Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं श्रावं श्रावं श्रुती मम । अतीव सुश्रुते जाते तथापि न धिनोम्यहम्

Transliteration

agastya uvāca | avimukteśa māhātmyaṃ śrāvaṃ śrāvaṃ śrutī mama | atīva suśrute jāte tathāpi na dhinomyaham

Translation

అగస్త్యుడు పలికెను—అవిముక్తేశ మహాత్మ్యాన్ని నేను మళ్లీ మళ్లీ విన్నాను; నా శ్రవణం అత్యంత సుపరిచితమైంది, అయినా నేను తృప్తి చెందను।

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अविमुक्तेश: O Avimukteśa
• अविमुक्तेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• माहात्म्यम्: glory, greatness
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• श्रावम्: hearing/recital (as per reading)
• श्रावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राव (प्रातिपदिक; पाठभेद/रूपम्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; पाठे 'श्रावं' सम्भवतः 'श्रुत्वा/श्रावितम्/श्रावणम्' इत्यर्थे (textual form)

• श्रावम्: hearing (repeated)
• श्रावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राव (प्रातिपदिक; पुनरुक्ति)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; पुनरुक्त्या आवृत्तिः (again and again)

• श्रुती: (my) two ears
• श्रुती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; कर्तृपदवत् (my two ears)

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्धवाचकः (of me/my)

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Desha/Kaala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय; तीव्रार्थक-क्रियाविशेषणम् (very, exceedingly)

• सुश्रुते: when (it is) well heard
• सुश्रुते: Adhikarana (Locus/Condition/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सुश्रुत (प्रातिपदिक; PPP from श्रु with सु-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; लोकेटिव-प्रयोगः (when well-heard/after being well heard)

• जाते: when it has happened/occurred
• जाते: Adhikarana (Absolute locative/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: जात (जन् धातु, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; सति-सप्तमी (jāte = when it has occurred)

• तथापि: nevertheless
• तथापि: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययसमूहः; विरोधार्थकः (nevertheless)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः (negation)

• धिनोमि: I am not satisfied (as per sense)
• धिनोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धि (धातु; पाठभेद/अस्पष्ट)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; पाठे 'धिनोमि' सम्भवतः 'तृप्ये/तुष्यामि' इत्यर्थे (uncertain verb form)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1), एकवचन; अहम्-शब्दः

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukteśvara (topic requested)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Sage Agastya, composed and radiant with tapas, speaks with folded hands; his expression shows eager reverence—trained hearing yet undiminished thirst—before Skanda who listens and prepares to continue.

Characters & Entities

• Agastya
• Avimukteśa
• Skanda (implied interlocutor)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True devotion seeks repeated contemplation; sacred praise (māhātmya) deepens rather than exhausts spiritual longing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukteśa of Kāśī, whose māhātmya Agastya wishes to hear further.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa—devout listening to the Māhātmya—is implicitly upheld as a meritorious practice.