Adhyaya 25

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि कथां कलशजन्मनः । यामाकर्ण्य नरो भूयाद्विरजा ज्ञानभाजनम्

వ్యాసుడు పలికెను—హే సూతా, వినుము; కలశజన్ముడు (అగస్త్యుడు) యొక్క కథను నేను చెప్పుదును. దానిని విన్నవాడు నిర్మలుడై జ్ఞానపాత్రుడగును.

Verse 2

गिरिं प्रदक्षिणीकृत्य श्रीसंज्ञं कलशोद्भवः । सपत्नीको ददर्शाथ रम्यं स्कंदवनं महत्

‘శ్రీ’ అనే పర్వతాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి కలశోద్భవుడు అగస్త్యుడు భార్యతో కూడి ఆ रम్యమైన మహత్తర స్కందవనాన్ని దర్శించెను।

Verse 3

सर्वर्तं कुसुमाढ्यं च रसवत्फलपादपम् । सुसेव्य कंदमूलाढ्यं सुवल्कलमहीरुहम्

ఆ వనం అన్ని ఋతువులలో పుష్పసమృద్ధిగా, రసభరిత ఫలములు కల వృక్షములతో నిండినది; సులభంగా సేవించదగినది, కందమూలములు విరివిగా, సువల్కలధారి మహావృక్షములతో అలంకృతమైనది।

Verse 4

निवीतश्वापदगणं ससरित्पल्वलावृतम् । स्वच्छ गंभीरकासारं सारं सर्वभुवः परम्

ఆ వనం క్రూర మృగగణముల లేనిది, నదులు మరియు కమలపల్వలములతో ఆవరించబడినది; స్వచ్ఛమైన గంభీర సరస్సులతో యుక్తమై, భూమండలమంతటిలో పరమ శ్రేష్ఠ ఆశ్రయస్థానమైంది।

Verse 5

नानापतत्रिसंघुष्टं नानामुनिजनोषितम् । तपःसंकेतनिलयमिवैकं संपदां पदम्

ఆ స్థలం నానావిధ పక్షుల కూయలతో మార్మోగుతూ, వివిధ మునిగణుల నివాసంగా వెలసింది. అది తపస్సుకు నియమితమైన ఏకైక ధామంలా, సమస్త సంపదలకు ఒకే పీఠంలా అనిపించింది.

Verse 6

लोहितो नाम तत्रास्ति गिरिः स्वर्णगिरिप्रभः । सुकंदरप्रस्रवणः स्वसानु शिखरप्रभः

అక్కడ ‘లోహిత’ అనే పర్వతం ఉండెను; అది స్వర్ణశిఖరంలా ప్రకాశించెను. అందులో సుందర గుహలు, ప్రవహించే జలధారలు ఉండి, తన సానువులు శిఖరాల కాంతితో మెరిసింది.

Verse 7

कैलासस्यैकशकलं कर्मभूमाविहागतम् । तपस्तप्तुमिव प्रोच्चैर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

అది যেন కైలాస పర్వతంలోని ఒక భాగమే ఈ కర్మభూమికి దిగివచ్చినట్లు. ఎంతో ఎత్తుగా నిలిచి, నానావిధ ఆశ్చర్యాలతో అలంకృతమై, తపస్సు చేయుటకే ఉద్దేశించినట్లుగా కనిపించింది.

Verse 8

तत्राद्राक्षीन्मुनिश्रेष्ठोऽगस्त्यः साक्षात्षडाननम् । प्रणम्य दंडवद्भूमौ सपत्नीको महातपाः

అక్కడ మునిశ్రేష్ఠుడు అగస్త్యుడు సాక్షాత్ షడాననుడు (స్కందుడు) ను దర్శించాడు. ఆ మహాతపస్వి తన భార్యతో కలిసి భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి పడ్డాడు.

Verse 9

तुष्टाव गिरिजासूनुं सूक्तैः श्रुतिसमुद्भवैः । तथा स्वकृतया स्तुत्या प्रबद्ध करसंपुटः

చేతులు జోడించి అతడు గిరిజాసుతుడు (స్కందుడు) ను శ్రుతి నుండి పుట్టిన సూక్తులతో స్తుతించాడు; అలాగే తనే రచించిన స్తోత్రంతో కూడ ప్రశంసించాడు.

