देवस्तुतिः—नन्दिकेश्वरविज्ञप्तिः—शम्भोः समाधेः उत्थानम् (Devas’ Hymn, Nandikeśvara’s Petition, and Śiva’s Rising from Samādhi)

Verse 1

देवा ऊचुः । नमो रुद्राय देवाय मदनांतकराय च । स्तुत्याय भूरिभासाय त्रिनेत्राय नमोनमः

దేవులు పలికిరి— రుద్రదేవునికి నమస్కారం, మదన (కామ) సంహారకునికి నమస్కారం. స్తుత్యుడైన, అపార తేజస్సుతో ప్రకాశించే, త్రినేత్రుడికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 2

शिपिविष्टाय भीमाय भीमाक्षाय नमोनमः । महादेवाय प्रभवे त्रिविष्टपतये नमः

సర్వవ్యాపి శిపివిష్టుడైన, భీముడైన, భీమాక్షుడైన శివునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. మహాదేవునికి, ప్రభవుడికి (సృష్టికారణుడికి), త్రివిష్టపతికి (త్రిలోకాధిపతికి) నమస్కారం.

Verse 3

त्वं नाथः सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । शंभुरीशश्शंकरोसि दयालुस्त्वं विशेषतः

నీవే సమస్త లోకాల నాథుడవు; నీవే తండ్రి, నీవే తల్లి—నీవే పరమేశ్వరుడు. నీవు శంభువు, ఈశుడు, శంకరుడు; ముఖ్యంగా నీవు అత్యంత దయామయుడవు.

Verse 4

त्वं धाता सर्वजगतां त्रातुमर्हसि नः प्रभो । त्वां विना कस्समर्थोस्ति दुःखनाशे महेश्वर

ప్రభో! మీరు సమస్త లోకాల ధాత; అందువల్ల మమ్మల్ని రక్షించుటకు యోగ్యుడు మీరు మాత్రమే. మహేశ్వరా! మీ లేకుండా దుఃఖనాశము చేయుటకు ఎవడు సమర్థుడు?

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां नन्दिकेश्वरः । कृपया परया युक्तो विज्ञप्तुं शंभुमारभत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—దేవతల ఆ మాటలను ఇలా విని, పరమ కరుణతో నిండిన నందీకేశ్వరుడు శంభువు (శివుడు) వద్ద వినయపూర్వకంగా విజ్ఞప్తి చేయుటకు ఆరంభించాడు.

Verse 6

नंदिकेश्वर उवाच । विष्ण्वादयस्सुरगणा मुनिसिद्धसंघास्त्वां द्रष्टुमेव सुरवर्य्य विशेषयंति । कार्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्य मानास्सम्यक् पराभवपदं परमं प्रपन्नाः

నందికేశ్వరుడు పలికెను: ఓ దేవశ్రేష్ఠా! విష్ణువు మొదలైన దేవతలు, మునులు మరియు సిద్ధ సమూహాలు నిన్ను దర్శించుకోవడానికే వస్తున్నాయి. అసురులచే అవమానించబడి, వారు తీవ్ర పరాభవాన్ని పొంది నీ శరణు కోరుతున్నారు.

Verse 7

तस्मात्त्वया हि सर्वेश त्रातव्या मुनयस्सुराः । दीनबंधुर्विशेषेण त्वमुक्तो भक्तवत्सलः

కాబట్టి హే సర్వేశ్వరా! మునులు మరియు దేవతలను రక్షించవలసింది నిజంగా మీరే. విశేషంగా మీరు దీనుల బంధువు, భక్తులపై స్నేహం చూపే భక్తవత్సలుడిగా ప్రసిద్ధులు.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । एवं दयावता शंभुर्विज्ञप्तो नंदिना भृशम् । शनैश्शनैरुपरमद्ध्यानादुन्मील्य चाक्षिणी

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఈ విధంగా దయామయుడైన శంభువును నంది అత్యంత వినయంతో వేడుకున్నాడు. అప్పుడు ఆయన మెల్లమెల్లగా ధ్యానాన్ని ఉపసంహరించి, నెమ్మదిగా కన్నులు తెరిచాడు.

