Rig Veda 8.58.3: Mandala 8, Sukta 58, Mantra 3

Sukta 8.58

Devata: Aśvins (citrā-maghā)

Samhita Patha (Devanagari)

ज्योतिष्मन्तं केतुमन्तं त्रिचक्रं सुखं रथं सुषदं भूरिवारम् । चित्रामघा यस्य योगेऽधिजज्ञे तं वां हुवे अति रिक्तं पिबध्यै ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.58.3

Transliteration

jyótiṣmantaṃ ketu-mántaṃ tri-cákraṃ su-kháṃ ráthaṃ su-sádaṃ bhū́ri-vāram | citrā́-maghā yásya yóge ’dhí-jajñe táṃ vāṃ huvè áti riktáṃ píbadhyai ||

Translation

జ్యోతిష్మంతం, కేతుమంతం, త్రిచక్రం, సుఖగతి రథం—సుసదం (సు-ఆసనయుక్తం), భూరివారం (విస్తృత ఆవరణ/రక్ష) కలది—ఓ చిత్రామఘా (అద్భుత దానములు గలవారూ)! ఆ రథ యోగంలో (జోతలో) జన్మించిన అతిరిక్తం (అతిపూర్ణం) అయిన అతనిని నేను మీ ఇద్దరికోసం ఆహ్వానిస్తున్నాను—సోమపానార్థం.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ज्योतिष्मन्तम्: luminous, possessing light
• ज्योतिष्मन्तम्: कर्म (हुवे इति क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिष्मन्त् (प्रातिपदिक; ज्योतिस् + -मन्त्)

• केतुमन्तम्: bannered, radiant/marked by a sign
• केतुमन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: केतुमन्त् (प्रातिपदिक; केतु + -मन्त्)

• त्रिचक्रम्: three-wheeled
• त्रिचक्रम्: कर्म
• Type: Adjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa used adjectivally)
• Root: त्रिचक्र (प्रातिपदिक; त्रि + चक्र)

• सुखम्: easy, pleasant
• सुखम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक)

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• सुषदम्: well-seated, having a good seat
• सुषदम्: कर्म
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: सु-षद (उपसर्ग सु + √षद्/सद् ‘to sit, to settle’; कृत्-प्रत्यय -अ)

• भूरिवारम्: having abundant protection/covering
• भूरिवारम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: भूरिवार (प्रातिपदिक; भूरि ‘much’ + वार ‘covering/protection’)

• चित्रामघा: of wondrous bounty
• चित्रामघा: कर्तृ (यस्य इति सम्बन्धेन—‘whose … is’)
• Type: Adjective (bahuvrīhi)
• Root: चित्रामघ (प्रातिपदिक; चित्र ‘bright/wondrous’ + मघ ‘gift, bounty’)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• योगे: in the yoking/at the harnessing (time of yoking)
• योगे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक; √युज्)

• अधि: upon, over; in addition
• अधि: अधिकरण-विशेषक
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• जज्ञे: was born/arose
• जज्ञे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनि/जन ‘to be born, arise’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (हुवे)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाम्: you two (of you two)
• वाम्: सम्प्रदान (हुवे—‘I invoke for you two’)/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम; द्विवचन-रूप)

• हुवे: I invoke/call
• हुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (ह्वा ‘to call, invoke’)

• अति: beyond, exceedingly
• अति: विशेषण-अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग)

• रिक्तम्: unfailing/never empty; abundant (lit. not lacking)
• रिक्तम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (kṛdanta/participial)
• Root: रिक्त (प्रातिपदिक; √रिच्/√रिच् ‘to empty, leave’)

• पिबध्यै: to drink
• पिबध्यै: प्रयोजन (purpose)
• Type: Verbal noun (Infinitive)
• Root: √पा (पिब ‘to drink’) + तुमुन्/ध्यै-प्रत्यय (वैदिक infinitive in -ध्यै)