Verse 10

अगस्तिरुवाच । नमोस्तु वृंदारकवृंदवंद्य पादारविंदाय सुधाकराय । षडाननायामितविक्रमाय गौरीहृदानंदसमुद्भवाय

అగస్త్యుడు పలికెను—దేవగణములు వందించే పద్మపాదములవాడా, చంద్రసమ శీతల కృపామయ ప్రభువా, అపార విక్రమశాలి షడాననుడా, గౌరీహృదయానందసంభవుడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 11

नमोस्तु तुभ्यं प्रणतार्तिहंत्रे कर्त्रे समस्तस्य मनोरथानाम् । दात्रे रथानां परतारकस्य हंत्रे प्रचंडासुर तारकस्य

నీకు నమస్కారం—శరణాగతుల ఆర్తిని హరించువాడా, సమస్త మనోరథములను నెరవేర్చువాడా, పరమ తారకునికి దివ్య రథాన్ని దానమిచ్చువాడా, ప్రచండాసుర తారకుని సంహరించువాడా।

Verse 12

अमूर्तमूर्ताय सहस्रमूर्तये गुणाय गुण्याय परात्पराय । अपारपाराय परापराय नमोस्तु तुभ्यं शिखिवाहनाय

నీకు నమస్కారం—నిరాకారుడవు, సాకారుడవు; సహస్ర రూపములుగా విరాజిల్లువాడవు; గుణస్వరూపుడవు, గుణ్యలక్ష్యమువు; పరాత్పరుడవు; అపారమైన పారం కలవాడవు; పరాపరాతీతుడవు—హే శిఖివాహన, ప్రణామం।

Verse 13

नमोस्तु ते ब्रह्मविदांवराय दिगंबरायांबर संस्थिताय । हिरण्यवर्णाय हिरण्यबाहवे नमो हिरण्याय हिरण्यरेतसे

నీకు నమస్కారం—బ్రహ్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడా, దిగంబర తపస్వీ, ఆకాశంలో స్థితుడా; స్వర్ణవర్ణుడా, స్వర్ణబాహువా—స్వర్ణస్వరూపుడా, స్వర్ణతేజస్సు సృజనశక్తి కలవాడా, ప్రణామం।

Verse 14

तपःस्वरूपाय तपोधनाय तपःफलानां प्रतिपादकाय । सदा कुमाराय हिमारमारिणे तणीकृतैश्वर्य विरागिणे नमः

నమస్కారం—తపస్సే స్వరూపమైనవాడా, తపోధనుడా, తపఫలములను ప్రసాదించువాడా; సదా కుమారుడా; హిమారశత్రువా; ఐశ్వర్యాన్ని తృణప్రాయంగా భావించే వైరాగ్యశీలుడా।

Verse 15

नमोस्तु तुभ्यं शरजन्मने विभो प्रभातसूर्यारुणदंतपंक्तये । बालाय चाबालपराक्रमाय षाण्मातुरायालमनातुराय

హే విభో, శరజన్ముడైన ప్రభూ! నీకు నమస్కారం; నీ దంతపంక్తి ప్రభాత అరుణసూర్యునివలె ప్రకాశిస్తుంది. బాలుడైయుండి బాల్యాన్ని మించిన పరాక్రమమున్న నీకు ప్రణామం; షాణ్మాతుర—ఆరు మాతల కుమారుడా, సర్వసమర్థుడా, ఎప్పుడూ వ్యాకులంకాని నీకు వందనం।

Verse 16

मीढुष्टमायोत्तरमीढुषे नमो नमो गणानां पतये गणाय । नमोस्तु ते जन्मजरातिगाय नमो विशाखाय सुशक्तिपाणये

అత్యంత దాతకూ, దానిలోనూ ఉత్తమ దాతకూ నమస్కారం. గణాధిపతీ, స్వయంగా గణస్వరూపుడా—మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం. జన్మజరలను అతిక్రమించిన నీకు నమస్కారం; విశాఖా, మహాశక్తి (వేల) చేతబూనిన నీకు వందనం।

Verse 17

सर्वस्य नाथस्य कुमारकाय क्रौंचारये तारकमारकाय । स्वाहेय गांगेय च कार्तिकेय शैवेय तुभ्यं सततं नमोऽस्तु

సర్వనాథుడైన కుమారునికి, క్రౌంచశత్రువుకు, తారకసంహారకునికి నిత్య నమస్కారం. స్వాహాపుత్రా, గంగాపుత్రా, కార్తికేయా, శైవసంతానా—నీకు సదా ప్రణామం.

