Gaṅgā-māhātmya: Bāhu’s Envy, Defeat, Forest Exile, and Aurva’s Dharmic Consolation

Verse 1

नारद उवाच । कोऽसौ राक्षसभावाद्धि मोचितः सगरान्वये । सगरः को मुनिश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠా! సగర వంశంలో రాక్షసభావం నుండి విముక్తుడైనవాడు ఎవరు? సగరుడు ఎవరు? దయచేసి నాకు వివరించుము।

Verse 2

सनक उवाच । शृणुष्व मुनिशार्दूल गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । यज्जलस्पर्शमात्रेण पावितं सागरं कुलम् । गतं विष्णुपदं विप्र सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

సనకుడు పలికెను—ఓ మునిశార్దూలా! గంగామాత యొక్క ఉత్తమ మహాత్మ్యాన్ని వినుము. ఆమె జలస్పర్శమాత్రంతో సగరకులము పవిత్రమై, ఓ విప్రా, సమస్త లోకాలకన్నా శ్రేష్ఠమైన విష్ణుపదాన్ని పొందెను।

Verse 3

आसीद्र विकुले जातो बाहुर्नाम वृकात्मजः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां धर्मतो धर्मतत्परः ॥ ३ ॥

వికు వంశంలో వృకుని కుమారుడు బాహు అనే రాజు జన్మించాడు; అతడు ధర్మపరుడై ధర్మమార్గాన సమస్త భూమిని పాలించి అనుభవించెను।

Verse 4

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा श्चान्ये च जन्तवः । स्थापिताःस्वस्वधर्मेषु तेन बाहुर्विशांपतिः ॥ ४ ॥

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు మరియు ఇతర సమస్త జీవులు కూడా—మహాబాహువైన ప్రజాపతి ఆ రాజునిచే—తమ తమ ధర్మాలలో స్థాపింపబడ్డారు.

Verse 5

अश्वमेधैरियाजासौ सप्तद्वीपेषु सप्तभिः । अतर्प्पयद्भूमिदेवान् गोभूस्वर्णांशुकादिभिः ॥ ५ ॥

అతడు సప్తద్వీపాలలో ఏడు అశ్వమేధ యజ్ఞాలు నిర్వహించి, గోవులు, భూమి, స్వర్ణం, వస్త్రాలు మొదలైన దానాలతో ‘భూమిదేవులు’ అయిన బ్రాహ్మణులను తృప్తిపరిచెను.

Verse 6

अशासन्नीतिशास्त्रेण यथेष्टं परिपन्थिनः । मेने कृतार्थमात्मानमन्यातपनिवारणम् ॥ ६ ॥

నీతి శాస్త్రరూప దండంతో అతడు మార్గగాములను తన ఇష్టానుసారంగా నియంత్రించెను; ‘నేనే ఇతరుల కష్టనివారకుడను’ అని భావించి తనను కృతార్థుడిగా ఎంచెను.

Verse 7

चन्दनानि मनोज्ञानि बलि यत्सर्वदा जनाः । भूषिता भूषणैर्दिव्यैस्तद्रा ष्ट्रे सुखिनो मुने ॥ ७ ॥

ఓ మునీ! ఆ రాజ్యంలో ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ మనోహరమైన చందనం మరియు బలి-కరాన్ని సమర్పిస్తారు; దివ్యాభరణాలతో అలంకరింపబడి సుఖంగా జీవిస్తారు.

Verse 8

अकृष्टपच्या पृथिवी फलपुष्पसमन्विता ॥ ८ ॥

ఆ భూమి దున్నకుండానే పండిన పంటను ప్రసాదించెను; ఫలపుష్పాలతో సమృద్ధిగా నిండిపోయి సదా శోభించెను.

Verse 9

ववर्ष भूमौ देवेन्द्र ः काले काले मुनीश्वर । अधर्मनिरतापाये प्रजा धर्मेण रक्षिताः ॥ ९ ॥

హే మునీశ్వరా! దేవేంద్రుడు కాలకాలమున భూమిపై వర్షమును కురిపించెను; అధర్మనిరతులు తొలగినప్పుడు ప్రజలు ధర్మముచే రక్షింపబడిరి.

