Rig Veda 10.115.3: Mandala 10, Sukta 115, Mantra 3

Sukta 10.115

Rishi: Kaṇva (Kāṇva-associated hymn)

Devata: Agni with Soma-imagery (interpenetration of Agni and Soma powers)

Chandas: Triṣṭubh (verify)

Samhita Patha (Devanagari)

तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः ॥

Recitation with translationRig Veda 10.115.3

Transliteration

táṃ vo víṃ ná druṣádaṃ devám ándhasa índuṃ próthantaṃ prá-vapantam arṇavám | āsā́ váhniṃ ná śóciṣā́ vi-rapśínaṃ máhi-vrataṃ ná sarájantaṃ ádhvanaḥ ||

Translation

ఆయననే మేము మీకొరకు అన్వేషిస్తున్నాం—దృఢాసీనుడైన దేవుని; సోమరసమైన ఇందు, పెరిగి ఉప్పొంగి సముద్రంలా అలలెత్తుతుంది. జ్వాలతో వహ్నిలా, దూరవరకు వ్యాపించే శక్తిగలవాడు; మహావ్రతధారిలా మార్గంపై ఒత్తిడి పెడుతూ, వేగంగా ముందుకు దూసుకుపోతాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him/that (one)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वः: of you / your
• वः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विम्: apart, asunder / forth (intensifier)
• विम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग) + √इ (इण्) / alternatively enclitic particle; Vedic form

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• द्रुषदम्: a stone (pressing-stone)
• द्रुषदम्: कर्म (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: द्रुषद् (प्रातिपदिक; ‘stone/rock’)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अन्धसः: of the Soma-juice / of the draught
• अन्धसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक)

• इन्दुम्: the drop (Soma)
• इन्दुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• प्रोथन्तम्: pressing forth / churning
• प्रोथन्तम्: विशेषण (कर्मणि स्थितस्य इन्दोः)
• Type: Verb (participle)
• Root: प्र + √उथ/√वथ (Vedic; ‘to churn/press/urge on’), present participle

• प्रवपन्तम्: scattering forth / pouring out
• प्रवपन्तम्: विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: प्र + √वप् (वपँ बीजसन्ताने/छेदने; here ‘to strew/throw forth’), present participle

• अर्णवम्: the flood, the sea (surge)
• अर्णवम्: कर्म (उपमान/पर्याय-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)

• आसा: with the mouth
• आसा: करण
• Type: Noun
• Root: आसा (प्रातिपदिक; ‘mouth’)

• वह्निम्: the bearer / fire-priest (Agni)
• वह्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• शोचिषा: with flame / with radiance
• शोचिषा: करण
• Type: Noun
• Root: शोचिस् (प्रातिपदिक)

• विरप्शिनम्: swift-moving / vigorous
• विरप्शिनम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वि + रप्शिन् (प्रातिपदिक; ‘swift/active, with strong limbs’ Vedic epithet)

• महिव्रतम्: of great ordinance / great-vowed
• महिव्रतम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महि-व्रत (समास; महि ‘great’ + व्रत ‘vow/ordinance’)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• सरजन्तम्: letting flow / sending forth
• सरजन्तम्: विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: √सृज् (सृजँ विसर्गे) / Vedic sarj-variant, present participle

• अध्वनः: of the path / of the journey
• अध्वनः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अध्वन् (प्रातिपदिक)