Rig Veda 7.80.2: Mandala 7, Sukta 80, Mantra 2

Sukta 7.80

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

एषा स्या नव्यमायुर्दधाना गूढ्वी तमो ज्योतिषोषा अबोधि । अग्र एति युवतिरह्रयाणा प्राचिकितत्सूर्यं यज्ञमग्निम् ॥

Transliteration

eṣā́ syā́ návyam ā́yur dádhānā gūḍhvī́ támo jyótiṣoṣā́ abodhi | ágre eti yuvatír áhrayāṇā prá acikitat sū́ryaṃ yajñám agním ||

Translation

ఈ ఉషస్సు నూతనాయువును ధరించి మేల్కొంది; తన జ్యోతితో తమస్సును కప్పి దాచుతుంది. అగ్రంలో ఆ యువతి, అహ్రయాణ—అలసటలేని—ముందుకు సాగుతుంది; మరియు సూర్యుడు, యజ్ఞము, అగ్ని—ఇవన్నీ మనకు ‘ప్రాచీకిత్’—ముందుముఖ బోధ—గా ప్రత్యక్షం చేస్తుంది.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एषा: this (she)
• एषा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्या: may be / is (injunctive/optative sense)
• स्या: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) / स्य (विधिलिङ्-आदेश)

• नव्यम्: new, fresh
• नव्यम्: कर्म (विशेष्य: आयुः)
• Type: Adjective
• Root: नव्य (प्रातिपदिक) < नव (adj.)

• आयुः: life, lifetime
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• दधाना: bearing, placing, bestowing
• दधाना: कर्तृ (एषा/उषाः का विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: धा (धातु) → दधाना (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपद)

• गूढ्वी: having concealed
• गूढ्वी: पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
• Type: Gerund
• Root: गुह् (धातु) → गूढ्वि/गूढ्वी (क्त्वा-प्रत्यय, वैदिक रूप)

• तमः: darkness
• तमः: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• ज्योतिषा: with light
• ज्योतिषा: करण
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• उषाः: Dawn (Uṣas)
• उषाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• अबोधि: awoke, became manifest
• अबोधि: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु) → अ-बोधि

• अग्रे: in front, forth
• अग्रे: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverbial) / Noun-form
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• एति: goes, comes
• एति: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• युवतिः: the young woman (maid)
• युवतिः: कर्तृ (उषसः विशेषण/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: युवति (प्रातिपदिक)

• अह्रयाणा: not lagging, unhesitating
• अह्रयाणा: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-ह्रयाण (प्रातिपदिक; न-ह्रय्/ह्रय् ‘to be sluggish/hesitate’ इत्यस्य नकारार्थ)

• प्राचिकितत्: has perceived, has made visible
• प्राचिकितत्: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चित्/कित् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्र-चिकित् (desiderative/ intensive base)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice, ritual
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज् (धातु)

• अग्निम्: Agni (fire-god), fire
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)