Verse 10

एकदा तस्य भूपस्य सर्वसम्पद्विनाशकृत् । अहंकारो महाञ्जज्ञे सासूयो लोपहेतुकः ॥ १० ॥

ఒకనాడు ఆ రాజునందు సమస్త సంపదను నాశనం చేయువాడు, అసూయతో కూడిన మహా అహంకారము జన్మించెను; అది పతనహేతువైంది.

Verse 11

अहं राजा समस्तानां लोकानां पालको बली । कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्योऽस्ति कोऽपरः ॥ ११ ॥

“నేనే సమస్త లోకాల రాజును, వారి బలవంతమైన పాలకుడను; మహాక్రతువుల కర్తను కూడా నేనే. నన్ను మించిన పూజ్యుడు మరెవరు?”

Verse 12

अहं विचक्षणः श्रीमाञ्जिताः सर्वे मयारयः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ॥ १२ ॥

“నేను విచక్షణుడను, శ్రీమంతుడను; నా శత్రువులందరిని నేను జయించితిని. వేద-వేదాంగ తత్త్వజ్ఞుడను, నీతిశాస్త్రంలో విశారదుడను.”

Verse 13

अजेयोऽव्याहतैश्वर्यो मत्तः कोऽन्योऽधिको भुवि । अहंकारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि ॥ १३ ॥

“నేను అజేయుడను; నా ఐశ్వర్యము అవ్యాహతము. భూమిపై నన్ను మించినవాడు మరెవరు?” ఇలా అహంకారాసక్తునకు ఇతరుల పట్ల కూడా అసూయ జన్మించును.

Verse 14

असूयातोऽभवत्कामस्तस्य राज्ञो मुनीश्वर । एषु स्थितेषु तु नरो विनाशं यात्यसंशयम् ॥ १४ ॥

హే మునీశ్వరా! ఆ రాజుని అసూయ నుండి కామము పుట్టింది; ఈ దోషాలు స్థిరపడినప్పుడు మనిషి నిస్సందేహంగా వినాశానికి చేరుతాడు.

Verse 15

यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता । एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ॥ १५ ॥

యౌవనం, ధనసంపత్తి, అధికారము, అవివేకము—ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటే అనర్థానికి కారణం; మరి నాలుగూ కలిసిన చోట ఏమనాలి!

Verse 16

तस्यासूया नु महती जाता लोकविरोधिनी । स्वदेहनाशिनी विप्र सर्वसम्पद्विनाशिनी ॥ १६ ॥

హే విప్రా! దానివల్ల మహా అసూయ పుట్టింది, అది లోకవిరోధిని; అది తన దేహాన్ని నాశనం చేసి సమస్త సంపదను కూడా ధ్వంసం చేస్తుంది.

Verse 17

असूयाविष्टमनसि यदि संपत्प्रवर्त्तते । तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत ॥ १७ ॥

హే సువ్రతా! అసూయావిష్ట మనస్సులో సంపద ప్రవహిస్తే, దానిని తూషలో దాగిన అగ్నిలా తెలుసుకో—గాలి తగిలితే వెంటనే రగులుతుంది.

Verse 18

असूयोपेतमनसां दम्भाचारवतां तथा । परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च ॥ १८ ॥

అసూయతో నిండిన మనస్సు కలవారు, దంభాచారంలో ఉండేవారు, కఠిన వాక్యాలలో రమించేవారు—వారికి ఇహలోకంలోనూ సుఖం లేదు, పరలోకంలోనూ లేదు.

Verse 19

असूयाविष्टचित्तानां सदा निष्ठुरभाषिणाम् । प्रिया वा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः ॥ १९ ॥

ఈర్ష్యతో చిత్తం ఆక్రమించబడినవారు, ఎల్లప్పుడూ కఠినంగా మాట్లాడేవారు—వారికి ప్రియ భార్య, కుమారుడు, బంధువులు కూడా శత్రువులవలె కనిపిస్తారు।

Verse 20

मनोभिलाषं कुरुते यः समीक्ष्य परस्त्रियम् । स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः ॥ २० ॥

ఇతరుని భార్యను చూసి మనసులో కోరికను పెంచుకునేవాడు, తన సంపద నాశనానికి గొడ్డలివంటివాడు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 21

यः स्वश्रेयोविनाशाय कुर्याद्यत्नं नरो मुने । सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सरं कुधीः ॥ २१ ॥

