Rig Veda 10.115.2: Mandala 10, Sukta 115, Mantra 2

Sukta 10.115

Rishi: Kaṇva (Kāṇva-associated hymn)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (verify)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा ॥

Recitation with translationRig Veda 10.115.2

Transliteration

agnír ha nā́ma dhāyi dánn apástamaḥ sáṃ yó vánā yuváte bhásmanā datā́ | abhípramurā́ juhvā́ svadhvará inó ná próthamāno yávase vṛ́ṣā ||

Translation

అగ్ని నిజంగా నామంతో స్థాపితుడు—దాత, కర్మలలో అత్యంత శక్తిమంతుడు; వనాలను ఏకముచేసి భస్మంగా చేసి భక్షించువాడు. సుయజ్ఞంలో జుహూ కరండితో అతడు ముందుకు నెట్టుకుంటూ సాగుతాడు; అధిపతి వంటి విస్తారమైన వేగం, పోషణకై వృషభంలాంటి వాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• ह: indeed, surely
• ह: —
• Type: Indeclinable
• Root: ह (निपात)

• नाम: verily, truly
• नाम: —
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (निपात)

• धायि: was placed/established
• धायि: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• दन्: (emphatic particle; roughly) then/indeed
• दन्: —
• Type: Indeclinable
• Root: दन् (अव्यय/निपात; वैदिक)

• अपस्तमः: most active, most efficacious in works
• अपस्तमः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अपस्- + तम (प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वना: woods, forests
• वना: Karma
• Type: Noun
• Root: वन- (प्रातिपदिक)

• युवते: joins, yokes (to himself)
• युवते: —
• Type: Verb
• Root: यु (धातु) / युव् (वैदिक प्रयोग)

• भस्मना: with ash
• भस्मना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: भस्मन्- (प्रातिपदिक)

• दता: gives, bestows
• दता: —
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) / दद् (वैदिक)

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग)

• प्रमुरा: rushing forth, impetuous
• प्रमुरा: Kartā
• Type: Adjective
• Root: प्र-मुर (धातु/कृदन्त-आधार; वैदिक) + आ (प्रातिपदिक-रूप)

• जुह्वा: with the ladle (sacrificial spoon)
• जुह्वा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: जुहू- (प्रातिपदिक)

• स्वध्वरः: of good rite; having a good sacrifice
• स्वध्वरः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सु- + अध्वर- (प्रातिपदिक)

• इनः: the strong one, the mighty
• इनः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: इन- (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• प्रोथमानः: spreading out, expanding
• प्रोथमानः: Kartā
• Type: Participle
• Root: प्र-उथ/वथ (धातु; वैदिक) + शानच्

• यवसे: for pasture/grass
• यवसे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: यवस- (प्रातिपदिक)

• वृषा: the bull; the vigorous one
• वृषा: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन्- (प्रातिपदिक)