
Sukta 8.101
Kāṇva tradition (probable for RV 8.101; exact seer not provided in input)
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh (probable; verification needed)
ఈ సూక్తం ప్రధానంగా ఋతం (కోస్మిక క్రమం) యొక్క యుగ్మ రక్షకులైన మిత్రుడు–వరుణుడిని ఆహ్వానిస్తుంది. యజ్ఞం మరియు యజమాని అభ్యుదయించేందుకు, వారిని “ముందుగా” నిలిపి కాపలాదారులుగా నియమించమని ప్రార్థిస్తుంది. మధ్యలో అనుబంధ యాజ్ఞిక శక్తులను—ప్రత్యేకంగా వాయువును, అలాగే శుద్ధమైన సోమధారను—స్మరిస్తుంది. చివరికి వాచును దివ్య గోవుగా గాఢంగా గౌరవిస్తుంది: హానిచేయకూడని, తరిమివేయకూడని వాక్కు/అంతర్దృష్టి. మొత్తంగా, సామాజిక–నైతిక క్రమం, యాజ్ఞిక శుద్ధి, ప్రేరిత వాక్కు—ఈ మూడింటినీ ఒకే రక్షణ మరియు సమృద్ధి దర్శనంగా నేస్తుంది.
Mantra 1
ऋधगित्था स मर्त्यः शशमे देवतातये । यो नूनं मित्रावरुणावभिष्टय आचक्रे हव्यदातये ॥
నిజముగా, దేవత్వార్థం శ్రమించే ఆ మర్త్యుడు తన స్వశక్తితోనే అభివృద్ధి చెందుతాడు; హవ్యదానార్థం (ఆహుతి సమర్పణార్థం) మిత్ర–వరుణులను రక్షకులుగా ముందుగా స్థాపించినవాడు—ఇప్పుడే కూడా.
Mantra 2
वर्षिष्ठक्षत्रा उरुचक्षसा नरा राजाना दीर्घश्रुत्तमा । ता बाहुता न दंसना रथर्यतः साकं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥
అత్యుత్తమ క్షత్రబలముగలవారు, విశాలదృష్టిగలవారు—ఆ ఇద్దరు నరులు, ఇద్దరు రాజులు, అత్యంత దీర్ఘశ్రవణులు (దూరమువరకు వినువారు). తమ బలమైన బాహువులతో, తమ శక్తులతో, సూర్యుని రశ్ములతో కలిసి రథమార్గంలో సాగుతారు.
Mantra 3
प्र यो वां मित्रावरुणाजिरो दूतो अद्रवत् । अयःशीर्षा मदेरघुः ॥
ఓ మిత్ర–వరుణా! మీ వేగవంతమైన దూత ముందుకు పరుగెత్తుచున్నాడు; అయఃశీర్ష (ఇనుప తల) గలవాడు, మదం (ఉత్సాహం) లో లఘుగతితో కదులువాడు. ఈ ప్రేరణ మా సంకల్పాన్ని ఋతం (సత్య-నియమం) లోనికి నడిపించుగాక.
Mantra 4
न यः सम्पृच्छे न पुनर्हवीतवे न संवादाय रमते । तस्मान्नो अद्य समृतेरुरुष्यतं बाहुभ्यां न उरुष्यतम् ॥
యెవడు సంప్రశ్నించడు, మళ్లీ హవిని అర్పించుటకు తిరిగి రాడు, సత్య-సంవాదంలో ఆనందించడూ లేదు—అటువంటి మిథ్యా-సంయోగం నుండి నేడు మమ్మల్ని రక్షించండి. మీ బాహుబలంతో మమ్మల్ని కాపాడండి; మమ్మల్ని కాపాడండి.
