Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా! ఆపై నర్మదా నదికి చెందిన ప్రాచీన తీర్థమునకు వెళ్లవలెను. అది బ్రహ్మహత్యా పాపాన్ని హరించు తీర్థము; నిజముగా వారాణసితో సమానము।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణా! ఈ ఆశ్చర్యాన్ని చెప్పుము; నర్మదా తీరమున ఏమి జరిగింది? ఇది వారాణసితో సమానమని ఎందుకు అంటారు? ప్రభూ, నాకు వివరించుము।

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

ఓ ద్విజోత్తమా! దుఃఖమయ సంసారములో మునిగిపోయి రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన వాడు, మీ వాణి-రూప జలములో స్నానము చేసి బంధువులతో కూడ దుఃఖరహితుడయ్యాడు।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను— సాధు, సాధు, ఓ మహాబాహో, సోమవంశ విభూషణా! నీవు దుర్లభమైన తీర్థాన్ని అడిగితివి— అది పరమమైనది, గుహ్యముకంటే గుహ్యతరమైనది।

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

ఆదిలో పితామహుడు— సమస్త జగత్తుకు ప్రభువు— తన మనస్సుతోనే పది శ్రేష్ఠ ఋషులను సృష్టించెను।

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

వారు— మరీచి, అత్రి, అంగిరసుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, ప్రచేతసుడు (దక్షుడు), వసిష్ఠుడు, భృగువు మరియు నారదుడు।

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

ప్రచేతసుని నుండి మహాతేజస్సుగల ప్రజాపతి దక్షుడు జన్మించెను. దక్షునికీ కూడా యాభై కుమార్తెలు జన్మించారని చెబుతారు।

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

అతడు ధర్మునికి పది కుమార్తెలను, కశ్యపునికి పదమూడు కుమార్తెలను ఇచ్చెను; అలాగే ఆ మహాభాగ్యుడు సోమునికి (చంద్రునికి) ఇరవైఏడు కుమార్తెలను సమర్పించెను।

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

వారిలో రోహిణీ అనే ఆమె చంద్రునికి అత్యంత ప్రియురాలైంది. మిగిలినవారిపై కరుణచేసి దక్షుడు చంద్రునికి శాపం విధించాడు.

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

ఆ ప్రజాపతి దక్షుని శాపంతో చంద్రుడు క్షయరోగానికి లోనయ్యాడు. శాపప్రభావంతో రాత్రినాథుడు తేజస్సు కోల్పోయాడు.

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

వణుకుతూ, అమృతసమాన కిరణాలున్న సోముడు పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు— “పద్మయోని! నీకు నమస్కారం; వేదగర్భా! నీకు నమస్కారం. నేను నీ శరణు పొందాను; ప్రసన్నుడవై నన్ను రక్షించు, కమలాసనా.”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

బ్రహ్మదేవుడు అన్నాడు— “శర్వరీనాథా! నీవు తేజస్సు లేనివాడిగా, కళలు లేనివాడిగా కనిపిస్తున్నావు. తాతా, నీ మనస్సు కలవరపడింది—ఇది ఏ కారణంతో జరిగింది?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

సోముడు అన్నాడు— “హే బ్రహ్మన్, హే జగత్పతే! దక్షుని శాపంతో నేను తేజస్సు కోల్పోయాను. హే పితామహా, ఈ శాపం నుండి విముక్తి మార్గాన్ని నాకు చెప్పండి.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

బ్రహ్ముడు పలికెను—రేవా సర్వత్ర సులభంగా లభిస్తుంది; కాని మూడు స్థలాలలో దుర్లభం: ఓంకారంలో, భృగుక్షేత్రంలో, అలాగే ఊర్వా సంగమంలో।

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

అక్కడికి వెళ్లు, ఓ క్షపానాథా, రేవాంతర తీరము ఉన్న చోటికి. అతడు త్వరగా అక్కడికి వెళ్లెను—రేవా-ఊర్వా సంగమస్థలానికి।

