
Sautramani and supplementary Soma rites.
Mantra 1
अ॒पो दे॒वा मधु॑मतीरगृभ्ण॒न्नूर्ज॑स्वती राज॒स्वश्चिता॑नाः । याभि॑र्मि॒त्रावरु॑णाव॒भ्यषि॑ञ्च॒न्याभि॒रिन्द्र॒मन॑य॒न्नत्यरा॑तीः
దేవులు తేనెమయమైన, పోషకమైన, రాజసౌభాగ్యంతో నిండిన జలధారలను స్వీకరించారు; వాటితో వారు మిత్ర-వరుణులను అభిషేకించారు; వాటితోనే ఇంద్రుణ్ని సమస్త వైరోధ్యాలను దాటి నడిపించారు.
Mantra 2
वृष्ण॑ ऊ॒र्मिर॑सि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ देहि॒ स्वाहा॒ । वृष्ण॑ ऊ॒र्मिर॑सि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ देहि । वृ॑षसे॒नो॒ऽसि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ देहि॒ स्वाहा॑ । वृषसे॒नो॒ऽसि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ देहि
నీవు వృషభుని ఊర్మి (ఎగసే తరంగం/వేగం); రాష్ట్రదాతవు; నాకు రాష్ట్రం దయచేయి—స్వాహా. నీవు వృషభుని ఊర్మి; రాష్ట్రదాతవు; అముష్మై (అముకునికి) రాష్ట్రం దయచేయి. నీవు వృషసేన (వృషభ-సేన/వృషభాశ్రితుడు); రాష్ట్రదాతవు; నాకు రాష్ట్రం దయచేయి—స్వాహా. నీవు వృషసేన; రాష్ట్రదాతవు; అముష్మై రాష్ట్రం దయచేయి.
Mantra 3
अ॒र्थेत॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । ऽर्थेत॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ द॒त्तौज॑स्वती स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहौज॑स्वती स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ द॒त्ताप॑: परिवा॒हिणी॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॑ । ऽप॑: परिवा॒हिणी॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्ता॒पां पति॑रसि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ देहि॒ स्वाहा॒ । ऽपां पति॑रसि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ देह्य॒पां गर्भो॑ऽसि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ देहि॒ स्वाहा॒ । ऽपां गर्भो॑ सि राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ देहि॒
మీరు అర్థసిద్ధికరులు/ఫలప్రదులు, రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు అర్థసిద్ధికరులు, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు ఓజస్వతీ (బలసంపన్నులు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు ఓజస్వతీ, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. హే ఆపః, మీరు పరివాహిణీ (చుట్టూ ప్రవహించేవి), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. హే ఆపః, మీరు పరివాహిణీ, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. నీవు అపాం పతిః (జలాధిపతి), రాష్ట్రదాతవు; నాకు రాష్ట్రం దయచేయి—స్వాహా. నీవు అపాం పతిః, రాష్ట్రదాతవు; అముష్మై రాష్ట్రం దయచేయి. నీవు అపాం గర్భః (జలగర్భం/ఆధారం), రాష్ట్రదాతవు; నాకు రాష్ట్రం దయచేయి—స్వాహా. నీవు అపాం గర్భః, రాష్ట్రదాతవు; అముష్మై రాష్ట్రం దయచేయి.
