Rig Veda 1.101.5: Mandala 1, Sukta 101, Mantra 5

Sukta 1.101

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Indra (Marutvant)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यो विश्वस्य जगतः प्राणतस्पतिर्यो ब्रह्मणे प्रथमो गा अविन्दत् । इन्द्रो यो दस्यूँरधराँ अवातिरन्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.101.5

Transliteration

yó víśvasya jágataḥ prāṇatás páti r yó bráhmaṇe prathamó gā́ ávindat | índro yó dasyū́ṁr ádharāṁ avā́tirān marútvantaṁ sakhyā́ya havāmahe ||

Translation

చలించే సమస్త జగత్తుకు, ప్రాణం ధరించిన వారందరికీ అధిపతి యెవడో; బ్రహ్మ (వాక్కు/మంత్రం) అన్వేషకునికై మొదటగా గావులను (కిరణాలను) కనుగొన్నవాడెవడో; దస్యువులను అధః అంధకారంలో పడదోసిన ఆ ఇంద్రుని—మరుతులతో కూడి—సఖ్యార్థం మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वस्य: of all / of the whole
• विश्वस्य: Sambandha (Genitive) / Adhikaraṇa (with जगतः)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• जगतः: of the world (moving creation)
• जगतः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक; ‘moving world’)

• प्राणतस्: of the breathing (living)
• प्राणतस्: Viśeṣaṇa (of जगतः)
• Type: Participle (Adjective) used substantively
• Root: प्र + अण् (धातु) → प्राणत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ; ‘breathing, living’)

• पतिः: lord
• पतिः: Kartā (apposition to यः)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्राह्मणे: to the priestly power / to the Brahman (sacred formulation)
• ब्राह्मणे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)

• प्रथमः: first
• प्रथमः: Kartā (qualifier of यः/इन्द्रः)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• गाः: cows
• गाः: Karma
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अविन्दत्: found / won
• अविन्दत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √विद् (लभे/विन्दति ‘to find, win’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā (of following relative clause) / apposition
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दस्यून्: Dasyus (hostile foes)
• दस्यून्: Karma
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• अधरान्: lower / down
• अधरान्: Viśeṣaṇa (of दस्यून्)
• Type: Adjective
• Root: अधर (प्रातिपदिक)

• अवातिरत्: brought down / overthrew
• अवातिरत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: अव + √तॄ (तारयति/तरति ‘to cross over; to bring down/overcome’)

• मरुत्वन्तम्: the Marut-accompanied (Indra)
• मरुत्वन्तम्: Karma (of हवामहे)
• Type: Adjective (epithet) used substantively
• Root: मरुत्वन्त् (प्रातिपदिक; ‘possessing the Maruts’)

• सख्याय: for friendship / for alliance
• सख्याय: Sampradāna / Prayojana (purpose)
• Type: Noun
• Root: सख्य (प्रातिपदिक) / सखि-भावः

• हवामहे: we invoke / we call
• हवामहे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (आह्वाने ‘to call, invoke’)