ఓ మునీ! తన శ్రేయస్సు నాశనానికే ప్రయత్నించే మనిషి, ఇతరుల శ్రేయస్సును చూసి ఈర్ష్యపడతాడు; అతని బుద్ధి వికృతమైనది।

Verse 22

मित्रापत्यगृहक्षेत्रधनधान्यपशुष्वपि । हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज ॥ २२ ॥

ఓ ద్విజా! ఇతరుల నష్టాన్ని కోరుకునే మనిషి, మిత్రులు, సంతానం, ఇల్లు, భూమి, ధనం, ధాన్యం, పశువుల విషయంలో కూడా నిరంతరం ఈర్ష్యపడతాడు।

Verse 23

अथ तस्याविनीतस्य ह्यसूयाविष्टचेतसः । हैहयास्तालजङ्घाश्च बलिनोऽरातयोऽभवन् ॥ २३ ॥

అప్పుడు ఆ అవినీతుడి, ఈర్ష్యతో ఆక్రమిత చిత్తమున్న వానికి బలవంతులైన హైహయులు మరియు తాలజంఘులు శత్రువులయ్యారు।

Verse 24

यस्यानुकूलो लक्ष्मीशः सौभाग्यं तस्य वर्द्धते । सएव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते ॥ २४ ॥

లక్ష్మీపతి శ్రీవిష్ణువు ఎవరికీ అనుకూలుడై ఉంటాడో, వారి సౌభాగ్యం నిరంతరం వృద్ధి చెందుతుంది. అదే ప్రభువు ఎవరి పట్ల విముఖుడవుతాడో, వారి సౌభాగ్యం క్షీణిస్తుంది.

Verse 25

तावत्पुत्राश्च पौत्राश्च धनधान्यगृहादयः । यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद ॥ २५ ॥

ఓ నారదా! లక్ష్మీపతి శ్రీవిష్ణువు కరుణాకటాక్షంతో చూచేంతవరకే కుమారులు, మనవలు, ధనం, ధాన్యం, గృహములు మొదలైనవి నిలిచి ఉంటాయి.

Verse 26

अपि मूर्खान्धबधिरजडाः शूरा विवेकिनः । श्लाघ्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये ॥ २६ ॥

ఓ విప్రేంద్రా! మాధవుడు ఎవరి మీద దృష్టి వేస్తాడో, వారు మూర్ఖులు, అంధులు, బధిరులు, జడులు అయినా ప్రశంసనీయులవుతారు; వారు శూరులుగా, వివేకులుగా మారుతారు.

Verse 27

सौभाग्यं तस्य हीयेत यस्यासूयादिलाञ्छनम् । जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः ॥ २७ ॥

ఎవరిలో అసూయ మొదలైన దోషాల లక్షణం పుడుతుందో, వారి సౌభాగ్యం క్షీణిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు; ముఖ్యంగా జీవుల పట్ల ద్వేషం ఉన్నప్పుడు.

Verse 28

सततं यस्य कस्यापि यो द्वेषं कुरुते नरः । तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसत्तम ॥ २८ ॥

ఓ మునిసత్తమా! ఎవడైనా నిరంతరం ఎవరి పట్లనైనా ద్వేషం పెంచుకుంటే, అతని సమస్త శ్రేయస్సులు నశించిపోతాయి.

Verse 29

असूया वर्द्धते यस्य तस्य विष्णुः पराङ्मुखः । धनं धान्यं मही संपद्विनश्यति ततो ध्रुवम् ॥ २९ ॥

యావనిలో అసూయ నిరంతరం పెరుగుతుందో, అతనిపై శ్రీ విష్ణువు విముఖుడవుతాడు. ఆపై నిశ్చయంగా అతని ధనం, ధాన్యం మరియు భూమి సంపద నశించును.

Verse 30

विवेकं हन्त्यहंकारस्त्वविवेकात्तु जीविनाम् । आपदः संभवन्त्येवेत्यहंकारं त्यजेत्ततः ॥ ३० ॥

అహంకారం వివేకాన్ని హరిస్తుంది. వివేకాభావం వల్ల జీవులకు తప్పక ఆపదలు కలుగుతాయి; అందుచేత అహంకారాన్ని త్యజించాలి.

