Adhyaya 40

Verse 1

स्कंद उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं वर्णितं तेग्रतो मया । अथो किमसि शुश्रूषुः कथयिष्यामि तत्पुनः

స్కందుడు పలికెను—నీ సమక్షంలో నేను అవిముక్తేశ మహాత్మ్యాన్ని వర్ణించితిని; అయినా నీవు ఇంకేమి వినదలచితివి? దానిని మళ్లీ చెప్పుదును।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं श्रावं श्रावं श्रुती मम । अतीव सुश्रुते जाते तथापि न धिनोम्यहम्

అగస్త్యుడు పలికెను—అవిముక్తేశ మహాత్మ్యాన్ని నేను మళ్లీ మళ్లీ విన్నాను; నా శ్రవణం అత్యంత సుపరిచితమైంది, అయినా నేను తృప్తి చెందను।

Verse 3

अविमुक्तेश्वरं लिंगं क्षेत्रं चाप्यविमुक्तकम् । एतयोस्तु कथं प्राप्तिर्भवेत्षण्मुख तद्वद

హే షణ్ముఖా! అవిముక్తేశ్వర లింగమునూ, ‘అవిముక్త’ అనే పవిత్ర క్షేత్రమునూ—ఈ రెండింటి అనుగ్రహం/ప్రాప్తి ఎలా కలుగుతుంది? దయచేసి చెప్పుము.

Verse 4

स्कंद उवाच । शृणु कुं भज वक्ष्यामि यथा प्राप्तिर्भवेदिह । स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते

స్కందుడు పలికెను—వినుము, భజించుము; ఇక్కడ ప్రాప్తి ఎలా కలుగుతుందో అలా నేను చెప్పుదును. హే మహామతీ! ఈ అవిముక్తం దాతకు తన పరమ శ్రేయస్సుకోసమే ప్రసాదించబడుతుంది.

Verse 5

समीहितार्थ संसिद्धिर्लभ्यते पुण्यभारतः । तच्च पुण्यं भवेद्विप्र श्रुतिवर्त्मसभाजनात्

సంచిత పుణ్యభారమువలన కోరిన కార్యసిద్ధి లభిస్తుంది. హే విప్రా! ఆ పుణ్యం శ్రుతి (వేద) నిర్దేశించిన మార్గాన్ని గౌరవించి ఆచరించుటవలన కలుగుతుంది.

Verse 6

श्रुतिवर्त्मजुषः पुंसः संस्पर्शान्नश्यतो मुने । कलिकालावपि सदा छिद्रं प्राप्य जिघांसतः

హే మునీ! శ్రుతిమార్గాన్ని అనుసరించే పురుషుని కేవల స్పర్శమాత్రముచేతనే, కలియుగములోనూ, లోపం వెదికి నాశనం చేయదలచిన ఉపద్రవాలు ఎల్లప్పుడూ నశిస్తాయి.

Verse 7

वर्जितस्य विधानेन प्रोक्तस्याकरणेन वै । कलिकालावपि हतो ब्राह्मणं रंध्रदर्शनात्

నిషిద్ధ కర్మలను చేయుటచేత, విధించిన కర్మలను చేయకపోవుటచేత—మరియు ‘రంధ్రం’ (లోపం) మాత్రమే చూడే దృష్టిచేత—కలియుగములోనూ బ్రాహ్మణుడు పతనమగును.

Verse 8

निषिद्धाचरणं तस्मात्कथयिष्ये तवाग्रतः । तद्दूरतः परित्यज्य नरो न निरयी भवेत्

అందుకే నీ ముందర నిషిద్ధ ఆచారాలను నేను ప్రకటిస్తున్నాను. వాటిని పూర్తిగా దూరంగా విడిచిపెడితే మనిషి నరకగతి పొందడు.

Verse 9

पलांडुं विड्वराहं च शेलुं लशुन गृंजने । गोपीयूषं तंडुलीयं वर्ज्यं च कवकं सदा

పలాండు (ఉల్లిపాయ), మలభక్షక వరాహం, శేలు, లశునం, గృంజన; అలాగే గోపీయూషం, తండులీయము, కవకము—ఇవన్నీ ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి.

Verse 10

व्रश्चनान्वृक्षनिर्यासान्पायसापूपशष्कुलीः । अदेवपित्र्यं पललमवत्सागोपयस्त्यजेत्

వ్రశ్చనము, వృక్షనిర్యాసాలు (గమ్/రెసిన్), పాయసం, ఆపూపం, శష్కులీ—ఇవన్నీ త్యజించాలి. అలాగే దేవ-పితృలకు అర్హంకాని భోజనం, పలలము (నువ్వుల పదార్థం), వత్సం లేని ఆవు పాలు కూడా విడిచిపెట్టాలి.

Verse 11

पय ऐकशफं हेयं तथा क्रामेलकाविकम् । रात्रौ न दधि भोक्तव्यं दिवा न नवनीतकम्

ఒకే ఖురం గల జంతువుల పాలు వర్జ్యము; అలాగే ఒంటె పాలు కూడా. రాత్రి దధి తినరాదు, పగలు నవనీతం (తాజా వెన్న) తినరాదు.

Verse 12

टिट्टिभं कलविंकं च हंसं चक्रं प्लवंबकम् । त्यजेन्मांसाशिनः सर्वान्सारसं कुक्कुटं शुकम्

టిట్టిభ, కలవింక, హంస, చక్ర, ప్లవంబక—ఇవన్నీ వర్జించాలి. నిజానికి మాంసాహారి పక్షులన్నింటినీ త్యజించాలి; అలాగే సారసం, కుక్కుటం, శుకం (చిలుక) కూడా.

Verse 13

जालपादान्खंजरीटान्बुडित्वा मत्स्यभक्षकान् । मत्स्याशी सर्वमांसाशी तन्मत्स्यान्सर्वथा त्यजेत्

జాలపాద పక్షులు, ఖంజరీట పక్షులు, నీటిలో మునిగి వేటాడేవి, చేపలు తినేవి—ఇవన్నీ పూర్తిగా వర్జించాలి. చేపలు తినేవాడు సమస్త మాంసభక్షకుడవుతాడు; అందుచేత అలాంటి చేపలను అన్ని విధాలా త్యజించాలి.