Mantra 4
सूर्य॑त्वचस स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । सूर्य॑त्वचस स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त सूर्य॑वर्चस स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । सूर्य॑वर्चस स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त॒ मान्दा॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । मान्दा॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त व्रज॒क्षित॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॑ । व्रज॒क्षित॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त॒ वाशा॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । वाशा॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त॒ शवि॑ष्ठा स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । शवि॑ष्ठा स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त॒ शक्व॑री स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॒ । शक्व॑री स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त जन॒भृत॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॑ । जन॒भृत॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त विश्व॒भृत॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रं मे॑ दत्त॒ स्वाहा॑ । विश्व॒भृत॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ द॒त्ताप॑: स्व॒राज॑ स्थ राष्ट्र॒दा रा॒ष्ट्रम॒मुष्मै॑ दत्त । मधु॑मती॒र्मधु॑मतीभिः पृच्यन्तां॒ महि॑ क्ष॒त्रं क्ष॒त्रिया॑य वन्वा॒नांना॑धृष्टाः सीदत स॒हौज॑सो॒ महि॑ क्ष॒त्रं क्ष॒त्रिया॑य॒ दध॑तीः
మీరు సూర్యత్వచస్ (సూర్యసమ చర్మ/కాంతి గలవారు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు సూర్యత్వచస్, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు సూర్యవర్చస్ (సూర్య-తేజస్సు గలవారు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు సూర్యవర్చస్, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు మాందా (ఉత్సాహప్రదులు/ప్రేరకులు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు మాందా, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు వ్రజక్షిత్ (వ్రజం/గోశాల రక్షకులు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు వ్రజక్షిత్, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు వాశా (సమృద్ధితో గర్జించేవారు/ధ్వనిమయులు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు వాశా, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు శవిష్ఠా (అత్యంత బలవంతులు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు శవిష్ఠా, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు శక్వరీ (శక్తిమంతులు/సమర్థులు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు శక్వరీ, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు జనభృత్ (జనాన్ని ధారించే/పోషించే వారు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు జనభృత్, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మీరు విశ్వభృత్ (సర్వాన్ని ధారించే వారు), రాష్ట్రదాతలు; నాకు రాష్ట్రం ఇవ్వండి—స్వాహా. మీరు విశ్వభృత్, రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. హే ఆపః, మీరు స్వరాజ్ (స్వయంశాసన/స్వతంత్ర), రాష్ట్రదాతలు; అముష్మై రాష్ట్రం ఇవ్వండి. మధుమతీ (మధురరససంపన్న) ధారలు మధుమతీ ధారలతో కలవాలి; క్షత్రియునికి మహత్ క్షత్రం (మహారాజబలం) వృద్ధి చెందాలి. విజేతలు అధృష్టులై, సమఓజస్సుతో, ఆసీనులై స్థిరపడాలి—క్షత్రియునికి మహత్ క్షత్రాన్ని ధరిస్తూ.
Mantra 5
सोम॑स्य॒ त्विषि॑रसि॒ तवे॑व मे॒ त्विषि॑र्भूयात् । अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ सोमा॑य॒ स्वाहा॑ सवि॒त्रे स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै॒ स्वाहा॑ पू॒ष्णे स्वाहा॒ बृह॒स्पत॑ये॒ स्वाहेन्द्रा॑य॒ स्वाहा॒ घोषा॑य॒ स्वाहा॒ श्लोका॑य॒ स्वाहा ऽᳪशा॑य॒ स्वाहा॒ भगा॑य॒ स्वाहा॑ ऽर्य॒म्णे स्वाहा॑
నీవు సోమస్య త్విషి (తేజస్సు/దీప్తి); నా త్విషి కూడా నీదే కావాలి. అగ్నయే స్వాహా. సోమాయ స్వాహా. సవిత్రే స్వాహా. సరస్వత్యై స్వాహా. పూష్ణే స్వాహా. బృహస్పతయే స్వాహా. ఇంద్రాయ స్వాహా. ఘోషాయ స్వాహా. శ్లోకాయ స్వాహా. అంʼశాయ స్వాహా. భగాయ స్వాహా. అర్యమ్ణే స్వాహా.
Mantra 6
प॒वित्रे॑ स्थो वैष्ण॒व्यौ॒ सवि॒तुर्व॑: प्रस॒व उत्पु॑ना॒म्यच्छि॑द्रेण प॒वित्रे॑ण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑: । अनि॑भृष्टमसि वा॒चो बन्धु॑स्तपो॒जाः सोम॑स्य दा॒त्रम॑सि॒ स्वाहा॑ राज॒स्व॒:
మీరు పవిత్రాలు, వైష్ణవ్యౌ. సవితృ ప్రేరణచేత నేను మిమ్మల్ని ఊర్ధ్వంగా శుద్ధి చేస్తున్నాను—అచ్ఛిద్ర పవిత్రంతో, సూర్యుని రశ్ములతో. నీవు అనిభృష్టము; వాచో బంధువు; తపోజాః; సోమస్య దాత్రము. స్వాహా! హే రాజస్వ, రాజ్యము చేయి.
Mantra 7
स॒ध॒मादो॑ द्यु॒म्निनी॒राप॑ ए॒ता अना॑धृष्टा अप॒स्यो वसा॑नाः । प॒स्त्या॒सु चक्रे॒ वरु॑णः स॒धस्थ॑म॒पाᳪ शिशु॑र्मा॒तृत॑मास्व॒न्तः
ఈ జలాలు—సధమాద (సామూహిక యజ్ఞభోజనం) కొరకు, ద్యుమ్నినీ (తేజస్సుగలవి)—అనాధృష్ట (అజేయ)గా, అపస్య (కార్యశక్తి) ధరించినవి. వరుణుడు గృహస్థానాలలో వీటికి సధస్థ (సామూహిక స్థానం) ఏర్పరచాడు; అపాం శిశు (జలశిశువు) అత్యంత మాతృతమ జలాల అంతరంలో ఉంది.