Mantra 5
प्र मित्राय प्रार्यम्णे सचथ्यमृतावसो । वरूथ्यं वरुणे छन्द्यं वचः स्तोत्रं राजसु गायत ॥
ఓ ఋత-రక్షకులారా—మిత్రునికి సఖ్యభావమయ వాణిని ముందుకు పాడండి; ఆర్యమణునికీ పాడండి. అలాగే వరుణునికి రక్షకమైన, సుసంస్కృతమైన వచనాన్ని—శక్తుల రాజుల మధ్య మీ స్తోత్రాన్ని గానంచేయండి.
Mantra 6
ते हिन्विरे अरुणं जेन्यं वस्वेकं पुत्रं तिसॄणाम् । ते धामान्यमृता मर्त्यानामदब्धा अभि चक्षते ॥
వారు అరుణుడైన, జయప్రదమైన వసువును ప్రేరేపిస్తారు—మూడు (శక్తుల) ఏకపుత్రుడు. వారు అమరులు, అప్రతిహతులు; మర్త్యుల ధామాలను పరిశీలిస్తారు; వాటిని సమ్యక్-దృష్టిలో స్థాపిస్తారు.
Mantra 7
आ मे वचांस्युद्यता द्युमत्तमानि कर्त्वा । उभा यातं नासत्या सजोषसा प्रति हव्यानि वीतये ॥
నా వచనాలను పైకి ఎత్తండి; కార్యశక్తిలో వాటిని అత్యంత దీప్తిమంతంగా చేయండి. హే నాసత్యులారా, మీరు ఇద్దరూ ఒకే ఆనందసమ్మతితో రండి—భోగార్థం హవ్యాలను స్వీకరించుటకు.
Mantra 8
रातिं यद्वामरक्षसं हवामहे युवाभ्यां वाजिनीवसू । प्राचीं होत्रां प्रतिरन्तावितं नरा गृणाना जमदग्निना ॥
హే వాజినీవసూ, మేము మీ ఇద్దరినీ అ-రక్షస్—హానిలేని, అనిష్టరహిత దానాన్ని కోరినప్పుడు, హే నర-వీరులారా, ముందుకు నడిపించే హోత్రా వైపు ముందుకు సాగుతూ రండి—మేము గానం చేస్తూ, జమదగ్నితో కలిసి స్తుతిస్తున్నాము.
Mantra 9
आ नो यज्ञं दिविस्पृशं वायो याहि सुमन्मभिः । अन्तः पवित्र उपरि श्रीणानोऽयं शुक्रो अयामि ते ॥
హే వాయో, దివి-స్పృశ్—స్వర్గాన్ని తాకే—మా యజ్ఞానికి సుమనస్ భావాలతో రా. పవిత్రం లోపల, పైభాగంలో, శుద్ధమవుతూ—ఈ ప్రకాశమయ ధారా-హవిని నీకోసం నేను విస్తరింపజేస్తున్నాను.
Mantra 10
वेत्यध्वर्युः पथिभी रजिष्ठैः प्रति हव्यानि वीतये । अधा नियुत्व उभयस्य नः पिब शुचिं सोमं गवाशिरम् ॥
అధ్వర్యుడు అత్యంత సూటి మార్గాల ద్వారా వెళ్లి, నీ ఆస్వాదనార్థం హవ్యముల ఎదుటకు చేరుతాడు. అప్పుడు, హే నియుత్వన్ (రథ-యుక్తుడా), మా కొరకు ఉభయస్య (రెండు భాగాలు/రెండు లోకాలు) యొక్క ఆ శుచిసోమాన్ని పానము చేయుము—గవాశిరం (గో-సారం/దుగ్ధ-సారం మిశ్రమమైన) తేజోమయ సోమం.
Mantra 11
बण्महाँ असि सूर्य बळादित्य महाँ असि । महस्ते सतो महिमा पनस्यतेऽद्धा देव महाँ असि ॥
హే సూర్యా, నీవు నిశ్చయంగా మహానివి; హే ఆదిత్యా, నీవు నిశ్చయంగా మహానివి. నీ సత్-స్వరూపము మహత్తరము; నీ మహిమ ఆరాధ్యము—నిజముగా, హే దేవా, నీవు మహానివి.
Mantra 12
बट् सूर्य श्रवसा महाँ असि सत्रा देव महाँ असि । मह्ना देवानामसुर्यः पुरोहितो विभु ज्योतिरदाभ्यम् ॥
అవును, హే సూర్యా, నీ శ్రవస్ (యశస్సు/కీర్తి) వలన నీవు మహానివి; సదా, హే దేవా, నీవు మహానివి. నీ మహత్త్వముచే నీవు దేవుల ముందర స్థాపితమైన అసుర్య (దైవాధిపత్య-శక్తి) పురోహితుడు—విభు, అదాభ్య జ్యోతి, దానిని ఎవ్వరూ చీకటిపరచలేరు.
Mantra 13
इयं या नीच्यर्किणी रूपा रोहिण्या कृता । चित्रेव प्रत्यदर्श्यायत्यन्तर्दशसु बाहुषु ॥
ఈ శక్తి—కిందకు వంగి దాగినట్టుగా కనిపించినా—తన రూపంలో ప్రకాశిస్తుంది; రోహిణీ (ఎర్రని శక్తి) చేత నిర్మితమైనది. చిత్రంలా ఆశ్చర్యంగా దృష్టికి మళ్లీ ప్రత్యక్షమవుతుంది; పది బాహువుల (మానవుని సంపూర్ణ సాధనాల) అంతరంనుండి వెలువడినట్టుగా.
Mantra 14
प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुर्न्यन्या अर्कमभितो विविश्रे । बृहद्ध तस्थौ भुवनेष्वन्तः पवमानो हरित आ विवेश ॥
సత్త్వానికి మూడు జన్మలు సాధారణ పరిమితిని దాటి సాగుతాయి; ఇతరాలు కాంతి-కిరణం చుట్టూ ప్రవేశించి అక్కడ స్థిరపడతాయి. ‘బృహత్’ (విశాలము) లోకాల అంతరంలో నిలిచి ఉంటుంది; అట్లే పవమానుడు (స్వయంశుద్ధుడు) హరిత-సువర్ణ శక్తులతో అంతరంలో ప్రవేశిస్తాడు.
Mantra 15
माता रुद्राणां दुहिता वसूनां स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्र नु वोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट ॥
రుద్రుల మాత, వసువుల కుమార్తె, ఆదిత్యుల సహోదరి—అమృతస్య నాభిః: ఆమెను నేను ఇప్పుడు వివేకి జనునికి ప్రకటిస్తున్నాను. గోవును—పాపరహిత అദితి (అనంతా)—కొట్టకుము; నీలోని అమరత్వ మూలస్రోతస్సును గాయపరచకుము.
Mantra 16
वचोविदं वाचमुदीरयन्तीं विश्वाभिर्धीभिरुपतिष्ठमानाम् । देवीं देवेभ्यः पर्येयुषीं गामा मावृक्त मर्त्यो दभ्रचेताः ॥
వాక్కును తెలిసినదీ, వాక్కును ఉద్భోదించేదీ, సమస్త ధీలతో (బుద్ధులతో) సమీపంగా నిలిచేదీ—దేవుల మధ్య సంచరించే ఆ దేవీ గావును, అల్పచేతన మర్త్యుడు హానిచేయకూడదు; ఆమెను మమ్మల్ని విడదీయకూడదు.
They are twin Āditya deities who protect truth and right order (ṛta). The hymn asks them to stand in front as guardians so the sacrifice and the worshiper are kept safe and successful.
In Soma rituals, the pressed Soma is purified and offered, and Vāyu is a key recipient associated with swift movement and the first draught. The verse highlights the “heaven-touching” sacrifice and the clarified flow that draws the gods.
It refers to Vāc—sacred Speech and inspired understanding—pictured as a goddess-cow who knows and raises the Word. The hymn prays that no careless person should harm or drive away this power, because it sustains right praise and wisdom.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.