Verse 14

हव्यकव्यनियुक्तौ तु भक्ष्यौ पाठीनरोहितौ । मांसाशिभिस्त्वमी भक्ष्याः शश शल्लक कच्छपाः

దేవహవ్య, పితృకవ్య అర్పణలకు విధిగా నియమించబడినప్పుడు పాఠీన, రోహిత చేపలు భక్ష్యములు. మాంసాహారులకు శశ (కుందేలు), శల్లక (ముళ్లపంది), కచ్ఛప (తాబేలు) కూడా భక్ష్యములుగా చెప్పబడినవి.

Verse 15

श्वाविद्गोधे प्रशस्ते च ज्ञाताश्च मृगपक्षिणः । आयुष्कामैः स्वर्गकामैस्त्याज्यं मांसं प्रयत्नतः

శ్వావిద (ముళ్లపంది), గోధ (గోహ/ఇగువానా) కొన్ని చోట్ల ప్రశస్తమని చెప్పబడినప్పటికీ, అలాగే అనేక మృగపక్షులు భక్ష్యమని తెలిసినప్పటికీ—ఆయుష్షు మరియు స్వర్గాన్ని కోరువారు శ్రమతో మాంసాన్ని త్యజించాలి.

Verse 16

यज्ञार्थं पशुहिंसा या सा स्वर्ग्या नेतरा क्वचित् । त्यजेत्पर्युषितं सर्वमखंडस्नेह वर्जितम्

యజ్ఞార్థంగా జరిగే పశుహింస స్వర్గప్రదమని చెప్పబడింది; ఇతర హింస ఎప్పుడూ అలా కాదు. అలాగే పాతబడిన ఆహారమును, మరియు సమ్యక్ స్నిగ్ధత (అఖండ స్నేహం) లేనిదాన్ని పూర్తిగా త్యజించాలి.

Verse 17

प्राणात्यये क्रतौ श्राद्धे भैषजे विप्रकाम्यया । अलौल्यमित्थं पललं भक्षयन्नैव दोषभाक्

ప్రాణాపాయంలో, క్రతు/యజ్ఞంలో, శ్రాద్ధంలో, ఔషధంగా, లేదా బ్రాహ్మణుని సంతృప్తి కోసం—లోభం లేకుండా—ఇలా పలల (మాంసం) భక్షించినవాడు దోషభాగి కాడు.

Verse 18

न तादृशं भवेत्पापं मृगयावृत्तिकांक्षिणः । यादृशं भवति प्रेत्य लौल्यान्मांसोपसेविनः

వేటను జీవికగా కోరువాని పాపం అంతటి కాదు; కేవలం లోభ‑ఆసక్తితో మాంసభక్షణం చేసేవానికి మరణానంతరం కలుగు పాపం మరింత ఘోరం।

Verse 19

मखार्थं ब्रह्मणा सृष्टाः पशु द्रुम मृगौषधीः । निघ्नन्नहिंसको विप्रस्तासामपि शुभा गतिः

యజ్ఞం (మఖం) నిమిత్తం బ్రహ్మదేవుడు పశువులు, వృక్షాలు, మృగాలు, ఔషధులను సృష్టించాడు. ఆ యజ్ఞార్థంలో సంహారం చేసే బ్రాహ్మణుడు అహింసకుడని చెప్పబడతాడు; వారికి కూడా శుభగతి కలుగుతుంది।

Verse 20

पितृदेवक्रतुकृते मधुपर्कार्थमेव च । तत्र हिंसाप्यहिंसा स्याद्धिंसान्यत्र सुदुस्तरा

పితృకర్మ, దేవకర్మ, యజ్ఞం మరియు మధుపర్కార్పణ కోసం అక్కడ జరిగే హింస కూడా అహింసగా భావించబడుతుంది; కానీ ఇతరత్రా హింసను సమర్థించడం అత్యంత కష్టం।

Verse 21

यो जंतूनात्मपुष्ट्यर्थं हिनस्ति ज्ञानदुर्बलः । दुराचारस्य तस्येह नामुत्रापि सुखं क्वचित्

వివేకం బలహీనమై కేవలం తన దేహపోషణార్థం జీవులను హింసించే దురాచారికి ఇహలోకంలోనూ ఎప్పుడూ సుఖం లేదు, పరలోకంలోనూ లేదు।

Verse 22

भोक्तानुमंता संस्कर्ता क्रयिविक्रयि हिंसकाः । उपहर्ता घातयिता हिंसकाश्चाष्टधा स्मृताः

హింసకులు ఎనిమిది విధాలుగా చెప్పబడ్డారు—భక్షించేవాడు, అనుమతించేవాడు, సిద్ధం చేసేవాడు, కొనేవాడు, అమ్మేవాడు, అందించేవాడు, వధ చేయింపజేసేవాడు, స్వయంగా వధించేవాడు।

Verse 23

प्रत्यब्दमश्वमेधेन शतं वर्षाणि यो यजेत् । अमांसभक्षको यश्च तयोरंत्यो विशिष्यते

ఎవడు ప్రతి సంవత్సరం అశ్వమేధయాగం చేసి వంద సంవత్సరాలు యజిస్తాడో, మరియు ఎవడు మాంసభక్షణం చేయడో—ఈ ఇద్దరిలో మాంసత్యాగియే విశిష్టుడు.

Verse 24

यथैवात्मा परस्तद्वद्द्रष्टव्यः सुखमिच्छता । सुखदुःखानि तुल्यानि यथात्मनि तथा परे

సుఖాన్ని కోరువాడు తనను తాను ఎలా భావిస్తాడో అలాగే ఇతరుణ్ణీ భావించాలి; ఎందుకంటే సుఖదుఃఖాలు సమానమే—తనలో ఉన్నది ఇతరులలోనూ ఉంది.

Verse 25

सुखं वा यदि वा चान्यद्यत्किंचित्क्रियते परे । तत्कृतं हि पुनः पश्चात्सर्वमात्मनि संभवेत्

ఇతరునికి ఏదైనా చేస్తే—సుఖమో లేక వేరేదైనా—ఆ చేసిన కర్మే తరువాత అన్ని విధాలా తనకే అనుభవంగా వస్తుంది.