Mantra 8
क्ष॒त्रस्योल्ब॑मसि क्ष॒त्रस्य॑ ज॒राय्व॑सि क्ष॒त्रस्य॒ योनि॑रसि क्ष॒त्रस्य॒ नाभि॑र॒सीन्द्र॑स्य॒ वार्त्र॑घ्नमसि मि॒त्रस्या॑सि॒ वरु॑णस्यासि॒ त्वया॒ऽयं वृ॒त्रं ब॑धेत् । दृ॒बाऽसि॑ रु॒जाऽसि॑ क्षु॒माऽसि॑ । पा॒तैनं॒ प्राञ्चं॑ पा॒तैनं प्र॒त्यञ्चं॑ पा॒तैनं॑ ति॒र्यञ्चं॑ दि॒ग्भ्यः पा॑त
నీవు క్షత్రస్య ఉల్బము (ఆవరణము); నీవు క్షత్రస్య జరాయువు (అపరా); నీవు క్షత్రస్య యోని; నీవు క్షత్రస్య నాభి. నీవు ఇంద్రస్య వృత్రఘ్నము (వృత్రవధశక్తి); నీవు మిత్రస్య; నీవు వరుణస్య—నీ ద్వారా ఈ (పురుషుడు) వృత్రాన్ని బధించుగాక. నీవు ద్రుబా; నీవు రుజా; నీవు క్షుమా. ఇతనిని ముందునుండి కాపాడు; ఇతనిని వెనుకనుండి కాపాడు; ఇతనిని తిర్యక్ దిశల నుండి కాపాడు; దిక్కుల నుండి రక్షించు.
Mantra 9
आ॒विर्म॑या॒ आवि॑त्तो अ॒ग्निर्गृ॒हप॑तिरावि॑त्त॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वा॒ आवि॑त्तौ मि॒त्रावरु॑णौ धृ॒तव्र॑ता॒वावि॑त्तः पू॒षा वि॒श्ववे॑दा॒ आवि॑त्ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी वि॒श्वश॑म्भुवा॒वावि॒त्तादि॑तिरु॒रुश॑र्मा
నా ద్వారా ప్రకాశించుగాక—ప్రకాశించినవాడు అగ్ని, గృహపతి (గృహాధిపతి); ప్రకాశించినవాడు ఇంద్రుడు, వృద్ధశ్రవా (వృద్ధిచెందే కీర్తిగలవాడు); ప్రకాశించినవారు మిత్ర-వరుణులు, ధృతవ్రతులు (వ్రతాలలో స్థిరులు); ప్రకాశించినవాడు పూషన్, విశ్వవేదా (సర్వజ్ఞుడు); ప్రకాశించినవి ద్యావా-పృథివీ, విశ్వశంభువులు (సర్వమంగళకరులు); ప్రకాశించినది అదితి, ఉరుశర్మా (విశాల ఆశ్రయదాత్రి)।
Mantra 10
अवे॑ष्टा दन्द॒शूका॑ः प्राची॒मा रो॑ह गाय॒त्री त्वा॑ऽवतु रथन्त॒रᳪ साम॑ त्रि॒वृत्स्तोमो॑ वस॒न्त ऋ॒तुर्ब्रह्म॒ द्रवि॑णम्
కాటేసే సర్పాలు చుట్టుకొని దూరంగా తొలగిపోవుగాక. నీవు తూర్పు దిశపై आरोహించు. గాయత్రీ నిన్ను రక్షించుగాక; రథంతర సామం నీదగుగాక; త్రివృత్ స్తోమం అగుగాక; వసంత ఋతువు అగుగాక; బ్రహ్మన్ ద్రవిణం (ధనం/సంపద) అగుగాక.
Mantra 11
दक्षि॑णा॒मा रो॑ह त्रि॒ष्टुप् त्वा॑ऽवतु बृ॒हत्साम॑ पञ्चद॒श स्तोमो॑ ग्री॒ष्म ऋ॒तुः क्ष॒त्रं द्रवि॑णम्
నీవు దక్షిణ దిశపై आरोహించు. త్రిష్టుప్ నిన్ను రక్షించుగాక; బృహత్ సామం నీదగుగాక; పంచదశ స్తోమం అగుగాక; గ్రీష్మ ఋతువు అగుగాక; క్షత్రం ద్రవిణం (ధనం/సంపద) అగుగాక.