Verse 9

ईशोऽथोपरतश्शंभुस्तदा परमकोविदः । समाधेः परमात्मासौ सुरान्सर्वानुवाच ह

అప్పుడు ఈశ్వరుడైన శంభువు సమాధి నుండి ఉపరమించాడు. ఆ పరమ వివేకి పరమాత్ముడు సమస్త దేవతలతో ఇలా పలికాడు.

Verse 10

शंभुरुवाच । कस्माद्यूयं समायाता मत्समीपं सुरेश्वरः । हरिब्रह्मादयस्सर्वे ब्रूत कारणमाशु तत्

శంభువు పలికెను—హే దేవేశ్వరులారా! మీరు అందరూ నా సమీపానికి ఎందుకు సమాగమించారు? హరి, బ్రహ్మ మొదలైన మీ అందరూ, కారణాన్ని త్వరగా చెప్పండి.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचश्शम्भोस्सर्वे देवा मुदाऽन्विताः । विष्णोर्विलोकयामासुर्मुखं विज्ञप्तिहेतवे

బ్రహ్ముడు పలికెను—శంభువు వచనాలను విని దేవతలందరూ ఆనందంతో నిండిపోయారు. ఆపై తమ విజ్ఞప్తి చెప్పించుటకై వారు విష్ణువు ముఖాన్ని చూశారు।

Verse 12

अथ विष्णुर्महाभक्तो देवानां हितकारकः । मदीरितमुवाचेदं सुरकार्यं महत्तरम्

అప్పుడు మహాభక్తుడైన విష్ణువు, దేవుల హితకారకుడు, నేను చెప్పినదాన్ని అనుసరించి దేవకార్యమైన ఆ మహత్తర విషయాన్ని పలికెను।

Verse 13

तारकेण कृतं शंभो देवानां परमाद्भुतम् । कष्टात्कष्टतरं देवा विज्ञप्तुं सर्व आगताः

హే శంభో! తారకుడు దేవులపై చేసినది పరమ ఆశ్చర్యకరం, కష్టానికన్నా కష్టతరం; అందుకే సమస్త దేవులు వినతిపెట్టుటకు వచ్చారు।

Verse 14

हे शंभो तव पुत्रेणौरसेन हि भविष्यति । निहतस्तारको दैत्यो नान्यथा मम भाषितम्

హే శంభో! నిశ్చయంగా నీ స్వయంజాత (ఔరస) పుత్రునిచేతనే దైత్యుడు తారకుడు హతుడగును; నా వాక్యం వేరుగా ఉండదు।

Verse 15

विचार्य्येत्थं महादेव कृपां कुरु नमोऽस्तु ते । देवान्समुद्धर स्वामिन् कष्टात्तारकनिर्मितात्

ఇట్లు ఆలోచించి, హే మహాదేవా! కరుణ చూపుము—నీకు నమస్కారం. హే స్వామీ! తారకసృష్ట కష్టమునుండి దేవులను उद्धరించుము।

Verse 16

तस्मात्त्वया गिरिजा देव शंभो ग्रहीतव्या पाणिना दक्षिणेन । पाणिग्रहेणैव महानुभावां दत्तां गिरींद्रेण च तां कुरुष्व

కాబట్టి, ఓ దేవ శంభో, నీవు కుడిచేతితో గిరిజను పాణిగ్రహణం చేయవలెను. గిరీంద్రుడు ఇచ్చిన ఆ మహానుభావ కన్యను ఈ పాణిగ్రహణ సంస్కారంతోనే స్వీకరించి నీ ధర్మపత్నిగా చేయుము।

Verse 17

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो ह्यब्रवीच्छिवः । दर्शयन् सद्गतिं तेषां सर्वेषां योगतत्परः

విష్ణువు మాటలు విని ప్రసన్నుడైన శ్రీశివుడు పలికెను. యోగనిష్ఠుడై, వారందరికీ సద్గతియైన శుభ మార్గాన్ని ప్రదర్శించెను।

Verse 18

शिव उवाच । यदा मे स्वीकृता देवी गिरिजा सर्वसुंदरी । तदा सर्वे सुरेंद्राश्च मुनयो ऋषयस्तदा

శివుడు పలికెను— నేను సర్వసుందరీ దేవి గిరిజను స్వీకరించినప్పుడు, అదే క్షణంలో సమస్త సురేంద్రులు, మునులు, ఋషులు అక్కడ సమవేతులయ్యారు।

