Sukta 140
Sukta 1.140
Traditionally attributed to Kaṇva lineage for RV 1.140 (verify in anukramaṇī); hymn is Agni-centered
Agni
Jagatī or Triṣṭubh (verify in critical edition)
ఋగ్వేదం 1.140 అగ్ని-సూక్తం; బాగా సిద్ధం చేసిన ‘యోని’ (గర్భస్థానం) లో వేదికాగ్నిని ఆసనం గ్రహించమని, శుద్ధమైన, అంధకారాన్ని తొలగించే కాంతి-రథంలా ప్రకాశించమని ఆహ్వానిస్తుంది. ఇది ప్రజ్వలన, వస్త్రధారణ, హవిస్సు అర్పణ వంటి యజ్ఞ-చిత్రాలను విశ్వ పునరుత్పత్తి/పునర్నవీకరణ భావంతో నేస్తూ, అగ్నిని శక్తులను సమీకరించే జ్ఞాతగా, రూపాలను నూతనీకరించేవాడిగా, దివ్య తల్లిదండ్రులు (ద్యౌ–పృథివి: ఆకాశం–భూమి) మరియు ప్రవహించే నదులను అనుసంధానించి స్తోత్రాన్ని జాగృతం చేసి, పోషణను మరియు వరాలను స్థిరపరచేవాడిగా చిత్రిస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
वेदिषदे प्रियधामाय सुद्युते धासिमिव प्र भरा योनिमग्नये । वस्त्रेणेव वासया मन्मना शुचिं ज्योतीरथं शुक्रवर्णं तमोहनम् ॥
హే వేదికపై ఆసీనుడైన అగ్నీ! ప్రియ ధామమునకై, సుద్యుతికై, ధాసి వంటి సమృద్ధ భాగంలా అగ్నికై యోని-స్థానాన్ని ముందుకు తెమ్ము. వస్త్రమువలె మనస్సు ప్రేరిత భావనతో ఆ శుచిని ఆవరించు—జ్యోతుల రథం, శుక్లవర్ణుడు, తమోహనుడు।
Mantra 2
अभि द्विजन्मा त्रिवृदन्नमृज्यते संवत्सरे वावृधे जग्धमी पुनः । अन्यस्यासा जिह्वया जेन्यो वृषा न्यन्येन वनिनो मृष्ट वारणः ॥
ద్విజన్ముడు త్రివృత్ అన్నమునకై పీడింపబడి క్రమబద్ధమగుచున్నాడు; సంవత్సరంలో భక్షింపబడినదాని తరువాత అతడు మళ్లీ వృద్ధి చెందుతాడు. ఒక ముఖం-జిహ్వతో జెన్యో వృషభుడు రసాన్ని ఆస్వాదిస్తాడు; మరొకదానితో అన్వేషకులను శుద్ధి చేస్తాడు—బలవంతుడైన వారణుడు, పరిశుద్ధుడు।
Mantra 3
कृष्णप्रुतौ वेविजे अस्य सक्षिता उभा तरेते अभि मातरा शिशुम् । प्राचाजिह्वं ध्वसयन्तं तृषुच्युतमा साच्यं कुपयं वर्धनं पितुः ॥
కృష్ణ-ప్రవాహాలలో అతని రెండు నివాస-మాతలు వణుకుతాయి; ఆ ఇద్దరూ ఆ శిశువును ధరించి మోసి తరింపజేస్తాయి. ముందుకు చాపిన జిహ్వతో అతడు తోసి చెదరగొడతాడు; తృష్ణల మధ్యగా జారిపోతూ, కుడి వైపుకు చేరుతాడు—పితృవృద్ధి, అతని ఉబ్బరం.
Mantra 4
मुमुक्ष्वो मनवे मानवस्यते रघुद्रुवः कृष्णसीतास ऊ जुवः । असमना अजिरासो रघुष्यदो वातजूता उप युज्यन्त आशवः ॥
మనువుకోసం—సాధన వైపు ఆశించే మానవునికోసం—విముక్తి కలిగించు: అవి వేగ-స్థిరమైనవి, కృష్ణ-సీతాస (అంధకారంలో యుక్తమైనవి), ఉగ్రవేగంతో దూసుకుపోయేవి. నియంత్రణలేని, అతి చురుకైన, వేగంగా జారే, వాయు-ప్రేరిత—ఆ శీఘ్ర శక్తులు దగ్గరకు వచ్చి తామే యోగమవుతాయి, ప్రయాణానికి సిద్ధంగా.