Verse 31

अहंकारो भवेद्यस्य तस्य नाशोऽतिवेगतः । असूयाविष्टमनसस्तस्य राज्ञः परैः सह ॥ ३१ ॥

యావనిలో అహంకారం పుడుతుందో, అతని నాశం అతి వేగంగా సంభవిస్తుంది. అసూయతో ఆక్రమితమైన మనస్సు గల రాజుకు శత్రువులతో కూడ నాశమే కలుగుతుంది.

Verse 32

आयोधनमभूद् घोरं मासमेकं निरन्तरम् । हैहयैस्तालजङ्घैश्च रिपुभिः स पराजितः ॥ ३२ ॥

ఒక నెలపాటు నిరంతరం ఘోర యుద్ధం సాగింది. ఆపై అతడు శత్రువులైన హైహయులు మరియు తాలజంఘుల చేత పరాజితుడయ్యాడు.

Verse 33

वनं गतस्ततो बाहुरन्तर्वत्न्या स्वभार्यया । अवाप परमां तुष्टिं तत्र दृष्ट्वा महत्सरः ॥ ३३ ॥

ఆపై బాహు గర్భిణీ అయిన తన భార్యతో కలిసి అరణ్యానికి వెళ్లాడు. అక్కడ మహా సరస్సును దర్శించి అతడు పరమ తృప్తిని పొందాడు.

Verse 34

असूयोपेतमनसस्तस्य भावं निरीक्ष्य च । सरोगतविहंगास्ते लीनाश्चित्रमिदं महत् ॥ ३४ ॥

అసూయతో నిండిన అతని మనోభావాన్ని చూచి, సరస్సులో నివసించే ఆ పక్షులు అంతర్ధానమయ్యాయి—ఇది మహత్తరమైన ఆశ్చర్యదృశ్యం.

Verse 35

अहो कष्टमहो रूपं घोरमत्र समागतम् । विशन्तस्त्वरया वासमित्यूचुस्ते विहंगमाः ॥ ३५ ॥

“అయ్యో, ఎంత దుఃఖం! ఇక్కడ ఎంత ఘోరమైన రూపం వచ్చిందో!” అని ఆ పక్షులు పలికి, త్వరగా తమ నివాసంలోకి ప్రవేశించాయి.

Verse 36

सोऽवगाह्य सरो भूपः पत्नीभ्यां सहितो मुदा । पीत्वा जलं च सुखदं वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ३६ ॥

రాజు తన ఇద్దరు భార్యలతో ఆనందంగా సరస్సులో స్నానం చేసి, సుఖదాయకమైన నీటిని త్రాగి, తరువాత చెట్టు వేరుల వద్ద విశ్రాంతి పొందాడు.

Verse 37

तस्मिन्बाहौ वनं याते तेनैव परिरक्षिताः । दुर्गुणान्विगणय्यास्य धिग्धिगित्यब्रुवन्प्रजाः ॥ ३७ ॥

ఆ మహాబాహుడు అడవికి వెళ్లినప్పుడు, అతనివల్లనే రక్షింపబడుతున్న ప్రజలు అతని దోషాలను లెక్కపెట్టి, మళ్లీ మళ్లీ “ధిక్! ధిక్!” అని అన్నారు.

Verse 38

यो वा को या गुणी मर्त्यः सर्वश्लाघ्यतरो द्विज । सर्वसंपत्समायुक्तोऽप्यगुणी निन्दितो जनैः ॥ ३८ ॥

ఓ ద్విజా, ఎవడైనా గుణవంతుడైన మానవుడు అత్యంత ప్రశంసనీయుడు; అన్ని సంపదలతో ఉన్నా గుణహీనుడు అయితే ప్రజలచే నిందింపబడతాడు.

Verse 39

अपकीर्तिसमो मृत्युर्लोकेष्वन्यो न विद्यते । यदा बाहुर्वनं यातस्तदा तद्रा ज्यगा जनाः । सन्तुष्टिं परमां याता दवथौ विगते यथा ॥ ३९ ॥

లోకాలలో అపకీర్తితో సమానమైన మరణం మరొకటి లేదు. బాహు వనానికి వెళ్లినప్పుడు, ఆ రాజ్య ప్రజలు పరమ సంతృప్తిని పొందారు—దాహజ్వరము తగ్గినపుడు కలిగే ఉపశమంలాగా.

