Sarga 39

Verse 1

विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा कथाऽन्ते रघुनन्दन:।उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम्।।1.39.1।।

విశ్వామిత్రుని వచనములు విని కథాంతమున రఘునందనుడు శ్రీరాముడు పరమానందముతో అగ్నివలె దీప్తమైన మునితో పలికెను।

Verse 2

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम्।पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत्।।1.39.2।।

నీకు మంగళము కలుగుగాక, హే బ్రాహ్మణా! ఈ కథను నేను విస్తారంగా వినదలచితిని—నా పూర్వుడు యజ్ఞమును ఏ విధంగా సముపహరించి ప్రారంభించెను?

Verse 3

विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव।श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मन:।।1.39.3।।

అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు చిరునవ్వుతో కాకుత్స్థ రామునితో ఇలా అన్నాడు—“ఓ రామా, మహాత్ముడైన సగరుని విస్తారమైన చరిత్రను వినుము.”

Verse 4

शङ्करश्वशुरो नाम हिमवानचलोत्तम:।विंध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम्।।1.39.4।।

శంకరుని శ్వశురుడని ప్రసిద్ధుడైన పర్వతశ్రేష్ఠుడు హిమవాన్ వింధ్య పర్వతాన్ని సమీపించి, ఆ ఇద్దరూ పరస్పరం ఒకరినొకరు పరిశీలించారు।

Verse 5

तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञ स्सपुरुषोत्तम।स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि।।1.39.5।।

ఓ పురుషోత్తమా! ఆ రెండు పర్వతాల మధ్య యజ్ఞం ప్రారంభమైంది; ఎందుకంటే ఆ దేశం, ఓ నరవ్యాఘ్రా, యజ్ఞకర్మకు అత్యంత అనుకూలమైనది।

Verse 6

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथ:।अंशुमानकरोत्तात सगरस्य मते स्थित:।।1.39.6।।

హే కాకుత్స్థ తాత! దృఢధనుస్సు గల మహారథి అంసుమాన్ సగరుని ఆజ్ఞలో నిలిచి ఆ యజ్ఞాశ్వాన్ని కాపాడుతూ అనుసరించెను।

Verse 7

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासव:।राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञीयाश्वमपाहरत्।।1.39.7।।

యజ్ఞ సమాప్తి పర్వదినంలో, సగరుడు యజమానుడై యజ్ఞం నిర్వహించుచుండగా, వాసవుడు (ఇంద్రుడు) రాక్షససదృశ రూపం ధరించి యజ్ఞీయ అశ్వాన్ని అపహరించాడు।

Verse 8

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मन:।उपाध्यायगणास्सर्वे यजमानमथाब्रुवन्।।1.39.8।।

హే కాకుత్స్థ! మహాత్ముని ఆ అశ్వం హరించబడుచుండగా, సమస్త ఉపాధ్యాయగణాలు యజమానునితో అప్పుడు ఇలా పలికారు।

Verse 9

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते।हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम्।।1.39.9।।

ఈ పర్వదినంలో యజ్ఞీయ అశ్వం వేగంగా అపహరించబడుతోంది. హే కాకుత్స్థ! అపహారకుని సంహరించి, అశ్వాన్ని కూడా తిరిగి తీసుకురావాలి।

Verse 10

यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय न:।तत्तथा क्रियतां राजन् यथाऽच्छिद्र: क्रतुर्भवेत्।।1.39.10।।

ఇది యజ్ఞమునకు దోషమై మన అందరికీ అశుభకారకమగును. కావున హే రాజా, క్రతువు ఏ దోషమూ లేక అచ్ఛిద్రముగా సాగునట్లు ఏర్పాటుచేయుము।

Verse 11

उपाध्यायवच श्श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिव:।षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह।।1.39.11।।

ఆ యజ్ఞసభలో ఉపాధ్యాయుల వచనములు విని రాజు తన అరవై వేల మంది కుమారులకు ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 12

गतिं पुत्रा: न पश्यामि रक्षसां परुषर्षभा:।मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतु:।।1.39.12।।

హే కుమారులారా, పురుషశ్రేష్ఠులారా! ఇక్కడ రాక్షసులకు ప్రవేశమార్గం నాకు కనబడదు; ఎందుకంటే ఈ మహాక్రతువు మంత్రపూతమైన మహాభాగులచే రక్షింపబడి నిర్వహింపబడుచున్నది।

Verse 13

तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका: भद्रमस्तु व:।समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत।।1.39.13।।

కాబట్టి, ఓ కుమారులారా, మీరు వెళ్లి అన్వేషించండి; మీకు శుభం కలుగుగాక. సముద్రాలతో వలయితమైన ఈ సమస్త భూమిని అంతటా సంచరిస్తూ పరిశీలించండి.