Verse 18

इत्थं परिष्टुत्य स कार्तिकेयं नमो नमस्त्वित्यभिभाषमाणः । द्विस्त्रिःपरिक्रम्य पुरो विवेश स्थितो मुनीशोपविशेति चोक्तः

ఇలా కార్తికేయుని స్తుతించి, “నమో నమస్తే” అని పలుకుతూ, అతడు రెండు మూడు సార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, తరువాత ఆయన సమక్షంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ నిలిచిన అతనితో—“ఓ మునీశ్వరా, ఆసీనుడవు” అని చెప్పబడింది।

Verse 19

कार्तिकेय उवाच । क्षेमोस्ति कुंभज मुने त्रिदशैकसहायकृत् । जाने त्वामिह संप्राप्तं तथा विंध्याचलोन्नतिम्

కార్తికేయుడు పలికెను—హే కుంభజ మునీ, నీకు క్షేమం కలుగుగాక. దేవతలకు సహాయం చేసినవాడా! నీవు ఇక్కడికి వచ్చినదీ నాకు తెలుసు; అలాగే వింధ్యాచలము ఎదిగిన విషయమూ నాకు తెలిసినదే।

Verse 20

अविमुक्ते महाक्षेत्रे क्षेमं त्र्यक्षेण रक्षिते । यत्र क्षीणायुषां साक्षाद्विरूपाक्षोऽस्ति मोक्षदः

అవిముక్త మహాక్షేత్రంలో, త్రినేత్రుడైన ప్రభువు రక్షణవల్ల క్షేమం నిలిచిన చోట, క్షీణాయుష్కులకై సాక్షాత్తు విరూపాక్షుడు (శివుడు) మోక్షదాతగా ఉన్నాడు।

Verse 21

भूर्भुवः स्वस्तले वापि न पातालतले मलम् । नोर्ध्वलोके मया दृष्टं तादृक्क्षेत्रं क्वचिन्मुने

భూః, భువః, స్వః లోకాలలోనూ కాదు, పాతాళంలోనూ కాదు, పైలోకాలలోనూ కాదు—ఓ మునీ, అలాంటి క్షేత్రాన్ని నేను ఎక్కడా చూడలేదు।

Verse 22

अहमेकचरोप्यत्र तत्क्षेत्रप्राप्तये मुने । तप्ये तपांसिनाद्यापि फलेयुर्मे मनोरथाः

ఓ మునీ, నేను ఒంటరిగా సంచరించినా ఆ క్షేత్రప్రాప్తికై నేడు కూడా తపస్సు చేస్తున్నాను; నా మనోరథాలు ఫలించుగాక।

Verse 23

न तत्पुण्यैर्न तद्दानैर्न तपोभिर्न तज्जपैः । न लभ्यं विविधैर्यज्ञैर्लभ्यमैशादनुग्रहात्

ఆ (కాశీప్రాప్తి) పుణ్యాలతో మాత్రమే కాదు, దానాలతో కాదు, తపస్సులతో కాదు, జపంతో కాదు, అనేక యజ్ఞాలతో కూడా కాదు; అది ఈశుడు (శివుడు) అనుగ్రహంతోనే లభిస్తుంది।

Verse 24

ईश्वरानुग्रहादेव काशीवासः सुदुर्लभः । सुलभः स्यान्मुने नूनं न वै सुकृतकोटिभिः

ఈశ్వరుని అనుగ్రహంతోనే కాశీవాసం అత్యంత దుర్లభం; ఓ మునీ, కోట్ల సుకృతాలతో కూడా అది నిశ్చయంగా సులభం కాదు।

Verse 25

अन्यैव काचित्सा सृष्टिर्विधातुर्याऽतिरेकिणी । न तत्क्षेत्रगुणान्वक्तुमीश्वरोऽपीश्वरो यतः

ఆ (కాశీ) విధాత సృష్టికన్నా మించిన, భిన్నమైన సృష్టి. ఆ క్షేత్రగుణాలను పూర్తిగా వర్ణించటం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు; ఎందుకంటే దేవదేవుడు మహాదేవుడే దానికి అధిష్ఠాతా, మూలశక్తి.

Verse 26

अहो मतेः सुदौर्बल्यमहोभाग्यस्य दौर्विधम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं यत्काशीह न सेव्यते

అయ్యో! మనస్సు ఎంత దుర్బలము; అయ్యో! భాగ్యం ఎంత విపరీతము. అయ్యో! మోహం ఎంత మహత్తరమో—ఈ లోకంలో కాశీని సేవించి ఉపాసించరు.

Verse 27

शरीरं जीर्यते नित्यं संजीर्यंतींद्रियाण्यपि । आयुर्मृगो मृगयुना कृतलक्ष्यो हि मृत्युना

శరీరం నిత్యం క్షీణిస్తుంది; ఇంద్రియాలూ క్రమంగా జీర్ణమవుతాయి. ఆయువు ఒక జింక; మరణమనే వేటగాడు దానిని లక్ష్యంగా చేసుకున్నాడు.