Verse 40

निन्दितो बहुशो बाहुर्मृतवत्कानने स्थितः । निहत्य कर्म च यशो लोके द्विजवरोत्तम ॥ ४० ॥

అనేకసార్లు నిందింపబడి బాహు అరణ్యంలో మృతుడివలె నిలిచెను; తన కర్మఫలమును (పుణ్యమును) మరియు లోకయశస్సును నాశనం చేసుకొని, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా!

Verse 41

नास्त्यकीर्तिसमो मृत्युर्नास्ति क्रोधसमो रिपुः । नास्ति निंदासमं पापं नास्ति मोहसमासवः ॥ ४१ ॥

అపకీర్తితో సమానమైన మరణం లేదు; క్రోధంతో సమానమైన శత్రువు లేదు. నిందతో సమానమైన పాపం లేదు; మోహంతో సమానమైన మత్తు లేదు.

Verse 42

नास्त्यसूयासमाकीर्तिर्नास्ति कामसमोऽनलः । नास्ति रागसमः पाशो नास्ति संगसमं विषम् ॥ ४२ ॥

అసూయతో సమానమైన అపకీర్తి లేదు; కామంతో సమానమైన అగ్ని లేదు. రాగంతో సమానమైన పాశం లేదు; సంగంతో (లోకాసక్తి) సమానమైన విషం లేదు.

Verse 43

एवं विलप्य बहुधा बाहुरत्यन्तदुःखितः । जीर्णाङ्गो मनसस्तापाद् वृद्धभावादभूदसौ ॥ ४३ ॥

ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ బాహు అత్యంత దుఃఖితుడయ్యెను. మనస్సు దాహం వల్ల అతని శరీరం క్షీణించి, అతడు వృద్ధభావాన్ని పొందెను.

Verse 44

गते बहुतिथे काले और्वाश्रमसमीपतः । स बाहुर्व्याधिना ग्रस्तो ममार मुनिसत्तम ॥ ४४ ॥

బహు కాలము గడిచిన తరువాత, ఔర్వ ముని ఆశ్రమ సమీపమున వ్యాధితో బాధపడిన రాజు బాహు మరణించెను, ఓ మునిశ్రేష్ఠా।

Verse 45

तस्य भार्या च दुःखार्ता कनिष्ठा गर्भिणी तदा । चिरं विलप्य बहुधा सह गन्तुं मनो दधे ॥ ४५ ॥

అతని కనిష్ఠ భార్య, ఆ సమయంలో గర్భిణి, దుఃఖంతో వ్యాకులమై చాలాసేపు అనేక విధాల విలపించి, అతనితో పాటు వెళ్లాలని మనసులో నిశ్చయించుకుంది।

Verse 46

समानीय च सैधांसि चितां कृत्वातिदुःखिता । समारोप्य तमारूढं स्वयं समुपचक्रमे ॥ ४६ ॥

ఆమె కట్టెలను సమీకరించి చితిని నిర్మించింది; అత్యంత దుఃఖంతో అతనిని దానిపై ఉంచి, తానూ దానిపై ఎక్కి (చితిలో ప్రవేశించే) కార్యాన్ని ప్రారంభించింది।

Verse 47

एतस्मिन्नन्तरे धीमानौर्वस्तेजोनिधिर्मुनिः । एतद्विज्ञातवान्सर्वं परमेण समाधिना ॥ ४७ ॥

ఇదే సమయంలో, తేజోనిధి అయిన ధీమంతుడైన ఔర్వ ముని పరమ సమాధి ద్వారా ఈ సమస్తాన్ని తెలిసికొనెను।

Verse 48

भूतं भव्यं वर्त्तमानं त्रिकालज्ञा मुनीश्वराः । गतासूया महात्मानः पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ॥ ४८ ॥

త్రికాలజ్ఞులైన మునీశ్వరులు భూతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం—మూడుకాలములనూ జ్ఞానచక్షువుతో దర్శించుదురు; ఆ మహాత్ములు అసూయరహితులు।

Verse 49

तपोभिस्तेजसां राशिरौर्वपुण्यसमो मुनिः । संप्राप्तस्तत्र साध्वी च यत्र बाहुप्रिया स्थिता ॥ ४९ ॥

తపస్సులతో తేజోరాశిగా వెలిగిన, ఔర్వుని సమాన పుణ్యవంతుడైన ఆ ముని, సాధ్వి బాహుప్రియా ఉన్న ఆ స్థలానికే చేరుకున్నాడు।

