Rig Veda 10.83.1 — Mandala 10, Sukta 83, Mantra 1

Sukta 10.83

Rishi: Manyu (personified) / traditionally attributed to a seer of the Manyu hymns (Book 10, late layer; specific attribution varies by Anukramaṇī)

Devata: Manyu (Wrath/Ardour as divine power, often linked with Indra)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यस्ते मन्योऽविधद्वज्र सायक सह ओजः पुष्यति विश्वमानुषक् । साह्याम दासमार्यं त्वया युजा सहस्कृतेन सहसा सहस्वता ॥

Transliteration

yás te mányo’vídhad vajra sāyaka sáha ójaḥ púṣyati víśvam ānuṣák | sāhyā́ma dā́sām ā́ryaṃ tváyā yujā́ sahaskṛténa sáhasā sáhasvatā ||

Translation

ఓ మన్యూ! నీ వజ్రాన్ని, నీ బాణాన్ని ఎవడు సన్నద్ధం చేశాడో, వాడే నీ బలాన్ని, ఓజస్సును వృద్ధి చేస్తాడు; అది సమస్త మానవలోకంలో తన గమనాన్ని పోషిస్తుంది. ఓ సహస్కృత (బలంతో నిర్మిత) సహస్వన్! నిన్ను యుగ్మసహచరుడిగా చేసుకొని—బలంతో బలాన్ని సాధిస్తూ—నీ ప్రబల సహసా ద్వారా మేము దాస (అంధకార-అవరోధకుడు) మరియు ఆర్య (మానవ-భేదం) రెండింటినీ జయించుదుము.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: for you / your
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मन्यः: wrath, battle-fury (Manyu)
• मन्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मन्यु- (प्रातिपदिक)

• अविधत्: has arranged/ordained; has bestowed
• अविधत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति) / वैदिक-रूपम् ‘वि-धा/वि-ध’

• वज्र: O wielder of the thunderbolt / O Vajra-armed (Indra)
• वज्र: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: वज्र- (प्रातिपदिक)

• सायक: O arrow-armed / O wielder of missiles
• सायक: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: सायक- (प्रातिपदिक)

• सह: might, force
• सह: Karma
• Type: Noun
• Root: सह- (प्रातिपदिक)

• ओजः: vigor, strength
• ओजः: Karma
• Type: Noun
• Root: ओजस्- (प्रातिपदिक)

• पुष्यति: thrives; makes prosper
• पुष्यति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √पुष् (पुष्यति)

• विश्वम्: all, the whole
• विश्वम्: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• अनुषक्: in succession; continuously; along
• अनुषक्: Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: अनुषक् (अव्यय)

• साह्याम: may we overcome / may we be victorious
• साह्याम: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √सह् (सहते) / वैदिक-इच्छार्थक-रूप ‘साह्य’

• दासम्: the Dāsa (foe)
• दासम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दास- (प्रातिपदिक)

• आर्यम्: the Ārya (man/people)
• आर्यम्: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य- (प्रातिपदिक)

• त्वया: by you; with you
• त्वया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युजा: as companion/ally; yoked with
• युजा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: युज्- (प्रातिपदिक) / ‘युज्’ (सहचर/सहायक)

• सहस्कृतेन: with the might-made / strength-fashioned (power)
• सहस्कृतेन: Karaṇa
• Type: Adjective (participle)
• Root: सहस्-कृत- (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ)

• सहसा: with might, by force
• सहसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सहस्- (प्रातिपदिक)

• सहस्वता: with the mighty one / with might-possessing (power)
• सहस्वता: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: सहस्वत्- (प्रातिपदिक)