Adhyaya 37

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः / मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతా! గోవృషధ్వజుడైన భగవాన్ (శివుడు) దారువనానికి ఎలా వచ్చెను? అక్కడి శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను ఆయన ఏ విధంగా మోహింపజేసెను? ఇక్కడ నీవు చెప్పవలసినది.

Verse 2

सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते / सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో దేవులు, సిద్ధులు సేవించే రమ్యమైన దారువనంలో, కుమారులు భార్యలతో కూడిన వేలాది మునులు తపస్సు చేసిరి.

Verse 3

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि / यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः

వివిధ ప్రవృత్తి-కర్మాలలో నిమగ్నులై, విధి ప్రకారం వాటిని ఆచరిస్తూ, ఆ మహర్షులు నానావిధ యజ్ఞాలతో యజించి, తపస్సు కూడా చేసిరి.

Verse 4

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् / ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः

వారి చిత్తం ప్రవృత్తి-కర్మలలోనే స్థిరపడినదని చూసి, శూలధారి హరుడు (శివుడు) వారి మహాదోషాన్ని ప్రకటింపజేయుటకు దారువనానికి వెళ్లెను.

Verse 5

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः / ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः

విశ్వగురు విష్ణువును తన పక్కన నిలిపి దేవ మహేశ్వరుడు బయలుదేరెను; శంకరుడు నివృత్తి-జ్ఞాన స్థాపనార్థమై ప్రయాణించెను।

Verse 6

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः / लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः

విపులమైన వేషాన్ని ధరించి, ఇరవై ఏళ్లకు మించని యువకుడివలె కనిపించెను—లీలారసికుడు, మహాబాహువు, పీనాంగుడు, చారులోచనుడు।

Verse 7

चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः / मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः

చామీకర కాంతితో ప్రకాశించి, శ్రీమంతుడు, పూర్ణచంద్రసమ ముఖుడు; మత్తగజ గమనంతో నడిచే దిగంబరుడు—ఆయనే జగదీశ్వరుడు।

Verse 8

कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् / दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः

కమలపుష్పమాలిని, సమస్త రత్నాలతో అలంకృతమైనదాన్ని ధరించిన భగవాన్ ఈశుడు సస్మితంగా సమీపించెను।

Verse 9

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः / स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्

అనంత పురుషుడు, లోకాల యోనికారణుడు, అవ్యయుడైన హరి—ఆ విష్ణువు స్త్రీవేషం ధరించి శూలధారి శివుని అనుసరించెను।

Verse 10

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् / शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्

ఆమె ముఖము పూర్ణచంద్రునివలె, స్తనయుగ్మము పుష్టిగా ఉన్నతంగా ఉండెను. పవిత్ర మృదుస్మితంతో ప్రసన్నవదనమై, ఆమె నూపురయుగ్మము మ్రోగుచుండెను.

Verse 11

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् / उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्

ఆమె దివ్యమైన ప్రకాశవంతమైన పీతవస్త్రధారిణి; శ్యామవర్ణ, చారునేత్రయుత. ఉదార హంసగమనంతో, విలాసభావమై, మనస్సును మోహింపజేసేది.

Verse 12

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः / चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्

ఇలా భగవానుడు ఈశుడు, హరుడు దేవదారువనంలో హరিণితో భిక్షార్థం సంచరించెను; తన మాయచేత జగత్తును మోహింపజేసెను.

Verse 13

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् / मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः

అక్కడక్కడ సంచరించుచున్న పినాకధారి విశ్వేశ్వరుని చూచి, మాయచేత మోహితమైన స్త్రీలు దేవదేవుని అనుసరించిరి.

Verse 14

विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः / सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि

వస్త్రాభరణాలు చెదిరిపోయి, లజ్జను విడిచి—పతివ్రతలైనప్పటికీ—ఆ విలాసినీ స్త్రీలు కామార్తులై అతనితోనే సంచరించిరి.

Verse 15

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः / अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः

ఋషుల యువపుత్రులు, మనస్సును జయించినవారైనా, ఇంద్రియాధిపతి హృషీకేశుని అనుసరించారు; కాని వారందరూ కామవేగంతో బాధితులయ్యారు।

Verse 16

गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् / दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति

పాడుతూ నర్తిస్తూ, లీలామయ హావభావాలతో స్త్రీగణం ఆ ఏకైశ్వరుడైన మాయావీశ్వరుని దర్శిస్తుంది। సహధర్మిణితో కూడినప్పటికీ అత్యంత మనోహరుడైన ప్రభువును చూసి వారు ఆలింగనం కోరుకొని అలా చేయుటకు ప్రవృత్తులవుతారు।

