Sarga 112

Verse 1

तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम्। विस्मिता: स‌ङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः।।2.112.1।।

అనుపమ తేజస్సు గల ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ముల రోమాంచకర సంగమాన్ని చూచి అక్కడ సమవేతులైన మహర్షులు విస్మయానికి లోనయ్యారు।

Verse 2

अन्तर्हिता मुनिगणास्सिद्धाश्च परमर्षयः। तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे।।2.112.2।।

కంటికి అగోచరులైన మునిగణాలు, సిద్ధులు, పరమర్షులు—కాకుత్స్థ వంశానికి చెందిన ఆ ఇద్దరు మహాత్మ సోదరులను ప్రశంసించారు।

Verse 3

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ।श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोस्स्पृहयामहे।।2.112.3।।

ధర్మాన్ని తెలిసినవారూ, ధర్మాధారిత పరాక్రమమున్నవారూ అయిన ఇద్దరు కుమారులు ఎవరికైతే ఉన్నారో అతడే ధన్యుడు. ఆ ఇద్దరి సంభాషణ విని మేము ఉభయుల పట్ల భక్తి-ఆదరాలతో ఆకర్షితులమయ్యాము.

Verse 4

ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः। भरतं राजशार्दूलमित्यूचु: स‌ङ्गता वचः।।2.112.4।।

అనంతరం దశగ్రీవుని శీఘ్ర వధను కోరిన ఋషిగణాలు త్వరగా సమవేతమై, రాజశార్దూలుడైన భరతునితో ఈ విధంగా సుసంబద్ధమైన వచనాలు పలికారు.

Verse 5

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः।ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे।।2.112.5।।

హే కులజాత మహాప్రాజ్ఞా, మహావృత్తుడా, మహాయశస్సుగలవాడా! నీవు తండ్రిని గౌరవిస్తే, రాముని వాక్యాన్ని స్వీకరించవలెను.

Verse 6

सदाऽनृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः। आनृणत्वाच्च कैकेय्या: स्वर्गम् दशरथो गतः।।2.112.6।।

ఈ రాముడు తండ్రి పట్ల ఎల్లప్పుడూ ఋణరహితుడిగా ఉండాలని మేము కోరుతున్నాము. అలాగే కైకేయి పట్ల తన కర్తవ్యాన్ని తీర్చుకొని ఋణముక్తుడైన దశరథుడు స్వర్గానికి వెళ్లాడు.

Verse 7

एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वा: स‌महर्षयः। राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः।।2.112.7।।

ఇంతమాత్రం వచనం పలికి గంధర్వులు మహర్షులతో కూడి, రాజర్షులు కూడా—అందరూ అప్పుడు తమ తమ గమ్యస్థానాలకు వెళ్లిపోయారు.

Verse 8

ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः।राम स्संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत्।।2.112.8।।

శుభదర్శనుడైన శ్రీరాముడు ఆ మంగళవాక్యాలతో హర్షితుడై, ఆనందభరిత ముఖంతో ఆ ఋషులను యథావిధిగా పూజించి సత్కరించాడు।

Verse 9

त्रस्तगात्रस्तु भरतस्स वाचा सज्जमानया।कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत्।।2.112.9।।

కానీ భరతుడు వణికే అవయవాలతో, తడబడే స్వరంతో, కృతాంజలిగా రాఘవునితో మళ్లీ ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 10

राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम्।कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम्।।2.112.10।।

హే కాకుత్స్థ! రాజధర్మాన్ని, కులధర్మ పరంపరను పరిశీలించి, నా మరియు నా మాత యొక్క యాచనను నెరవేర్చుట నీకు యుక్తమే।

Verse 11

रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे।पौरजानपदांश्चापि रक्तान्रञ्जयितुं तथा।।2.112.11।।

నేను ఒంటరిగా ఈ మహత్తర రాజ్యాన్ని రక్షించుటకు ధైర్యం చేయలేను; నగర-జనపదాల అనురక్త ప్రజలను కూడా ఒంటరిగా సంతృప్తిపరచలేను।