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

సోముడు కట్టెలాగ అచలంగా నిలిచి త్రిపురవైరియైన శివుని ధ్యానించాడు. సంపూర్ణ వంద సంవత్సరాలు గడిచినపుడు మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

సోమరాజునకు వృషభాసనుడైన ఉమాపతి ప్రత్యక్షమయ్యెను. సోముడు సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి గట్టిగా పలికెను—“జయ శంభో! నీకు నమస్కారం!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

జయ శంకరా, పాపహరా—నమో నమః. జయ ఈశ్వరా, జగదీశా—నమస్కారం. జయ వాసుకి-భూషణధారా—నమో నమః. జయ శూల-కపాలధారా—నమస్కారం.

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

అంధకుని దేహాన్ని వినాశనం చేసినవాడా, జయము—నమస్కారం; దానవవృందాన్ని సంహరించినవాడా, జయము—నమస్కారం. నిష్కలరూపుడవై సమస్తరూపములుగా ప్రకాశించువాడా, జయము—నమస్కారం; కాలస్వరూపా, కామదాహకా, జయము—నమస్కారం.

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

మేచక (శ్యామ) కంఠాన్ని ధరించినవాడా, జయము—నమస్కారం; సూక్ష్ముడు, నిరంజనుడు, పవిత్ర శబ్దముగా తెలిసిన ప్రభువా, జయము—నమస్కారం. ఆదియైయుండి అనాది, అనంతుడవైనవాడా, జయము—నమస్కారం; ఓ శంకరా, ఓ ఈశ్వరా, నన్ను నీ కింకరునిగా స్వీకరించు—నేను నిన్ను భజిస్తున్నాను.

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

ఓ పాండవా, సోమరాజు ఈ విధంగా స్తుతించగా మహాదేవుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. అప్పుడు శివా (ఉమా)తో కూడిన శంకరుడు ఆ శ్రేష్ఠ రాజుతో పలికెను.

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే భద్రా, నీ మనసులో ఉన్న వరాన్ని నన్ను అడుగు. సాధు, సాధు, మహాసత్త్వా! నీ తపస్సుతో నేను తృప్తుడనయ్యాను.

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

సోముడు పలికెను—హే మహేశ్వరా, దక్షుని శాపంతో నేను దగ్ధుడనై నా బలం క్షీణించింది. హే దేవా, ఆ శాపాన్ని శమింపజేయుము; హే ప్రభో, నాకు శుభశాంతిని ప్రసాదించుము.

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

ఈశ్వరుడు పలికెను—నీ భక్తిచేత నేను వశుడనయ్యాను; ఉమాతో కలిసి నేను సంతోషించితిని. తీర్థసేవ వల్ల నీవు నిష్పాపుడవైనావు; అందుచేత నీవే ‘సోమనాథుడు’ అయ్యావు.

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

ఇట్లు పలికి దేవదేవేశ్వరుడు క్షణమాత్రం ధ్యానించి, తరువాత ఇందు (సోమ) ద్వారా భూమిపై పరమ లింగాన్ని స్థాపింపజేసెను—అది ప్రాణులకు కామదం, సమస్త దుఃఖహరం, బ్రహ్మహత్యాపాపనాశనం కూడా.

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ప్రభో, సోమనాథుని ప్రభావాన్ని నాకు సంక్షేపంగా చెప్పుము. ద్విజోత్తమా, దుఃఖసముద్రంలో మునిగినవారికి రక్షకుడిగా నీవు వచ్చితివి.

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—వినుము; ఈ తీర్థ మహిమను నీకు సంక్షేపంగా చెప్పుచున్నాను—రేవా (నర్మదా) నదీ ఉత్తర తీరంలో ‘ఉరిసంగమ’ వద్ద జరిగిన వృత్తాంతం.

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

శంబరుడు అనే రాజు ఉండెను; అతని కుమారుడు త్రిలోచనుడు. త్రిలోచనుని కుమారుడు కణ్వుడు; అతడు పాపవృద్ధి మరియు లాభాసక్తిలో మునిగిపోయెను.