Mantra 12
प्र॒तीची॒मा रो॑ह॒ जग॑ती त्वाऽवतु वैरू॒पᳪ साम॑ सप्तद॒श स्तोमो॑ व॒र्षा ऋ॒तुर्विड् द्रवि॑णम्
పశ్చిమ దిశపై आरोహించు; జగతీ ఛందస్సు నిన్ను రక్షించుగాక; వైరూప సామం నీదగుగాక; సప్తదశ స్తోమం గాక; వర్షా ఋతువు గాక; విశ్ (ప్రజలు) ద్రవిణం (ధనం/సంపద) గాక.
Mantra 13
उदी॑ची॒मा रो॑हानु॒ष्टुप् त्वा॑ऽवतु वैरा॒जᳪ सामै॑कवि॒ᳪश स्तोम॑ः श॒रदृ॒तुः फलं॒ द्रवि॑णम्
ఉత్తర దిశపై आरोహించు; అనుష్టుప్ ఛందస్సు నిన్ను రక్షించుగాక; వైరాజ సామం నీదగుగాక; ఏకవింశ స్తోమం గాక; శరద్ ఋతువు గాక; ఫలం ద్రవిణం (ధనం/సంపద) గాక.
Mantra 14
ऊ॒र्ध्वामा रो॑ह प॒ङ्क्तिस्त्वा॑ऽवतु शाक्वररैव॒ते साम॑नी त्रिणवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ॒ स्तोमौ॑ हेमन्तशिशि॒रावृ॒तू वर्चो॒ द्रवि॑णं॒ प्रत्य॑स्तं॒ नमु॑चे॒ः शिर॑ः
ఊర్ధ్వ దిశపై आरोహించు; పంక్తి ఛందస్సు నిన్ను రక్షించుగాక; శాక్వర, రైవత—ఈ సామములు నీదగుగాక; త్రిణవ, త్రయస్త్రింశ—ఈ స్తోమములు గాక; హేమంత, శిశిర—ఈ ఋతువులు గాక; వర్చస్ (తేజస్సు) ద్రవిణం (ధనం/సంపద) గాక; మరియు నముచీ శిరస్సు క్రిందకు పడవేయబడుగాక.
Mantra 15
सोम॑स्य॒ त्विषि॑रसि॒ तवे॑व मे॒ त्विषि॑र्भूयात् । मृ॒त्योः पा॒ह्योजो॑ऽसि॒ सहो॑ऽस्य॒मृत॑मसि
నీవు సోముని తేజస్సు (త్విషి); అదే తేజస్సు నాకూ కలుగుగాక. మృత్యువునుండి నన్ను రక్షించు; నీవు ఓజస్సు, నీవు సహస్ (విజయశక్తి), నీవు అమృతం (అమరత్వం).
Mantra 16
हिर॑ण्यरूपा उ॒षसो॑ विरो॒क उ॒भावि॑न्द्रा॒ उदि॑थ॒: सूर्य॑श्च । आ रो॑हतं वरुण मित्र॒ गर्त्तं॒ तत॑श्चक्षाथा॒मदि॑तिं॒ दितिं॑ च मि॒त्रो॒ऽसि॒ वरु॑णोऽसि
సువర్ణరూపమైన ఉషస్సులు ప్రకాశవంతమైనవి; మరియు ఇద్దరూ—ఇంద్రుడు (ఉదిత శక్తితో) మరియు సూర్యుడు—ఉదయించారు. హే వరుణా, మిత్రా, మీరు సిద్ధపరచిన ఆసనం (గర్తం) పై आरोహించండి; అక్కడి నుండి అదితి మరియు దితిని దర్శించండి. నీవు మిత్రుడు; నీవు వరుణుడు.