Verse 17

पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः / आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन

కొంతమంది ఆయన పాదాల వద్ద పడిపోయారు, కొంతమంది భక్త్యానందంతో చిరునవ్వు చిందించారు; మహర్షుల పుత్రులు స్తోత్రగీతాలు పాడారు। ఆదిదేవుడైన పద్మాపతిని దర్శించి మరికొందరు భ్రూకుటి ముడిచి, ఆ మహాదర్శనంతో కలవరపడి ఇటూ అటూ సంచరించారు।

Verse 18

आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः / करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्

వారందరి మనస్సులోనూ వాసుదేవుడు—మురారి, మాయాధారి—ప్రవేశించి భోగానుభవాలను, మనస్సు బాహ్యప్రవృత్తిని కలిగిస్తాడు. అట్లా వారు మాయను దాని యథావిధి కార్యప్రకారం సమ్యకంగా అనుభవిస్తారు।

Verse 19

विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः / अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः

సర్వలోకాలు, దేవతలు, భూతజీవులను ధారించే మాధవుడు శక్తిసమూహాల మధ్య ఆసీనుడై ప్రకాశిస్తున్నాడు। ఆయన అనంతశక్తుల సింహాసనంపై స్థితుడై, దేవదేవుడు ఏక పరమశక్తితో కూడి విరాజిల్లినట్లే విరాజిల్లుతున్నాడు।

Verse 20

करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः / ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः

అప్పుడు ఆయన పరమప్రభావమయమైన నృత్యం చేశాడు; మరల లేచి ఆదిదేవుడైన హరి తన స్వభావసిద్ధ స్వరూపంలో ఆరూఢుడై ప్రస్థానమయ్యాడు; ఈశ్వరుని దివ్యచర్యల అమృతసమ వృత్తాంతాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 21

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् / मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्

రుద్రుడు స్త్రీల సమూహాన్ని మోహింపజేస్తూ, కేశవుడు వారి స్వంత కుమారులనూ భ్రమింపజేస్తూ ఉండటాన్ని చూసి, మునిశ్రేష్ఠులు తీవ్రమైన కోపంతో ఉప్పొంగారు.

Verse 22

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् / शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः

వారు కపర్దిన దేవునితో అత్యంత కఠినమైన మాటలు పలికారు; మరికొందరు కూడా ఆయన మాయచేత మోహితులై వివిధ శాపాలతో (ఆయనపై) దాడి చేశారు.

Verse 23

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे / यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

శంకరుని సన్నిధిలో వారి అందరి తపస్సులు నిర్వీర్యమయ్యాయి—ఆకాశంలో ఉన్న నక్షత్రాలు సూర్యప్రకాశంలో మసకబారినట్లుగా.

Verse 24

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् / को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः

తపస్సు భంగమైన ఆ విప్రులు సమేతంగా వృషభధ్వజుడైన (శివుని) సమీపానికి వచ్చి, మోహితులై దేవేశ్వరుణ్ని అడిగారు—“మీరు ఎవరు?”

Verse 25

सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः / इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः

అప్పుడు భగవంతుడైన ఈశ్వరుడు ఇలా పలికాడు: 'నేను ఇక్కడ తపస్సు చేయడానికి వచ్చాను. ఓ ఉత్తమ వ్రతములు కలవారలారా, ఇప్పుడు నేను నా భార్యతో కలిసి మీ సమక్షంలోనే ఈ ప్రదేశంలో ఉంటాను.'

Verse 26

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः / ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर

ఆయన మాటలు విని భృగువు మొదలైన మునిశ్రేష్ఠులు ఇలా అన్నారు: 'సన్యాసి వస్త్రమును ధరించి, భార్యను విడిచిపెట్టి తపస్సు చేయండి.'

Verse 27

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः / संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्

అప్పుడు పినాకపాణి, నీలలోహితుడైన ఈశ్వరుడు జగత్కారణమైన మాయను మరియు తన పక్కన ఉన్న జనార్దనుని చూసి చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.

Verse 28

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः / त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः

'మీరు స్వయంగా మీ భార్యలను పోషించుకోవడంలో ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారు కదా! ధర్మం తెలిసినవారు, శాంత స్వభావం కలవారు అయి ఉండి కూడా, నా భార్యను విడిచిపెట్టమని మీరెలా చెబుతున్నారు?'

Verse 29

ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः / अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति

ఋషులు పలికారు: 'వ్యభిచారంలో మునిగి తేలే స్త్రీలను భర్తలు విడిచిపెట్టాలని శాస్త్రం చెబుతోంది. మా ఉద్దేశ్యంలో ఈ సుందరి కూడా అటువంటిదే, కనుక ఈమెను విడిచిపెట్టడం న్యాయం.'