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

అతడు నిత్యం అరణ్యంలో సంచరిస్తూ ఒక జింకల గుంపును చూచెను. ఆ జింకల గుంపు త్రిలోచనుని కుమారుడైన కణ్వునిచే నిజముగా హతమైంది.

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

ఆ నిర్జన అరణ్యంలో వారి మధ్య ఒక ద్విజుడు జింకరూపం ధరించి సంచరించుచుండెను. ఆ సంగతివలననే, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, కణ్వుడు అతనిని హతముచేసెను.

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

బ్రహ్మహత్యాపాపంతో కణ్వుడు తేజస్సు కోల్పోయి భూమిమీద సంచరించెను; సంచరిస్తూ సంచరిస్తూ ఉరిసంగమమందు నర్మదానదిని చేరెను.

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

ఆ వనం కింశుక, అశోక వృక్షాలతో ఘనమై, జంబీర, పనస వృక్షాలతో నిండియుండెను; కదంబ, పాటలా వృక్షాలతో వ్యాపించి, బిల్వ, నారంగ వృక్షాలతో శోభించెను.

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

చించిణీ (చింత) మరియు చంపక వృక్షాలతో సమృద్ధమై, అగస్తి వృక్షాల ఛాయతో కప్పబడిన ఆ వనం అనేక జీవరాశులతో నిండిపోయి అన్ని వైపులా శోభించెను.

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

ఆ వనం చిత్తరువైన మృగాలు, అడవి పిల్లులు, క్రూరమైన శంబరమృగాలు మరియు అడవి పందులతో నిండిపోయి ఉండెను; అందులో కుందేళ్లు, గవయమృగాలు కూడా ఉండి, నెమళ్లు మరియు గాడిదలతో అలంకృతమై ఉండెను।

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

ఆ వనంలో ప్రవేశించిన కణ్వుడు దాహంతో బాధపడుతూ, శ్రమతో క్షీణించి ఉండెను; అప్పుడు పాపనాశకమైన ఆ పుణ్య సంగమంలో రేవా నదీ పవిత్ర జలంలో స్నానం చేసెను।

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

ఓ యుధిష్ఠిరా! అతడు పరమభక్తితో సోమనాథుని ఆరాధించి, అనంతరం అత్యంత నిర్మలమైన జలాన్ని పానము చేసెను—అది సమస్త పాపక్షయకరం।

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

అతడు సేవకులతో కలిసి నానావిధ ఫలాలను భుజించి, మృగవధ వలన అలసిపోయి చెట్టు నీడలో నిద్రించెను।

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

అదే సమయంలో ఒక విప్రుడు స్నానార్థం శ్రేష్ఠమైన తీర్థమైన ఆ పవిత్ర సంగమానికి వెళ్లెను. మార్గమున సాగుచూ ఆ బ్రాహ్మణుడు హర్షంతో ఉత్సాహితుడై, మనస్సు ఆ తీర్థమందే నిలిపెను।

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

అసహాయ స్త్రీ అతనితో ఇలా చెప్పింది— “ఆగు, ఆగు, ఓ ద్విజోత్తమా!” అని; ఆమె భయంతో, ఓ నరేశ్వరా, అన్ని దిక్కుల వైపు చూస్తూ నిలిచింది।

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

అప్పుడు అతడు చెట్టెక్కిన ఒక స్త్రీని చూశాడు— ఎర్ర వస్త్రాలతో కప్పబడి, ఎర్ర మాల ధరించిన యువతి, ఎర్ర చందనంతో లేపనమై; ఎర్ర ఆభరణాల కాంతితో మెరిసి, చేతిలో పాశం పట్టుకొని ఉంది.

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

స్త్రీ చెప్పింది— “ఓ విప్రా, నా సందేశం వినుము. నీవు సంగమానికి వెళ్తే, అక్కడ నా భర్త ఉన్నాడు; వెంటనే అతనికి ఇది తెలియజేయుము.”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“నీ భార్య ఒంటరిగా అరణ్యమధ్యంలో ఉంది” అని విని, ఆ విప్రుడు దేవులకు కూడా దుర్లభమైన సంగమానికి వెళ్లాడు.

