Rig Veda 3.33.7: Mandala 3, Sukta 33, Mantra 7

Sukta 3.33

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika)

Devata: Indra (dragon-slayer; releaser of waters)

Chandas: Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

प्रवाच्यं शश्वधा वीर्यं तदिन्द्रस्य कर्म यदहिं विवृश्चत् । वि वज्रेण परिषदो जघानायन्नापोऽयनमिच्छमानाः ॥

Transliteration

pravā́cyaṃ śaśvadhā́ vī́ryaṃ tád índrasya kárma yád áhiṃ vivṛścát | ví vájreṇa paríṣado jaghānā́yann ā́po áyanam icchámānāḥ ||

Translation

ఎల్లప్పుడూ పలుకదగినది ఆ వీర్యం—ఇంద్రుని ఆ కర్మ—అతడు అహి (వృత్ర)ను చీల్చినప్పుడు. వజ్రంతో అతడు ప్రతిఘటన యొక్క చుట్టుముట్టిన ఆసనాలు/ఆవరణాలను కూల్చివేశాడు; అప్పుడు జలాలు తమ మార్గాన్ని కోరుతూ, స్వేచ్ఛా ప్రవాహాన్ని వెదుకుతూ, ముందుకు వచ్చాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रवाच्यम्: to be proclaimed, worthy to be spoken
• प्रवाच्यम्: कर्म (स्तुत्य/वक्तव्य-वस्तु)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वच् (वच्) / प्रवाच्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• शश्वधा: always, continually
• शश्वधा: अधिकारण (काल-निर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: शश्वत् (अव्यय-निर्माण) / शश्वधा

• वीर्यम्: heroic power, prowess
• वीर्यम्: कर्म (प्रवाच्यस्य वस्तु)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध/निर्देश (वीर्यस्य निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• कर्म: deed, act
• कर्म: सम्बन्ध/विशेष्य (वीर्यस्य/तत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)

• यत्: which (that)
• यत्: सम्बन्ध (यद्-तद् सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहिम्: the serpent (Ahi/Vṛtra)
• अहिम्: कर्म (हन्तव्यः)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• विवृश्चत्: he cut asunder, he hewed apart
• विवृश्चत्: क्रिया (कर्तृ: इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: वि-व्रश्च् (व्रश्च्)

• वि: apart, asunder
• वि: क्रियाविशेषण (विवृश्चत्/जघान)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• वज्रेण: with the thunderbolt
• वज्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• परिषदः: the encircling bands/hosts; the surrounding (forces)
• परिषदः: कर्म
• Type: Noun
• Root: परिषद् (प्रातिपदिक)

• जघान: he struck down, he slew
• जघान: क्रिया (कर्तृ: इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: हन्

• आयन्: they came, they advanced
• आयन्: क्रिया (कर्तृ: आपः)
• Type: Verb
• Root: इ (एति) + आ (उपसर्ग)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक; बहुवचन-प्रयोगः)

• अयनम्: a course, passage, way
• अयनम्: कर्म (इच्छमानानाम्)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक; √इ ‘गमन’ से)

• इच्छमानाः: desiring, seeking
• इच्छमानाः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle (Adjective)
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) → इच्छमान (वर्तमान-कृदन्त)