Prakarana 22

Verse 440 (चौपाई)

प्रात कहा मुनि सन रघुराई। निर्भय जग्य करहु तुम्ह जाई।। होम करन लागे मुनि झारी। आपु रहे मख कीं रखवारी।। सुनि मारीच निसाचर क्रोही। लै सहाय धावा मुनिद्रोही।। बिनु फर बान राम तेहि मारा। सत जोजन गा सागर पारा।। पावक सर सुबाहु पुनि मारा। अनुज निसाचर कटकु सँघारा।। मारि असुर द्विज निर्मयकारी। अस्तुति करहिं देव मुनि झारी।। तहँ पुनि कछुक दिवस रघुराया। रहे कीन्हि बिप्रन्ह पर दाया।। भगति हेतु बहु कथा पुराना। कहे बिप्र जद्यपि प्रभु जाना।। तब मुनि सादर कहा बुझाई। चरित एक प्रभु देखिअ जाई।। धनुषजग्य मुनि रघुकुल नाथा। हरषि चले मुनिबर के साथा।। आश्रम एक दीख मग माहीं। खग मृग जीव जंतु तहँ नाहीं।। पूछा मुनिहि सिला प्रभु देखी। सकल कथा मुनि कहा बिसेषी।।

ఉదయం రఘురాజు మునితో ఇలా అన్నాడు, భయం లేకుండా వెళ్ళి యజ్ఞం చేయండి. ముని హోమం చేయడం ప్రారంభించాడు, అతనే యజ్ఞ రక్షకుడిగా ఉన్నాడు. ఇది విని, కోపిష్ఠుడైన రాక్షసుడు మారీచుడు సుబాహువును సహాయకుడిగా తీసుకుని పరుగెత్తాడు. రాముడు ఈకలు లేని బాణంతో అతనిని కొట్టాడు; అతను వంద యోజనాల దూరంలో, సముద్రం దాటి పడ్డాడు. తరువాత అగ్ని బాణం ప్రయోగించి సుబాహువును సంహరించాడు, అతని తమ్ముడు రాక్షస సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు. రాక్షసులను సంహరించిన తరువాత, ద్విజులు శుద్ధి కర్మలు చేశారు; దేవతలు, మునులు స్తుతించారు. అక్కడ కొన్ని రోజులు రఘురాజు ఉన్నాడు, బ్రాహ్మణులపై దయ చూపాడు. ప్రభువు అన్నీ తెలుసుకున్నప్పటికీ, బ్రాహ్మణుడు భక్తి కోసం అనేక పురాణ కథలు చెప్పాడు. అప్పుడు ముని గౌరవంగా వివరించాడు, రండి, ప్రభువు మరొక అద్భుతాన్ని చూద్దాం. ముని ధనుర్యజ్ఞం ఉంది, ఓ రఘుకుల నాథా. ఆనందంతో వారు మునిశ్రేష్ఠునితో బయలుదేరారు. మార్గంలో ఒక ఆశ్రమం కనిపించింది; అక్కడ పక్షులు, జింకలు, జీవులు లేవు. ప్రభువు ఆ రాతిని చూసి మునిని అడిగాడు; ముని పూర్తి కథను వివరంగా చెప్పాడు.

Verse 441 (दोहा/सोरठा)

गौतम नारि श्राप बस उपल देह धरि धीर। चरन कमल रज चाहति कृपा करहु रघुबीर।।210।।

గౌతముని భార్య, శాపవశాన, శిలా శరీరాన్ని ధరించింది; ఆమె పాద కమల ధూళిని కోరుతోంది. ఓ రఘువీరా, కృప చూపండి.

Verse 442 (छंद)