Verse 30

महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति / नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन

మహాదేవుడు పలికెను—హే విప్రులారా, ఆమె ఎప్పుడూ మనసులోనైనా మరొకరిని కోరదు; నేనూ ఆమెను ఎప్పటికీ విడువను।

Verse 31

ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम / उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि

ఋషులు అన్నారు—హే పురుషాధమా, ఇక్కడ నిన్ను దురాచారంలో చూచి మేము అన్నీ తెలిసికొన్నాము; నీవు అసత్యం పలికితివి, కనుక వెంటనే వెళ్లిపో।

Verse 32

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् / भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह

అలా అనగా మహాదేవుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను—నేను పలికినది నిస్సందేహంగా సత్యమే; మీకు అలాగే అనిపిస్తే—అని చెప్పి ఆయన ముందుకు సాగెను।

Verse 33

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः / वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు భిక్షార్థంగా హరিণంతో కలిసి మునిశ్రేష్ఠుడు వసిష్ఠుని పుణ్యాశ్రమానికి వెళ్లెను।

Verse 34

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती / वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्

భిక్ష కోరుతూ వచ్చిన దేవుని చూచి వసిష్ఠుని ప్రియ భార్య అరుంధతి ఎదురేగి స్వాగతించి భక్తితో నమస్కరించెను।

Verse 35

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् / संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः / संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती

సతి ఆయన పాదాలను నిర్మలంగా కడిగి, ఉత్తమ ఆసనం సమర్పించింది. ద్విజుల దెబ్బలతో శిథిలమైన అవయవాలను గమనించి, విష్ణుసమ కాంతిమయ ముఖముగల సతి ఔషధచికిత్సలతో వాటిని సరిచేసి స్వస్థపరిచింది.

Verse 36

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया / को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति / उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्

ఆయన మహాపూజను నిర్వహించి, భార్యతో కలిసి వినయంగా ప్రార్థించాడు—“మీరు ఎవరు? ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? మీ ఆచారం ఏమిటి?” అప్పుడు మహాదేవుడు ఆమెతో—“నేను సిద్ధులలో శ్రేష్ఠుడను” అని పలికాడు.

Verse 37

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा / एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्

ఈ శుద్ధ మండలం సదా బ్రహ్మమయంగా ప్రకాశిస్తుంది—అదే నాకు ఆరాధ్య దేవత; నేను ఎల్లప్పుడూ దానినే ధారణ (ధ్యానం) చేస్తాను.

Verse 38

हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् / ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः

ఆ కఠిన వాక్యాలు పలికి, పతివ్రతను అనుగ్రహించి, శ్రీమంతుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు. ఆపై ద్విజులు దండాలతో, మట్టిగడ్డలతో, ముష్టులతో కొట్టడం ప్రారంభించారు.

Verse 39

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् / प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते

గిరీశుడు నగ్నంగా, వికృత లక్షణాలతో సంచరిస్తున్నట్లు చూసి వారు అన్నారు—“ఈ దుర్మతి తన లింగాన్ని పీకివేయాలి!”

Verse 40

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः / युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते

మహాయోగి శంకరుడు వారితో అన్నాడు—“నేను అది చేస్తాను. నా లింగమునందు మీలో ద్వేషము పుట్టినయెడల…”

Verse 41

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा / नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च

ఇట్లు చెప్పి భగనేత్రహా అయిన భగవంతుడు తక్షణమే దానిని పీకివేశాడు. ఆ క్షణమే వారు కేశవుని గాని మరేదీ గాని చూడలేదు—లింగమే మిగిలింది.

Verse 42

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः / न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः / निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः

అప్పుడు ప్రజలకు భయాన్ని సూచించే ఘోర అపశకునాలు కలిగాయి. సహస్రకిరణ సూర్యుడు ప్రకాశించలేదు; భూమి మళ్లీ కంపించింది; గ్రహాలన్నీ కాంతిహీనమయ్యాయి; మహాసముద్రం ఉప్పొంగి కలవరపడింది.

Verse 43

अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता / कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा

అత్రి మహర్షి పతివ్రత భార్య అనసూయ ఒక స్వప్నాన్ని చూచింది; భయంతో కలవరపడిన చూపులతో ఆమె బ్రాహ్మణ ఋషులకు దానిని వివరించింది.