Verse 19

सकामाश्च भविष्यन्ति न क्षमाश्च परे पथि । जीवयिष्यति दुर्गा सा पाणिग्रहणतस्स्मरम्

వారు కామాసక్తులై, పరమ మార్గంలో క్షమాశీలులు కారు. అయితే ఆ దుర్గా పాణిగ్రహణ క్రియచేత స్మరుడిని (కామదేవుని) పునర్జీవింపజేయును।

Verse 20

मदनो हि मया दग्धस्सर्वेषां कार्य्यसिद्धये । ब्रह्मणो वचनाद्विष्णो नात्र कार्या विचारणा

సర్వుల కార్యసిద్ధి కొరకు నేనే మదనుని దహించితిని. ఓ విష్ణో, బ్రహ్మ వచనానుసారమే ఇది జరిగినది; ఇక్కడ మరింత విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 21

एवं विमृश्य मनसा कार्याकार्यव्यवस्थितौ । सुधीः सर्वैश्च देवेंद्र हठं नो कर्तुमर्हसि

ఇలా మనసులో కార్యం-అకార్యాన్ని విచారించి నిర్ణయించుకొని, ఓ దేవేంద్రా! నీవు జ్ఞానవంతుడవు, దేవుల్లో శ్రేష్ఠుడవు; మా పట్ల హఠంగా ప్రవర్తించకుము।

Verse 22

दग्धे कामे मया विष्णो सुरकार्यं महत् कृतम् । सर्वे तिष्ठंतु निष्कामा मया सह सुनिश्चितम्

ఓ విష్ణో! నా చేత కాముడు దగ్ధమైనప్పుడు దేవకార్యం మహత్తుగా నెరవేరింది। ఇక అందరూ నిష్కాములై నిలిచిరండి—ఇది నాతో కలిసి దృఢంగా నిర్ణయించబడింది।

Verse 23

यथाऽहं च सुरास्सर्वे तथा यूयमयत्नतः । तपः परमसंयुक्ताः करिष्यध्वं सुदुष्करम्

నేను మరియు సమస్త దేవతలు చేసినట్లే, మీరు కూడా చలించకుండా తపస్సు చేయండి. పరమ తపోనియమంతో ఏకమై, అత్యంత దుష్కరమైనదాన్నీ మీరు సాధిస్తారు।

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीविवाहस्वीकारो नाम चतुर्विशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, తృతీయ విభాగమైన పార్వతీఖండంలో ‘పార్వతీవివాహస్వీకారం’ అనే ఇరవై నాలుగవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 25

पुरावृत्तं स्मरकृतं विस्मृतं यद्विधे हरे । महेन्द्र मुनयो देवा यत्तत्सर्वं विमृश्यताम्

హే విధే (బ్రహ్మా) మరియు హే హరే (విష్ణు)! స్మరుడు (కామదేవుడు) కలిగించిన ఆ ప్రాచీన వృత్తాంతం తరువాత మరచిపోయినదాన్ని మళ్లీ స్మరించి సమ్యకంగా విచారించాలి. మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు), మునులు, దేవతలు—అందరూ ఆ సమస్త విషయాన్ని పరిశీలించండి।

Verse 26

महाधनुर्धरेणैव मदनेन हठात्सुराः । सर्वेषां ध्यानविध्वंसः कृतस्तेन पुरापुरा

ఓ దేవతలారా, పూర్వకాలంలో మహాధనుస్సు ధరించిన మదనుడు (కాముడు) బలవంతంగా అందరి ధ్యానాన్ని భంగం చేశాడు।

Verse 27

कामो हि नरकायैव तस्मात् क्रोधोभिजायते । क्रोधाद्भवति संमोहो मोहाच्च भ्रंशते तपः

కామం నిజంగా నరకదుఃఖానికే దారి తీస్తుంది; దానివల్ల క్రోధం పుడుతుంది. క్రోధం వల్ల మోహం, మోహం వల్ల తపస్సు క్షీణిస్తుంది।

Verse 28

कामक्रोधौ परित्याज्यौ भवद्भिस्सुरसत्तमैः । सर्वैरेव च मंतव्यं मद्वाक्यं नान्यथा क्वचित्

ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, మీరు కామక్రోధాలను విడిచిపెట్టాలి. మీరందరూ నా వాక్యాన్నే ధారించండి—ఎప్పుడూ వేరేలా అర్థం చేసుకోకండి।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । एवं विश्राव्य भगवान् महादेवो वृषध्वजः । सुरान् प्रवाचयामास विधिविष्णू तथा मुनीम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా వినిపించిన తరువాత వృషధ్వజుడైన భగవాన్ మహాదేవుడు దేవతలను, అలాగే విధాత బ్రహ్మను, విష్ణువును మరియు మునిని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 30

तूष्णींभूतोऽभवच्छंभुर्ध्यानमाश्रित्य वै पुनः । आस्ते पुरा यथा स्थाणुर्गणैश्च परिवारितः

అప్పుడు శంభువు మళ్లీ మౌనమై ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించాడు. పూర్వకాలంలో ఎలా అచల స్థాణువులా, గణములచే పరివృతుడై కూర్చున్నాడో అలాగే కూర్చున్నాడు.

Verse 31

स्वात्मानमात्मना शंभुरात्मन्येव व्यचिंतयत् । निरंजनं निराभासं निर्विकारं निरामयम्

శంభువు తన ఆత్మచేతనే తన స్వాత్మను ఆత్మలోనే విచారించాడు—నిరంజనుడు, నిరాభాసుడు, నిర్వికారుడు, నిరామయుడు.

Verse 32

परात्परतरं नित्यं निर्ममं निरवग्रहम् । शब्दातीतं निर्गुणं च ज्ञानगम्यं परात्परम्

ఆయన పరాత్పరునికన్నా పరుడు, నిత్యుడు, మమకారరహితుడు, పరిమిత రూపరహితుడు. శబ్దాతీతుడు, నిర్గుణుడు, సత్యజ్ఞానంతోనే గ్రాహ్యుడు—అదే పరమ పరాత్పరుడు.

Verse 33

एवं स्वरूपं परमं चिंतयन् ध्यानमास्थितः । परमानंदसंमग्नो बभूव बहुसूतिकृत्

ఈ విధంగా ఆ పరమ స్వరూపాన్ని చింతిస్తూ ఆయన స్థిర ధ్యానంలో ప్రవేశించాడు. పరమానందంలో లీనమై అనేక సంతానాలకు జనకుడయ్యాడు.

Verse 34

ध्यानस्थितं च सर्वेशं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः । हरि शक्रादयस्सर्वे नंदिनं प्रोचुरानताः

సర్వేశ్వరుడైన శివుడు ధ్యానస్థితిలో ఉన్నాడని చూసి, దివ్యలోకవాసులందరూ—హరి, శక్రుడు మొదలైనవారు—నమస్కరించి నందిని ఉద్దేశించి పలికారు.

Verse 35

देवा ऊचुः । किं वयं करवामाद्य विरक्तो ध्यानमास्थितः । शंभुस्त्वं शंकर सखस्सर्वज्ञः शुचिसेवकः

దేవులు పలికిరి—ఇప్పుడు మేమేమి చేయాలి? శంభువు వైరాగ్యంతో ధ్యానంలో స్థితుడయ్యాడు. ఓ శంకరా! నీవు ఆయనకు సన్నిహిత సఖుడవు—సర్వజ్ఞుడవు, పవిత్ర సేవలో నిమగ్న సేవకుడవు.

Verse 36

केनोपायेन गिरिशः प्रसन्नः स्याद्गणाधिप । तदुपायं समाचक्ष्व वयं त्वच्छरणं गताः

ఓ గణాధిపా! ఏ ఉపాయంతో గిరీశుడు ప్రసన్నుడవుతాడు? ఆ ఉపాయాన్ని మాకు చెప్పుము; మేము నీ శరణు పొందాము.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इति विज्ञापितो देवैर्मुने हर्षादिभिस्तदा । प्रत्युवाच सुरांस्तान्स नंदी शंभुप्रियो गणः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు దేవులు మరియు హర్షాది మునులు ఇలా వినతిచేయగా, శంభుప్రియ గణుడైన నంది ఆ దేవులకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను.

Verse 38

नंदीश्वर उवाच । हे हरे हे विधे शक्रनिर्जरा मुनयस्तथा । शृणुध्वं वचनं मे हि शिवसंतोषकारकम्

నందీశ్వరుడు పలికెను— హే హరి, హే విధాత బ్రహ్మా, హే శక్ర ఇంద్రా, అమర దేవగణములారా, మునులారా! నా వాక్యమును వినుడి; ఇది నిశ్చయంగా శ్రీశివునకు సంతోషకరం.