Verse 50

चितामारोढुमुद्युक्तां तां दृष्ट्वा मुनिसत्तमः । प्रोवाच धर्ममूलानि वाक्यानि मुनिसत्तमः ॥ ५० ॥

ఆమె చితిపై ఎక్కేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నదని చూసి, మునిశ్రేష్ఠుడు ధర్మమూలాలను తాకే వాక్యాలను పలికాడు।

Verse 51

और्व उवाच । राजवर्यप्रिये साध्वि मा कुरुष्वातिसाहसम् । तवोदरे चक्रवर्ती शत्रुहन्ता हि तिष्ठति ॥ ५१ ॥

ఔర్వుడు అన్నాడు—ఓ సాధ్వీ, రాజశ్రేష్ఠుని ప్రియమైనదానా, అతి సాహసం చేయకు. నీ గర్భంలో చక్రవర్తి, శత్రుహంతుడు ఉన్నాడు।

Verse 52

बालापत्याश्च गर्भिण्यो ह्यदृष्टऋतवस्तथा । रजस्वला राजसुते नारोहन्ति चितां शुभे ॥ ५२ ॥

ఓ శుభమైన రాజకుమార్తె, చిన్న పిల్లలు ఉన్నవారు, గర్భిణులు, ఇంకా రుతువు రాని వారు, అలాగే రజస్వలలు—చితిపై ఎక్కరు।

Verse 53

ब्रह्महत्यादिपापानां प्रोक्ता निष्कृतिरुत्तमैः । दम्भिनो निंदकस्यापि भ्रूणघ्नस्य न निष्कृतिः ॥ ५३ ॥

బ్రహ్మహత్యాది పాపాలకు ఉత్తములు ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పారు; కానీ దంభికుడు, నిందకుడు, అలాగే భ్రూణహంతకునికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు।

Verse 54

नास्तिकस्य कृतघ्नस्य धर्मोपेक्षाकरस्य च । विश्वासघातकस्यापि निष्कृतिर्नास्ति स्रुवते ॥ ५४ ॥

హే స్రువతే, నాస్తికుడు, కృతఘ్నుడు, ధర్మాన్ని ఉపేక్షించువాడు, విశ్వాసఘాతకుడు—ఇవారికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు.

Verse 55

तस्मादेतन्महत्पापं कर्त्तुं नार्हसि शोभने । यदेतद्दुःखमुत्पन्नं तत्सर्वं शांतिमेष्यति ॥ ५५ ॥

కాబట్టి, హే సుందరీ, ఈ మహాపాపాన్ని చేయుటకు నీవు అర్హురాలు కాదు. ఇక్కడ పుట్టిన దుఃఖమంతా పూర్తిగా శాంతిలో లీనమవుతుంది.

Verse 56

इत्युक्ता मुनिना साध्वी विश्वस्य तदनुग्रहम् । विललापातिदुःखार्ता समुह्यधवपत्कजौ ॥ ५६ ॥

ముని విశ్వహితార్థంగా ఇలా పలికెను. ఆ సాధ్వీ స్త్రీ తీవ్రమైన దుఃఖంతో వ్యాకులమై విలపించసాగి, స్పృహ తప్పి నేలపై పడిపోయింది.

Verse 57

और्वोऽपि तां पुनः प्राह सर्वशास्त्रार्थकोविदः । मा रोदी राजतनये श्रियमग्र्ये गमिष्यसि ॥ ५७ ॥

సర్వశాస్త్రార్థకోవిదుడైన ఔర్వుడు ఆమెను మళ్లీ పలికెను—“హే రాజకన్యా, ఏడవకు; నీవు పరమశ్రేష్ఠమైన శ్రీ-సంపదను పొందుతావు.”

Verse 58

मा मुंचास्रं महाभागे प्रेतो दाह्योऽद्य सज्जनैः । तस्माच्छोकं परित्यज्य कुरु कालोचितां क्रियाम् ॥ ५८ ॥

హే మహాభాగ్యవతీ, కన్నీరు విడవకు. ఈ ప్రేతదేహాన్ని నేడు సజ్జనులు దహనం చేయవలెను. కాబట్టి శోకాన్ని విడిచి కాలోచిత క్రియను చేయుము.