Verse 44

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् / भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति

“నిశ్చయంగా మా ఇళ్లలో శివుడు భిక్ష అడుగుతూ దర్శనమిచ్చాడు—తన తేజస్సుతో సమస్తాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ, సహాయకుడిగా నారాయణునితో కూడి.”

Verse 45

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः / सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्

ఆమె వాక్యము విని సందేహముతో నిండిన మహర్షులందరు కలిసి మహాయోగి, విశ్వసంభవుడైన బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లిరి।

Verse 46

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः / चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्

నిర్మల యోగులు, బ్రహ్మవిద్యలో శ్రేష్ఠులు ఉపాసించే ఆ ప్రభువును నేను వందిస్తాను; ఆయన చతుర్వేదమూర్తి, సావిత్రీ (గాయత్రీ) సహితుడైన సర్వాధిపతి।

Verse 47

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते / प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते

అనేక ఆశ్చర్యాలతో అలంకృతమైన రమ్యాసనంపై ఆయన ఆసీనుడై, సహస్ర కాంతుల ప్రభతో నిండిపోయి, జ్ఞాన-ఐశ్వర్యాది దివ్య గుణాలతో సమన్వితుడై ఉన్నాడు।

Verse 48

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् / चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्

ఆయన దేహకాంతితో ప్రకాశిస్తూ, స్థిరంగా సుసంస్థితుడై, శుభ్రదీప్త నేత్రాలతో; చతుర్ముఖుడు, మహాబాహువు—ఛందోమయుడు, అజుడు, పరమ తత్త్వముగా దర్శనమిచ్చెను।

Verse 49

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् / शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्

శుభప్రసన్న ముఖముగల వేదపురుషుని దర్శించి, ఆమె శిరస్సుతో భూమిని తాకి నమస్కరించి, ఈ విధంగా సర్వేశ్వరుని సంతుష్టిపరచెను।

Verse 50

तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः / व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्

అప్పుడు ప్రసన్నమనస్సుతో, చతుర్మూర్తి చతుర్ముఖుడైన దేవ బ్రహ్మ ఆ మునిశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి పలికెను—“మీ రాకకు కారణం ఏమిటి?”

Verse 51

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः / ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

అప్పుడు వారు శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి, పరమాత్మస్వరూపుడైన బ్రహ్మకు ఆయన విషయమై జరిగిన సమస్త వృత్తాంతాన్ని పూర్తిగా నివేదించారు.

Verse 52

ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः / भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि

ఋషులు పలికిరి—“అత్యంత శోభనుడైన ఒక పురుషుడు, సర్వాంగసుందరియైన భార్యతో కలిసి, పుణ్యమైన దారువనంలో ప్రవేశించాడు; నిజంగా అతడు నగ్నుడే.”

Verse 53

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः / कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्

ఆ ఈశ్వరుడు తన రూపసౌందర్యంతో స్త్రీల కులాలను మోహింపజేశాడు; కన్యలకు ప్రియుడై, వారి కుమారులను కూడా దుష్ప్రవర్తనకు దారితీశాడు.

Verse 54

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः / ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्

మేము అనేక విధాల శాపాలను ఇచ్చి విసిరాము; మరియు అత్యంత బలంగా కొట్టి, లింగాన్ని కూడా కూలదోసి పడవేశాము.

Verse 55

अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च / उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः

అప్పుడు భగవంతుడు తన సహధర్మిణితో కూడి, ఆ లింగమూ అంతర్హితమయ్యాయి. వెంటనే సమస్త ప్రాణులకు భయంకరమైన ఘోర ఉపద్రవ-సూచకాలు ఉద్భవించాయి.

Verse 56

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम / भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत

హే దేవా! ఈ పురుషుడు ఎవరు? హే పురుషోత్తమా! మేము భయపడుతున్నాము. హే అచ్యుతా! మేము నిన్నే ఏకైక శరణంగా ఆశ్రయించాము.

Verse 57

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् / अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय

ఈ జగత్తులో ఏ చిన్న చలనం, ఏ ప్రయత్నమూ నీవే తెలుసుకొనుచున్నావు. కనుక హే విశ్వేశ్వరా, అనుగ్రహంతో మమ్మల్ని కాపాడు.

Verse 58

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः / ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत

మునిగణాల వినతిని విని కమలోద్భవుడు, విశ్వాత్మ అయిన బ్రహ్మ త్రిశూలాంకిత దేవుడు శివుని ధ్యానించి, కృతాంజలిగా పలికెను.

Verse 59

ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् / धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह

బ్రహ్మ పలికెను—హాయ్! నేడు మీకు సమస్త ప్రయోజనాలను నాశనం చేసే మహా విపత్తు సంభవించింది. ఛీ బలానికి! ఛీ తపశ్చర్యకు! ఇక్కడ మీకు ఇవన్నీ వ్యర్థమయ్యాయి.