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

చెట్టు నీడలో ఉన్న కణ్వుడిని ఆ బ్రాహ్మణుడు చూశాడు; అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణోత్తముడు అతనితో మాటలు పలికాడు.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—అరణ్యాంతరంలో నేను కమలనేత్రాల బాలికను చూచితిని. ఆమె సన్నని దేహముతో ఎర్ర వస్త్రధారిణి, ఎర్ర చందనలేపనంతో అలంకృతురాలై యుండెను.

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

ఎర్ర మాల్యంతో అలంకృతురాలై, అపూర్వ శోభతో ప్రకాశిస్తూ, చేతిలో పాశం ధరించి, మృగనేత్రాలైన ఆమె వృక్షారూఢగా ఈ మాట పలికెను—“నా భర్తకు (ఈ సందేశం) పంపించుడి.”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

కణ్వుడు పలికెను—హే విప్రేంద్రా! ఆ మృగనేత్రా ఏ స్థలంలో ఉంది? ఆమె ఎవరిది, ఏ కార్యార్థం ఇక్కడ ఉంది? ఇవన్నీ నాకు వెంటనే చెప్పుము.

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—సంగమం నుండి అర్ధక్రోశ దూరంలో ఆమె ఉద్యానాంతంలోనే ఉంది. బ్రహ్మదేవుని వచనానుసారం ఆమె రాజుకు తెలియనిదిగా ఉంది.

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

అప్పుడు కణ్వభూపాలుడు తన దూతకు ఆజ్ఞాపించెను—“వెళ్ళి ఆమెను అడుగు: ‘నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి? ఎక్కడికి వెళ్ళుచున్నావు?’” పంపబడిన దూత త్వరగా ఆ స్త్రీ సమీపమునకు చేరెను.

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

చెట్టుపై కూర్చున్న ఆ బాలికను చూసి దూత పలికెను— “హే నృపశ్రేష్ఠా, నా స్వామి అడుగుచున్నాడు— నీవెవరు? ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

కన్య పలికెను— “ఆత్మనిగ్రహులకై గురువే శాస్తా; దురాత్ములకై రాజే శాస్తా; కాని ఇక్కడ దాచిన పాపాలకు నిజమైన శిక్షకుడు వైవస్వత యముడే।”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“జింకరూపం ధరించిన ఒక ద్విజుని వల్ల బ్రహ్మహత్యాపాపం ఉద్భవించింది; అయినా మీ రాజు—నాతో సంబంధమున్నప్పటికీ—ఈ తీర్థప్రభావంతో విముక్తుడయ్యాడు।”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“అర్ధక్రోశ పరిమితిలో బ్రహ్మహత్య ప్రవేశించదు. ఇది సోమనాథుని ప్రభావం; వారాణసితో సమమని స్మరించబడింది।”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“వెళ్లు; రాజును వెంటనే ఇక్కడికి పంపు—సందేహం లేదు.” అని. ఆ సేవకుడు వణుకుతూ, అత్యంత కలవరంతో, త్వరగా వెళ్లిపోయెను।

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

జరిగిన ప్రాచీన వృత్తాంతమంతటిని అతడు పూర్తిగా వివరించాడు. అతని మాటలు విన్న వెంటనే ఆ రాజు నేలపై కూలిపోయాడు.

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

భృతుడు అన్నాడు—“నాథా! పూర్వంలో సంపాదించిన శుభాశుభాల గురించి మీరు ఎందుకు శోకిస్తున్నారు?” అతని మాటలు విని రాజు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

“నేను సోమనాథుని సమీపంలో ప్రాణత్యాగం చేస్తాను. వెంటనే అగ్నిని, అలాగే విస్తారమైన ఇంధనాన్ని తీసుకురండి.”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

అతని ఆజ్ఞకు లోబడి ఉన్న సేవకులు క్షణంలోనే అన్నిటినీ తెచ్చారు. తరువాత పాపనాశక సంగమంలోని శుభజలంలో స్నానం చేసి (అతడు ముందుకు సాగాడు).