Verse 39

यदि वो हठ एवाद्य शिव दारपरिग्रहे । अतिदीनतया सर्वे सुनुतिं कुरुतादरात्

ఈ రోజు శివుని వివాహ స్వీకారాన్ని సాధించుటలో మీరు నిజంగా దృఢంగా ఉంటే, మీరు అందరూ అత్యంత వినయంతో, భక్తి-గౌరవాలతో, హృదయపూర్వక ప్రార్థన చేయుడి।

Verse 40

भक्तेर्वश्यो महादेवो न साधारणतस्तुराः । अकार्यमपि सद्भक्त्या करोति परमेश्वरः

మహాదేవుడు సాధారణ మార్గాలచే కాదు, భక్తిచేతనే వశుడగును. శుద్ధమైన సద్భక్తితో పరమేశ్వరుడు ఇతరथा అసాధ్యమని లేదా అనుచితమని భావించబడినదానినీ సాధించును.

Verse 41

एवं कुरुत सर्वे हि विधिविष्णुमुखाः सुराः । यथागतेन मार्गेणान्यथा गच्छत मा चिरम्

“ఇలానే చేయుడి—బ్రహ్మా, విష్ణు మొదలైనవారి నేతృత్వంలోని సమస్త దేవతలారా! మీరు వచ్చిన మార్గమునే వెంటనే తిరిగి వెళ్లుడి; ఇతర మార్గమునకు పోకుడి, ఆలస్యం చేయకుడి।”

Verse 42

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मुने विष्ण्वादयस्सुराः । तथेति मत्त्वा सुप्रीत्या शंकरं तुष्टुवुर्हि ते

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ ముని వచనములను విని విష్ణువు మొదలైన దేవతలు వాటిని సత్యమని గ్రహించి ‘తథే’ అని అనుకొని, పరమ ప్రీతితో శంకరుని స్తుతించిరి.

Verse 43

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । समुद्धर महाक्लेशात्त्राहि नश्शरणागतान्

హే దేవదేవ మహాదేవా, కరుణాసాగర ప్రభూ! ఈ మహాక్లేశం నుండి మమ్మల్ని उद्धరించుము; శరణాగతులమైన మమ్మల్ని రక్షించుము।

Verse 45

हरिर्मया सुदीनोक्त्या सुविज्ञप्तं चकार ह । संस्मरन्मनसा शंभुं भक्त्या परमयान्वितः

నా దీన వచనాల ద్వారా సరిగా తెలియజేయబడిన హరి తగినట్లు కార్యం చేసెను; మనసులో శంభువును స్మరించుచు పరమభక్తితో నిండెను।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । सुरैरेवं स्तुतश्शंभुर्हरिणा च मया भृशम् । भक्तवात्सल्यतो ध्यानाद्विरतोभून्महेश्वरः

బ్రహ్మ అన్నాడు—దేవతలు, హరి (విష్ణువు) మరియు నేనూ ఈ విధంగా ఘనంగా స్తుతించగా, భక్తవాత్సల్యంతో మహేశ్వరుడు శంభువు ధ్యానసమాధి నుండి విరమించాడు।

Verse 47

उवाच सुप्रसन्नात्मा हर्यादीन्हर्षयन्हरः । विलोक्य करुणादृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः

అప్పుడు భక్తవత్సలుడైన హరుడు—శంకరుడు—అత్యంత ప్రసన్నహృదయంతో, కరుణాదృష్టితో వారిని చూచి, హరి మొదలైనవారిని ఆనందింపజేస్తూ పలికెను।

Verse 48

शंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाश्शक्राद्या युगपत्समे । किमर्थमागता यूयं सत्यं ब्रूत ममाग्रतः

శంకరుడు పలికెను—“హే హరి, హే విధాత (బ్రహ్మా), శక్ర (ఇంద్ర) మొదలైన దేవులారా! మీరు అందరూ ఒకేసారి నా వద్దకు వచ్చారు. ఏ కారణంతో వచ్చారు? నా సమక్షంలో సత్యమే చెప్పండి।”