Verse 26

न क्लेशेन विना द्रव्यमर्थहीने कुतः क्रियाः । क्रियाहीने कुतो धर्मो धर्महीने कुतः सुखम्

శ్రమ లేక ద్రవ్యం లేదు; సాధనాలు లేక క్రియలు ఎలా? క్రియలు లేక ధర్మం ఎక్కడ? ధర్మం లేక సుఖం ఎక్కడ?

Verse 27

सुखं हि सर्वैराकांक्ष्यं तच्च धर्मसमुद्भवम् । तस्माद्धर्मोत्र कर्तव्यश्चातुर्वर्ण्येन यत्नतः

సుఖాన్ని అందరూ కోరుతారు; అది ధర్మం నుంచే ఉద్భవిస్తుంది. కాబట్టి ఈ లోకంలో నాలుగు వర్ణాలవారు యత్నంతో ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 28

न्यायागतेन द्रव्येण कर्तव्यं पारलौकिकम् । दानं च विधिना देयं काले पात्रे च भावतः

న్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో పరలోకఫలదాయకమైన కర్మలు చేయాలి. దానమును కూడా విధి ప్రకారం, తగిన కాలంలో, యోగ్య పాత్రకు, శుద్ధభావంతో ఇవ్వాలి.

Verse 29

विधिहीनं तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं तस्य च नश्यति

విధి లేకుండా, అలాగే అపాత్రునికి దానం చేసే వాడు, కేవలం ఆ దానమే కాదు; తన మిగిలిన పుణ్యమూ ధనమూ కూడా క్షీణిస్తుంది.

Verse 30

व्यसनार्थे कुटुंबार्थे यदृणार्थे च दीयते । तदक्षयं भवेदत्र परत्र च न संशयः

విపత్తు నివారణకు, కుటుంబ పోషణకు, లేదా ఋణ విమోచనకు ఏది ఇస్తారో, అది ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ అక్షయఫలమవుతుంది—సందేహం లేదు.

Verse 31

मातापितृविहीनं यो मौंजीपाणिग्रहादिभिः । संस्कारयेन्निजैरर्थैस्तस्य श्रेयस्त्वनंतकम्

తన ధనంతో తల్లిదండ్రులులేని వానికి ఉపనయనం, వివాహం మొదలైన సంస్కారాలు చేయించే వాడికి శ్రేయస్సు అనంతమవుతుంది.

Verse 32

अग्निहोत्रैर्न तच्छ्रेयो नाग्निष्टोमादिभिर्मखैः । यच्छ्रेयः प्राप्यते मर्त्यैर्द्विजे चैके प्रतिष्ठिते

ఆ శ్రేయస్సు అగ్నిహోత్రాలతో కాదు, అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలతో కూడా కాదు; ఒక్క ద్విజుని స్థాపించి పోషించడంవల్ల మానవులకు లభించే శ్రేయస్సు మరింత గొప్పది.

Verse 33

यो ह्यनाथस्य विप्रस्य पाणिं ग्राहयते कृती । इह सौख्यमवाप्नोति सोक्षयं स्वर्गमाप्नुयात्

అనాథ బ్రాహ్మణుని పాణిగ్రహణం (వివాహం) చేయించు సమర్థుడు ఈ లోకంలో సుఖాన్ని పొందుతాడు; క్షయంలేని స్వర్గాన్ని చేరుతాడు.

Verse 34

पितृगेहे तु या कन्या रजः पश्येदसंस्कृता । भ्रूणहा तत्पिता ज्ञेयो वृषली सापि कन्यका

తండ్రి ఇంటిలోనే యథావిధి సంస్కారం (వివాహం) లేకుండా కన్యకు రజస్సు వచ్చినచో, ఆమె తండ్రి భ్రూణహంతుడిగా భావింపబడును; ఆ కన్య కూడా వృషలీగా గణింపబడును.

Verse 35

यस्तां परिणयेन्मोहात्स भवेद्वृषलीपतिः । तेन संभाषणं त्याज्यमपाङ्क्तेयेन सर्वदा

మోహవశాత్ ఆమెను వివాహం చేసుకునేవాడు వృషలీ-పతిగా అవుతాడు; అటువంటి అపాంక్తేయునితో సంభాషణ కూడా ఎల్లప్పుడూ వర్జ్యము.

Verse 36

विज्ञाय दोषमुभयोः कन्यायाश्च वरस्य च । संबंधं रचयेत्पश्चादन्यथा दोषभाक्पिता

కన్యా మరియు వరుడు—ఇద్దరిలోని దోషాలను (అర్హతలను) తెలుసుకున్న తరువాతనే తండ్రి సంబంధాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి; లేకపోతే తండ్రి కూడా దోషభాగి అవుతాడు.

Verse 37

स्त्रियः पवित्राः सततं नैता दुष्यंति केनचित् । मासिमासि रजस्तासां दुष्कृतान्यपकर्षति

స్త్రీలు సదా పవిత్రులు; ఏదిచేతనూ వారు దూషితులు కారు. నెలనెలా వారి రజస్సు దుష్కృతాలను ఆకర్షించి తొలగిస్తుంది.

Verse 38

पूर्वं स्त्रियः सुरैर्भुक्ताः सोमगंधर्व वह्निभिः । भुंजते मानुषाः पश्चान्नैतादुष्यं ति केनचित्

ముందుగా స్త్రీలు దేవతలైన సోముడు, గంధర్వులు, అగ్ని చేత ఆధ్యాత్మికంగా పూర్వమే స్వీకరింపబడ్డారు; తరువాత మనుష్యులు వివాహమార్గంగా భాగ్యాన్ని పొందుతారు. అందువల్ల ఇందులో ఎవరికీ అపవిత్రత దోషం కలగదు.

Verse 39

स्त्रीणां शौचं ददौ सोमः पावकः सर्वमेध्यताम् । कल्याणवाणीं गंधर्वास्तेन मेध्याः सदा स्त्रियः

సోముడు స్త్రీలకు శౌచశుద్ధిని ప్రసాదించాడు; పావకుడు (అగ్ని) సంపూర్ణ మేధ్యతను, యజ్ఞపవిత్రతను ఇచ్చాడు; గంధర్వులు కల్యాణవాణిని అనుగ్రహించారు. అందువల్ల స్త్రీలు సదా మేధ్యులుగా పరిగణింపబడుతారు.