Mantra 17
सोम॑स्य त्वा द्यु॒म्नेना॒भि षि॑ञ्चाम्य॒ग्नेर्भ्राज॑सा॒ सूर्य॑स्य॒ वर्च॒सेन्द्र॑स्येन्द्रि॒येण॑ । क्ष॒त्राणां॑ क्ष॒त्रप॑तिरे॒ध्यति॑ दि॒द्यून् पा॑हि
సోముని ద్యుమ్నం (తేజో-యశస్సు) చేత నేను నిన్ను అభిషేకిస్తున్నాను; అగ్నியின் భ్రాజసా (దీప్తి) చేత, సూర్యుని వర్చస్సు (ప్రభ) చేత, ఇంద్రుని ఇంద్రియం (పరాక్రమం) చేత. క్షత్రాలలో క్షత్రపతి వృద్ధి చెందును—ఓ దీప్తిమంత శక్తులారా, రక్షించండి (సురక్షితంగా నిలుపండి)।
Mantra 18
इ॒मं दे॑वा असप॒त्नᳪ सु॑वध्वं मह॒ते क्ष॒त्राय॑ मह॒ते ज्यै॑ष्ठ्याय मह॒ते जान॑राज्या॒येन्द्र॑स्येन्द्रि॒याय॑ । इ॒मम॒मुष्य॑ पु॒त्रम॒मुष्यै॑ पु॒त्रमस्यै वि॒श ए॒ष वो॑ऽमी॒ राजा॒ सोमो॒ऽस्माकं॑ ब्राह्म॒णाना॒ᳪराजा॑
ఓ దేవులారా, ఈ మనిషిని అసపత్నం (ప్రతిద్వంద్వి లేనివాడిగా) చేయండి; మహత్తర క్షత్రానికి, మహత్తర జ్యైష్ఠ్యానికి (ప్రధానత్వానికి), మహత్తర జనరాజ్యానికి (ప్రజలపై రాజ్యానికి), మరియు ఇంద్రుని ఇంద్రియానికి (పరాక్రమానికి) అతనిని సమృద్ధి పరచండి. ఇతడు అముకుని కుమారుడు, అముక తల్లికి కుమారుడు—(మీ) విశులకు అర్పించబడినవాడు; ఇతడే మీ రాజు. రాజా సోముడు—అతడే మా బ్రాహ్మణుల రాజు।
Mantra 19
प्र पर्व॑तस्य वृष॒भस्य॑ पृ॒ष्ठान्नाव॑श्चरन्ति स्व॒सिच॑ इया॒नाः । ता आऽव॑वृत्रन्नध॒रागुद॑क्ता॒ अहिं॑ बु॒ध्न्य॒मनु॒ रीय॑माणाः । विष्णो॑र्वि॒क्रम॑णमसि॒ विष्णो॒र्विक्रा॑न्तमसि॒ विष्णो॑: क्रा॒न्तम॑सि
పర్వత-వృషభుని పృష్ఠం నుండి నౌకలు ముందుకు సాగుతాయి; స్వసిచ్ (స్వయంప్రేరిత) గా తమ మార్గంలో నడుస్తాయి. అవి క్రింద నుండి పైకి లేచి, చుట్టుముట్టి, అధఃస్థ అహి (సర్పం) ను ఆవరించి నొక్కి, ముందుకు దొర్లుతూ సాగుతాయి. నీవు విష్ణోర్విక్రమణం; నీవు విష్ణోర్విక్రాంతం (సిద్ధమైన అడుగు); నీవు విష్ణోః క్రాంతం (ఆక్రమిత/అధిగత) స్థలం।
Mantra 20
प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्यो विश्वा॑ रू॒पाणि॒ परि॒ ता ब॑भूव । यत्का॑मास्ते जुहु॒मस्तन्नो॑ अस्त्व॒यम॒मुष्य॑ पि॒तासाव॒स्य पि॒ता व॒यᳪ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाᳪ स्वाहा॑ । रुद्र॒ यत्ते॒ क्रिवि॒ परं॒ नाम॒ तस्मि॑न्हु॒तम॑स्यमे॒ष्टम॑सि॒ स्वाहा॑
హే ప్రజాపతే, నీవు తప్ప మరెవ్వరూ ఈ సమస్త రూపములను చుట్టూరా పరివ్యాప్తి చేయలేదు. నీ యే కామములు (ఇచ్ఛలు) ఉన్నవో, వాటిని మేము ఆహుతిగా సమర్పిస్తున్నాము—అది మాకు సిద్ధించుగాక. ఈ (వ్యక్తి) అముష్య (ఆ వాడు)కు తండ్రి కావుగాక, అతడు దీనికి తండ్రి కావుగాక; మేము ధనసంపదల అధిపతులమగుదుము—స్వాహా। హే రుద్రా, నీ పరమ నామమైన ‘క్రివి’—అందులోనే ఈ హుతము, అందులోనే ఈ ఇష్టి—స్వాహా।
Mantra 21
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि मि॒त्रावरु॑णयोस्त्वा प्रशा॒स्त्रोः प्र॒शिषा॑ युनज्मि । अव्य॑थायै त्वा स्व॒धायै॒ त्वाऽरि॑ष्टो॒ अर्जु॑नो म॒रुतां॑ प्रस॒वेन॑ ज॒यापा॑म॒ मन॑सा॒ समि॑न्द्रि॒येण॑
నీవు ఇంద్రుని వజ్రము. మిత్ర–వరుణుల విధానముచే, ఇద్దరు ప్రశాస్త్రుల ఆజ్ఞచే, నేను నిన్ను యోక్తం చేస్తున్నాను. అవ్యథ (అక్లేశం) కొరకు నిన్ను యోక్తం చేస్తున్నాను; స్వధా కొరకు నిన్ను యోక్తం చేస్తున్నాను. అరిష్టుడు, ప్రకాశవంతుడు—మరుతుల ప్రసవం (ప్రేరణ) వలన—మనస్సుతోను ఇంద్ర-ఇంద్రియ (వీర్య)ంతోను మేము జలములను జయించుదుము.