परसत पद पावन सोक नसावन प्रगट भई तपपुंज सही। देखत रघुनायक जन सुख दायक सनमुख होइ कर जोरि रही।। अति प्रेम अधीरा पुलक सरीरा मुख नहिं आवइ बचन कही। अतिसय बड़भागी चरनन्हि लागी जुगल नयन जलधार बही।। धीरजु मन कीन्हा प्रभु कहुँ चीन्हा रघुपति कृपाँ भगति पाई। अति निर्मल बानीं अस्तुति ठानी ग्यानगम्य जय रघुराई।। मै नारि अपावन प्रभु जग पावन रावन रिपु जन सुखदाई। राजीव बिलोचन भव भय मोचन पाहि पाहि सरनहिं आई।। मुनि श्राप जो दीन्हा अति भल कीन्हा परम अनुग्रह मैं माना। देखेउँ भरि लोचन हरि भवमोचन इहइ लाभ संकर जाना।। बिनती प्रभु मोरी मैं मति भोरी नाथ न मागउँ बर आना। पद कमल परागा रस अनुरागा मम मन मधुप करै पाना।। जेहिं पद सुरसरिता परम पुनीता प्रगट भई सिव सीस धरी। सोइ पद पंकज जेहि पूजत अज मम सिर धरेउ कृपाल हरी।। एहि भाँति सिधारी गौतम नारी बार बार हरि चरन परी। जो अति मन भावा सो बरु पावा गै पतिलोक अनंद भरी।।

పాదాలను స్పృశించగానే, పవిత్రుడు, శోక నాశకుడు, ఆమె సహించిన తపస్సు ఫలించింది. రఘునాయకుని, తన సేవకులకు సుఖదాతను చూసి, ఆమె అంజలి ఘటించి ముందు నిలబడింది. అత్యధిక ప్రేమతో అధీరురాలై, శరీరం గగుర్పాటుతో, ఆమె మాట్లాడలేకపోయింది. అత్యంత భాగ్యవతి, ఆమె పాదాలకు చేరుకుంది, ఆమె రెండు కళ్ళ నుండి కన్నీటి ధారలు ప్రవహించాయి. ఆమె మనస్సును స్థిరపరచుకుంది, ప్రభువును గుర్తించింది, రఘుపతి కృపతో భక్తిని పొందింది. అత్యంత పవిత్రమైన మాటలతో స్తుతి చేసింది; రఘురాజును జ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే చేరుకోగలరు, జయము. నేను పాపిష్ఠ స్త్రీని; ప్రభువు ప్రపంచ పవిత్రుడు, తన సేవకులకు సుఖదాత, రావణ శత్రువు. ఓ కమల నేత్రుడా, సంసార భయం నుండి విముక్తి ఇచ్చేవాడా, నన్ను కాపాడు, కాపాడు; నేను నీ శరణు వచ్చాను. ముని ఇచ్చిన శాపం చాలా మంచిది; దానిని నేను అత్యంత కృపగా భావిస్తాను. నేను హరిని, సంసార మోచకుని, నా కళ్ళు నిండా చూశాను; ఈ లాభాన్ని శివుని వరంగా భావిస్తాను. ఇది నా ప్రార్థన, ఓ ప్రభూ; నేను సామాన్య బుద్ధి కలిగి ఉన్నాను; నేను వేరే వరం అడగను, ఓ స్వామీ. నా మనస్సు, తేనెటీగలా, నీ పాద కమల పుప్పొడి, అమృతాన్ని పానం చేయనివ్వండి. ఆ పాదాలను అత్యంత పవిత్రమైన గంగ భరించింది, ఆమె ప్రత్యక్షమైనప్పుడు శివుడు తన తలపై భరించాడు. బ్రహ్మ పూజించే ఆ పాద కమలాలను, కృపాళువైన హరి నా తలపై ఉంచుతారు. ఈ విధంగా గౌతముని భార్య బయలుదేరింది, పదే పదే హరి పాదాలకు నమస్కరించింది. ఆమె తన హృదయంలో కోరినది పొందింది, భర్త లోకానికి వెళ్ళింది, ఆనందంతో నిండిపోయింది.

Verse 443 (दोहा/सोरठा)

अस प्रभु दीनबंधु हरि कारन रहित दयाल। तुलसिदास सठ तेहि भजु छाड़ि कपट जंजाल।।211।।

ఇట్లు ప్రభువు, దీనుల బంధువు, హరి, కారణరహితుడై దయాళువు. తులసీదాసు చెప్పుచున్నాడు - ఓ దుర్మార్గుడా, ఆ ప్రభువును భజించుము, మోసపూరితమైన జంజాళమును వదలివేయుము.

