Rig Veda 2.24.8: Mandala 2, Sukta 24, Mantra 8

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Brahmaṇaspati

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि प्र तदश्नोति धन्वना । तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः ॥

Transliteration

ṛtá-jyená kṣipréṇa bráhmaṇas pátir yátra váṣṭi prá tád aśnoti dhánvanā | tásya sādhvī́r íṣavo yā́bhir ásyati nṛ-cákṣaso dṛśáye kárṇa-yonayaḥ ||

Translation

ఋత ధనుర్జ్యాతో—వేగంగా—బ్రహ్మణస్పతి ఎక్కడ ఏది కోరుతాడో, దానిని ధనుస్సుతో సాధించి ముందుకు నడిపిస్తాడు. అతడు ఎయ్యే సూటి ఇషువులు మనుష్యుల దర్శనార్థమే—కర్ణ-యోనులు, శ్రుతి-జన్యాలు—అవి దృష్టిని ప్రకాశింపజేస్తాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतज्येन: by/with the truth-conquering (power)
• ऋतज्येन: करण
• Type: Adjective
• Root: ऋतज्य (प्रातिपदिक; ऋत + ज्य ‘जीत/विजय’)

• क्षिप्रेण: swiftly; with swift (means)
• क्षिप्रेण: करण
• Type: Adjective
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)

• ब्रह्मणस्पतिः: Bṛhaspati (Lord of prayer/sacred utterance)
• ब्रह्मणस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मणस्-पति (समास; ब्रह्मणस् ‘ब्रह्म/प्रार्थना’ + पति ‘स्वामी’)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (य-प्रत्ययान्त अव्यय)

• वष्टि: wills, desires
• वष्टि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वश् (धातु; ‘इच्छ्/वशे कर्तुम्’)

• प्र: forth, forward
• प्र: उपपद-निपात (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• तत्: that (thing)
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्नोति: attains, reaches
• अश्नोति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु; ‘अश्नुते/अश्नोति’ = ‘प्राप्नोति’)

• धन्वना: with the bow
• धन्वना: करण
• Type: Noun
• Root: धन्वन् (प्रातिपदिक; ‘धनुष्/धन्व’ ‘bow’)

• तस्य: of him/its
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• साध्वीः: true, effective, well-aimed
• साध्वीः: कर्तृ (इषवः-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक; ‘साधु’ स्त्रीलिङ्ग)

• इषवः: arrows
• इषवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इषु (प्रातिपदिक)

• याभिः: with which
• याभिः: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्यति: shoots, hurls
• अस्यति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस्/अस्य् (धातु; ‘क्षेपणे’ = ‘to throw, shoot’)

• नृचक्षसः: having man-like sight; keen-sighted
• नृचक्षसः: कर्तृ (कर्णयोनयः-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नृ-चक्षस् (समास; नृ ‘man’ + चक्षस् ‘sight/eye’)

• दृशये: for seeing; for manifestation/visibility
• दृशये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: दृश् (धातु) → दृशय (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘दर्शन’/‘दर्शनीय’ भाव)

• कर्णयोनयः: those whose source/seat is the ear; ear-born (i.e., heard/aural)
• कर्णयोनयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कर्ण-योनि (समास; कर्ण ‘ear’ + योनि ‘source, seat’)