Verse 12

ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः।त्वामेव प्रतिवीक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः।।2.112.12।।

మన బంధువులు, యోధులు, మిత్రులు, సుహృదులు—అందరూ కేవలం నిన్నే ఆశ్రయించి చూస్తున్నారు; రైతులు వర్షమేఘాన్ని ఎదురుచూసినట్లుగా।

Verse 13

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि।शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने।।2.112.13।।

హే మహాప్రాజ్ఞా! ఈ రాజ్యాన్ని స్వీకరించి దృఢంగా స్థాపించుము. హే కాకుత్స్థా! లోకాన్ని పాలించి రక్షించుటకు నీవు సంపూర్ణ సమర్థుడవు.

Verse 14

इत्युक्त्वा न्यपतद्भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा।भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः।।2.112.14।।

ఇట్లు చెప్పి భరతుడు అప్పుడు అన్నయ్య పాదాల వద్ద పడిపోయెను. మధుర వచనాలతో రామునినే అత్యంత వినయంగా వేడుకొనెను.

Verse 15

तमङ्के भरतं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत्।श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम्।।2.112.15।।

భరతుని ఒడిలో కూర్చుండబెట్టుకొని రాముడు స్వయంగా వచనమాడెను—శ్యామవర్ణుడు, కమలపత్రనేత్రుడు, మత్తహంససమ మధురస్వరుడైన భరతునితో.

Verse 16

आगता त्वामियं बुद्धिस्स्वजा वैनयिकी च या।भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि।।2.112.16।।

తాతా! ఈ బుద్ధి నీకు కలిగింది—స్వభావజమైనదీ, వినయశిక్షచే పరిపక్వమైనదీ. దానితో నీవు భూమినికూడా రక్షించుటకు పూర్తిగా సమర్థుడవు.

Verse 17

अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः।सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहन्त्यपि कारय।।2.112.17।।

అమాత్యులు, సుహృదులు, బుద్ధిమంతులైన మంత్రులతో సంప్రదించి, అన్ని కార్యములను నిర్వహింపజేయుము—అత్యంత కఠినమైనవైనను కూడ.

Verse 18

लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान्वा हिमं त्यजेत्।अतीयात्सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः।।2.112.18।।

చంద్రుడు తన కాంతిని కోల్పోయినా, హిమవంతుడు తన హిమాన్ని విడిచినా, సముద్రము తన తీరమర్యాదను దాటినా—నేను మాత్రం తండ్రి ప్రతిజ్ఞను ఎన్నటికీ విడువను।

Verse 19

कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रातुभ्यमिदं कृतम्।न तन्मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत्।।2.112.19।।

బిడ్డా, ప్రేమవశమో లోభవశమో, తల్లి ఇది నీ మేలుకోసమే చేసింది; దీనిని మనసులో కఠినతగా పెట్టుకోకు, ఆమె పట్ల తల్లివలెనే ప్రవర్తించు।

Verse 20

एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत्।तेजसाऽऽदित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम्।।2.112.20।।

రాముడు ఇలా పలుకుతుండగా, కౌసల్యాసుతునికి భరతుడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను—తేజస్సులో సూర్యసమానుడు, దర్శనంలో నవచంద్రునివలె సౌమ్యుడు।

Verse 21

आधिरोहाऽर्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते।एतेहि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः।।2.112.21।।

హే ఆర్యా, హేమభూషితమైన ఈ పాదుకలపై మీ పాదములను అధిరోహించండి; ఇవే సమస్త లోకమునకు యోగక్షేమం—క్షేమమూ రక్షణమూ—కలిగించును।

Verse 22

सोऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च।प्रायच्छत्सुमहातेजा भरताय महात्मने।।2.112.22।।

నరవ్యాఘ్రుడైన రాముడు, సుమహాతేజస్సుతో, పాదుకలపై అధిరోహించి మరల అవరోహించాడు; అనంతరం వాటిని మహాత్ముడైన భరతునికి సమర్పించాడు।

