Rig Veda 3.30.14: Mandala 3, Sukta 30, Mantra 14

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra (with the Cow/Usrīyā imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

महि ज्योतिर्निहितं वक्षणास्वामा पक्वं चरति बिभ्रती गौः । विश्वं स्वाद्म सम्भृतमुस्रियायां यत्सीमिन्द्रो अदधाद्भोजनाय ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.30.14

Transliteration

máhi jyótir níhitaṃ vakṣáṇāsv āmā́ pakváṃ carati bíbhratī gáuḥ | víśvaṃ svā́dma sámbhṛtam usríyāyāṃ yát sīm índro ádadhād bhójanāya ||

Translation

మహా జ్యోతి వక్షస్థలాలలో నిహితమై ఉంది; దానిని ధరించిన గావు కదులుతుంది—పచ్చదానిని, పక్వమైనదానిని రెండింటినీ మోసుకుంటూ. ఉషస్సు యొక్క దీప్తిమంత గర్భంలో సమస్త మాధుర్యం సమాహృతమై ఉంది; ఎందుకంటే ఇంద్రుడు దానిని మన పోషణార్థం—ఆనందదాయక ఆహారంగా, జ్యోతివర్ధక వృద్ధిగా—అక్కడ స్థాపించాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महि: greatly; vast
• महि: विशेषण/क्रियाविशेषण (प्रमाण/परिमाण-निर्देश)
• Type: Adjective/Indeclinable (Vedic usage)
• Root: महत् (प्रातिपदिक) / महि (अव्यय-प्रयोग)

• ज्योतिः: light; radiance
• ज्योतिः: कर्तृ/विषय (वाक्यस्य विषयः)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• निहितम्: placed; deposited; set
• निहितम्: विशेषण (ज्योतिः-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: धा (धातु) + नि- (उपसर्ग) → नि-धा; क्त (कृदन्त)

• वक्षणासु: in the flanks/bellies
• वक्षणासु: अधिकरण (स्थानम्: ‘in the bellies/flanks’)
• Type: Noun
• Root: वक्षणा (प्रातिपदिक; ‘वक्षस्/उदर/कुक्षि’ इत्यर्थ-सम्बद्ध)

• आमाम्: raw; unripe (fresh)
• आमाम्: कर्म (चरति—याम्/यत् चरति; ‘raw (milk)’ as object/goal)
• Type: Adjective
• Root: आम (प्रातिपदिक)

• पक्वम्: cooked; ripe
• पक्वम्: कर्म (चरति—‘the cooked/ripe (food)’)
• Type: Adjective
• Root: पक्व (प्रातिपदिक; √पच्-सम्बद्ध)

• चरति: moves; goes about; grazes
• चरति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• बिभ्रती: bearing; carrying
• बिभ्रती: विशेषण (कर्तृ-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: भृ (धातु) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)

• गौः: the cow (symbolic: dawn/cattle/stream of milk)
• गौः: कर्ता (चरति)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• विश्वम्: all; the whole
• विश्वम्: कर्म/व्याप्ति (सम्भृतम्—‘all, the whole’)
• Type: Adjective/Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• स्वाद्म: sweet; pleasant
• स्वाद्म: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वादु (प्रातिपदिक; Vedic form स्वाद्म्)

• सम्भृतम्: collected; heaped together
• सम्भृतम्: कर्म (यत्…अदधात्—‘having been gathered/collected’)
• Type: Participle
• Root: भृ (धातु) + सम्- (उपसर्ग) → सम्-भृ; क्त (कृदन्त)

• उस्रियायाम्: in the dawn-cow; in the ruddy (dawn)
• उस्रियायाम्: अधिकरण (स्थानम्: ‘in/at the usrīyā’)
• Type: Noun
• Root: उस्रिया (प्रातिपदिक; ‘dawn-cow / ruddy one’)

• यत्: which; that
• यत्: कर्म (अदधात्—‘which/that’)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सीम्: indeed; just; him/it (enclitic)
• सीम्: निपात (प्रयोग-बल/अन्वय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सीम् (अव्यय; enclitic)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्ता (अदधात्)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• अदधात्: placed; set; established
• अदधात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + अ- (अङ्गवृद्धि/अगम) ; लुङ् (aorist)

• भोजनाय: for food; for enjoyment
• भोजनाय: सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन: ‘for enjoyment/for food’)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक; √भुज्/भुज् ‘to enjoy/eat’ से)