Rig Veda 10.94.13: Mandala 10, Sukta 94, Mantra 13

Sukta 10.94

Devata: Adrayaḥ/Grāvāṇaḥ (Soma implied)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

तदिद्वदन्त्यद्रयो विमोचने यामन्नञ्जस्पा इव घेदुपब्दिभिः । वपन्तो बीजमिव धान्याकृतः पृञ्चन्ति सोमं न मिनन्ति बप्सतः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.94.13

Transliteration

tád íd vadanty ádrayo vi-mócane yā́mann añjáspā iva ghéd upabdíbhiḥ | vápanto bī́jam iva dhānyā́kṛtaḥ pṛ́ñcanti sómaṃ ná mínanti bápsataḥ ||

Translation

విమోచన క్షణంలో ఈ అద్రులు ఇదే ప్రకటిస్తాయి; ప్రత్యుత్తర ఘాతాలతో వేగవంతమైన అంజస్పా (శీఘ్ర-పేషకులు) వలె. విత్తనాన్ని చల్లువారిలా, పక్వ ధాన్యాకృతిని చేయువారిలా, వారు సోమాన్ని చల్లుతారు; శ్రమిస్తూ కూడా దానిని తగ్గించరు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (सामान्यतः ‘तत्’ = ‘उस (कार्य/वस्तु) को’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• वदन्ति: they speak/say
• वदन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: वद्

• अद्रयः: press-stones (for Soma)
• अद्रयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• विमोचने: at the releasing/letting-go (i.e., at the pressing/straining stage)
• विमोचने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वि-√मुच् → विमोचन (प्रातिपदिक)

• यामन्: in the course/at the time (of the rite)
• यामन्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: यामन् (प्रातिपदिक)

• अञ्जस्पाः: going straight/direct (straight-going ones)
• अञ्जस्पाः: Kartā (अद्रयः के विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: अञ्जस् (अव्यय/नाम) + पा (प्रातिपदिक ‘पालक/अनुगामी’) → अञ्जस्पा (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• घ: indeed, surely
• घ: —
• Type: Indeclinable
• Root: घ (वैदिक निपात)

• एदु: just then/so then
• एदु: —
• Type: Indeclinable
• Root: एदु (वैदिक निपात)

• उपब्दिभिः: with calls/sounds (acclamations)
• उपब्दिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: उपब्दि (प्रातिपदिक; वैदिक ‘आह्वान/ध्वनि/उपशब्द’)

• वपन्तः: sowing/scattering
• वपन्तः: Kartā (अद्रयः/ते)
• Type: Verb (participle)
• Root: √वप्

• बीजम्: seed
• बीजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• धान्याऽकृतः: having the form/appearance of grain (grain-shaped)
• धान्याऽकृतः: Kartā (वपन्तः के विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: धान्य (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक) → धान्य-आकृत् (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासाधारित विशेषण)

• पृञ्चन्ति: they sprinkle/mix/press out (the Soma)
• पृञ्चन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √पृच्/पृञ्च् (वैदिक; ‘मिश्रयति/छिनत्ति/प्रक्षालयति’—अत्र सोम-प्रसवने ‘प्रक्षालयन्ति/मिश्रयन्ति’)

• सोमम्: Soma
• सोमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)

• मिनन्ति: they diminish/impair
• मिनन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √मि/मीन् (वैदिक; ‘क्षिणोति/हिंसति/न्यूनं करोति’)

• बप्सतः: of the diligent/skillful (worker/pressers)
• बप्सतः: — (सम्बन्ध: ‘of the diligent/skillful one(s)’)
• Type: Adjective/Noun
• Root: बप्सत् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘दक्ष/कुशल/परिश्रमशील’ अथवा ‘उत्साह’ से सम्बन्धित)