Verse 23

स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत्चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्याहम्।।2.112.23।।फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन।तवाऽगमनमाकाङ्क्षान्वसन्वै नगराद्बहिः।।2.112.24।।तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप।

భరతుడు పాదుకలను సాష్టాంగంగా నమస్కరించి రామునితో ఇలా అన్నాడు— “హే వీర రఘునందనా! నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు జటలు, వల్కలాలు ధరించి ఫలమూలాహారంతో జీవిస్తాను. నీ పాదుకలకు రాజ్యపాలనను అప్పగించి, నగరానికి వెలుపల నివసిస్తూ నీ రాకను ఎదురుచూస్తాను, హే పరంతపా।”

Verse 24

स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत्चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्याहम्।।2.112.23।।फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन।तवाऽगमनमाकाङ्क्षान्वसन्वै नगराद्बहिः।।2.112.24।।तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप।

“హే రఘూత్తమా! పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే రోజున నేను నిన్ను దర్శించకపోతే, నేను దహించే అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను।”

Verse 25

चतुर्दशे तु संपूर्णे वर्षेऽहनि रघूत्तम।।2.112.25।।न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।

“హే రఘూత్తమా! పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే రోజున నేను నిన్ను దర్శించకపోతే, నేను దహించే అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను।”

Verse 26

तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम्।।2.112.26।।शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत्।

రాముడు “తథాస్తు” అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, స్నేహంతో భరతుని ఆలింగనం చేసి, శత్రుఘ్నుని కూడా ఆలింగనం చేసి, భరతునితో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 27

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति।।2.112.27।।मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम।इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह।।2.112.28।।

రాముడు అన్నాడు— “నీ తల్లి కైకేయిని రక్షించు; ఆమెపై కోపం పెట్టుకోకు. హే రఘుసత్తమా! నాతోను సీతతోను చేసిన శపథంతో నీవు బద్ధుడవు।” ఇలా చెప్పి, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో రాముడు తన సోదరునికి వీడ్కోలు ఇచ్చాడు।

Verse 28

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति।।2.112.27।।मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम।इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह।।2.112.28।।

కైకేయి మాతను రక్షించు; ఆమెపై కోపం చేయకు. ఓ రఘుసత్తమా, నీవు నా మరియు సీత శపథంతో బద్ధుడవు—అని చెప్పి, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో రాముడు తన సోదరునికి వీడ్కోలు ఇచ్చెను.

Verse 29

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित्।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवम् चकार ते चोत्तमनागमूर्धनि।।2.112.29।।

అప్పుడు ప్రతాపశాలి, ధర్మజ్ఞుడైన భరతుడు ఆ సుసజ్జిత పాదుకలను విధివిధానంగా పూజించి, రాఘవుని ప్రదక్షిణ చేసి, ఆ పాదుకలను ఉత్తమ గజేంద్రుని మస్తకంపై స్థాపించాడు।

Verse 30

अथाऽनुपूर्व्यात्प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथाऽनुजौ।व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनस्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः।।2.112.30।।

ఆపై రాముడు క్రమంగా ప్రజలను అభినందించి, అలాగే గురువులను, మంత్రులను, ప్రజావర్గాన్ని, ఇంకా తమ్ముళ్లను ఆశీర్వదించి—రఘువంశవర్ధకుడు, స్వధర్మంలో హిమవంతునిలా అచలుడై—వారిని వీడ్కోలు చెప్పి పంపించాడు।

Verse 31

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः।स त्वेव मात्रृ़रभिवाद्य सर्वारुदन्कुटीं स्वां प्रविवेश राघवः।।2.112.31।।

ఆయన తల్లుల కంఠాలు కన్నీళ్లతో బిగుసుకుపోయి, దుఃఖంతో వీడ్కోలు పలకలేకపోయారు. అయితే రాఘవుడు స్వయంగా సమస్త మాతృమూర్తులకు ప్రణామం చేసి, కన్నీళ్లతో తన కుడిలో ప్రవేశించాడు।