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

రాజు పరమభక్తితో సోమనాథుని ఆరాధించాడు. అనంతరం జ్వలించే జాతవేదసు (అగ్ని) చుట్టూ మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేశాడు.

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

కణ్వరాజు అగ్నిలో ప్రవేశించి, హృదయంలో జనార్దనుని ధ్యానించాడు—పీతాంబరధారి, జటాముకుటధారి ఆ దేవుని।

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

ఆయన శ్రీతో యుక్తుడై, గరుడారూఢుడై, శంఖచక్రగదాధారియైన దేవశత్రుసూదన విష్ణువును ధ్యానించి—“నాకు సుగతి కలుగుగాక” అని భావించాడు।

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

ఓ రాజకుమారా! పుష్పవృష్టి కురిసింది, “సాధు, సాధు” అనే నినాదాలు వినిపించాయి. ఆ అపూర్వ ఆశ్చర్యాన్ని చూసి వారు పరస్పరం విస్మయంతో చూశారు.

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

ఓ పాండునందనా! అతడు అగ్నిలో దేహత్యాగం చేశాడు; సేవకులూ హృదయంలో గదాధరుని ధ్యానించారు. ఆపై వారందరూ విమానస్థులయ్యారు.

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

వారు పాపరహితులై సోమనాథుని ప్రభావంతో స్వర్గానికి వెళ్లారు; అక్కడ ఆ సంగమస్థలంలో ఒక బ్రాహ్మణుడు వృషధ్వజుడు (శివుడు)ను ధ్యానిస్తున్నాడు.

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇది సోమనాథుని మహిమ. ఏకాగ్రచిత్తంతో విధిని వినుము—అష్టమి గాని చతుర్దశి గాని, ఏ సమయమైనా, ఆదివారమున.

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

ప్రత్యేకంగా శుక్లపక్షంలో ఆదివారంతో కూడిన సప్తమి అయితే—భక్తితో ఉపవాసముండి రాత్రి జాగరణ చేయు నరుడు.

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

గవ్య పంచామృతంతో పరమేశ్వరునికి స్నానం చేయించాలి. తరువాత శ్రీఖండం (చందనం) తో లేపనం చేసి పుష్పధూపాదులను సమర్పించాలి.

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

నెయ్యితో దీపాన్ని వెలిగించాలి, నృత్యం గీతం నిర్వహించాలి. సోమవారమున, అలాగే అష్టమినాడు కూడా, ఉదయాన్నే ద్విజులను పూజించాలి.

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

వారు క్రోధాన్ని జయించినవారు, ఆత్మసంయములు కలవారు, పరనిందను వర్జించినవారు కావాలి; శిష్టులు, ఆచరణలో మనోహరులు, తమ ధర్మపత్నిని పరిరక్షించువారు కావాలి.

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

కేవలం గాయత్రీపాఠమాత్రం చేసే వారైనా, నిషిద్ధకర్మల నుండి ఎల్లప్పుడూ విరమించే వారు—అటువంటి వాని గృహంలో పునర్భూ, వృషలీ, శూద్రీ స్త్రీలూ కూడా దోషం లేకుండా సంచరించగలరు।

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

తన శ్రేయస్సు కోరువాడు అటువంటి ‘ద్విజుని’ దూరం నుంచే వదలాలి—అంగహీనులు గానీ, అసాధారణ/అధిక అంగాలు గలవారు గానీ, అలాగే క్రమశీలత-శిష్టాచార బోధ లేనివారు।

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

వ్రతంలో, శ్రాద్ధంలో, అలాగే దానంలో అటువంటి వారిని దూరంగా వదలాలి। వేదస్వాధ్యాయం లేని ద్విజులు ఇనుముతో చేసిన యువతిలాంటివారు—రూపం ఉన్నా ప్రయోజనం లేదు।