Mantra 5
आदस्य ते ध्वसयन्तो वृथेरते कृष्णमभ्वं महि वर्पः करिक्रतः । यत्सीं महीमवनिं प्राभि मर्मृशदभिश्वसन्त्स्तनयन्नेति नानदत् ॥
అప్పుడు అతని చెదరగొట్టువారు అడ్డంకులేకుండా దూసుకుపోతారు; కృష్ణ-అభ్వం (నలుపు విస్తారం) లో అతని మహత్తర రూపం తన కార్యాన్ని నిర్వహిస్తుంది. అతడు మహా భూమి-ఆధారాన్ని తాకి ముందుకు ఒత్తినప్పుడు, ఊపిరాడక, సాగుతూ సాగుతూ గర్జిస్తూ—అతడు గొంతెత్తి నినదిస్తాడు.
Mantra 6
भूषन्न योऽधि बभ्रूषु नम्नते वृषेव पत्नीरभ्येति रोरुवत् । ओजायमानस्तन्वश्च शुम्भते भीमो न शृङ्गा दविधाव दुर्गृभिः ॥
అలంకరించువాడు అతడు, తామ్ర-ధూసర రూపాలపై వంగి నములుతాడు; వృషభంలా గర్జిస్తూ భార్యలవద్దకు చేరుతాడు. బలంలో పెరుగుతూ తన తనువులను శోభింపజేస్తాడు; భయంకరుడు—శృంగాల వలె—కఠిన గ్రహణాలతో ముందుకు దూసుకుపోతాడు.
Mantra 7
स संस्तिरो विष्टिरः सं गृभायति जानन्नेव जानतीर्नित्य आ शये । पुनर्वर्धन्ते अपि यन्ति देव्यमन्यद्वर्पः पित्रोः कृण्वते सचा ॥
అతడు—దృఢంగా పరచుకొని, విశాలంగా విస్తరించి—వాటిని సమీకరించి గ్రహిస్తాడు; తెలిసినవాడు, తెలిసినవారితో నిత్యం శయనిస్తాడు. అవి మళ్లీ వృద్ధి చెందుతాయి; దైవత్వం వైపు తిరిగి చేరుతాయి; ఇద్దరు తల్లిదండ్రుల (పితృయోః) మరో రూపాన్ని అవి కలిసి నిర్మిస్తాయి.
Mantra 8
तमग्रुवः केशिनीः सं हि रेभिर ऊर्ध्वास्तस्थुर्मम्रुषीः प्रायवे पुनः । तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति नानददसुं परं जनयञ्जीवमस्तृतम् ॥
ఆ ప్రకాశవంతమైన, దీర్ఘకేశినీ (కాంతి-శక్తులు) స్తోత్రధ్వనులతో కలిసి నిటారుగా నిలిచాయి; శ్రమతో కుంగిపోయినవీ, జీవనాగమనం వైపు మళ్లీ ముందుకు కదిలాయి. వాటి జరా-పరిమితిని విడిపిస్తూ అతడు విజయనాదంతో ముందుకు సాగుతాడు—పరమ అసు (ప్రాణ/శ్వాస)ను జన్మింపజేసి, అమృత జీవాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు.
Mantra 9
अधीवासं परि मातू रिहन्नह तुविग्रेभिः सत्वभिर्याति वि ज्रयः । वयो दधत्पद्वते रेरिहत्सदानु श्येनी सचते वर्तनीरह ॥
అతడు మాతృ-ఆవరణవస్త్రాన్ని చుట్టూ లేహిస్తూ కదులుతాడు; మహా-గ్రహణాలూ దృఢ ప్రేరణలూ నడిపించగా—వేగవంతుడు—విస్తరించే మార్గాల్లో బయలుదేరుతాడు. ఎగిరేవానికి రెక్కలను అతడు ధరింపజేస్తాడు; ఎల్లప్పుడూ పైకి లేహిస్తూ, శ్యేన-శక్తి మార్గాలను అనుసరిస్తుంది.