Verse 40

कन्यां भुंक्ते रजःकालेऽग्निः शशी लोमदर्शने । स्तनोद्भेदेषु गंधर्वास्तत्प्रागेव प्रदीयते

రజోకాలంలో కన్యను అగ్ని ‘భాగం’ పొందుతాడని, శరీరరోమం మొదట కనిపించగానే చంద్రుడు, స్తనోద్భేద సమయంలో గంధర్వులు పొందుతారని చెప్పబడింది. అందుచేత ఆమె ముందే ‘ప్రదత్త’గా భావింపబడుతుంది.

Verse 41

दृश्यरोमात्वपत्यघ्नी कुलघ्न्युद्गतयौवना । पितृघ्न्याविष्कतरजास्ततस्ताः परिवर्जयेत्

కాబట్టి శరీరరోమం కనిపించిన, ‘అపత్యఘ్ని’, ‘కులఘ్ని’ అని చెప్పబడిన, యౌవనం ఉద్భవించిన, ‘పితృఘ్ని’ అని పేర్కొనబడిన, రజస్సు వ్యక్తమైన కన్యలను వివాహార్థం వర్జించాలి.

Verse 42

कन्यादानफलप्रेप्सुस्तस्माद्द द्यादनग्निकाम् । अन्यथा न फलं दातुः प्रतिग्राही पतेदधः

కన్యాదాన ఫలాన్ని కోరువాడు అగ్నిచేత ఇంకా ‘అధిగృహీత’ కాని కన్యను దానం చేయాలి. లేకపోతే దాతకు ఫలం ఉండదు, గ్రహీతుడు అధోగతిని పొందుతాడు.

Verse 43

कन्यामभुक्तां सोमाद्यैर्ददद्दानफलं लभेत् । देवभुक्तां ददद्दाता न स्वर्गमधिगच्छति

సోమాది దేవతలచే ఇంకా ‘భుక్త’ కాని కన్యను దానం చేస్తే దానఫలం లభిస్తుంది; దేవతలచే ‘భుక్త’ అయిన కన్యను ఇచ్చే దాతకు స్వర్గప్రాప్తి కలగదు।

Verse 44

शयनासनयानानि कुणपं स्त्रीमुखं कुशाः । यज्ञपात्राणि सर्वाणि न दुष्यंति बुधाः क्वचित्

శయనాలు, ఆసనాలు, వాహనాలు; శవం; స్త్రీ ముఖం; కుశగడ్డి; యజ్ఞపాత్రాలన్నీ—ఇవేవీ జ్ఞానుల దృష్టిలో ఎప్పుడూ (ధర్మార్థంగా) అపవిత్రమవు.

Verse 45

अजाश्वयोर्मुखं मेध्यं गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । पादतो ब्राह्मणा मेध्याः स्त्रियो मेध्यास्तु सर्वतः

మేకలు, గుర్రాల విషయంలో ముఖం మేధ్యం; ఆవుల విషయంలో వెన్ను మేధ్యం; బ్రాహ్మణుల విషయంలో పాదాలు మేధ్యం; స్త్రీలు అయితే సర్వతోముఖంగా మేధ్యులే.

Verse 46

अहोरात्रोषितो भूत्वा पंचगव्येन शुध्यति

ఒక పగలు-రాత్రి (అశౌచంలో) గడిపిన తరువాత పంచగవ్యాన్ని సేవించడంతో శుద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 47

बलात्कारोपभुक्ता वा चोरहस्तगतापि वा । न त्याज्या दयिता नारी नास्यास्त्यागो विधीयते

ప్రియమైన స్త్రీ బలాత్కారంగా అపమానింపబడినా, లేదా దొంగల చేతిలో పడినా, ఆమెను విడిచిపెట్టకూడదు; ఆమె త్యాగం విధిగా చెప్పబడలేదు.

Verse 48

आम्लेन ताम्रशुद्धिः स्याच्छुद्धिः कांस्यस्य भस्मना । संशुद्धी रजसा नार्यास्तटिन्या वेगतः शुचिः

పులుపుతో రాగి శుద్ధి అవుతుంది, బూడిదతో కంచు శుద్ధి అవుతుంది. స్త్రీ రజస్వల అయిన తర్వాత శుద్ధి అవుతుంది, నది ప్రవాహ వేగంతో పవిత్రమవుతుంది.

Verse 49

मनसापि हि या नेह चिंतयेत्पुरुषांतरम् । सोमया सह सौख्यानि भुंक्ते चात्रापि कीर्तिभाक्

మనసులో కూడా పరపురుషుని గురించి ఆలోచించని స్త్రీ, సోమ (పార్వతి)తో కలిసి సుఖాలను అనుభవిస్తుంది మరియు ఇక్కడ కూడా కీర్తిని పొందుతుంది.

Verse 50

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा । कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतिस्थः परःपरः

తండ్రి, తాత, సోదరుడు, సగోత్రీయుడు మరియు తల్లి కన్యాదానానికి అధికారులు. ముందు వారు లేనప్పుడు, తరువాత వారు (స్వస్థచిత్తంతో ఉంటే) ఆ అధికారాన్ని పొందుతారు.

Verse 51

अप्रयच्छन्समाप्नोति भूणहत्यामृतावृतौ । स्वयं त्वभावे दातॄणां कन्या कुर्यात्स्वयं वरम्

సరైన సమయంలో కన్యాదానం చేయని వాడు ప్రతి ఋతువులో భ్రూణహత్యా పాపాన్ని పొందుతాడు. దాతలు లేనప్పుడు, కన్య స్వయంగా వరుని ఎంచుకోవచ్చు.

Verse 52

हृताधिकारां मलिनां पिंडमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधःशय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम्

వ్యభిచారిణి అయిన స్త్రీని అధికారాలు లేనిదానిగా, మలినురాలిగా, కేవలం పిండమాత్రంపై జీవించేదానిగా, తిరస్కరించబడినదానిగా మరియు నేలపైన పడుకునేదానిగా ఉంచాలి.