Verse 28

सापदं संपदं ज्ञात्वा सापायं कायमुच्चकैः । चपला चपलं चायुर्मत्वा काशीं समाश्रयेत्

సంపద ప్రమాదసహితమని, ఈ కాయం అనేక అపాయాలతో నిండినదని తెలుసుకొని; లక్ష్మీ చంచలమని, ఆయువూ చంచలమని భావించి—కాశీని ఆశ్రయించాలి.

Verse 29

यावन्नैत्यायुषश्चांतस्तावत्काशी न मुच्यते । कालः कलालवस्यापि संख्यातुं नैव विस्मरेत्

నియత ఆయువు అంతం రానంతవరకు కాశీని విడువకూడదు. కాలం కళా-లవ వంటి సూక్ష్మ భాగాల లెక్కనూ ఎప్పుడూ మరచిపోదు.

Verse 30

जरानिकटनिक्षिप्ता बाधंते व्याधयो भृशम् । तथापि देहो नानेहो नाहो काशीं समीहते

వృద్ధాప్యం సమీపించి ఘోర వ్యాధులు దేహాన్ని బలంగా బాధించినా, కాశీని కోరుతూ ఉన్నంతవరకు ఈ దేహం నిరాశపడదు, విలపించదు।

Verse 31

तीर्थस्नानेन जप्येन परोपकरणोक्तिभिः । विनार्थं लभ्यते धर्मो धर्मादर्थः स्वयं भवेत्

తీర్థస్నానం, జపం, మరియు పరులకు ఉపకారం చేసే వచనాల ద్వారా లోకవ్యయం లేకుండానే ధర్మం లభిస్తుంది; ధర్మం నుంచే అర్థసంపద స్వయంగా కలుగుతుంది।

Verse 32

विनैवार्थार्जनोपायं धर्मादर्थो भवेद्ध्रुवम् । अतोऽर्थचिंतामुत्सृज्य धर्ममेकं समाश्रयेत्

ధనార్జనానికి సాధారణ మార్గాలు లేకపోయినా, ధర్మం నుంచే అర్థం నిశ్చయంగా కలుగుతుంది. కాబట్టి లాభచింతను విడిచి ధర్మాన్నే ఆశ్రయించాలి।

Verse 33

धर्मादर्थोऽर्थतः कामः कामात्सर्वसुखोदयः । स्वर्गोपि सुलभो धर्मात्काश्ये का दुर्लभा परम्

ధర్మం నుంచే అర్థం కలుగుతుంది; అర్థం వల్ల ధర్మసమ్మతమైన కోరికలు సిద్ధిస్తాయి; కోరికసిద్ధి వల్ల సమస్త సుఖాల వికాసం జరుగుతుంది. ధర్మం ద్వారా స్వర్గమూ సులభం—అయితే కాశీలో ఏమి దుర్లభం?

Verse 34

उपायत्रयमेवात्र स्थाणुर्निर्वाणकारणम् । शर्वाण्यग्रेव भाणाद्धा परिनिर्णीय सर्वतः

ఇక్కడ స్థాణు (శివుడు) మోక్షకారణంగా మూడు ఉపాయాలనే ప్రకటించాడు; శర్వాణీ కూడా అన్ని విధాలా నిర్ణయించి, తన వాక్యంతో స్పష్టంగా వెల్లడించింది।

Verse 35

पूर्वं पाशुपतो योगस्ततस्तीर्थं सितासितम् । ततोप्येकमनायासमविमुक्तं विमुक्तिदम्

మొదట పాశుపత యోగము; తరువాత ‘సితాసిత’ అనే తీర్థము. అయితే వీటన్నిటికన్నా మించిన సులభ మార్గము—అవిముక్తము, మోక్షదాయకము.

Verse 36

श्रीशैल हिमशैलाद्या नानान्यायतनानि च । त्रिदंडधारणंचापि संन्यासः सर्वकर्मणाम्

శ్రీశైలం, హిమశైలం మొదలైన అనేక పుణ్యక్షేత్రాలు; అలాగే త్రిదండధారణ, సమస్త కర్మల సన్న్యాసము—ఇవీ (మార్గాలుగా) చెప్పబడతాయి.

