Rig Veda 3.55.11: Mandala 3, Sukta 55, Mantra 11
Sukta 3.55
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Paired cosmic powers (often Night & Dawn) under the One sovereignty
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
नाना चक्राते यम्या वपूंषि तयोरन्यद्रोचते कृष्णमन्यत् । श्यावी च यदरुषी च स्वसारौ महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
Transliteration
nā́nā cakrāte yamyā́ vapū́ṃṣi táyor anyád rócate kṛ́ṣṇam anyát | śyā́vī ca yád áruṣī ca svásārau mahád devānām asura-tvám ékam ||
Translation
సహోదరీలైన ఇద్దరు నానావిధ రూపాలను సృష్టిస్తారు; వారిలో ఒకటి ప్రకాశిస్తుంది, మరొకటి కృష్ణం (అంధకారం). శ్యావీ మరియు అరుషీ—ఆ సోదరీలు—ప్రకటిస్తారు: దేవుల యొక్క ఒకటే మహత్తర అసురత్వం (ప్రభుత్వం).
Word by Word
नानाvariously; in different ways
नाना:
विशेषण-भाव (क्रियाविशेषणम्) — क्रियायाः प्रकारः
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *nānā ‘variously’
चक्रातेthe two have made/formed
चक्राते:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः) — ‘they two made/formed’
TypeVerb
Root√कृ (करोति) — वैदिक-परस्मै/आत्मनेपद-रूपभेदः
यम्याbelonging to Yama/Yamī; twin-related
यम्या:
विशेषणम् (कर्म-विशेषणम्) — वपूंषि इत्यस्य
TypeAdjective
Rootयम्य (प्रातिपदिक) < यम (यम-सम्बन्धि) — वैदिके ‘यम-यमी’ युगल-सूचकः
वपूंषिforms; bodies; appearances
वपूंषि:
कर्म (चक्राते इत्यस्य) — ‘forms/bodies’
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the two’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्यत्one (of them)
अन्यत्:
कर्तृ (रोचते इत्यस्य) — ‘the one (thing/form)’
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
रोचतेshines; is bright
रोचते:
क्रिया — ‘shines/appears bright’
TypeVerb
Root√रुच् (रोचते)
कृष्णम्black; dark
कृष्णम्:
विशेषणम् — ‘black/dark’
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अन्यत्the other
अन्यत्:
कर्तृ (रोचते इत्यस्य, अध्याहृतम्) — ‘the other (thing/form)’
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
श्यावीdark-grey; dusky
श्यावी:
विशेषणम् — ‘dark/greyish’
TypeAdjective
Rootश्याव (प्रातिपदिक)
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्धक (यद्-तद्-सम्बन्धः) — वाक्य-प्रवर्तकः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
अरुषीruddy; bright; tawny
अरुषी:
विशेषणम् — ‘ruddy/bright’
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
स्वसारौtwo sisters
स्वसारौ:
कर्तृ (अध्याहृत-अस्ति/भवतः) — ‘the two sisters’
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the gods’
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
असुरत्वम्asura-hood; lordly power; sovereignty
असुरत्वम्:
कर्तृ/विधेय (अस्ति/भवति अध्याहृतम्) — ‘(is) the asura-hood/sovereign power’
TypeNoun (abstract)
Rootअसुरत्व (प्रातिपदिक) < असुर + -त्व
एकम्one; single
एकम्:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.