Verse 53

व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधीयते । गर्भभर्तृवधादौ तु महत्यपि च कल्मषे

వ్యభిచారదోషానికి ఋతుకాలంలో శుద్ధి విధించబడుతుంది; కానీ గర్భం ఉన్నచో త్యాగమే నియమం. గర్భహత్య లేదా భర్తహత్య మొదలైన వాటిలో, పాపం మహత్తరమైనదైనా…

Verse 54

शूद्रस्य भार्या शूद्रैव सा च स्वा च विशः स्मृते । ते च स्वा चैव राज्ञस्तु ताश्च स्वाचाग्रजन्मनः

శూద్రునికి శూద్రస్త్రీయే తన స్వా (యోగ్య భార్య) అని స్మృతి; వైశ్యునికి వైశ్యస్త్రీయే స్వా. ఆ వర్గస్త్రీలే రాజు (క్షత్రియుడు)కూ స్వా; అలాగే అగ్రజన్ముడు (బ్రాహ్మణుడు)కూ స్వా అని స్మరించబడింది.

Verse 55

आरोप्य शूद्रां शयने विप्रो गच्छेदधोगतिम् । उत्पाद्य पुत्रं शूद्रायां ब्राह्मण्यादेव हीयते

బ్రాహ్మణుడు శూద్రస్త్రీని శయనంపై ఎక్కించుకుంటే అతడు అధోగతికి పోతాడు; శూద్రస్త్రీలో కుమారుణ్ని కనితే తన బ్రాహ్మణత్వం నుంచే పతనమవుతాడు.

Verse 56

दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु । देवाद्यास्तन्न चाश्नंति स च स्वर्गं न गच्छति

దేవ, పితృ, అతిథి అర్పణాలను ప్రధానంగా భావించని వాడి అర్పణాన్ని దేవాదులు స్వీకరించరు; అతడు స్వర్గానికి వెళ్లడు.

Verse 57

जामयो यानि गेहानि शपंत्यप्रतिपूजिताः । कृत्याभिर्निहतानीव नश्येयुस्तान्यसंशयम्

యే ఇళ్లలో జామయః (వివాహబంధుత్వంలోని స్త్రీలు) తగిన గౌరవం పొందక శపిస్తారో, ఆ ఇళ్లు కృత్యా ప్రయోగంతో హతమైనట్లే నిశ్చయంగా నశిస్తాయి.

Verse 58

तदभ्यर्च्याः सुवासिन्यो भूषणाच्छादनाशनैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च

అందుచేత సువాసినీ స్త్రీలను ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, భోజనములతో యథావిధిగా పూజించి సత్కరించాలి. భూతికాములైన పురుషులు సత్కారాలలోను ఉత్సవాలలోను ప్రత్యేకంగా నిత్యం ఇది చేయాలి.

Verse 59

यत्र नार्यः प्रमुदिता भूषणाच्छादनाशनैः । रमंते देवतास्तत्र स्युस्तत्र सफलाः क्रियाः

ఎక్కడ స్త్రీలు ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, భోజనములతో ఆనందింపబడుతారో, అక్కడ దేవతలు హర్షించి విహరిస్తారు; అక్కడ చేసిన ధార్మిక క్రియలు ఫలప్రదమవుతాయి.

Verse 60

यत्र तुष्यति भर्त्रा स्त्री स्त्रिया भर्ता च तुष्यति । तत्र वेश्मनि कल्याणं संपद्येत पदे पदे

ఏ గృహంలో భార్య భర్తతో తృప్తిగా ఉండి, భర్త కూడా భార్యతో తృప్తిగా ఉంటాడో, ఆ ఇంటిలో ప్రతి అడుగునా కల్యాణమూ మంగళమూ కలుగుతాయి.

Verse 61

अहुतं च हुतं चैव प्रहुतं प्राशितं तथा । ब्राह्मं हुतं पंचमं च पंचयज्ञा इमे शुभाः

అహుతం, హుతం, ప్రహుతం, ప్రాశితం మరియు ఐదవది బ్రాహ్మహుతం—ఇవే శుభమైన పంచయజ్ఞాలు.

Verse 62

जपोऽहुतोहुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः । प्राशितं पितृसंतृप्तिर्हुतं ब्राह्मं द्विजार्चनम्

జపమే ‘అహుత’; అగ్నిలో ఆహుతి సమర్పణ ‘హుత’ అనగా హోమం; జీవభూతాలకు అర్పించే బలి ‘ప్రహుత’; పితృదేవతల తృప్తి ‘ప్రాశితం’; ద్విజుల ఆరాధన ‘బ్రాహ్మహుత’ అని చెప్పబడింది.

Verse 63

पंचयज्ञानिमान्कुर्वन्ब्राह्मणो नावसीदति । एतेषामननुष्ठानात्पंचसूना अवाप्नुयात्

ఈ ఐదు యజ్ఞాలను ఆచరించే బ్రాహ్మణుడు క్షీణతకు లోనుకాడు. కానీ వాటిని ఆచరించకపోతే ‘పంచసూనా’ అనే ఐదు వధ-దోషాలు కలుగుతాయి.

Verse 64

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेद्बाहुजातमनामयम् । वैश्यं सुखं समागम्य शूद्रं संतोषमेव च

బ్రాహ్మణుని ‘కుశలమా?’ అని అడగాలి; బాహుజాత క్షత్రియుని ‘ఆరోగ్యమా?’ అని; వైశ్యుణ్ని కలిసినప్పుడు ‘సుఖసౌఖ్యమా?’ అని; శూద్రుణ్ని ‘సంతృప్తియేనా?’ అని అడగాలి.

Verse 65

जातमात्रः शिशुस्तावद्यावदष्टौ समाः स्मृताः । भक्ष्याभक्ष्येषु नो दु्ष्येद्यावन्नैवोपनीयते

పుట్టిన శిశువు ఎనిమిదేళ్ల వరకు ‘జాతమాత్రుడు’ అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ఉపనయనం జరగని వరకు భక్ష్య-అభక్ష్య విషయాలలో అతడు దోషిగా పరిగణింపబడడు.

Verse 66

भरणं पोष्यवर्गस्य दृष्टादृष्टफलोदयम् । प्रत्यवायो ह्यभरणे भर्तव्यस्तत्प्रयत्नतः

పోష్యవర్గాన్ని పోషించడం వల్ల దృష్టఫలమూ అదృష్టఫలమూ రెండూ కలుగుతాయి. కానీ పోషించకపోతే ప్రత్యవాయము (పాపం) కలుగుతుంది; అందుచేత యత్నపూర్వకంగా వారిని పోషించాలి.

