Rig Veda 8.40.5 — Mandala 8, Sukta 40, Mantra 5

Sukta 8.40

Rishi: Nabhāka (explicitly referenced)

Devata: Indrāgnī (with Indra highlighted as īśāna)

Chandas: Jagatī (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

प्र ब्रह्माणि नभाकवदिन्द्राग्निभ्यामिरज्यत । या सप्तबुध्नमर्णवं जिह्मबारमपोर्णुत इन्द्र ईशान ओजसा नभन्तामन्यके समे ॥

Transliteration

prá bráhmāṇi nabhā́kavad indrā́gníbhyām irajyata | yā́ saptá-budhnam arṇaváṃ jihmá-bāram aporṇutá índra ī́śāna ójasā nábhantām anyaké samé ||

Translation

నభాకుని విధంగా, ఇంద్ర-అగ్నుల కొరకు ‘బ్రహ్మాణి’ (స్తుతి-మంత్రాలు)ను ప్రేరేపించండి. ఏడు ఆధారాలున్న ‘అర్ణవ’ (మహాసముద్రం)ను, వంకర అడ్డం (జిహ్మ-బార)తో మూసిన ఆవరణాన్ని విప్పినవారు—ఆ ఇంద్రుడు, తన ఓజస్సుతో ఈశానుడు (అధిపతి)—అదే సమరక్షేత్రంలో ఇతరులు చెల్లాచెదురగుదురు గాక.

Word by Word

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (upasarga)

• ब्रह्माणि: sacred formulations, hymns
• ब्रह्माणि: Karma
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• नभाकवद्: (hymns) like those of Nabhāka / Nabhāka-like
• नभाकवद्: Karma
• Type: Adjective
• Root: नभाकवत् (प्रातिपदिक; नाभाक-वत्)

• इन्द्राग्निभ्याम्: by/with Indra and Agni
• इन्द्राग्निभ्याम्: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + अग्नि (समास-प्रातिपदिक)

• इरज्यत: was set in motion / was stirred
• इरज्यत: —
• Type: Verb
• Root: रज् (धातु; रज्यति/रज्यते ‘to be colored, to be excited; to be set in motion’)

• या: she who
• या: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सप्तबुध्नम्: having seven depths/bottoms
• सप्तबुध्नम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सप्त + बुध्न (समास-प्रातिपदिक)

• अर्णवम्: flood, ocean
• अर्णवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)

• जिह्मबारम्: with crooked/obstructing barriers
• जिह्मबारम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: जिह्म + बार (समास-प्रातिपदिक)

• अपोर्णुत: opened, uncovered
• अपोर्णुत: —
• Type: Verb
• Root: अप + वृ (धातु; वृणोति ‘to cover, to enclose’; with अप- ‘to uncover/open’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ईशानः: ruling, sovereign
• ईशानः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: ईशान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईश् ‘to rule, possess’)

• ओजसा: with might, by strength
• ओजसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• नभन्ताम्: let them burst forth / let them spring out
• नभन्ताम्: —
• Type: Verb
• Root: नभ् (धातु; ‘to burst forth/shine?’ Vedic: ‘to spring forth, to break out’)

• अन्यके: in another (place/way)
• अन्यके: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: अन्यक (प्रातिपदिक; ‘other, another’)

• समे: in the level/plain (ground), in sameness
• समे: Adhikaraṇa
• Type: Noun/Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)