Rig Veda 10.91.3: Mandala 10, Sukta 91, Mantra 3

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)

Devata: Agni

Chandas: Nicṛj Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

सुदक्षो दक्षैः क्रतुनासि सुक्रतुरग्ने कविः काव्येनासि विश्ववित् । वसुर्वसूनां क्षयसि त्वमेक इद्द्यावा च यानि पृथिवी च पुष्यतः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.91.3

Transliteration

su-dákṣo dákṣaiḥ krátunāsi su-krátur agné kavíḥ kā́vyenāsi viśvá-vit | vásur vásūnāṃ kṣáyasi tvám éka íd dyā́vā ca yā́ni pṛthivī́ ca púṣyataḥ ||

Translation

హే అగ్నీ! నీ దక్షతల వల్ల నీవు పరిపూర్ణ దక్షుడు; నీ ‘క్రతు’ (సంకల్పశక్తి) వల్ల నీవు ‘సుక్రతు’—శుభసంకల్పుడు. ‘కావ్య’ (ప్రేరిత వాక్కు) వల్ల నీవు కవి; ‘విశ్వవిత్’—సర్వజ్ఞుడు. వసువులలో నీవే ఏకైక నిజమైన వసు (ధనం/ఆధారం)గా నివసిస్తావు; ద్యావా-పృథివి పెంచే అన్నిటినీ నీవే పోషించి వృద్ధి చేస్తావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सु-दक्षः: well-skilled, very capable
• सु-दक्षः: Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु- + दक्ष (प्रातिपदिक) प्रत्यय -अ

• दक्षैः: with skills/abilities
• दक्षैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)

• क्रतुना: with resolve/ritual power (kratu)
• क्रतुना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-सत्तायाम्)

• सु-क्रतुः: of good resolve/wise in counsel
• सु-क्रतुः: Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु- + क्रतु (प्रातिपदिक) प्रत्यय -उ

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• कविः: seer, poet
• कविः: Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• काव्येन: by poetic art/poetry
• काव्येन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: काव्य (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-सत्तायाम्)

• विश्व-वित्: all-knowing
• विश्व-वित्: Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व + √विद् (ज्ञाने) → वित् (कृत्)

• वसुः: good one; benefactor; wealth
• वसुः: Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• वसूनाम्: of the goods/wealthes
• वसूनाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• क्षयसि: you dwell/abide; you rule
• क्षयसि: —
• Type: Verb
• Root: √क्षि (निवास-क्षये/क्षय-भावे; RV: ‘to dwell, rule, abide’)

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• एकः: alone, one
• एकः: Kartā (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• द्यावा: Heaven (the two heavens / heaven-pair)
• द्यावा: Kartā (पुष्यतः)
• Type: Noun
• Root: द्याव्/द्यौ (प्रातिपदिक; द्विवचन-रूपम्)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय)

• यानि: which (things), whatever
• यानि: Karma (पुष्यतः—‘which (things) they nourish’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• पृथिवी: Earth
• पृथिवी: Kartā (पुष्यतः)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय)

• पुष्यतः: they two nourish, cause to thrive
• पुष्यतः: —
• Type: Verb
• Root: √पुष् (पोषणे)