Valmiki Ramayana 2.40.44-45: Ayodhya Kanda, Sarga 40, Shlokas 44-45
प्रयाणवर्णनम्
Departure from Ayodhya; Civic Lament and the Chariot’s Urgency
तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तमनुधावतीम् ।
क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च ॥४४॥
रामलक्ष्मणसीतार्थं स्रवन्तीं वारि नेत्रजम् ।
असकृत्प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीमिव मातरम् ॥४५॥
tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tam anudhāvatīm |
krośantīṃ rāma rāmēti hā sīte lakṣmaṇēti ca ||44||
rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri netrajam |
asakṛt praikṣata tadā nṛtyantīm iva mātaram ||45||
ఈ శ్లోకం మళ్లీ అదే భావంతో—కౌసల్య కన్నీళ్లతో రథాన్ని వెంబడిస్తూ, “రామా! రామా!” అని విలపిస్తూ, “హా సీతే! లక్ష్మణా!” అని కూడా కేకలు వేస్తూ; కళ్ల నీరు కార్చుతూ—రాముడు పదే పదే తల్లివైపు చూశాడు; ఆమె శోకవేగంతో నర్తిస్తున్నదానివలె తూలింది।
While Kausalya was weeping and running after the chariot, crying O 'Rama, O Sita, O Lakshmana, shedding tears for them, Rama repeatedly glanced at her who wastwisting and bending as if in a dancing pose.
FAQs
Even when duty compels departure, dharma requires acknowledging and honoring parental bonds; Rāma’s repeated glance signifies respect and empathy.
A repeated/parallel transmission of the scene where Kauśalyā runs after the chariot crying out; Rāma looks back repeatedly.
Filial piety (pitṛ-mātṛ-bhakti) expressed through attentive compassion.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