Verse 37

तपांसि नानारूपाणि व्रतानि नियमा यमाः । सिंधूनामपि संभेदा अरण्यानि बहून्यपि

వివిధ రూపాల తపస్సులు, వ్రతాలు, నియమాలు, యమాలు; నదులకూ అనేక విభాగాలు; ఇంకా అనేక అరణ్యాలు—ఇవన్నీ కూడా (సాధనాలుగా) చెప్పబడినవి.

Verse 38

मानसान्यपि भौमानि धारातीर्थादिकानि च । ऊषराश्चापि पीठानि ह्यच्छिन्नाम्नायपाठनम्

మానస (అంతః) తీర్థాలు, భౌమ (భూలోక) తీర్థాలు—ధారాతీర్థం మొదలైనవి; కఠిన సాధనాపీఠాలు కూడా; అలాగే అచ్ఛిన్న ఆమ్నాయ పరంపర పఠనం—ఇవీ (సాధనాలు).

Verse 39

जपश्चापि मनूनां च तथाऽग्निहवनानि च । दानानि नानाक्रतवो देवतोपासनानि च

మంత్రజపము, అగ్నిలో హవనములు, దానములు, నానావిధ యజ్ఞములు, దేవతోపాసనము—ఇవన్నీ కూడా (ధర్మసాధనములుగా) ప్రశంసింపబడినవి.

Verse 40

त्रिरात्रं पंचरात्राणि सांख्ययोगादयस्तथा । विष्णोराराधनं श्रेष्ठं मुक्तयेऽभिहितं किल

త్రిరాత్ర, పంచరాత్ర వ్రతాలు మరియు సాంఖ్య‑యోగాది సాధనలు చెప్పబడ్డాయి; అయినా మోక్షార్థం విష్ణువారాధనమే శ్రేష్ఠ సాధనమని ప్రకటించబడింది।

Verse 41

पुर्यश्चापि समाख्यातानृतजंतु विमुक्तिदा । कैवल्यसाधनानीह भवंत्येव विनिश्चितम्

విముక్తిని ప్రసాదించే పుణ్యపురులు అని ప్రకటించబడిన నగరాలు, ఇక్కడ కైవల్యసాధనాలే అవుతాయి—ఇది నిశ్చయంగా స్థాపితం।

Verse 42

एतानि यानि प्रोक्तानि काशीप्राप्तिकराणि च । प्राप्य काशीं भवेन्मुक्तो जंतुर्नान्यत्रकुत्रचित्

కాశీప్రాప్తికి కారణమని చెప్పబడిన ఈ సాధనాలన్నిటి ద్వారా కాశీని చేరితే జీవుడు ముక్తుడవుతాడు; మరెక్కడా, ఏ స్థలంలోనూ, అలా కాదు।

Verse 43

अतएव हि तत्क्षेत्रं पवित्रमतिचित्रकृत् । विश्वेशितुः प्रियनित्यं विष्वग्ब्रह्माण्डमंडले

అందుకే ఆ క్షేత్రం పరమ పవిత్రమూ అత్యద్భుతమూ; సమస్త బ్రహ్మాండమండలమంతటా అది విశ్వేశ్వరునికి నిత్య ప్రియమైనది।

Verse 44

इदमेव हि तत्क्षेत्रं कुशलप्रश्नकारणम् । एह्येहि देहि मे स्पर्शं निजगात्रस्य सुव्रत

ఇదే ఆ క్షేత్రం, శుభకుశల ప్రశ్నకు కారణమయ్యేది. రా, రా—ఓ సువ్రతా! నీ స్వదేహస్పర్శాన్ని నాకు ప్రసాదించు।

Verse 46

त्रिरात्रमपिये काश्यां वसंति नियतेंद्रियाः । तेषां पुनंति नियतं स्पृष्टाश्चरणरेणवः

కాశీలో కేవలం మూడు రాత్రులైనా ఇంద్రియనిగ్రహంతో నివసించే వారి పాదధూళి స్పర్శమే నిత్యం ఇతరులను పవిత్రం చేస్తుంది।

Verse 47

त्वं तु तत्र कृतावासः कृतपुण्यमहोच्चयः । उत्तरप्रवहा स्नान जातपिंगलमूर्धजः

కానీ నీవు అక్కడ నివసించి మహాపుణ్యాన్ని సమకూర్చుకున్నావు; ఉత్తరప్రవాహాలో స్నానం చేయడంతో నీ కేశాలు పింగళవర్ణంగా మారాయి।

Verse 48

तव तत्र तु यत्कुंडमगस्तीश्वरसन्निधौ । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च कृतसर्वोदकक्रियः

