Rig Veda 1.151.5: Mandala 1, Sukta 151, Mantra 5

Sukta 1.151

Devata: Mitra-Varuṇa (dual) (likely, continuing the hymn)

Samhita Patha (Devanagari)

मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥

Recitation with translationRig Veda 1.151.5

Transliteration

mahī́ átra mahinā́ vā́ram ṛṇvatho 'reṇávas túja ā́ sádman dhenávaḥ | sváranti tā́ uparátāti sū́ryam ā́ nímruca uṣásaḥ takvavī́r iva ||

Translation

ఇక్కడ, మీ మహిమచేత మీరు విశాల ద్వారాన్ని తెరుస్తారు; మలినరహితమైన, ప్రేరేపించే ప్రవాహాలు పోషించే ఆవులవలె ‘సద్మ’ (ఆసనం/నివాసం) వైపు వస్తాయి. అవి సూర్యుని వైపు పైకి నాదిస్తాయి; మరియు ఉషస్సులు వేగంగా ఎగిరేవారివలె ‘నిమ్రుచ్’ (అవరోహణం)తో ప్రకటనలోకి దిగివచ్చి, మన క్షేత్రంలో వెలుగின் అవతరణను తెస్తాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मही: great, mighty
• मही: Karaṇa (महिना इत्यस्य विशेषणम्) / Adhikaraṇa (अत्र इत्यनेन सह)
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) < मह् ‘महत्त्वे/वर्धने’

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• महिना: by (your) might, with greatness
• महिना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: महि (प्रातिपदिक) < मह्

• वारम्: enclosure, protection, covering (a ‘barrier’/‘defence’)
• वारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वार (प्रातिपदिक)

• ऋण्वथः: you two reach/enter/attain (or: set in motion)
• ऋण्वथः: Kartā (युवाम्)
• Type: Verb
• Root: ऋणु/ऋण्व् (धातु) ‘गमन/प्रापण/व्याप्ति’ (वैदिक प्रयोग) अथवा ‘उद्घाटन/प्रवेशन’ अर्थे

• अरेणवः: dustless, pure
• अरेणवः: Kartā (स्तुजः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-रेणु (प्रातिपदिक) ‘धूलिरहित/निर्मल’

• स्तुजः: praisers, singers
• स्तुजः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्तुज् (प्रातिपदिक) < स्तु ‘स्तुतौ’ (कृदन्त-आधारः) अथवा ‘स्तुज्’ ‘प्रेरक/स्तुतिकर्तृ’ (वैदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• सद्म: seat, abode, dwelling
• सद्म: Karma (गन्तव्य/प्राप्तव्य)
• Type: Noun
• Root: सद्मन्/सद्म (प्रातिपदिक) < सद् ‘सीदति/वसति’

• अन्धेनवः: dark cows (cows of darkness)
• अन्धेनवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अन्ध-धेनु (समास) अन्ध ‘अन्धकार/अदृष्ट’ + धेनु ‘गौः’

• स्वरन्ति: they sound/shine
• स्वरन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: स्वर् (धातु) ‘स्वरति/ध्वनति/दीप्तौ’ (वैदिक: ‘स्वर्’ = sound/shine)

• ताः: those (f.)
• ताः: Kartā (स्वरन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• उपरतायति: causes to cease/sets (it) to rest; makes (it) stop
• उपरतायति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: उप-रम् (धातु) ‘विरमे/उपरमे’ → उपरतायति (कारयति/भावयति; वैदिक)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• आ: towards, down to
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• निम्रुचः: the down-coming darknesses, night-falls
• निम्रुचः: Kartā (अग्रम् वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: नि-म्रुच् (प्रातिपदिक) < म्रुच्/म्लुच् ‘आवरणे/तमसि’ (वैदिक)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: Sambandha (निम्रुचः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• तक्ववीरिव: like a swift runner/like a fast hero
• तक्ववीरिव: —
• Type: Indeclinable (simile particle with nominal base)
• Root: तक्ववीरि (प्रातिपदिक; उपमा-प्रत्यय ‘इव’)