Verse 444 (चौपाई)

चले राम लछिमन मुनि संगा। गए जहाँ जग पावनि गंगा।। गाधिसूनु सब कथा सुनाई। जेहि प्रकार सुरसरि महि आई।। तब प्रभु रिषिन्ह समेत नहाए। बिबिध दान महिदेवन्हि पाए।। हरषि चले मुनि बृंद सहाया। बेगि बिदेह नगर निअराया।। पुर रम्यता राम जब देखी। हरषे अनुज समेत बिसेषी।। बापीं कूप सरित सर नाना। सलिल सुधासम मनि सोपाना।। गुंजत मंजु मत्त रस भृंगा। कूजत कल बहुबरन बिहंगा।। बरन बरन बिकसे बन जाता। त्रिबिध समीर सदा सुखदाता।।

రాముడు, లక్ష్మణుడు మునివర్యునితో బయలుదేరి, జగత్తును పవిత్రం చేయు గంగానది ఉన్న చోటుకు వెళ్ళిరి. గాధిపుత్రుడు దేవనది భూమిపైకి వచ్చిన విధమును వివరించి యావత్తు కథను చెప్పెను. తరువాత ప్రభువు ఋషులతో కలిసి స్నానము చేసి, భూదేవతలకు వివిధ దానములు చేసెను. మునిసమూహము సహాయముతో ఆనందముగా బయలుదేరి, విదేహ నగరము సమీపమునకు త్వరగా చేరుకున్నారు. రాముడు నగర సౌందర్యమును చూచి ఆనందించెను, అతని సోదరుడు కూడా విశేషముగా ఆనందించెను. అక్కడ అనేక రకముల చెరువులు, బావులు, నదులు, సరస్సులు ఉన్నాయి; వాటి జలములు అమృతము వంటివి, రత్నములతో చేయబడిన మెట్లు కలిగినవి. మధువుతో మత్తమైన తేనెటీగలు తీయగా గుంజెను, అనేక వర్ణముల పక్షులు కూజితము చేయుచుండెను. అన్ని రకముల వృక్షములతో అరణ్యములు వికసించెను; త్రివిధ సమీరము ఎల్లప్పుడు సుఖమును ఇచ్చెను.

Verse 445 (दोहा/सोरठा)

सुमन बाटिका बाग बन बिपुल बिहंग निवास। फूलत फलत सुपल्लवत सोहत पुर चहुँ पास।।212।।

పుష్పోద్యానములు, వనములు, అరణ్యములు ఉన్నాయి, అనగనగాని పక్షుల నివాసములు. వికసించుచు, ఫలములను ఇచ్చుచు, తాజా పత్రములతో అలంకరించబడి, నగరము నాలుగు ప్రక్కల ప్రకాశించెను.

Verse 446 (चौपाई)

बनइ न बरनत नगर निकाई। जहाँ जाइ मन तहँइँ लोभाई।। चारु बजारु बिचित्र अँबारी। मनिमय बिधि जनु स्वकर सँवारी।। धनिक बनिक बर धनद समाना। बैठ सकल बस्तु लै नाना।। चौहट सुंदर गलीं सुहाई। संतत रहहिं सुगंध सिंचाई।। मंगलमय मंदिर सब केरें। चित्रित जनु रतिनाथ चितेरें।। पुर नर नारि सुभग सुचि संता। धरमसील ग्यानी गुनवंता।। अति अनूप जहँ जनक निवासू। बिथकहिं बिबुध बिलोकि बिलासू।। होत चकित चित कोट बिलोकी। सकल भुवन सोभा जनु रोकी।।

నగర సౌందర్యమును పదములలో వర్ణించుట సాధ్యము కాదు; మనస్సు ఎక్కడికి వెళ్ళినను, అక్కడే మోహించబడుతుంది. ఆకర్షణీయమైన మార్కెట్లు అద్భుతమైన భవనములతో నిండి ఉన్నాయి, అన్ని విధముల అలంకరించబడినవి. ధనవంతులైన వర్తకులు, ధనదేవత సమానులు, అనేక రకముల వస్తువులతో కూర్చుని ఉన్నారు. అందమైన కూడళ్లు, సుందరమైన వీధులు ఎల్లప్పుడు సుగంధముతో నిండి ఉన్నాయి. ప్రతి ఇల్లు మంగళకరమైనది, మన్మథుని చేత చిత్రించబడినట్లు ఉంది. నగర పురుషులు, స్త్రీలు సుందరులు, పవిత్రులు, ధర్మపరులు, జ్ఞానులు, గుణవంతులు. జనకుడు నివసించే ప్రాసాదము అత్యద్భుతమైనది; దేవతలు కూడా దాని వైభవమును చూచి విస్మయపోయిరి. దుర్గమును చూచి హృదయము ఆశ్చర్యముతో నిండెను; అది సమస్త లోకముల సౌందర్యమును నిలుపునట్లు అనిపించెను.