Verse 67

मातापितागुरुपत्नीः त्वपत्यानि समाश्रिताः । अभ्यागतोतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा अमी नव

మాత, పిత, గురుపత్ని, తన సంతానం, శరణాగతులు, వచ్చిన అతిథి మరియు పవిత్ర అగ్ని—ఇవే తొమ్మిది పోష్యవర్గాలు; వీరిని పోషించాలి.

Verse 68

स जीवति पुमान्योऽत्र बहुभिश्चोपजीव्यते । जीवन्मृतोथ विज्ञेयः पुरुषः स्वोदरंभरिः

ఈ లోకంలో అనేకులకు ఆధారమై నిలిచే వాడే నిజంగా జీవించువాడు. కేవలం తన కడుపు నింపుకోవడానికే జీవించే వాడు జీవించి ఉన్నా మృతుడేనని తెలుసుకోవాలి.

Verse 69

दीनानाथविशिष्टेभ्यो दातव्यं भूतिकाम्यया । अदत्तदाना जायंते परभाग्योपजीविनः

సంపద కోరికతో ప్రత్యేకంగా దీనులు, అనాథులకు దానం చేయాలి. దానం చేయని వారు ఇతరుల భాగ్యంపై ఆధారపడి జీవించే వారిగా మారుతారు.

Verse 70

विभागशीलसंयुक्तो दयावांश्च क्षमायुतः । देवतातिथिभक्तस्तु गृहस्थो धार्मिकः स्मृतः

న్యాయంగా పంచుకునే స్వభావం కలిగి, దయగలవాడై, క్షమాశీలుడై, దేవతలకూ అతిథులకూ భక్తుడైన గృహస్థుడే ధార్మికుడని చెప్పబడును.

Verse 71

शर्वरीमध्य यामौ यौ हुतशेषं च यद्धविः । तत्र स्वपंस्तदश्नंश्च ब्राह्मणो नावसीदति

రాత్రి మధ్య రెండు యామాలలో నిద్రించి, హోమానంతరం మిగిలిన పవిత్ర హవిస్సును భుజిస్తే బ్రాహ్మణుడు అవనతికి లోనుకాడు, దురదృష్టంలో పడడు.

Verse 72

नवैतानि गृहस्थस्य कार्याण्यभ्यागते सदा । सुधा व्ययानि यत्सौम्यं वाक्यं चक्षुर्मनोमुखम्

అతిథి వచ్చినప్పుడు గృహస్థుడు ఎల్లప్పుడూ ఈ తొమ్మిది కర్తవ్యాలు చేయాలి. ఇవి ‘అమృతవ్యయాలు’—మృదువైన మాటలు, అలాగే కన్ను, మనసు, ముఖం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే ఆతిథ్య స్వాగతభావం.

Verse 73

अभ्युत्थानमिहायात सस्नेहं पूर्वभाषणम् । उपासनमनुव्रज्या गृहस्थोन्नति हेतवे

గృహస్థుని అభ్యుదయార్థం వచ్చిన అతిథిని చూసి లేచి స్వాగతించాలి, ముందుగా స్నేహపూర్వక వాక్యాలు పలకాలి, గౌరవంతో సేవ చేయాలి, వెళ్లేటప్పుడు కొంత దూరం వరకు అనుసరించి వీడ్కోలు చెప్పాలి।

Verse 74

तथेषद्व्यययुक्तानि कार्याण्येतानि वै नव । आसनं पादशौचं च यथाशक्त्याशनं क्षितिः

అలాగే కొంత వ్యయంతో కూడిన ఈ తొమ్మిది కర్తవ్యాలు—ఆసనం ఇవ్వడం, పాదప్రక్షాళనం చేయించడం, శక్తి మేరకు భోజనం పెట్టడం, మరియు నేలపై/శయ్యపై విశ్రాంతి స్థలం కల్పించడం।

Verse 75

शय्यातृणजलाभ्यंग दीपा गार्हस्थ्य सिद्धिदाः । तथा नव विकर्माणि त्याज्यानि गृहमेधिनाम्

శయ్య, తృణం (కూర్చోవడానికి/పడుకోవడానికి), నీరు, నూనెతో అభ్యంగం, మరియు దీపం—ఇవి గృహస్థాశ్రమ సిద్ధిని ప్రసాదిస్తాయి. అలాగే గృహమేధులు తొమ్మిది వికర్మలను (నిషిద్ధ కర్మలను) త్యజించాలి।

Verse 76

पैशुन्यं परदाराश्च द्रोहः क्रोधानृताप्रियम् । द्वेषो दंभश्च माया च स्वर्गमार्गार्गलानि हि

చాడీ (పైశున్యం), పరస్త్రీ/పరపురుషాసక్తి, ద్రోహం, కోపం, అసత్యం, కఠినమైన అప్రీయ వాక్యాలు, ద్వేషం, దంభం, మాయ—ఇవే స్వర్గమార్గాన్ని అడ్డుకునే తాళాలు।

Verse 77

नवावश्यककर्माणि कार्याणि प्रतिवासरम् । स्नानं संध्या जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

ప్రతిదినం తొమ్మిది అవస్యక కర్మలు చేయాలి—స్నానం, సంధ్యావందనం, జపం, హోమం, స్వాధ్యాయం, మరియు దేవతార్చన।

Verse 78

वेश्वदेवं तथातिथ्यं नवमं पितृतर्पणम् । नव गोप्यानि यान्यत्र मुने तानि निशामय

ఓ మునీ, వినుము—ఇక్కడ గోప్యంగా కాపాడవలసిన తొమ్మిది విషయాలు ఉన్నాయి: వైశ్వదేవార్పణం, అతిథి-సత్కారం, మరియు తొమ్మిదవదిగా పితృ-తర్పణం।

Verse 79

जन्मर्क्षं मैथुनं मंत्रो गृहच्छिद्रं च वंचनम् । आयुर्धनापमानं स्त्री न प्रकाश्यानि सर्वथा

జన్మనక్షత్రం, మైథునం, స్వమంత్రం, గృహంలోని బలహీనత, స్వయుక్తి/వంచన, ఆయుష్షు, ధనం, అవమానం, భార్య—ఇవన్నీ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ప్రకటించరాదు।