Verse 59

पंडिते वापि मूर्खे वा दरिद्रे वा श्रियान्विते । दुर्वृत्ते वा सुवृत्ते वा मृत्योः सर्वत्र तुल्यता ॥ ५९ ॥

పండితుడైనా మూర్ఖుడైనా, దరిద్రుడైనా సంపన్నుడైనా, దుర్వృత్తుడైనా సువృత్తుడైనా—మరణం సర్వత్ర అందరికీ సమానమే.

Verse 60

नगरे वा तथारण्ये दैवमत्रातिरिच्यते ॥ ६० ॥

నగరంలోనైనా అరణ్యంలోనైనా—ఈ విషయంలో దైవమే (భాగ్యం) ప్రధానమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 61

यद्यत्पुरातनं कर्म तत्तदेवेह युज्यते । कारणं दैवमेवात्र मन्ये सोपाधिका जनाः ॥ ६१ ॥

ఏ ఏ పురాతన కర్మ చేయబడిందో, దాని ఫలమే ఇక్కడ అనుభవించబడుతుంది. ఈ విషయంలో దైవమే కారణమని నేను భావిస్తున్నాను; కానీ ఉపాధులతో బంధింపబడిన జనులు వేరుగా అనుకుంటారు.

Verse 62

गर्भे वा बाल्यभावे वा यौवने वापि वार्द्धके । मृत्योर्वशं प्रयातव्यं जन्तुभिः कमलानने ॥ ६२ ॥

గర్భంలోనైనా బాల్యస్థితిలోనైనా, యౌవనంలోనైనా వృద్ధాప్యంలోనైనా—ఓ కమలానన—జీవులు తప్పక మరణాధీనతకు చేరవలసిందే.

Verse 63

हन्ति पाति च गोविन्दो जन्तून्कर्मवशे स्थितान् । प्रवादं रोपयन्त्यज्ञा हेतुमात्रेषु जन्तुषु ॥ ६३ ॥

కర్మవశంలో ఉన్న జీవులను గోవిందుడు సంహరిస్తాడు కూడా, రక్షిస్తాడు కూడా. కానీ అజ్ఞులు కేవలం నిమిత్తమాత్ర కారణాలైన జీవులు, సాధనాలపైనే నిందను నాటుతారు.

Verse 64

तस्माद्दुःखं परित्यज्य सुखिनी भव सुव्रते । कुरु पत्युश्च कर्माणि विवेकेन स्थिरा भव ॥ ६४ ॥

కాబట్టి, ఓ సువ్రతే, దుఃఖాన్ని విడిచి సుఖినిగా ఉండు. వివేకంతో భర్తకు సంబంధించిన కర్తవ్యాలను ఆచరించి స్థిరంగా నిలుచు.

Verse 65

एतच्छरीरं दुःखानां व्याधीनामयुतैर्वृतम् । सुखाभासं बहुक्लेशं कर्मपाशेन यन्त्रितम् ॥ ६५ ॥

ఈ శరీరం అనేకానేక దుఃఖాలు, వ్యాధులతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది; ఇది సుఖానికి కేవలం ఆభాసమే ఇస్తుంది, ఎన్నో క్లేశాలతో నిండింది, కర్మపాశంతో బంధింపబడి ఉంది.

Verse 66

इत्याश्वास्य महाबुद्धिस्तया कार्याण्यकारयत् । त्यक्तशोका च सा तन्वी नता प्राह मुनीश्वरम् ॥ ६६ ॥

ఇలా ధైర్యం చెప్పి మహాబుద్ధి ముని ఆమె చేత అవసరమైన కర్మలను చేయించాడు. శోకాన్ని విడిచిన ఆ సన్నని స్త్రీ నమస్కరించి మునీశ్వరునితో పలికింది.

Verse 67

किमत्र चित्रं यत्सन्तः परार्थफलकांक्षिणः । नहि द्रुमाश्च भोगार्थं फलन्ति जगतीतले ॥ ६७ ॥

ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది—సత్పురుషులు పరహిత ఫలాన్ని కోరుతారు. భూమిపై వృక్షాలు తమ భోగార్థం కోసం ఫలించవు కదా.

Verse 68

योऽन्यदुःखानि विज्ञाय साधुवाक्यैः प्रबोधयेत् । स एव विष्णुस्तत्त्वस्थो यतः परहिते स्थितः ॥ ६८ ॥

ఇతరుల దుఃఖాలను తెలిసి, సద్భాషణలతో వారిని జాగృతం చేసే వాడే తత్త్వస్థితుడైన విష్ణువు; ఎందుకంటే అతడు పరహితంలో నిలిచివుంటాడు.