Verse 447 (दोहा/सोरठा)

धवल धाम मनि पुरट पट सुघटित नाना भाँति। सिय निवास सुंदर सदन सोभा किमि कहि जाति।।213।।

తెల్లని భవనములు, బంగారు ద్వారములు, అనేక రకముల పరదాలు అందముగా అమర్చబడి ఉన్నాయి. సీతాదేవి నివాసమైన ఆ సుందర గృహ సౌందర్యమును నేను ఎలా వర్ణించగలను?

Verse 448 (चौपाई)

सुभग द्वार सब कुलिस कपाटा। भूप भीर नट मागध भाटा।। बनी बिसाल बाजि गज साला। हय गय रथ संकुल सब काला।। सूर सचिव सेनप बहुतेरे। नृपगृह सरिस सदन सब केरे।। पुर बाहेर सर सारित समीपा। उतरे जहँ तहँ बिपुल महीपा।। देखि अनूप एक अँवराई। सब सुपास सब भाँति सुहाई।। कौसिक कहेउ मोर मनु माना। इहाँ रहिअ रघुबीर सुजाना।। भलेहिं नाथ कहि कृपानिकेता। उतरे तहँ मुनिबृंद समेता।। बिस्वामित्र महामुनि आए। समाचार मिथिलापति पाए।।

సుందరమైన ద్వారములు వజ్రములతో చేయబడిన ద్వారపు అరలు కలిగి ఉన్నాయి; రాజులు, భటులు, నటులు, మాగధులు, భటులు సేవలో ఉన్నారు. గుర్రములు, ఏనుగుల కొరకు విశాలమైన స్థిరములు ఉన్నాయి; అన్ని కాలములలో గుర్రములు, పశువులు, రథములతో నిండి ఉన్నాయి. యోధులు, మంత్రులు, సేనాపతులు అనేకులు; ప్రతి ఇల్లు రాజభవనము వంటిది. నగరము సమీపములో చెరువులు, నదులు ఉన్నాయి, అక్కడ అనేక రాజులు దిగుతారు. అద్భుతమైన ఒక ఉద్యానవనమును చూచి, అందరూ ఆనందించిరి. కౌశికుడు చెప్పెను - నా మనస్సు నిర్ణయించుకుంది; ఇక్కడే జ్ఞానియైన రఘునాథుడు ఉండును. సమ్మతించి, కరుణానిధి అయిన ప్రభువు, మునిసమూహముతో అక్కడ దిగెను. మహాముని విశ్వామిత్రుడు వచ్చెను, మిథిలాధిపతి వార్త పొందెను.

Verse 449 (दोहा/सोरठा)

संग सचिव सुचि भूरि भट भूसुर बर गुर ग्याति। चले मिलन मुनिनायकहि मुदित राउ एहि भाँति।।214।।

తన మంత్రులతో, పవిత్రులైన అనేక యోధులతో, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులతో, పండితులైన పురోహితులతో కలిసి, రాజు ఆనందముతో మునినాయకుని కలుద్దామని బయలుదేరెను.

Verse 450 (चौपाई)

कीन्ह प्रनामु चरन धरि माथा। दीन्हि असीस मुदित मुनिनाथा।। बिप्रबृंद सब सादर बंदे। जानि भाग्य बड़ राउ अनंदे।। कुसल प्रस्न कहि बारहिं बारा। बिस्वामित्र नृपहि बैठारा।। तेहि अवसर आए दोउ भाई। गए रहे देखन फुलवाई।। स्याम गौर मृदु बयस किसोरा। लोचन सुखद बिस्व चित चोरा।। उठे सकल जब रघुपति आए। बिस्वामित्र निकट बैठाए।। भए सब सुखी देखि दोउ भ्राता। बारि बिलोचन पुलकित गाता।। मूरति मधुर मनोहर देखी। भयउ बिदेहु बिदेहु बिसेषी।।