Verse 80

नवैतानि प्रकाश्यानि रहः पापमकुत्सितम् । प्रायोग्यमृणशुद्धिश्च सान्वयः क्रयविक्रयौ । कन्यादानं गुणोत्कर्षो नान्यत्केनापि कुत्रचित्

ఈ తొమ్మిది విషయాలు ప్రకటించరాదు: గోప్య పాపం (నిందితముకాకపోయినా), స్వప్రయోగ పద్ధతులు, ఋణశుద్ధి, వంశపారంపర్యం, కొనుగోలు-అమ్మకాలు, కన్యాదానం, మరియు గుణోన్నతి—ఎవరికి, ఎక్కడా కాదు।

Verse 81

पात्र मित्र विनीतेषु दीनानाथोपकारिषु । मातापितुगुरूष्वेतन्नवकं दत्तमक्षयम्

పాత్రులైనవారికి, మిత్రులకు, వినీతులకు, దీన-అనాథులకు ఉపకారం చేసేవారికి, అలాగే తల్లి-తండ్రి మరియు గురువులకు ఈ ‘నవకం’ దానం చేస్తే పుణ్యం అక్షయమవుతుంది।

Verse 82

निष्फलं नवसूत्सृष्टं चाटचारणतस्करे । कुवैद्ये कितवे धूर्ते शठे मल्ले च बंदिनि

చాటుకారుడు, చారణుడు/భట్టు, దొంగ, కువైద్యుడు, జూదరి, ధూర్తుడు, శఠుడు, మల్లుడు, మరియు బందీపాలుడు/కారాపాలుడికి ఇచ్చిన ‘నవకం’ దానం ఫలహీనమవుతుంది।

Verse 83

आपस्त्वपि न देयानि नववस्तूनि सर्वथा । अन्वये सति सर्वस्वं दारांश्च शरणागतान्

ఆపదలోనైనా ఈ తొమ్మిది వస్తువులను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దానం చేయరాదు. వంశం కొనసాగుతున్నప్పుడు సర్వస్వమును, భార్యను, శరణాగతులను ఇవ్వకూడదు.

Verse 84

न्यासाधीकुलवृत्तिं च निक्षेपं स्त्रीधनं सुतम् । यो ददाति स मूढात्मा प्रायश्चित्तैर्विशुध्यति

న్యాసంగా ఉంచినది, కులవృత్తి (కుటుంబ జీవిక), నిక్షేపం, స్త్రీధనం లేదా కుమారుని ఎవడు దానం చేస్తాడో, వాడు మూఢాత్ముడు; ప్రాయశ్చిత్తాలతోనే శుద్ధి పొందును.

Verse 85

एतन्नवानां नवकं ज्ञात्वा प्रियमवाप्नुयात् । अन्यच्च नवकं वच्मि सर्वेषां स्वर्गमार्गदम्

‘నవ’లకు సంబంధించిన ఈ తొమ్మిది విధాల సమూహాన్ని తెలిసికొనినవాడు ప్రియమైన (హితకరమైన) ఫలాన్ని పొందును. ఇప్పుడు నేను మరొక నవకాన్ని చెప్పుచున్నాను; అది అందరికీ స్వర్గమార్గప్రదం.

Verse 86

सत्यं शौचमहिंसा च क्षांतिर्दानं दया दमः । अस्तेयमिंद्रियाकोचः सर्वेषां धर्मसाधनम्

సత్యం, శౌచం, అహింస, క్షమ, దానం, దయ, దమం (సంయమం), అస్తేయం మరియు ఇంద్రియనిగ్రహం—ఇవి అందరికీ ధర్మసాధనములు.

Verse 87

अभ्यस्य नवतिं चैतां स्वर्गमार्गप्रदीपिकाम् । सतामभिमतां पुण्यां गृहस्थो नावसीदति

స్వర్గమార్గాన్ని ప్రకాశింపజేసే, పుణ్యమయమైన మరియు సత్పురుషులకు ప్రీతికరమైన ఈ తొమ్మిది సమూహాన్ని అభ్యసిస్తే గృహస్థుడు క్షీణతకు లోనుకాడు.

Verse 88

जिह्वा भार्या सुतो भ्राता मित्र दास समाश्रिताः । यस्यैते विनयाढ्याश्च तस्य सर्वत्र गौरवम्

యస్య వాక్కు, భార్య, కుమారుడు, సోదరుడు, మిత్రులు, దాసులు, ఆశ్రితులు—అందరూ వినయశీలులు, నియమనిష్ఠులు అయితే, అటువంటి వాడు సర్వత్ర గౌరవింపబడతాడు।

Verse 89

पानं दुर्जन संसर्गः पत्या च विरहोटनम् । स्वप्नोन्यगृहवासश्च नारीणां दूषणानि षट्

మద్యపానం, దుర్జనసంగం, భర్తతో వియోగం, మరియు పరగృహంలో నిద్రించడం—ఇవి (ఇత్యాది) స్త్రీల ఆరు దూషణాలుగా చెప్పబడినవి।

Verse 90

समर्घं धान्यमुद्धत्य महर्घं यः प्रयच्छति । स हि वार्धुषिको नाम तस्यान्नं नैव भक्षयेत्

న్యాయధరలో ధాన్యాన్ని దాచిపెట్టి, తరువాత అధికధరకు అమ్మేవాడు ‘వార్ధుషిక’ అని పిలువబడతాడు; అతని అన్నం భుజించకూడదు।

Verse 91

अग्रे माहिषिकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अंते वार्धुषिकं चैव निराशाः पितरो गताः

ఆదిలో మాహిషికుణ్ని, మధ్యలో వృషలీపతిని, చివరలో వార్ధుషికుణ్ని చూసి పితృదేవతలు నిరాశతో వెళ్లిపోతారు।

Verse 92

महिषीत्युच्यते नारी या च स्याद्व्यभिचारिणी । तां दुष्टां कामयेद्यस्तु स वै माहिषिकः स्मृतः

వ్యభిచారిణి అయిన స్త్రీని ఇక్కడ ‘మహిషీ’ అని అంటారు; ఆ దుష్ట స్త్రీని కోరేవాడు ‘మాహిషిక’ అని స్మరించబడతాడు।

Verse 93

स्व वृषं या परित्यज्य परवृषे वृषायते । वृषली सा हि विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