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

వారు తమను తాము, యజమానునితో కూడ, పతనానికి గురిచేస్తారు—సందేహం లేదు। కేవలం షట్కర్మాలలోనే నిమగ్నమైన ద్విజులు శాల్మలీ పత్తిలాంటివారు—బయటకు విస్తారంగా, లోపల బరువు లేదు।

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

వారు దాతనూ తమనూ రక్షించి, సంసారసాగరాన్ని దాటుతారు। ఓ పార్థా, అసూయను విడిచి సోమేశ్వరంలో శ్రాద్ధం చేసే వాడు ఈ తారక పుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

అతని పితృదేవతలు మహాప్రళయము వరకు అత్యంత సంతుష్టులై ఉంటారు. యోగ్యుడైన అగ్రజన్మ బ్రాహ్మణునికి అన్నం, వస్త్రం, స్వర్ణం దానం చేయువాడు వారికి ఈ దీర్ఘ సంతృప్తిని కలిగిస్తాడు।

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

అతడు శాంకరలోకమును చేరుతాడు—ఇది నా సత్యవచనం. అక్కడ సంపూర్ణమైన, యౌవనవంతమైన, తెల్లని అశ్వాన్ని దానం చేసేవాడుకూడా అదే మహాఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

దానార్థ అశ్వం ఎరుపు గానీ పసుపు గానీ ఉండి, సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తమై ఉండాలి. అగ్రజన్మ బ్రాహ్మణుని మరియు అశ్వముని అవయవాలపై కుంకుమ లేపనం చేయాలి।

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

వారిని పుష్పమాలలు, పుష్పదామాలతో అలంకరించి, తెల్లని వస్త్రంతో ఆవృతం చేయాలి. నా భుజంపై పాదం ఉంచి అశ్వంపై आरोహించు।

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

బ్రాహ్మణుడు आरोహించిన తరువాత ‘భాస్కరుడు ప్రసన్నుడగునుగాక’ అని పలకాలి. అతడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడై శాంకరలోకమును పొందుతాడు।

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

చంద్రగ్రహణ సమయంలో తీర్థానికి వెళ్లి ఇంద్రియనిగ్రహం చేసినవాడు, సత్యలోకమునుండి చ్యుతుడైనప్పటికీ ధార్మిక రాజుగా అవతరిస్తాడు।

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

ఓ రాజా, అతని నివాసం ఎప్పటికీ నశించదు; అతనికి దీర్ఘాయుష్మంతుడైన కుమారుడు జన్మిస్తాడు, భార్య కూడా వశవర్తినిగా భక్తితో ఉంటుంది।

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

అతడు సమస్త దుఃఖాల నుండి విముక్తుడై సంపూర్ణ వంద సంవత్సరాలు జీవిస్తాడు। ఉపవాసంతో, క్రోధాన్ని జయించి, ద్విజునికి (బ్రాహ్మణునికి) గోవును దానం చేయాలి।

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

దూడతో కూడిన, క్షీరసంపన్నమైన, శ్వేతవస్త్రంతో ఆవరించబడిన—చిత్తరంగు గానీ, పీతవర్ణం గానీ, ధూమ్రవర్ణం గానీ, నీలకర్బురం గానీ—అటువంటి గోవును దానం చేయవచ్చు।

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

లేదా, ఓ నరేశ్వరా, దూడతో కూడిన కపిల గోవు—గంటలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడినది; వెండి పూతపూసిన ఖురాలు కలది; కాంస్య దోహనపాత్రంతో కూడినది; స్వర్ణంతో ముడిచిన కొమ్ములు కలది—దానం చేయాలి।

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

తెల్ల ఆవును దానం చేస్తే వంశం వృద్ధి చెందుతుంది; ఎర్ర ఆవు సౌభాగ్యాన్ని పెంపొందిస్తుంది. మచ్చల ఆవు మరియు పసుపు వర్ణ ఆవు—ఈ రెండూ దుఃఖనాశినులని ప్రకటించబడినవి.

Verse 85

। अध्याय

అధ్యాయం సమాప్తం.

