Rig Veda 10.101.11: Mandala 10, Sukta 101, Mantra 11

Sukta 10.101

Devata: Agni/Vahni (twice-born) and Vanaspati (wood as divine support/fuel)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.101 opening)

Samhita Patha (Devanagari)

उभे धुरौ वह्निरापिब्दमानोऽन्तर्योनेव चरति द्विजानिः । वनस्पतिं वन आस्थापयध्वं नि षू दधिध्वमखनन्त उत्सम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.101.11

Transliteration

ubhe dhurau vahnir āpibdamāno ’ntaryonāiva carati dvijāniḥ | vanaspatiṃ vane ā asthāpayadhvaṃ ni ṣū dadhidhvam akhananta utsam ||

Translation

రెండు ధురాలపై వహ్ని (అగ్ని-వాహకుడు) త్రాగుతూ సాగుతాడు—గర్భంలోని శిశువులా, ద్విజ (ద్విజన్ముడు) వలె. అడవిలో వనస్పతి-అధిపతిని స్థాపించండి; దాన్ని బలంగా కింద నిలపండి—ఉత్స (స్రోతస్సు/ఊట)ను తవ్వి వెలికి తీస్తూ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उभे: both
• उभे: कर्म (धुरौ इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धुरौ: the two yoke-poles / shafts
• धुरौ: कर्म
• Type: Noun
• Root: धुर्/धुरा (प्रातिपदिक)

• वह्निः: the bearer; (here) Agni / the fire-priest
• वह्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)

• आपिब्दमानः: drinking in; imbibing
• आपिब्दमानः: कर्तृ (वह्निः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: आ-पीव्/पिब् (धातु) + -मान (शतृ/शानच्-प्रत्ययः)

• अन्तर्: within, inside
• अन्तर्: अधिकारण (चरति इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपसर्गसदृश)

• योनौ: in the womb / in the seat
• योनौ: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• इव: as if, like
• इव: (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• चरति: moves, goes
• चरति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• द्विजानि: the two-born ones (e.g., birds/creatures born in two ways)
• द्विजानि: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: द्वि-जा (प्रातिपदिक; ‘twice-born’/‘two-born’)

• वनस्पतिम्: the lord of the forest; a tree
• वनस्पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (प्रातिपदिक)

• वने: in the forest
• वने: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)

• आस्थापयध्वम्: set up, make stand, establish
• आस्थापयध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-स्था (धातु) + णिच् (कारण) → स्थापय-

• नि: down, into place
• नि: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• सू: indeed, surely
• सू: (निपातः)
• Type: Indeclinable
• Root: सू (अव्यय; निपातः, बलार्थकः)

• दधिध्वम्: place, put
• दधिध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + ध्वम् (आत्मनेपद-आदेशः)

• अखनन्त: they dug
• अखनन्त: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)

• उत्सम्: a spring; well-source
• उत्सम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)