మరియు అక్కడ అగస్తీశ్వర సన్నిధిలో ఉన్న నీ కుండంలో స్నానం చేసి, ఆ నీటిని పానంచేస్తే, సమస్త ఉదకక్రియలు పూర్తిచేసినవాడిగా భావించబడతాడు।

Verse 49

पितॄन्पिंडैः समभ्यर्च्य श्रद्धाश्राद्धविधानतः । कृत्यकृत्यो भवेज्जंतुर्वाराणस्याः फलं लभेत्

శ్రద్ధతో శ్రాద్ధవిధాన ప్రకారం పిండాలతో పితృదేవతలను సమ్యక్‌గా ఆరాధిస్తే, మనిషి కృత్యకృత్యుడై వారాణసీ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 50

इत्युक्त्वा सर्वगात्राणि स्पष्ट्वा कुंभोद्भवस्य च । स्कंदोऽमृतसरोवारि विगाह्य सुखमाप्तवान्

ఇట్లు చెప్పి కుంభోద్భవుడు (అగస్త్యుడు) యొక్క సమస్త అవయవాలను స్పృశించి, స్కందుడు అమృతసరోవర జలంలో మునిగి సుఖానందాన్ని పొందాడు।

Verse 51

जय विश्वेश नेत्राणि विनिमील्य वदन्नपि । ततः किंचित्क्षणं दध्यौ गुहः स्थाणुसुनिश्चलः

“జయ విశ్వేశా!” అని పలుకుచూనే గుహ (స్కందుడు) నేత్రాలు మూసెను; తదుపరి క్షణమాత్రం ధ్యానంలో లీనమై స్థాణు (శివుడు) వలె పరమ నిశ్చలుడై నిలిచెను।

Verse 52

स्कंदे विसर्जितध्याने सुप्रसन्नमनोमुखे । प्रतीक्ष्य वागवसरं पप्रच्छाथ मुनिर्गुहम्

స్కందుడు ధ్యానం విరమించి మనస్సు ముఖము ప్రసన్నమైయుండగా, మాటకు తగిన వేళను వేచిచూసి ముని గుహను ప్రశ్నించెను।

Verse 53

अगस्तिरुवाच । स्वामिन्यथा भगवता भगवत्यै पुराऽकथि । वाराणस्यास्तु महिमा हिमशैलभुवे मुदा

అగస్త్యుడు పలికెను—హే స్వామీ! భగవానుడు పూర్వం హిమశైలంపై ఆనందముతో భగవతికి చెప్పినట్లే, వారాణసీ మహిమను నాకు వివరించుము।

Verse 54

त्वया यथा समाकर्णि तदुत्संगनिवासिना । तथा कथय षड्वक्त्र तत्क्षेत्रं मेऽतिरोचते

నీవు ఆమె ఒడిలో నివసించు వాడైన (శివుని) నుండి ఏ విధంగా విన్నావో, అదే విధంగా చెప్పుము, ఓ షడ్వక్త్రా; ఆ క్షేత్రం నాకు అత్యంత రమ్యంగా అనిపించుచున్నది।

Verse 55

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे यथा भगवताऽकथि । तत्क्षेत्रस्याविमुक्तस्य मम मातुः पुरः पुरा

స్కందుడు పలికెను—హే మైత్రావరుణ (అగస్త్యా)! వినుము; భగవానుడు పూర్వం నా మాత సమక్షంలో అవిముక్త క్షేత్ర మహిమను ఏ విధంగా చెప్పెనో, అదే విధంగా నేను చెప్పెదను।

Verse 56

श्रुतं च यत्तदुत्संगे स्थितेन स्थिरचेतसा । माहात्म्यं तच्छृणु मुने कथ्यमानं मयाऽनघ

ఆమె ఒడిలో స్థిరచిత్తుడై ఉండగా నేను విన్నదేదో—ఓ మునీ, ఓ నిర్దోషుడా, ఆ మహాత్మ్యాన్ని నేను చెప్పుచున్నదాన్ని వినుము.

Verse 57

गुह्यानां परमं गुह्यमविमुक्तमिहेरितम् । तत्र संनिहिता सिद्धिस्तत्र नित्यं स्थितो विभुः

ఇక్కడ అవిముక్తము గుహ్యములలో పరమ గుహ్యమని ప్రకటించబడింది. అక్కడ సిద్ధి సదా సన్నిహితమై ఉంటుంది; అక్కడే సర్వవ్యాపి ప్రభువు నిత్యంగా నివసిస్తాడు.