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

పక్షాంతంలో, వ్యతీపాత యోగంలో, ధృతి యోగంలో, రవి సంక్రమణ సమయంలో, దినక్షయంలో, ‘గజఛాయ’ కాలంలో మరియు సూర్యగ్రహణంలో కూడా—ఈ సమయాలు తీర్థకర్మలకు విశేష ఫలప్రదమైనవి.

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

దేవులకు కూడా దుర్లభమైన ఆ సంగమానికి వెళ్లే మహాత్ములు, మట్టితో తమ దేహాన్ని ఆవరించి (వినయ-శుద్ధితో) ఆపై సంగమంలో ప్రవేశించాలి.

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ఓ రాజా! హృదయంలోని ‘అంతర్జల’ంతో చేసే జపమో, లేదా ప్రాణాయామమో; అలాగే గాయత్రీ—వైష్ణవీ, సౌరీ, శైవీ—ఏదైనా, విశ్వాసంతో సహజంగా ఆచరించితే, వారు కూడా పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు. ఇలా శంకరుడు పలికెను.

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

సోమనాథుని పవిత్ర జగతీని ఎవడు ప్రదక్షిణ చేస్తాడో, అతడు చేసినద్వారా ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన సమస్త వసుంధర ప్రదక్షిణ చేయబడినట్లే అవుతుంది।

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, గురుపత్నీగమనం, భ్రూణహత్య, స్వర్ణహరణం—ఇలాంటి పాపభారమున్నవారుకూడా ఇక్కడ పాపముక్తులవుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

జితేంద్రియుడై ఈ పుణ్యమైన తీర్థాఖ్యానాన్ని ఎవడు వింటాడో, అతడు రోగిగా ఉంటే రోగమునుండి విముక్తుడవుతాడు; ఆరోగ్యవంతుడైతే సుఖాన్ని పొందుతాడు।

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

యుధిష్ఠిరా! నీ హృదయాన్ని దహించే విషయాన్ని నన్ను విను. రాజా! ఈ లోకంలో భ్రూణహత్య వలె విడిచిపెట్టడం కఠినమైన పాపం మరొకటి లేదు।

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

హే పార్థా! రాత్రికరుడు పొందిన ఇరవై ఆరు (దోషాలు/పాపాలు) గురించి ఏమని చెప్పాలి? అతడుకూడా ఈ తీర్థాన్ని చేరి అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసి శుద్ధుడయ్యాడు।

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడై శీతకిరణుడైన సోముడు (చంద్రుడు) సుఖమొందెను. ఓ రాజా, మహర్షులు గానము చేసిన ఈ ప్రాచీన పౌరాణిక గాథ వినబడుచున్నది.

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

నిజముగా స్థాపితమైన ఒక్క లింగమే పది భ్రూణహత్యల ప్రాయశ్చిత్తఫలమును ఇస్తుంది. అందుచేత, ఓ భారతా, సోముడు మూడు లింగములను స్థాపించెను.

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

మొదటిది రేవా-సముద్ర సంగమమున; రెండవది భృగుకచ్ఛమున. ఆపై పరమసిద్ధిని పొందిన తరువాత మూడవది ప్రభాసమున ఉంది.

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

ఇట్లు నీకు ఈ తీర్థమహాత్మ్యమంతయు ఉత్తమముగా చెప్పబడెను—ఇది ధర్మం, యశస్సు, ఆయుష్షు, స్వర్గఫలం మరియు మనుష్యులకు అంతఃశుద్ధిని కలిగించును.

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

పుత్రార్థి పుత్రులను పొందును; నిష్కాముడు స్వర్గమును పొందును. ఓ నృపా, ఈ పరమ తీర్థయాత్రను ఆచరించి మనిషి సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

ఇది అంతా సోమనాథుని ఫలమని నీకు వివరించబడింది. దీనిని వినడమే పుత్రప్రాప్తిని ఇస్తుంది; అక్కడ స్నానం చేస్తే అష్టగుణ పుణ్యం లభిస్తుంది—సందేహం లేదు.