అతడు తల వంచి వారి పాదములపై ఉంచి నమస్కరించెను; ఆనందముతో నిండిన మునినాథుడు అతనికి ఆశీర్వాదము ఇచ్చెను. బ్రాహ్మణ సమూహము అందరూ భక్తితో నమస్కరించిరి, తమ గొప్ప భాగ్యమును తెలుసుకొని; రాజు ఆనందముతో నిండెను. అనేక సార్లు క్షేమము గురించి అడిగిన తరువాత, విశ్వామిత్రుడు రాజును కూర్చోబెట్టెను. ఆ సమయములో ఇద్దరు సోదరులు వచ్చిరి; వారు పుష్పోద్యానములు చూడ్డానికి వెళ్ళి అక్కడే ఉన్నారు. శ్యామల వర్ణము, గౌరవర్ణము, కోమల వయస్సు, యువకులు, వారి నేత్రములు సుఖమును ఇచ్చెను, ప్రపంచ హృదయములను చూచెను. రఘుపతి వచ్చినప్పుడు అందరూ లేచిరి; విశ్వామిత్రుడు వారిని తన సమీపమున కూర్చోబెట్టెను. ఇద్దరు సోదరులను చూచి అందరూ సంతోషించిరి; వారి నేత్రములు కన్నీళ్లతో నిండెను, వారి శరీరములు పులకించెను. వారి మధురమైన, మనోహరమైన రూపములను చూచి, విదేహ రాజు విశేషముగా వారెవరో తెలుసుకోవాలని ఆత్రుత చెందెను.

Verse 451 (दोहा/सोरठा)

प्रेम मगन मनु जानि नृपु करि बिबेकु धरि धीर। बोलेउ मुनि पद नाइ सिरु गदगद गिरा गभीर।।215।।

రాజు మనస్సు ప్రేమలో మునిగి ఉన్నదని తెలుసుకొని, తన వివేకమును ఉపయోగించి, ధైర్యమును నిలుపుకొని, మునివర్యుని పాదములకు తల వంచి, భావోద్వేగముతో నిండిన గంభీరమైన స్వరముతో మాట్లాడెను.

Verse 452 (चौपाई)

कहहु नाथ सुंदर दोउ बालक। मुनिकुल तिलक कि नृपकुल पालक।। ब्रह्म जो निगम नेति कहि गावा। उभय बेष धरि की सोइ आवा।। सहज बिरागरुप मनु मोरा। थकित होत जिमि चंद चकोरा।। ताते प्रभु पूछउँ सतिभाऊ। कहहु नाथ जनि करहु दुराऊ।। इन्हहि बिलोकत अति अनुरागा। बरबस ब्रह्मसुखहि मन त्यागा।। कह मुनि बिहसि कहेहु नृप नीका। बचन तुम्हार न होइ अलीका।। ए प्रिय सबहि जहाँ लगि प्रानी। मन मुसुकाहिं रामु सुनि बानी।। रघुकुल मनि दसरथ के जाए। मम हित लागि नरेस पठाए।।

ఓ ప్రభూ, ఈ ఇద్దరు సుందర బాలకులు ఎవరో చెప్పండి. వారు మునికుల తిలకములా, లేక రాజకుల పాలకులా? వేదములు 'నేతి నేతి' అని కీర్తించే ఆ బ్రహ్మమే ద్విరూపము ధరించి వచ్చిందా? నా హృదయము సహజముగా విరక్తికి మొగ్గు చూపుతుంది; అయినా చకోర పక్షి చంద్రుని కొరకు తపించినట్లు అలసిపోతుంది. అందువలన, ఓ ప్రభూ, నేను మీనుండి సత్యముగా అడుగుతున్నాను; దయచేసి దాచకుండా చెప్పండి. వారిని చూచి నేను అంత ప్రేమతో నిండిపోయాను, బ్రహ్మానందమును కూడా వదిలిపెట్టాను. మునివర్యుడు నవ్వి, ఓ రాజా, మంచిది ఏదైనా అడుగు, నీ మాటలు వృధా కావని చెప్పెను. ఈ ఇద్దరూ సమస్త ప్రాణులకు ప్రియమైనవారు. వారి మాటలు విని రాముడు హృదయములో నవ్వెను. వీరు రఘుకుల మణులు, దశరథుని పుత్రులు; రాజు నా హితము కొరకు వారిని పంపెను.

Verse 453 (दोहा/सोरठा)

रामु लखनु दोउ बंधुबर रूप सील बल धाम। मख राखेउ सबु साखि जगु जिते असुर संग्राम।।216।।

రాముడు లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు శ్రేష్ఠ సోదరులు సౌందర్యం, గుణం, బలాలకు నిలయాలు. వారు యజ్ఞాన్ని రక్షించారు, యుద్ధంలో రాక్షసులను జయించినప్పుడు సమస్త ప్రపంచం సాక్షి భరించింది.