Mantra 10
अस्माकमग्ने मघवत्सु दीदिह्यध श्वसीवान्वृषभो दमूनाः । अवास्या शिशुमतीरदीदेर्वर्मेव युत्सु परिजर्भुराणः ॥
మా కొరకు, ఓ అగ్నీ, మఘవతుల (సమృద్ధిదాతల) మధ్య దీప్తించు; ఆపై బలంగా శ్వసిస్తూ, గృహవృషభా, జ్వలించు. క్రింద ‘శిశుమతి’ శక్తులను ప్రజ్వలింపజేయి; యుద్ధాల్లో కవచంలా నీవు చుట్టూ ఆవరించి కాపాడుతావు, అన్ని వైపుల నుంచీ ముందుకు దూసుకుపోతూ.
Mantra 11
इदमग्ने सुधितं दुर्धितादधि प्रियादु चिन्मन्मनः प्रेयो अस्तु ते । यत्ते शुक्रं तन्वो रोचते शुचि तेनास्मभ्यं वनसे रत्नमा त्वम् ॥
ఇది, ఓ అగ్నీ, ‘సు-ధిత’ (సుసంయోజితం)గా ‘దుర్-ధిత’ (అవ్యవస్థ)ను అధిగమించి పైకి లేస్తుంది; ప్రియమైనదానికన్నా కూడా నీకు మనస్సుకు మరింత ప్రియమైన ఆనందం కలుగుగాక. నీ తనువునుండి ప్రకాశించే శుచి-శుక్ర తేజస్సుతో—అదే బలంతో నీవు మా కొరకు రత్న-నిధిని గెలుచుకొని, నీవే దానిని సమీపానికి తెస్తావు.
Mantra 12
रथाय नावमुत नो गृहाय नित्यारित्रां पद्वतीं रास्यग्ने । अस्माकं वीराँ उत नो मघोनो जनाँश्च या पारयाच्छर्म या च ॥
మా ప్రయాణానికీ, దాటివెళ్లుటకీ, మా గృహానికీ కూడ—హే అగ్నీ, మాకు నిత్యంగా తాళ్లబడే తెడ్లుగల, రెక్కలవంటి వేగముగల నావను ప్రసాదించుము. మా వీరులను, మా సంపద-ధారులను, మా ప్రజలనూ కూడ—ఏ ఏ రక్షక శరణ-శక్తి దాటించగలదో—దాని ద్వారా అవతలికి చేర్చుము.
Mantra 13
अभी नो अग्न उक्थमिज्जुगुर्या द्यावाक्षामा सिन्धवश्च स्वगूर्ताः । गव्यं यव्यं यन्तो दीर्घाहेषं वरमरुण्यो वरन्त ॥
హే అగ్నీ, సువ్యవస్థిత మార్గనిర్దేశముగల ద్యావా-పృథివీ మరియు నదులు మా ఉక్థం (స్తుతి)ను సంపూర్ణ తీవ్రతతో మేల్కొలుపుగాక. గో-సంపద యొక్క కాంతిని, యవం (బార్లీ) యొక్క పోషణను తీసుకొని వచ్చి, వారు వరం (అనుగ్రహ-దానం) యొక్క దూరవ్యాప్త ఆనందాన్ని ఎంచుకొందురు; అరుణ (ఎర్రటి) శక్తులూ అదే ఎంచుకొందురు.
Inside Sukta 140
How it unfolds
- Where it opens
Agni is invited to his altar-seat and established in a prepared yoni, envisioned as a radiant, pure power clothed by inspired thought (1.140.1).
- Development
The hymn expands from ritual setup to Agni’s wider activity: he orders and gathers forces, abides with the knowing powers, and enables renewal—ritual action mirroring cosmic regeneration (cf. 1.140.7).