తన భర్తను విడిచి పరపురుషునితో సంగమించు స్త్రీయే ‘వృషలీ’ అని తెలిసికొనవలెను; జన్మమాత్రముచేత శూద్రస్త్రీ వృషలీ కాదని శాస్త్రార్థము।

Verse 94

यावदुष्णं भवत्यन्नं यावन्मौनेन भुज्यते । तावदश्नंति पितरो यावन्नोक्ता हविर्गुणाः

అన్నము వేడిగా ఉన్నంతవరకూ, మౌనముగా భుజించబడినంతవరకూ పితృదేవతలు దానిని భుజింతురు—హవిస్సు గుణములు పలుకబడే వరకు।

Verse 95

विद्याविनयसंपन्ने श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडंत्यौषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

విద్యా వినయ సంపన్నుడైన శ్రోత్రియుడు గృహమునకు వచ్చినప్పుడు, సమస్త ఔషధులు ఆనందముగా క్రీడించుచు—‘ఇప్పుడు మేము పరమగతిని పొందుదుము’ అని భావింతురు।

Verse 96

भ्रष्टशौचवताचारे विप्रे वेदविवर्जिते । रोदित्यन्नं दीयमानं किं मया दुष्कृतं कृतम्

శౌచము, వ్రతము, సదాచారము నుండి భ్రష్టుడై వేదాధ్యయనము లేని బ్రాహ్మణునికి అన్నము దీయబడితే, ఆ అన్నమే విలపించునట్లు—‘నేను ఏ పాపకర్మ చేసితిని?’ అని।

Verse 97

यस्य कोष्ठगतं चान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति । स तारयति दातारं दशपूर्वान्दशापरान्

యస్య ఉదరమున ప్రవేశించిన అన్నము వేదాభ్యాసముచేత ‘జీర్ణమగును’, అటువంటి వాడు దాతను తరింపజేయును—పూర్వపు పది తరములు, తరువాతి పది తరములు।

Verse 98

न स्त्रीणां वपनं कार्यं न च गाः समनुव्रजेत् । न च रात्रौ वसेद्गोष्ठे न कुर्याद्वैदिकीं श्रुतिम्

స్త్రీలకు వపనం (ముండనం) చేయరాదు; గోవుల వెంటే వెళ్ళరాదు. రాత్రి గోశాలలో నివసించరాదు; అక్కడ వైదిక శ్రుతి పఠనం చేయరాదు॥

Verse 99

सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् । एवमेव तु नारीणां शिरसो मुंडनं भवेत्

అన్ని జుట్టును సమీకరించి రెండు వేళ్ల పరిమాణం మాత్రమే కత్తిరించాలి. ఈ విధంగానే స్త్రీల శిరోముండనం (కేశచ్ఛేదం) చేయాలి॥

Verse 100

राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः । अकारयित्वा वपनं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

రాజైనా, రాజపుత్రుడైనా, బహుశ్రుత బ్రాహ్మణుడైనా—అనుచితంగా వపనం చేయించితే, ప్రాయశ్చిత్తాన్ని విధించాలి॥

Verse 110

माक्षिकं फाणितं शाकं गोरसं लवणं घृतम् । हस्तदत्तानि भुक्तानि दिनमेकमभोजनम्

తేనె, ఫాణితం, కూరలు, గోరసం, ఉప్పు, నెయ్యి—ఇవి చేతితో ఇచ్చినవిగా (అనుచిత సందర్భంలో) భుజిస్తే, ఒక రోజు ఉపవాసం చేయాలి॥

Verse 120

मा देहीति च यो ब्रूयाद्गवाग्निब्राह्मणेषु च । तिर्यग्योनिशतं गत्वा चांडालेष्वभिजायते

గోవులు, అగ్ని, బ్రాహ్మణుల విషయంలో ‘ఇవ్వకండి’ అని చెప్పేవాడు, తిర్యగ్యోనుల్లో వంద జన్మలు పొందిన తరువాత చాండాలులలో జన్మిస్తాడు॥

Verse 130

चैत्यवृक्षं चितिं यूपं शिवनिर्माल्यभोजिनम् । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा सचैलो जलमाविशेत्

చైత్యవృక్షం, చితి, యూపం, శివనిర్మాల్యభోజి లేదా వేదవిక్రేతను స్పర్శించినవాడు, వస్త్రాలతోనే శుద్ధికై జలంలో ప్రవేశించాలి।

Verse 140

फाणितं गोरसं तोयं लवणं मधुकांजिकम् । हस्तेन ब्राह्मणो दत्त्वा कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत्

బ్రాహ్మణుడు తన చేతితో ఫాణితం, గోరసం, నీరు, ఉప్పు లేదా మధుర-కాంజికం (కంజి) ఇచ్చినచో, కృచ్ఛ్ర ప్రాయశ్చిత్తం మరియు చాంద్రాయణ వ్రతం ఆచరించాలి।

Verse 150

व्यवहारानुरूपेण न्यायेन तु यदर्जनम् । क्षत्रियस्य पयस्तेन प्रजापालनतो भवेत्

సరైన వ్యవహారానికి అనుగుణంగా న్యాయమార్గంలో క్షత్రియుడు ఏది సంపాదిస్తాడో, అదే అతని ‘పయస్సు’ వంటి ధర్మ్య జీవనం; అది ప్రజాపాలన నుంచే జనిస్తుంది।

Verse 160

न शब्दशास्त्राभिरतस्य मोक्षो न चैव रम्या वसथप्रियस्य । न भोजनाच्छादन तत्परस्य न लोकवित्त ग्रहणे रतस्य

కేవలం శబ్దశాస్త్రాలలో మునిగినవానికి మోక్షం లేదు; రమ్య నివాసాలకు ఆసక్తుడికీ లేదు; భోజన-వస్త్రాలలో తత్పరుడికీ లేదు; లోకధన సంగ్రహంలో రతుడికీ లేదు।

Verse 167

स सर्वतीर्थसुस्नातः स सर्वक्रतुदीक्षितः । स दत्तसर्वदानस्तु काशी येन निषेविता

యెవడు కాశీని సమ్యగ్గా సేవించాడో, అతడే సర్వతీర్థాలలో సుస్నానం చేసినవాడు, సర్వక్రతువులలో దీక్షితుడైనవాడు, సర్వదానాలు ఇచ్చినవాడని చెప్పబడును।