Mantra 22
मा त॑ इन्द्र ते व॒यं तु॑राषा॒डयु॑क्तासो अब्र॒ह्मता॒ विद॑साम । तिष्ठा॒ रथ॒मधि॒ यं व॑ज्रह॒स्ता र॒श्मीन् दे॑व युवसे॒ स्वश्वा॑न्
హే ఇంద్రా, శత్రువులను జయించువాడా! మేము నీచేత అయుక్తులముగా, అబ్రహ్మతా (బ్రహ్మ-విధానరహితులముగా) కనబడకుండునట్లు చేయుము. హే వజ్రహస్త దేవా! నీవు యోక్తం చేసే ఆ రథముపై నిలుచుము; శుభ్రాశ్వములతో రశ్ములను (లగ్గాలను) నీవే యోక్తం చేయుము.
Mantra 23
अ॒ग्नये॑ गृ॒हप॑तये॒ स्वाहा॒ सोमा॑य॒ वन॒स्पत॑ये॒ स्वाहा॑ म॒रुता॒मोज॑से॒ स्वाहेन्द्र॑स्येन्द्रि॒याय॒ स्वाहा॑ । पृथि॑वि मात॒र्मा मा॑ हिᳪसी॒र्मो अ॒हं त्वाम्
అగ్ని—గృహపతికి స్వాహా! సోమ—వనస్పతిపతికి స్వాహా! మరుతుల ఓజస్సుకు స్వాహా! ఇంద్రుని ఇంద్రియ (వీర్య)ానికి స్వాహా! హే పృథివీ మాతా, నన్ను హింసించకుము; నేనూ నిన్ను కాదు.
Mantra 24
ह॒ᳪसः शु॑चि॒षद्वसु॑रन्तरिक्ष॒सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थिर्दुरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒सदृ॑त॒सद्व्यो॑म॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं बृ॒हत्
హంసుడు—శుచిలో ఆసీనుడు; వసువు—అంతరిక్షంలో ఆసీనుడు; హోతా—వేదిపై ఆసీనుడు; అతిథి—గృహంలో ఆసీనుడు. నరుల మధ్య ఆసీనుడు, శ్రేష్ఠస్థానంలో ఆసీనుడు, ఋతంలో ఆసీనుడు, వ్యోమంలో ఆసీనుడు—అబ్జా (జలజుడు), గోజా (గోవు-జన్యుడు), ఋతజా (ఋత-జన్యుడు), అద్రిజా (శిలా-జన్యుడు)—అతడే మహత్తర ఋతం.
Mantra 25
इय॑द॒स्यायु॑र॒स्यायु॒र्मयि॑ धेहि॒ युङ्ङ॑सि॒ वर्चो॑ऽसि॒ वर्चो॒ मयि॑ धे॒ह्यूर्ग॒स्यूर्जं॒ मयि॑ धेहि ।। इन्द्र॑स्य वां वीर्य॒कृतो॑ बा॒हू अ॑भ्यु॒पाव॑हरामि
ఇదంతటి ఆయువు—దాని ఆయువును నాలో స్థాపించు. నీవు యుఙ్ఙసి (యోజన/సంయోజన-శక్తి); నీవు వర్చస్ (దీప్తి/తేజస్సు)—ఆ వర్చస్సును నాలో స్థాపించు. దీని ఊర్జస్ (రసం/బలం)—ఆ ఊర్జాన్ని నాలో స్థాపించు॥ ఇంద్రుని వీర్యాన్ని కార్యరూపం దాల్చించే ఈ రెండు బాహువులను నేను పైకి ఎత్తి నా దగ్గరకు తెచ్చుకుంటున్నాను.