Verse 49

हरिरुवाच । सर्वज्ञस्त्वं महेशान त्वंतर्याम्यखिलेश्वरः । किं न जानासि चित्तस्थं तथा वच्म्यपि शासनात्

హరి పలికెను—“హే మహేశాన! మీరు సర్వజ్ఞులు; మీరు అంతర్యామి, అఖిలేశ్వరులు. మనస్సులో ఉన్నది మీకు తెలియనిదేముంది? అయినా మీ ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను చెప్పుదును।”

Verse 50

तारकासुरतो दुःखं संभूतं विविधं मृड । सर्वेषां नस्तदर्थं हि प्रसन्नोऽकारि वै सुरैः

హే మృడా! తారకాసురుని వల్ల అనేక విధాల దుఃఖం కలిగింది. అందువల్ల మా అందరి క్షేమార్థం దేవతలు మిమ్మల్ని ప్రసన్నం చేసుకున్నారు।

Verse 51

शिवा सा जनिता शैलात्त्वदर्थं हि हिमालयात् । तस्यां त्वदुद्भवात्पुत्रात्तस्य मृत्युर्न चान्यथा

ఆ శుభమయి దేవి శివా పర్వతమునుండి—అంటే హిమాలయునుండి—మీ కోసమే జన్మించింది. ఆమెయందు మీ నుండి పుట్టబోయే కుమారుని చేతనే అతని (తారకుని) మరణం జరుగును; ఇతర మార్గం లేదు।

Verse 52

इति दत्तो ब्रह्मणा हि तस्मै दैत्याय यद्वरः । तदन्यस्मादमृत्युस्स बाधते निखिलं जगत्

ఇలా బ్రహ్మ ఆ దైత్యునికి వరం ప్రసాదించాడు. ఆపై ఇతర కారణాల వల్ల మరణం లేనివాడై, అతడు సమస్త జగత్తును పీడించసాగాడు।

Verse 53

नारदस्य निर्देशात्सा करोति कठिनं तपः । तत्तेजसाखिलं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

నారదుని ఆదేశంతో ఆమె కఠిన తపస్సు చేసింది. ఆ తపస్సు తేజస్సుతో చరాచర సమేతంగా సమస్త త్రిలోకం వ్యాపించింది।

Verse 54

वरं दातुं शिवायै हि गच्छ त्वं परमेश्वर । देवदुःखं जहि स्वामिन्नस्माकं सुखमावह

ఓ పరమేశ్వరా! శివా (పార్వతి)కి వరం ఇవ్వడానికి మీరు వెళ్లండి. ఓ స్వామీ! దేవుల దుఃఖాన్ని తొలగించి మాకు సుఖాన్ని ప్రసాదించండి।

Verse 55

देवानां मे महोत्साहो हृदये चास्ति शंकर । विवाहं तव संद्रष्टुं तत्त्वं कुरु यथोचितम्

ఓ శంకరా! నా హృదయంలో—దేవులలో కూడా—మీ వివాహాన్ని దర్శించాలనే మహా ఉత్సుకత ఉంది. కనుక ధర్మానుసారంగా యథోచిత ఏర్పాట్లు చేయండి।

Verse 56

रत्यै यद्भवता दत्तो वरस्तस्य परात्पर । प्राप्तोऽवसर एवाशु सफलं स्वपणं कुरु

హే పరాత్పర పరమేశ్వరా! రతికి మీరు ప్రసాదించిన వరం ఇప్పుడు తగిన సమయాన్ని పొందింది. కావున త్వరగా మీ సంకల్పాన్ని ఫలింపజేయండి.

Verse 57

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तं प्रणम्यैव विष्णुर्देवा महर्षयः । संस्तूय विविधैस्तोत्रैस्संतस्थुस्तत्पुरोऽखिलाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి విష్ణువు దేవులు, మహర్షులతో కలిసి ఆయనకు నమస్కరించాడు. అనంతరం నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతించి అందరూ ఆయన సన్నిధిలో నిలిచిరి.