Verse 69

अन्यदुःखेन यो दुःखी योऽन्य हर्षेण हर्षितः । स एव जगतामीशो नररूपधरो हरिः ॥ ६९ ॥

ఇతరుల దుఃఖంతో దుఃఖించే వాడు, ఇతరుల హర్షంతో హర్షించే వాడు—అతడే జగదీశుడు, నరరూపధారి హరి.

Verse 70

सद्भिः श्रुतानि शास्त्राणि परदुःखविमुक्तये । सर्वेषां दुःखनाशाय इति सन्तो वदन्ति हि ॥ ७० ॥

సద్భక్తులు శాస్త్రాలను శ్రవణం-అధ్యయనం చేయుట పరదుఃఖవిముక్తికై; సజ్జనులు ‘అందరి దుఃఖనాశమే శాస్త్రార్థం’ అని చెప్పుదురు.

Verse 71

यत्र सन्तः प्रवर्त्तन्ते तत्र दुःखं न बाधते । वर्तते यत्र मार्तण्डः कथं तत्र तमो भवेत् ॥ ७१ ॥

సంతులు ధర్మాచరణంలో నిమగ్నమై ఉన్న చోట దుఃఖం బాధించదు. మార్తండ సూర్యుడు ప్రకాశించే చోట చీకటి ఎలా ఉంటుంది?

Verse 72

इत्येवं वादिनी सा तु स्वपत्युश्चापराः क्रियाः । चकार तत्सरस्तीरे मुनिप्रोक्तविधानतः ॥ ७२ ॥

ఇలా చెప్పిన ఆమె, ఆ సరస్సు తీరంలో, ముని ఉపదేశించిన విధానానుసారం, తన భర్తకు సంబంధించిన కర్మలు మరియు ఇతర నియత క్రియలను నిర్వహించింది.

Verse 73

स्थिते तत्र मुनौ राजा देवराडिव संज्वलन् । चितामध्याद्विनिष्क्रम्य विमानवरमास्थितः ॥ ७३ ॥

ముని అక్కడ నిలిచి ఉండగా, రాజు దేవరాజువలె జ్వలిస్తూ చితామధ్యంనుండి బయటికి వచ్చి, శ్రేష్ఠమైన విమానాన్ని అధిరోహించాడు.

Verse 74

प्रपेदे परमं धाम नत्वा चौर्वं मुनीश्वरम् । महापातकयुक्ता वा युक्ता वा चोपपातकैः । परं पदं प्रयान्त्येव महद्भिरवलोकिताः ॥ ७४ ॥

మునీశ్వరుడైన చౌర్వుని నమస్కరించి చౌర్వుడు పరమధామాన్ని పొందెను. మహాపాతకాలతో నిండినవారైనా, ఉపపాతకాల బంధంలో ఉన్నవారైనా—మహాత్ముల కృపాదృష్టి పడగానే వారు నిశ్చయంగా పరమపదాన్ని చేరుతారు।

Verse 75

कलेवरं वा तद्भस्म तद्धूमं वापि सत्तम । यदि पश्यति पुण्यात्मा स प्रयाति परां गतिम् ॥ ७५ ॥

హే సత్తమా! ఏ పుణ్యాత్ముడైనా ఆ దేహాన్ని గానీ, దాని భస్మాన్ని గానీ, లేదా దాని పొగను కూడా గానీ దర్శిస్తే, అతడు పరమగతిని—పరమపదాన్ని—ప్రాప్తి చేస్తాడు।

Verse 76

पत्युः कृतक्रिया सा तु गत्वाश्रमपदं मुनेः । चकार तस्य शुश्रूषां सपत्न्या सह नारद ॥ ७६ ॥

భర్తకు సంబంధించిన అంత్యక్రియలు నిర్వహించిన తరువాత ఆమె ముని ఆశ్రమానికి వెళ్లింది; ఓ నారదా, సహపత్నితో కలిసి ఆమె ఆయనకు సేవా-శుశ్రూష చేసింది।

Verse 77

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయ పురాణము పూర్వభాగము ప్రథమపాదములో ‘గంగామాహాత్మ్యము’ అను ఏడవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।