Mantra 26
स्यो॒नाऽसि॑ सु॒षदा॑ऽसि क्ष॒त्रस्य॒ योनि॑रसि । स्यो॒नामा सी॑द सु॒षदा॒मा सी॑द क्ष॒त्रस्य॒ योनि॒मा सी॑द
నీవు స్యోనా (కల్యాణకరుడు); నీవు సుషదా (సుఖాసనయోగ్యుడు); నీవు క్షత్ర (రాజశక్తి) యొక్క యోని/ఆసనం. కల్యాణాసనంపై కూర్చో; సుఖాసనంపై కూర్చో; క్షత్రస్య యోని-ఆసనంపై కూర్చో.
Mantra 27
नि ष॑साद घृ॒तव्र॑तो॒ वरु॑णः प॒स्त्यास्वा । साम्रा॑ज्याय सु॒क्रतु॑:
ఘృత-వ్రతుడు (అభిషేక-నియమధారి) వరుణుడు పస్త్యాలలో (నివాసస్థలాలలో) అంతర్భాగంలో కూర్చొని, సు-క్రతు (శుభ సంకల్పం)తో, సామ్రాజ్యము (సార్వభౌమాధిపత్యం) కొరకు ఆసనం గ్రహించాడు.
Mantra 28
अ॒भि॒भूर॑स्ये॒तास्ते॒ पञ्च॒ दिश॑: कल्पन्तां॒ ब्रह्मँ॒स्त्वं ब्र॒ह्माऽसि॑ सवि॒ताऽसि॑ स॒त्यप्र॑सवो॒ वरु॑णोऽसि स॒त्यौजा॒ इन्द्रो॑ऽसि॒ विशौ॑जा रु॒द्रो॒ऽसि सु॒शेव॑: । बहु॑कार॒ श्रेय॑स्कर॒ भूय॑स्क॒रेन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि॒ तेन॑ मे रध्य
నీవు అభిభూ (విజేత); నీ కొరకు ఈ ఐదు దిశలు సక్రమంగా ఏర్పడుగాక. ఓ బ్రహ్మన్, నీవు బ్రహ్మా; నీవు సత్య-ప్రసవుడు (సత్య ప్రేరణ) అయిన సవితా; నీవు సత్య-ఓజస్సు (సత్య బలం) గల వరుణుడు; నీవు ఇంద్రుడు—ప్రజల బలం; నీవు రుద్రుడు—అతి సుశేవ (అత్యంత కరుణామయుడు). బహు కార్యం చేయి, శ్రేయస్సు కలిగించే కార్యం చేయి, వృద్ధి కలిగించే కార్యం చేయి; నీవు ఇంద్రస్య వజ్రం—దానితో నాకు సిద్ధి/సమృద్ధి ప్రసాదించు.
Mantra 29
अ॒ग्निः पृ॒थुर्धर्म॑ण॒स्पति॑र्जुषा॒णो अ॒ग्निः पृ॒थुर्धर्म॑ण॒स्पति॒राज्य॑स्य वेतु॒ स्वाहा॑ स्वाहा॑कृता॒: सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑र्यतध्वᳪ सजा॒तानां॑ मध्य॒मेष्ठ्या॑य
అగ్ని—విస్తారుడు, ధర్మాధిపతి—ప్రసన్నుడై స్వీకరించుగాక; అగ్ని—విస్తారుడు, ధర్మాధిపతి—రాజ్యాధికారాన్ని పొందుగాక. స్వాహా! స్వాహాతో అర్పించబడిన హవిభాగాలారా, సూర్యుని రశ్ములతో మీరు నియంత్రణలో నిలువండి—సహజాతుల మధ్య మధ్యమమైన ప్రాధాన్యార్థం.
