Rig Veda 1.94.6: Mandala 1, Sukta 94, Mantra 6

Sukta 1.94

Rishi: Gopavana Ātreya (traditionally for RV 1.94)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमध्वर्युरुत होतासि पूर्व्यः प्रशास्ता पोता जनुषा पुरोहितः । विश्वा विद्वाँ आर्त्विज्या धीर पुष्यस्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥

Transliteration

tvám adhvaryúr utá hótāsi pū́rvyaḥ praśā́stā pótā januṣā́ puróhitaḥ | víśvā vidvā́m̐ ā́rtvijyā dhī́ra puṣyasy ágne sakhyé mā́ riṣāmā vayáṃ táva ||

Translation

నీవు అధ్వర్యువూ, హోతావూ—ప్రాచీనుడు; ప్రశాస్తా (నియంత) మరియు పోతా (శోధకుడు) కూడా—జన్మతః పురోహితుడిగా ముందే స్థాపితుడు. సర్వవిదుడు, ధీరుడు; ఆర్త్విజ్యా/ఋత్విజ్యా (ఋత్విక్-కర్మ) అన్నిటినీ నీవు పుష్టిపరచుదువు. ఓ అగ్నీ, నీ సఖ్యంలో మాకు హాని కలగకూడదు; నీ ఆశ్రయంలో మేము సురక్షితులమై ఉండుదుము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अध्वर्युः: the Adhvaryu priest
• अध्वर्युः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु- (प्रातिपदिक; यज्ञकर्मणि ऋत्विज्)

• उत: and, also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात/अव्यय)

• होता: the Hotṛ priest
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice/offer’ से)

• असि: are
• असि: —
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू/अस्) ‘to be’

• पूर्व्यः: ancient, primeval
• पूर्व्यः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व्य- (प्रातिपदिक; ‘पूर्व’ से)

• प्रशास्ता: the director/overseer (priest)
• प्रशास्ता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्र-√शास् ‘to command/guide’ (कृदन्त: -तृ) → प्रशास्तृ-

• पोता: the Purifier-priest (Potṛ)
• पोता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पोतृ- (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)

• जनुषा: by birth, by nature
• जनुषा: करण (हेतु/स्वभावेन)
• Type: Noun
• Root: जनुस्- (प्रातिपदिक; ‘जन्म/स्वभाव’)

• पुरोहितः: the Purohita (placed in front)
• पुरोहितः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुरो-हित- (प्रातिपदिक; ‘पुरस्’ + √धा/√हि ‘to place’)

• विश्वा: all (things)
• विश्वा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √विद् ‘to know’ (कृदन्त: विद्वस्- ‘knowing’)

• आर्त्विज्या: with/through priestly service (ṛtvij-work)
• आर्त्विज्या: करण (कार्य-क्षेत्रे/विद्यया) अथवा अधिकरण (विषये)
• Type: Noun
• Root: ऋत्विज्य- / आर्त्विज्य- (प्रातिपदिक; ‘ऋत्विज्’ सम्बन्धि)

• धीः: insight, inspired thought
• धीः: कर्तृ (स्तुत्यर्थे ‘धीः’ = प्रज्ञा/स्तोत्रबुद्धिः) अथवा संबोधन-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: धी- (प्रातिपदिक)

• पुष्यसि: you prosper / you make prosper
• पुष्यसि: —
• Type: Verb
• Root: √पुष् ‘to thrive, prosper, nourish’

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• सख्ये: in friendship
• सख्ये: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सख्य- (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• रिषाम: may I be harmed / may I suffer harm
• रिषाम: —
• Type: Verb
• Root: √रिष् ‘to harm, injure’

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)