Verse 14

एकैकयोजनं पुत्रा विस्तारमधिगच्छत।यावत्तुरगसन्दर्श: तावत् खनत मेदिनीम्।तं चैव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया।।1.39.14।।

ఓ కుమారులారా, ఒక్కొక్క యోజన విస్తారంగా క్రమంగా భూమిని పరిశీలించండి. గుర్రం దర్శనమయ్యే వరకు భూమిని తవ్వుతూ అన్వేషించండి; నా ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ యజ్ఞాశ్వాన్ని అపహరించిన దొంగనూ వెదకండి.

Verse 15

दीक्षित: पौत्रसहितस्सोपाध्यायगणो ह्यहम्।इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम्।।1.39.15।।

దీక్ష పొందిన నేను, నా మనవడితో పాటు ఆచార్యగణంతో కలిసి ఇక్కడే నిలిచి ఉంటాను. గుర్రం దర్శనమయ్యే వరకు మీకు శుభం కలుగుగాక.

Verse 16

इत्युक्ता हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबला:।जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिता:।।1.39.16।।

ఇలా ఆజ్ఞాపించబడిన తరువాత, ఓ రామా, హర్షభరిత మనస్సుతో మహాబలులైన రాజకుమారులు తండ్రి వాక్యానికి బద్ధులై భూమిమీద బయలుదేరారు.

Verse 17

योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम्।बिभिदु: परुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर्नखै:।।1.39.17।।

ఓ నరవ్యాఘ్రా, వారిలో ప్రతి ఒక్కరు ఒక్కొక్క యోజన విస్తారమైన భూభాగాన్ని తీసుకొని, వజ్రస్పర్శంలా కఠినమైన గోళ్లతో భూమిని చీల్చివేశారు.

Verse 18

शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणै:।भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन।।1.39.18।।

వజ్రసమానమైన శూలములతోను, అత్యంత భయంకరమైన హలములతోను చీల్చబడుతున్న వసుధ, ఓ రఘునందనా, ఘోరంగా నినదించింది।

Verse 19

नागानां मथ्यमानानामसुराणां च राघव ।राक्षसानां च दुर्धर्षस्सत्त्वानां निनदोऽभवत्।।1.39.19।।

ఓ రాఘవా! (భూమి) మథింపబడుతుండగా నాగులు, అసురులు, రాక్షసులు మరియు ఇతర దుర్ధర్ష సత్త్వముల నుండి అసహ్యమైన కోలాహలం ఉద్భవించింది।

Verse 20

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।बिभिदुर्धरणीं वीरा: रसातलमनुत्तमम्।।1.39.20।।

హే రఘునందన! ఆ వీరులు (సగరపుత్రులు) అరవై వేల యోజనాల వరకు భూమిని చీల్చి, అనుత్తమమైన రసాతల లోకాన్ని చేరిరి।

Verse 21

एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजा:।खनन्तो नरशार्दूल सर्वत: परिचक्रमु:।।1.39.21।।

హే నరశార్దూల! పర్వతసంకులమైన జంబూద్వీపాన్ని ఇలా తవ్వుతూ ఆ రాజపుత్రులు అన్ని దిక్కులా సంచరించిరి।

Verse 22

ततो देवास्सगन्धर्वास्सासुरास्सहपन्नगा:।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वे पितामहमुपागमन्।।1.39.22।।

అప్పుడు దేవతలు—గంధర్వులు, అసురులు, నాగులతో కూడి—మనస్సు కలవరపడి అందరూ పితామహ బ్రహ్మదేవుని సమీపమునకు వచ్చిరి।

Verse 23

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा। ऊचु: परमसन्त्रस्ता पितामहमिदं वच:।।1.39.23।।

వారు మహాత్ముడైన (బ్రహ్మదేవుని) ప్రసన్నం చేసి, ఆపై విషణ్ణవదనులై పరమభీతితో పితామహునితో ఈ వాక్యములు పలికిరి।

Verse 24

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजै:।बहवश्च महात्मानो हन्यन्ते तलवासिन:।।1.39.24।।

హే భగవన్! సగరుని కుమారులు సమస్త భూమిని తవ్వుతున్నారు; పాతాళవాసులైన అనేక మహాత్ములు కూడా హతమవుతున్నారు।

Verse 25

अयं यज्ञहरोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते।इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजा:।।1.39.25।।

‘ఇవడే మా యజ్ఞాన్ని హరించేవాడు; ఇతనివల్లే అశ్వం అపహరించబడింది’ అని భావించి సగరుని కుమారులు సమస్త ప్రాణులను సంహరిస్తారు।