Mantra 30
स॒वि॒त्रा प्र॑सवि॒त्रा सर॑स्वत्या वा॒चा त्वष्ट्रा॑ रू॒पैः पू॒ष्णा प॒शुभि॒रिन्द्रे॑णा॒स्मे बृह॒स्पति॑ना॒ ब्रह्म॑णा॒ वरु॑णे॒नौज॑सा॒ऽग्निना॒ तेज॑सा॒ सोमे॑न॒ राज्ञा॒ विष्णु॑ना दश॒म्या दे॒वत॑या॒ प्रसू॑त॒: प्र स॑र्पामि
సవిత్రచే—ప్రేరకచే—సరస్వతీచే వాక్తో; త్వష్టృచే రూపాలతో; పూషణచే పశువులతో; ఇంద్రచే మా క్షేమార్థం; బృహస్పతిచే బ్రహ్మ/ప్రార్థనతో; వరుణచే ఓజస్సుతో; అగ్నిచే తేజస్సుతో; సోమరాజుచే; విష్ణుచే; దశమి దేవతచే—దైవప్రేరణతో నేను ముందుకు సాగుతాను (సర్పిస్తాను).
Mantra 31
अ॒श्विभ्यां॑ पच्यस्व॒ सर॑स्वत्यै पच्य॒स्वेन्द्रा॑य सु॒त्राम्णे॑ पच्यस्व । वा॒युः पू॒तः प॒वित्रे॑ण प्र॒त्यङ्क्सोमो॒ अति॑स्रुतः । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑
అశ్వినుల కొరకు నీవు నిన్ను పక్వం చేసుకో; సరస్వతీ కొరకు నిన్ను పక్వం చేసుకో; సుత్రామణ ఇంద్రుని కొరకు నిన్ను పక్వం చేసుకో. పవిత్రం చేత వాయువు శుద్ధమైంది; ప్రత్యఙ్క్ సోమము అతిగా వడకట్టబడింది—ఇంద్రునికి యోక్తవ్యమైన, యోగ్యమైన సఖుడు.
Mantra 32
कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो यवं॑ चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽस्य॒श्विभ्यां॑ त्वा॒ सर॑स्वत्यै॒ त्वेन्द्रा॑य त्वा सु॒त्राम्णे॑
యవము (బార్లీ) కలవారు—అవును, అదే యవమే—దానం చేసి, యథాక్రమంగా పంచుతారా? ఇక్కడే, ఈ స్థలంలోనే, వారి కోసం అన్న-భోజనాలను నీవు సిద్ధం చేయుము—బర్హిష్తో కలిసి నమః-ఉక్తి (భక్తిపూర్వక వచనం) ద్వారా యజించే వారు వారు. ఇది ఉపయామంతో గ్రహించబడింది—నిన్ను అశ్వినుల కొరకు, నిన్ను సరస్వతీ కొరకు, నిన్ను ఇంద్రుని కొరకు, నిన్ను సుత్రామణ్ (రక్షణధారి) కొరకు।
Mantra 33
यु॒वᳪ सु॒राम॑मश्विना॒ नमु॑चावासु॒रे सचा॑ । वि॒पि॒पा॒ना शु॑भस्पती॒ इन्द्रं॒ कर्म॑स्वावतम्
హే అశ్వినద్వయమా! మీరు ఇద్దరూ అసురుడు నముచితో కలిసి సురాను పానంచేసారు; హే శుభస్పతులారా (దీప్తిమంత అధిపతులారా)! లోతుగా పానంచేస్తూ, కర్మకార్యాలలో ఇంద్రునికి సహాయపడండి।
Mantra 34
पु॒त्रमि॑व पि॒तरा॑व॒श्विनो॒भेन्द्रा॒वथु॒: काव्यै॑र्द॒ᳪसना॑भिः । यत्सु॒रामं॒ व्यपि॑ब॒: शची॑भि॒: सर॑स्वती त्वा मघवन्नभिष्णक्
ఇద్దరు తండ్రులు కుమారునికి సహాయపడినట్లు, అశ్వినద్వయం, హే మఘవన్ ఇంద్రా! కావ్య-కౌశల్యంతోను అద్భుత శక్తులతోను నీకు తోడ్పడ్డారు; నీవు నీ ప్రభావశక్తులతో సురాను పానంచేసినప్పుడు. హే మఘవన్! సరస్వతీ నిన్ను (విజయార్థం) ప్రేరేపించింది।
Because royal sacrifice must first make space ritually secure and complete. By fixing each quarter (and the zenith) with its meter and chant, the sacrificer’s sovereignty becomes cosmically ordered and protected.
The chapter keeps Vājapeya’s momentum of ascent and victory while introducing Rājasūya markers: proclamation of unrivaled rule, abhiṣeka that gathers tejas, and the consecration/occupation of the royal seat.
Viṣṇu functions as the measurer who clears and stabilizes the ritual world. His cosmic ‘measuring’ makes the sacrificial space firm so consecration and kingship can stand without obstruction.