Verse 454 (चौपाई)

मुनि तव चरन देखि कह राऊ। कहि न सकउँ निज पुन्य प्राभाऊ।। सुंदर स्याम गौर दोउ भ्राता। आनँदहू के आनँद दाता।। इन्ह कै प्रीति परसपर पावनि। कहि न जाइ मन भाव सुहावनि।। सुनहु नाथ कह मुदित बिदेहू। ब्रह्म जीव इव सहज सनेहू।। पुनि पुनि प्रभुहि चितव नरनाहू। पुलक गात उर अधिक उछाहू।। म्रुनिहि प्रसंसि नाइ पद सीसू। चलेउ लवाइ नगर अवनीसू।। सुंदर सदनु सुखद सब काला। तहाँ बासु लै दीन्ह भुआला।। करि पूजा सब बिधि सेवकाई। गयउ राउ गृह बिदा कराई।।

ఓ మునీంద్రా, నీ పాదాలను చూచి రాజు తన స్వంత పుణ్యఫలాన్ని వర్ణించలేనని అంటాడు. నల్లని, తెల్లని శరీరాలతో ఈ ఇద్దరు సోదరులు సుందరులు; వారు ఆనందానికే ఆనందాన్ని ప్రసాదించేవారు. వారి పరస్పర ప్రేమ పవిత్రమైనది; దాని హృదయంపై కలిగించే ఆనందాన్ని పదాలలో చెప్పలేము. నాథా, విదేహ రాజు ఆనందంతో చెబుతాడు: వారు బ్రహ్మ, జీవాత్మల వలె సహజ ప్రేమతో ఉన్నారు. పదేపదే రాజు ప్రభువును చూచాడు; అతని శరీరం పులకించింది, హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది. మునిని స్తుతించి అతని పాదాలకు నమస్కరించి, రాజు నగరానికి బయలుదేరాడు. అతను వారికి అందమైన భవనాన్ని ఇచ్చాడు, అది అన్ని ఋతువులలో సుఖదాయకం; అక్కడ వారు నివసించారు, అతను వారికి సేవకులను కూడా ఏర్పాటు చేశాడు. వారిని పూజించి, ప్రతి సేవను అందించిన తర్వాత, రాజు వీడ్కొని తన ఇంటికి వెళ్ళాడు.

Verse 455 (दोहा/सोरठा)

रिषय संग रघुबंस मनि करि भोजनु बिश्रामु। बैठे प्रभु भ्राता सहित दिवसु रहा भरि जामु।।217।।

మునులతో కలిసి భోజనం చేసి విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత, రఘువంశ మణి అయిన ప్రభువు తన సోదరులతో కూర్చున్నాడు; ఆ రోజు పూర్తిగా గడిచింది.

Verse 456 (चौपाई)

लखन हृदयँ लालसा बिसेषी। जाइ जनकपुर आइअ देखी।। प्रभु भय बहुरि मुनिहि सकुचाहीं। प्रगट न कहहिं मनहिं मुसुकाहीं।। राम अनुज मन की गति जानी। भगत बछलता हिंयँ हुलसानी।। परम बिनीत सकुचि मुसुकाई। बोले गुर अनुसासन पाई।। नाथ लखनु पुरु देखन चहहीं। प्रभु सकोच डर प्रगट न कहहीं।। जौं राउर आयसु मैं पावौं। नगर देखाइ तुरत लै आवौ।। सुनि मुनीसु कह बचन सप्रीती। कस न राम तुम्ह राखहु नीती।। धरम सेतु पालक तुम्ह ताता। प्रेम बिबस सेवक सुखदाता।।