Verse 58

भूर्लोके नैव संलग्नं तत्क्षेत्रं त्वंतरिक्षगम् । अयोगिनो न वीक्षंते पश्यंत्येव च योगिनः

ఆ క్షేత్రము భూలోకానికి నిజంగా అంటుకొని లేదు; అది అంతరిక్షగము, సాధారణ దృష్టికి అతీతము. అయోగులు దానిని చూడరు; యోగులు మాత్రం నిశ్చయంగా దర్శిస్తారు.

Verse 59

यस्तत्र निवसेद्विप्र संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

ఓ విప్రా, అక్కడ సంయతాత్ముడై సమాహితుడై నివసించువాడు—త్రికాలమూ భుజించినా వాయుభక్షుడితో సమానుడగును.

Verse 60

निमेषमात्रमपि यो ह्यविमुक्तेऽतिभक्तिभाक् । ब्रह्मचर्यसमायुक्तं तेन तप्तं महत्तपः

అవిముక్తములో నిమేషమాత్రమైనా అతిభక్తితో నిండిపోయి—బ్రహ్మచర్యసమాయుక్తుడై—ఉండువాడు మహత్తపస్సు ఆచరించినవాడగును.

Verse 61

यस्तु मासं वसेद्धीरो लघ्वाहारो जितेंद्रियः । सर्वं तेन व्रतं चीर्णं दिव्यं पाशुपतं भवेत्

ధీరుడై, లఘ్వాహారంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఎవడు కాశీ (అవిముక్త) లో ఒక నెల నివసిస్తాడో—అతడు ఆచరణతోనే సమస్త వ్రతాలను సంపూర్ణం చేసినవాడవుతాడు; అది దివ్యమైన పాశుపత వ్రతమై శివప్రసాదకరం అవుతుంది।

Verse 62

संवत्सरं वसंस्तत्र जितक्रोधो जितेंद्रियः । अपरस्वविपुष्टांगः परान्नपरिवर्जकः

అక్కడ ఒక సంవత్సరం నివసిస్తూ—క్రోధాన్ని జయించి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి—పరధనంతో తన దేహాన్ని పోషించక, ఇతరులు సమర్పించిన అన్నాన్ని తిరస్కరించక; అట్టి వాడు ఆ పవిత్ర నివాసానికి తగిన ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 63

परापवादरहितः किंचिद्दानपरायणः । समाः सहस्रमन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

పరనిందలేని వాడై, కొద్దిగా అయినా దానంలో నిమగ్నుడై ఉన్నవాడు—కాశీలో నివాసం మరియు ఆచరణ వలన, ఇతరత్రా వెయ్యేళ్లకు సమానమైన మహత్తపస్సు చేసినవాడవుతాడు।

Verse 64

यावज्जीवं वसेद्यस्तु क्षेत्रमाहात्म्यविन्नरः । जन्ममृत्यु भयं हित्वा स याति परमां गतिम्

ఈ క్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని తెలిసిన మనిషి జీవితాంతం ఇక్కడ నివసిస్తే, జననమరణ భయాన్ని విడిచి పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 65

न योगैर्या गतिर्लभ्या जन्मांतरशतैरपि । अन्यत्रहेलया साऽत्र लभ्येशस्य प्रसादतः

యోగసాధనలతో కూడ శతజన్మలలో పొందలేని ఆ గతి, ఇక్కడ ఈ స్థలంలో మాత్రం సులభంగా—ఈశ్వరుడు (శివుడు) అనుగ్రహంతో—లభిస్తుంది।

Verse 66

ब्रह्महा योऽभिगच्छेद्वै दैवाद्वाराणसीं पुरीम् । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद्ब्रह्महत्या निवर्तते

బ్రాహ్మణహంతకుడైనవాడైనా దైవయోగముచేత వారాణసీ పురికి వచ్చినచో, ఆ క్షేత్రమాహాత్మ్యమువల్ల బ్రహ్మహత్యాపాపము నివర్తించును.

Verse 67

आदेहपतनं यावद्योविमुक्तं न मुंचति । न केवलं ब्रह्महत्या प्रकृतिश्च निवर्तते

దేహపాతము వరకు అవిముక్తమును విడువని వానికి, కేవలం బ్రహ్మహత్య మాత్రమే కాదు, బంధనరూప ప్రకృతియును నివర్తించును.

Verse 68

अनन्यमानसो भूत्वा तत्क्षेत्रं यो न मुंचति । स मुंचति जरामृत्युं गर्भवासं सुदुःसहम्

ఏకాగ్రమనస్సుతో ఆ క్షేత్రమును విడువని వాడు, జరామరణములనుండియు అత్యంత దుఃఖకరమైన గర్భవాసమునుండియు విముక్తుడగును.

