Rig Veda 8.101.2: Mandala 8, Sukta 101, Mantra 2

Sukta 8.101

Rishi: Kāṇva tradition (probable; not specified in input)

Devata: Mitra-Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh (probable; verification needed)

Samhita Patha (Devanagari)

वर्षिष्ठक्षत्रा उरुचक्षसा नरा राजाना दीर्घश्रुत्तमा । ता बाहुता न दंसना रथर्यतः साकं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.101.2

Transliteration

várṣiṣṭha-kṣatrā uru-cákṣasā nárā rājā́nā dīrgha-śrút-tamā | tā́ bāhútā na daṃsánā ratharyatáḥ sākáṃ sū́ryasya raśmí-bhiḥ ||

Translation

అత్యుత్తమ క్షత్రబలముగలవారు, విశాలదృష్టిగలవారు—ఆ ఇద్దరు నరులు, ఇద్దరు రాజులు, అత్యంత దీర్ఘశ్రవణులు (దూరమువరకు వినువారు). తమ బలమైన బాహువులతో, తమ శక్తులతో, సూర్యుని రశ్ములతో కలిసి రథమార్గంలో సాగుతారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वर्षिष्ठक्षत्रा: having the most excellent power/sovereignty
• वर्षिष्ठक्षत्रा: कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘नरा’ इत्यस्य)
• Type: Adjective (dual epithet)
• Root: वर्षिष्ठ- (वृध्/वृष्- ‘श्रेष्ठ/वर्षिष्ठ’ इति विशेषण-प्रातिपदिक) + क्षत्र-

• उरुचक्षसा: with wide vision
• उरुचक्षसा: करण (गुण-करणम्: ‘with wide sight’)
• Type: Adjective (instrumental epithet)
• Root: उरु- + चक्षस्-

• नरा: the two men/heroes
• नरा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर-

• राजाना: the two kings
• राजाना: कर्तृ (अप्पोजिशन: ‘नरा’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: राजन्-

• दीर्घश्रुत्तमा: most far-famed / of longest renown
• दीर्घश्रुत्तमा: कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘राजाना/नरा’ इत्यस्य)
• Type: Adjective (superlative epithet)
• Root: दीर्घ- + श्रुत्- + तम (तमप्)

• ता: those two
• ता: कर्तृ (अनुवादक-सर्वनाम; पूर्वोक्तयोः)
• Type: Pronoun
• Root: तद्-

• बाहुता: by/with (their) arm-power
• बाहुता: करण
• Type: Noun (abstract)
• Root: बाहु- + ता (भाव/अवस्था)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• दंसना: (two) wondrous deeds/acts of prowess
• दंसना: कर्तृ (अथवा विशेष्य-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: दंसन- (दंस्/दंश् ‘कर्म/कौशल/वीर्य’ इत्यर्थे)

• रथर्यतः: riding/going on a chariot
• रथर्यतः: कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘ता’ इत्यस्य)
• Type: Adjective/Participle (agentive)
• Root: रथ- + √ऋ (अर्/ऋ ‘गमन/यात्रा’) → रथर्यत् (रथ-यातृ/रथ-चर)

• साकम्: together with
• साकम्: सह/सम्बन्ध (सहयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम्

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सूर्य-

• रश्मिभिः: with (his) rays
• रश्मिभिः: करण (सह-करणम् ‘with the rays’)
• Type: Noun
• Root: रश्मि-