లక్ష్మణుని హృదయంలో ఒక ప్రత్యేక కోరిక పుట్టింది: నేను జనకపురి వెళ్ళి చూడగలిగితే! కానీ ప్రభువు భయం, ముని ఎదుట సిగ్గుతో అతను తన కోరికను బహిరంగంగా చెప్పలేదు, కేవలం హృదయంలోనే నవ్వాడు. తన తమ్ముని మనస్సు స్థితిని తెలుసుకున్న రాముడు, తన భక్తుని యెడల దయాహృదయంతో ఆనందించాడు. అత్యంత వినయంతో, సిగ్గుతో నవ్వి, గురువు అనుమతి పొంది మాట్లాడాడు. నాథా, లక్ష్మణుడు నగరం చూడాలని కోరుతున్నాడు; కానీ భయం, మీ ఎదుట సిగ్గుతో అతను బహిరంగంగా చెప్పడం లేదు. మీ ఆజ్ఞను పొంతే, నేను అతన్ని వెంటనే నగరం చూపించి తీసుకువస్తాను. దీని విన్న మునీంద్రుడు ప్రేమతో నిండిన మాటలు చెప్పాడు: రాముడు నిన్ను ధర్మమార్గంలో ఎలా ఉంచడు? నాయనా, నీవు ధర్మ సేతువు కాపలదారుడివి; ప్రేమ వశంతో సేవకునికి సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడివి.

Verse 457 (दोहा/सोरठा)

जाइ देखी आवहु नगरु सुख निधान दोउ भाइ। करहु सुफल सब के नयन सुंदर बदन देखाइ।।218।।

వెళ్ళండి, నగరం చూసి తిరిగి రండి, ఆనంద నిధులైన మీ ఇద్దరు సోదరులారా; మీ సుందర ముఖాలను చూపించి అందరి కళ్ళకు ఫలదీకరణ కలిగించండి.

Verse 458 (चौपाई)

मुनि पद कमल बंदि दोउ भ्राता। चले लोक लोचन सुख दाता।। बालक बृंदि देखि अति सोभा। लगे संग लोचन मनु लोभा।। पीत बसन परिकर कटि भाथा। चारु चाप सर सोहत हाथा।। तन अनुहरत सुचंदन खोरी। स्यामल गौर मनोहर जोरी।। केहरि कंधर बाहु बिसाला। उर अति रुचिर नागमनि माला।। सुभग सोन सरसीरुह लोचन। बदन मयंक तापत्रय मोचन।। कानन्हि कनक फूल छबि देहीं। चितवत चितहि चोरि जनु लेहीं।। चितवनि चारु भृकुटि बर बाँकी। तिलक रेखा सोभा जनु चाँकी।।

ముని పాదపద్మాలకు నమస్కరించి, ఇద్దరు సోదరులు బయలుదేరారు, వారు లోకనేత్రాలకు సుఖాన్ని ఇచ్చేవారు. వారి అసాధారణ సౌందర్యం చూసి, బాలుర గుంపు వారిని అనుసరించడం ప్రారంభించింది, వారి హృదయాలు ఆ దృశ్యంతో మంత్రముగ్ధమయ్యాయి. పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, నడుమున అంబుల పొదితో, చేతులలో అందమైన విల్లు, బాణాలతో వారు ప్రకాశించారు. వారు వెళ్ళిన చోట, చందనం కూడా వారి శరీరాలను అనుసరించినట్లు అనిపించింది; వారి నల్లని, తెల్లని శరీర సౌందర్యం ఒక మనోహరమైన జంట. సింహం భుజాలవంటి భుజాలు, విశాలమైన బాహువులతో, వారి వక్షస్థలంపై నాగమణుల హారాలు ప్రకాశించాయి. వారి సుందర నేత్రాలు బంగారు కమలాల వంటివి, వారి ముఖాలు చంద్రుని వంటివి, ముక్కోటి తాపాల నుండి విముక్తి ఇచ్చేవి. వారి చెవులు, బంగారు పూల అందంతో, ప్రతి చూపుతో హృదయాన్ని దొంగిలించేవి. వారి చూపులు మనోహరంగా ఉన్నాయి, వారి భ్రూమధ్యం వంపుగా, అందంగా ఉంది; తిలకం, దాని రేఖ ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రకాశిస్తున్నట్లు కనిపించాయి.

Verse 459 (दोहा/सोरठा)

रुचिर चौतनीं सुभग सिर मेचक कुंचित केस। नख सिख सुंदर बंधु दोउ सोभा सकल सुदेस।।219।।

వారి నాలుగు ముఖాలు మనోహరంగా ఉన్నాయి, వారి శిరస్సులపై అందమైన జటాజూటాలు, వారి కేశాలు చుట్టలు చుట్టుకున్నాయి; పాదాంగుష్ఠం నుండి శిరస్సు వరకు ఇద్దరు సోదరులు సుందరులు, వారి తేజస్సు ప్రతి అవయవంలో ప్రకాశించింది.