- Climax
Agni appears as the central intelligence that makes ‘another form’ of the two Parents—linking Heaven and Earth through recurring growth and return to the divine, highlighting cyclical renewal and creative ordering.
- Where it settles
The close calls on Heaven–Earth and the Rivers to fully awaken the hymn and to bring cattle and barley nourishment, culminating in a prayer for enduring delight and chosen boons under Agni’s guidance (1.140.13).
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the altar-dweller (vediṣad), the bright and pure flame who is kindled and ‘clothed’ by inspired thought, moving as a chariot of light and destroying darkness. He is addressed as an intelligent, ever-present knower who gathers and orders powers, and whose presence makes the rite effective and radiant.
- Cosmic functionMediator between humans and gods; carrier of offerings; awakener of hymns; organizer of cosmic and ritual order by linking Heaven–Earth and the waters/rivers with the sacrificial fire.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence that digests experience, purifies intention, and converts aspiration into effective offering—dispelling inner tamas (inertia/confusion) and establishing clarity and right action.
The seer
- Kaṇva (Kaṇva lineage; traditional attribution for RV 1.140)Kaṇva gotra / Kaṇva family (Kaṇvas) · The Kaṇvas are among the major Ṛgvedic poet-families, renowned for refined Agni and Indra praise, strong sacrificial theology, and vivid ritual-cosmic symbolism centered on the fire as mediator.
Famous verses
jyotīrathaṃ … tamohanam
स संस्तिरो विष्टिरः सं गृभायति जानन्नेव जानतीर्नित्य आ शये । पुनर्वर्धन्ते अपि यन्ति देव्यमन्यद्वर्पः पित्रोः कृण्वते सचा ॥dyāvākṣāmā sindhavaś ca
Attributes of the deity
- Vediṣad (seated on the altar)
- Śuci (pure)
- Sudyut (bright-shining)
- Jyotīratha (chariot of light)
- Tamohan (slayer of darkness)
- Jñātṛ (knower)
- Hotṛ/dūta (priest-messenger)
- Yoni-placed (established in the womb/seat of the rite)
Also by this seer
- Large portions of Maṇḍala 1 (Kaṇva collection, including many Agni/Indra hymns)
- Numerous hymns in Maṇḍala 8 traditionally associated with the Kaṇvas
- Development of key sacrificial idioms: Agni as yoni (womb/seat), dūta (messenger), and tamohan (slayer of darkness)
The rite, step by step
- Prepare the vedi (altar/seat) and define Agni’s yoni (fire-place) as the stable ‘womb’ for the flame.
- Kindle Agni with aranis or maintained embers; invite him to ‘sit’ (vediṣad) and shine forth (sudyut).
- Recite the hymn while arranging fuel and clarifying the rite with manmanā (inspired thought), ‘clothing’ Agni with intention and praise.
- Make oblations as Agni is praised as tamohan (darkness-slayer) and as the knower who gathers and renews powers.
- Conclude by invoking Dyāvā-Pṛthivī (Heaven–Earth) and the Sindhus (Rivers) as supportive cosmic witnesses to awaken the uktha (hymn) and grant nourishment/boons.
- Offer final libations and a closing salutation, seeking lasting iṣ (refreshment) and prosperity (cattle, grain).
Offerings
- Ghṛta (ghee/clarified butter)
- Samidh (fuel sticks)
- Optionally puroḍāśa (cakes) or grain offerings (yava/barley) in ancillary rites
- Water libations and customary oblations accompanying uktha recitation
Frequently Asked Questions
It establishes Agni in the altar-seat as a pure, radiant power that dispels darkness and makes the sacrifice effective, while also showing Agni as a cosmic intelligence that renews life and order.
Because the altar and fire-pan are treated as the stable ‘birthplace’ where Agni is generated and sustained; ritually, placing Agni in the yoni means properly founding the rite so offerings can reach the gods.
They act as cosmic supports and witnesses: Heaven–Earth provide the great framework of order, and the Rivers symbolize flowing vitality and purification—together they ‘awaken’ the hymn and help bring nourishment and boons.
Ask anything about Sukta 140 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