Verse 58

भक्ताधीनः शंकरोऽपि श्रुत्वा देववचस्तदा । विहस्य प्रत्युवाचाशु वेदमर्यादरक्षकः

అప్పుడు భక్తులకు అనుగుణుడైన శంకరుడు దేవవచనాన్ని విన్నాడు. వేదమర్యాద రక్షకుడైన ప్రభువు చిరునవ్వుతో వెంటనే ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 59

शंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाश्शृणुतादरतोऽखिलाः । यथोचितमहं वच्मि सविशेषं विवेकतः

శంకరుడు పలికెను—హే హరి, హే విధి, హే సమస్త దేవులారా, శ్రద్ధగా వినుడి. నేను వివేకంతో యథోచితంగా విశేషాలతో చెప్పుదును.

Verse 60

नोचितं हि विधानं वै विवाहकरणं नृणाम् । महानिगडसंज्ञो हि विवाहो दृढबन्धनः

మనుష్యులకు వివాహం చేయుట నిజంగా తగిన విధానం కాదు. ఎందుకంటే వివాహం ‘మహా బంధనం’ అని పిలువబడే దృఢమైన సంకెళ్లు.

Verse 61

कुसंगा बहवो लोके स्त्रीसंगस्तत्र चाधिकः । उद्धरेत्सकलबंधैर्न स्त्रीसंगात्प्रमुच्यते

లోకంలో కుసంగాలు అనేకం; వాటిలో స్త్రీసంగం (విషయాసక్తి) అత్యంత బలమైనది. ఇతర బంధనాలనుండి విముక్తి కలగవచ్చు; కాని ఈ ఆసక్తిజనిత బంధనంనుండి సులభంగా విడిపోలేరు.

Verse 62

लोहदारुमयैः पाशैर्दृढं बद्धोऽपि मुच्यते । स्त्र्यादिपाशसुसंबद्धो मुच्यते न कदाचन

ఇనుము లేదా చెక్కతో చేసిన బంధనాలతో గట్టిగా బంధింపబడినవాడైనా విడిపోవచ్చు; కాని స్త్రీ మొదలైన వాటి పట్ల ఆసక్తి అనే పాశంతో బిగుసుకుపోయినవాడు ఎప్పటికీ విడిపోడు.

Verse 63

वर्द्धंते विषयाश्शश्वन्महाबंधनकारिणः । विषयाक्रांतमनसस्स्वप्ने मोक्षोऽपि दुर्लभः

విషయాలు ఎల్లప్పుడూ పెరుగుతూనే ఉంటాయి; అవే మహాబంధనానికి కారణమవుతాయి. విషయాలతో ఆక్రమితమైన మనస్సు గలవానికి మోక్షం స్వప్నంలోనైనా దుర్లభమే.

Verse 64

सुखमिच्छतु चेत्प्राज्ञो विधिवद्विषयांस्त्यजेत् । विषवद्विषयानाहुर्विषयैर्यैर्निहन्यते

ప్రాజ్ఞుడు శాశ్వత సుఖాన్ని నిజంగా కోరితే, విధివిధానంగా ఇంద్రియవిషయాలను త్యజించాలి. ఋషులు విషయాలు విషంలాంటివని చెబుతారు; వాటివల్లనే జీవుడు నశిస్తాడు.

Verse 65

जनो विषयिणा साकं वार्तातः पतति क्षणात् । विषयं प्राहुराचार्यास्सितालितेंद्रवारुणीम्

విషయాసక్తుడితో కేవలం సంభాషణ చేసినా మనిషి క్షణంలోనే పతనమవుతాడు. అందుకే ఆచార్యులు—శ్వేత, శ్యామ, ఇంద్ర-వారుణీ మరియు మద్యం—ఇవన్నీ భోగవిషయాలేనని చెబుతారు.

Verse 66

यद्यप्येवं हि जानामि सर्वं ज्ञानं विशेषतः । तथाप्यहं करिष्यामि प्रार्थनां सफलां च वः

నేను ఇవన్నీ—ప్రత్యేకంగా సమస్త జ్ఞానాన్ని—తెలుసుకున్నప్పటికీ, మీ కోసం నేను ఈ ప్రార్థన చేస్తాను; అది నిశ్చయంగా ఫలిస్తుంది.