Verse 69

अविमुक्तं निषेवेत देवर्षिगणसेवितम् । यदीच्छेन्मानवो धीमान्न पुनर्जननं भुवि

భూమిపై మరల జన్మించకూడదని బుద్ధిమంతుడు కోరితే, దేవర్షిగణసేవితమైన అవిముక్తమును ఆశ్రయించవలెను.

Verse 70

अविमुक्तं न मुंचेत संसारभयमोचनम् । प्राप्य विश्वेश्वरं देवं न स भूयोऽभिजायते

సంసారభయమును తొలగించు అవిముక్తమును విడువకూడదు; అక్కడ విశ్వేశ్వర దేవుని పొందినవాడు మరల జన్మించడు.

Verse 71

कृत्वा पापसह्स्राणि पिशाचत्वं वरंत्विह । न तु क्रतुशतप्राप्यः स्वर्गः काशीपुरीं विना

వెయ్యి పాపాలు చేసినా ఇక్కడ పిశాచత్వమే మేలైనది; ఎందుకంటే వంద క్రతువుల ఫలమైన స్వర్గమూ కాశీపురి లేక నిజంగా లభించదు.

Verse 72

अंतकाले मनुष्याणां भिद्यमानेषु मर्मसु । वातेनातुद्यमानानां स्मृतिर्नैवोपजायते

మరణకాలంలో, మనుష్యుల మర్మస్థానాలు చీలిపోతూ అంతర్వాయువుల చేత బాధింపబడినప్పుడు, స్మృతి అసలే కలుగదు.

Verse 73

तत्रोत्क्रमणकाले तु साक्षाद्विश्वेश्वरः स्वयम् । व्याचष्टे तारकं ब्रह्म येनासौ तन्मयो भवेत्

అక్కడ దేహత్యాగ సమయంలో సాక్షాత్ విశ్వేశ్వరుడు స్వయంగా తారకబ్రహ్మను ఉపదేశిస్తాడు; దానివల్ల ఆ జీవుడు ఆయన స్వరూపమయుడవుతాడు.

Verse 74

अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा मानुष्यं बहुकिल्बिषम् । अविमुक्तं निषेवेत संसारभयनाशनम्

ఈ మానవజీవితం అనిత్యం, అనేక దోషాలతో నిండినదని తెలుసుకొని, సంసారభయాన్ని నశింపజేసే అవిముక్తాన్ని ఆశ్రయించాలి.

Verse 75

विघ्रैरालोड्यमानोपि योऽविमुक्तं न मुंचति । नैःश्रेयसी श्रियं प्राप्य दुःखांतं सोधिगच्छति

విఘ్నాలచే కుదిపివేయబడినప్పటికీ ఎవడు అవిముక్తాన్ని విడువడో, వాడు పరమ శ్రేయస్సైన శ్రీని పొందీ దుఃఖాంతాన్ని చేరుతాడు.

Verse 76

महापापौघशमनीं पुण्योपचयकारिणीम् । भुक्तिमुक्तिप्रदामंते को न काशीं सुधीः श्रयेत्

మహాపాపప్రవాహాలను శమింపజేసి, పుణ్యసంచయాన్ని పెంపొందించి, అంత్యంలో భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించే కాశీని ఏ వివేకి శరణు పొందడు?

Verse 77

एवं ज्ञात्वा तु मेधावी नाविमुक्तं त्यजेन्नरः । अविमुक्तप्रसादेन विमुक्तो जायते यतः

ఇలా తెలిసిన మేధావి అవిముక్తాన్ని విడువకూడదు; ఎందుకంటే అవిముక్త ప్రసాదం వల్లనే నిజమైన విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 78

अविमुक्तस्य माहात्म्यं षड्भिर्वक्त्रैः कथं मया । वक्तुं शक्यं न शक्नोति सहस्रास्योपि यत्परम्

అవిముక్త మహాత్మ్యాన్ని నేను ఆరు ముఖాలతో ఎలా వర్ణించగలను? దాని పరమ మహిమను సహస్రముఖుడైనా పూర్తిగా చెప్పలేడు.

Verse 458

अपि काश्याः समागच्छत्स्पर्शवत्स्पर्श इष्यते । मयात्र तिष्ठता नित्यं किंतु त्वं तत आगतः

కాశీ నుండి వస్తున్నవాడి స్పర్శ కూడా పవిత్ర స్పర్శగా భావించబడుతుంది. నేను ఇక్కడ నిత్యం ఉంటాను; కానీ నీవు మాత్రం అక్కడి నుండి వచ్చావు.