Shloka 16

आगता त्वामियं बुद्धिस्स्वजा वैनयिकी च या।भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि।।2.112.16।।

āgatā tvām iyaṃ buddhis svajā vainayikī ca yā | bhṛśam utsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīm api || 2.112.16 ||

తాతా! ఈ బుద్ధి నీకు కలిగింది—స్వభావజమైనదీ, వినయశిక్షచే పరిపక్వమైనదీ. దానితో నీవు భూమినికూడా రక్షించుటకు పూర్తిగా సమర్థుడవు.

āgatāhas come/has reached
āgatā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootā-√gam (धातु)
Formकृदन्त (क्त/क्तवतु-प्रत्ययः; past participle sense), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; agrees with बुद्धिः
tvāmto you
tvām:
Sampradana/Prati (सम्प्रदान/प्रति)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक; द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
iyamthis
iyam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बुद्धिः-विशेषण
buddhiḥwisdom/intelligence
buddhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
svajāinnate (self-born)
svajā:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsva + jā (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारयः (स्वा च सा जा च); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बुद्धिः-विशेषण
vainayikīfrom training/discipline
vainayikī:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvainayikī (प्रातिपदिक; from vinaya)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बुद्धिः-विशेषण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
which
:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बुद्धिः-विशेषण (relative)
bhṛśamgreatly/fully
bhṛśam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhṛśam (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
utsahaseyou are able/you dare
utsahase:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootut-√sah (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद
tātadear child
tāta:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roottāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
rakṣitumto protect
rakṣitum:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Root√rakṣ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), purpose sense
pṛthivīmthe earth/kingdom
pṛthivīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्यय (particle: even/also)

After due consultation with ministers, friends, counsellors and prudent persons, accomplish all tasks, however formidable they may appear.

R
Rāma
B
Bharata
P
pṛthivī (earth)

FAQs

Competent governance depends on cultivated discernment: virtue is both innate disposition and disciplined learning, enabling protection of society.

Rāma responds to Bharata’s plea by affirming Bharata’s capacity and education for rulership.

Buddhi guided by vinaya—intelligence shaped by ethical training—presented as the foundation of responsible rule.