట్లే—నిష్ఫలమని ప్రకటించబడెను.

Verse 197

धर्मार्थकाममोक्षाणां यदि प्राप्तौ भवेन्मतिः । ततो हरः समाराध्यस्त्रिजगत्याः प्रदो मतः

ధర్మార్థకామమోక్షములను పొందాలనే సంకల్పముంటే, హరుడు (శివుడు) యథావిధిగా ఆరాధ్యుడు; త్రిజగత్తుకు దాతగా ఆయనను భావిస్తారు.

Verse 198

य इदं शतरुद्रीयं प्रातःप्रातः पठिष्यति । तस्य प्रीतः शिवो देवः प्रदास्यत्यखिलान्वरान्

ఎవడు ప్రతిదినం ప్రాతఃకాలంలో ఈ శతరుద్రీయాన్ని పఠిస్తాడో, అతనిపై ప్రసన్నుడైన దేవుడు శివుడు సమస్త వరాలను అనుగ్రహిస్తాడు।

Verse 199

नातः परं पुण्यतमं किंचिदस्ति महाफलम् । सर्ववेदरहस्यं च सूर्येणोक्तमिदं मम

ఇదికన్నా పరమ పుణ్యకరం మరొకటి లేదు, దీనికన్నా మహాఫలదాయకమూ ఏదీ లేదు। ఇది సమస్త వేదాల రహస్యసారం; సూర్యదేవుడు నాకు ఉపదేశించినది।

Verse 200

वाचा च यत्कृतं पापं मनसा वाप्युपार्जितम् । पापं तन्नाशमायाति कीर्तिते शतरुद्रिये

వాక్కుతో చేసిన పాపమో, మనసులో కూడబెట్టుకున్న పాపమో—శతరుద్రీయాన్ని కీర్తించగానే ఆ పాపం నశిస్తుంది।