Verse 67

भक्ताधीनोऽहमेवास्मि तद्वशात्सर्वकार्य कृत् । अयथोचितकर्ता हि प्रसिद्धो भुवनत्रये

నేను నిజంగా భక్తుల అధీనుడనే; వారి వశంలోనే నేను అన్ని కార్యాలు నిర్వహిస్తాను। భక్తుల కోసమే లోకరీతికి మించినట్లు చేయువాడిగా త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధుడను।

Verse 68

कामरूपाधिपस्यैव पणश्च सफलः कृतः । सुदक्षिणस्य भूपस्य भैमबंधगतस्य हि

ఇలా కామరూపాధిపతి చేసిన పణం ఫలించింది; భీమబంధనంలో పడిన రాజు సుదక్షిణునకు అది నిజంగా సంభవించింది।

Verse 69

गौतमक्लेशकर्ताहं त्र्यंबकात्मा सुखावहः । तत्कष्टप्रददुष्टानां शापदायी विशेषतः

నేను త్ర్యంబక స్వరూపుడను, సుఖప్రదుడను; అయినా గౌతముని క్లేశానికి కారణమయ్యాను. అతనికి కష్టం కలిగించే దుష్టులకు నేను ప్రత్యేకంగా శాపదాతను।

Verse 70

विषं पीतं सुरार्थं हि भक्तवत्सलभावधृक् । देवकष्टं हृतं यत्नात्सर्वदैव मया सुराः

దేవుల హితార్థం నేను విషాన్ని పానంచేశాను, ఎందుకంటే నేను భక్తవత్సల స్వభావుడను. ఓ దేవతలారా, నేను ఎల్లప్పుడూ యత్నపూర్వకంగా మీ కష్టాన్ని తొలగించాను।

Verse 71

भक्तार्थमसहं कष्टं बहुशो बहुयत्नतः । विश्वानर मुनेर्दुःखं हृतं गृहपतिर्भवन्

భక్తుని హితార్థం భగవాన్ అనేకసార్లు అసహ్యమైన కష్టాన్ని ఎన్నో యత్నాలతో భరించాడు; గృహపతిగా మారి విశ్వానర ముని దుఃఖాన్ని హరించాడు।

Verse 72

किं बहूक्तेन च हरे विधे सत्यं ब्रवीम्यहम् । मत्पणोऽस्तीति यूयं वै सर्वे जानीथ तत्त्वतः

ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు, హే హరి, హే విధాతా! నేను సత్యమే పలుకుతున్నాను—నా ప్రతిజ్ఞ అచంచలంగా ఉంది; మీరు అందరూ తత్త్వంగా తెలుసుకోండి।

Verse 73

यदा यदा विपत्तिर्हि भक्तानां भवति क्वचित् । तदा तदा हरम्याशु तत्क्षणात्सर्वशस्सदा

ఎప్పుడెప్పుడైనా నా భక్తులకు ఎక్కడైనా విపత్తు కలిగితే, అప్పుడప్పుడే ఆ క్షణంలోనే నేను దానిని త్వరగా సంపూర్ణంగా తొలగిస్తాను—ఎల్లప్పుడూ, అన్ని విధాలా।

Verse 74

जानेऽहं तारकाद्दुःखं सर्वेषां वस्समुत्थितम् । असुरा त्तद्धरिष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

వత్సా, తారకుని వల్ల మీ అందరికీ కలిగిన దుఃఖాన్ని నేను తెలుసు; ఆ అసురుని నుండి దానిని నేను తొలగిస్తాను—ఇది సత్యం, సత్యమే నేను పలుకుతున్నాను।

Verse 75

नास्ति यद्यपि मे काचिद्विहारकरणे रुचिः । विवाहयिष्ये गिरिजा पुत्रोत्पादनहेतवे

నాకు ఏ విధమైన విహార-భోగాలలో ఆసక్తి లేకపోయినా, పుత్రోత్పత్తి కోసం నేను గిరిజను వివాహం చేసుకుంటాను।

Verse 76

गच्छत स्वगृहाण्येव निर्भयास्सकलाः सुराः । कार्यं वस्साधयिष्यामि नात्र कार्या विचारणा

సకల దేవతలారా, నిర్భయంగా మీ మీ లోకాలకు వెళ్లండి. మీ కార్యాన్ని నేను సాధిస్తాను; ఇక్కడ మరింత విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 77

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मौनमास्थाय समाधिस्थोऽभवद्धरः । सर्वे विष्ण्वादयो देवास्स्वधामानि ययुर्मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి హరుడు (శివుడు) మౌనం ధరించి సమాధిస్థుడయ్యెను. అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు, ఓ మునీ, తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిరి.