Rig Veda 3.55.3: Mandala 3, Sukta 55, Mantra 3

Sukta 3.55

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni (as locus of ṛta-speech); overarching ‘asuratvam ekam’

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

Samhita Patha (Devanagari)

वि मे पुरुत्रा पतयन्ति कामाः शम्यच्छा दीद्ये पूर्व्याणि । समिद्धे अग्नावृतमिद्वदेम महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥

Transliteration

ví me puru-trā́ patayanti kā́māḥ śámy acchā́ dīdye pū́rvyāṇi | sam-iddhé agnā́v ṛtám íd vadema mahád devā́nām asura-tvám ékam ||

Translation

నా కామనలు అనేక దిశలలో ఎగిరిపోతున్నాయి; ప్రజ్వలిత జ్వాల వైపు నేను పూర్వకాల జ్యోతులను దీప్తింపజేస్తాను. ప్రజ్వలిత అగ్నిలో మనం ఋతం—సత్యమే—అని పలుకుదాం; దేవుల యొక్క అదే ఒక మహత్తర అసురత్వ-శక్తి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वि: apart, in various directions
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग) / √विभज् (अर्थ-प्रवृत्ति)

• मे: of me, my
• मे: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (अस्मद्)

• पुरुत्रा: in many places, variously
• पुरुत्रा: अधिकारण (वितरण-स्थान/दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरुत्रा (प्रातिपदिक)

• पतयन्ति: they fly about, flit
• पतयन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पत् (पतति) / (वेद.) √पतय् (चलने/उड्डयने)

• कामाः: desires, wishes
• कामाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• शम्: well, auspiciously; peace
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय/निपात; ‘कल्याणम्/शान्तिः’)

• यच्छ: restrain!, hold back!, grant/control!
• यच्छ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छति)

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• दीद्ये: I have shone; I shine forth
• दीद्ये: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दीद्/√दी (दीप्तौ) (वेद. पुनरुक्त-धातु/तीव्र-दीप्ति)

• पूर्व्याणि: the former/ancient (deeds/ordinances)
• पूर्व्याणि: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पूर्व्य (विशेषण-प्रातिपदिक)

• समिद्धे: when kindled; in the kindled (state)
• समिद्धे: अधिकारण
• Type: Participle (Adjective)
• Root: सम्-√इध् (इन्धते) → समिद्ध (कृदन्त)

• अग्नौ: in/at Agni (the fire)
• अग्नौ: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• ऋतम्: ṛta: truth, cosmic order
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• वदेम: may we speak, let us utter
• वदेम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वद् (वदति)

• महत्: great
• महत्: विशेषण (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: महत् (विशेषण-प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• असुरत्वम्: asura-hood: lordly power, sovereignty
• असुरत्वम्: कर्म (वदेम इति)
• Type: Noun
• Root: असुरत्व (प्रातिपदिक; असुर + त्व)

• एकम्: one, unique
• एकम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)