Verse 60

संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् / उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः

పుణ్యసంస్కారాల వల్ల నిధులలో పరమ నిధిని పొందినప్పటికీ, ఇక్కడ మోహితులై మీరు వ్యర్థమైన, ఫలరహితమైన ఆచారాలలో మునిగి దానిని నిర్లక్ష్యం చేసారు।

Verse 61

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् / यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ఎల్లప్పుడూ సాధనలో తపించే యతి-యోగులు నిరంతరం కోరుకునే ఆ నిధిని, అదే స్వయంగా పొందినప్పటికీ—అయ్యో—మీరు ఆయనను నిర్లక్ష్యం చేసారు।

Verse 62

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः / महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

దానిని పొందుటకై వేదవాదులు అనేక విధాల యజ్ఞాలు చేస్తారు; ఆ మహానిధిని పొందినప్పటికీ—అయ్యో—మీరు దానిని నిర్లక్ష్యం చేసారు।

Verse 63

यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् / तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ఆయనను పొందిన దేవతలు సమస్త జగత్తుపై ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు; అదే అక్షయ నిధి అయిన ప్రభువును పొందినప్పటికీ—అయ్యో—మీరు నిర్లక్ష్యం చేసారు।

Verse 64

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम / तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः

సమాపత్తి వల్ల జనించిన నా ఈ విశ్వేశ్వరత్వం—అదే నిధిని భాగ్యహీనులు నిర్లక్ష్యం చేయడం చూసి (మనసు విచారిస్తుంది)।

Verse 65

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् / तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्

యందులో దివ్య ఐశ్వర్యం సమాహితమై స్థిరంగా ఉన్నదో, అది అవ్యయం—ఆ నిధిని చేరి కూడా, ఓ బ్రాహ్మణా, హాయ్! మీరు వ్యర్థంగా ప్రవర్తించారు; అందులో నిజ శరణాగతి చేయలేదు।

Verse 66

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः / न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते

ఈ దేవుడే మహాదేవుడు—నిజంగా మహేశ్వరుడు—అని తెలుసుకోవాలి. ఆయనకు మించిన పరమపదం ఏదీ పూర్తిగా పొందలేము, గ్రహించలేము।

Verse 67

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः / सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् / संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः

దేవతలు, ఋషులు, పితృలు సహా సమస్త దేహధారుల్ని—వెయ్యి యుగాలు పూర్తయ్యే ప్రళయకాలంలో—ఈ శాశ్వత భగవాన్ మహేశ్వరుడు కాలరూపుడై అందరినీ తనలో లయింపజేస్తాడు।

Verse 68

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा / एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः

ఆయనే ఒక్కడే తన స్వతేజస్సుతో సమస్త ప్రజలను సృష్టిస్తాడు. ఆయనే చక్రధారి, వజ్రధారి; ఆయన వక్షస్థలంపై శుభమైన శ్రీవత్స చిహ్నం ఉంది।

Verse 69

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते / द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे

కృతయుగంలో దేవుడు ‘యోగి’ అని చెప్పబడతాడు; త్రేతాయుగంలో ‘యజ్ఞ’ అని స్మరించబడతాడు. ద్వాపరంలో భగవాన్ ‘కాల’గా, కలియుగంలో ‘ధర్మకేతు’గా—ధర్మధ్వజంగా—కీర్తింపబడతాడు।

Verse 70

रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् / तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः

రుద్రునికి మూడు మూర్తులు ఉన్నాయి; వాటిచేత ఈ సమస్త విశ్వం వ్యాపించబడింది. తమోగుణంగా ఆయన అగ్ని, రజోగుణంగా ఆయన బ్రహ్మ, సత్త్వగుణంగా ఆయన విష్ణువు—ఆయనే ప్రభువు।

Verse 71

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा / यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्

ఆయనకు మరో రూపం కూడా స్మరించబడుతుంది—దిగ్వాసుడైన, ధృవమైన, శుభప్రద శివుడు. ఆయన ఎక్కడ నిలిచియుంటాడో, అదే బ్రహ్మ; యోగసాధనతో సమన్వితమై అనుభవించబడేది।

Verse 72

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता / सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः

మరియు ఆయన పక్కన నిలిచిన భార్యను మీరు ఇప్పుడే దర్శించారు; ఆమెయే దేవ నారాయణుడు, సనాతన పరమాత్మ।

Verse 73

तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् / स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः

ఆయన నుండే ఈ సమస్తం జన్మించింది, ఆయనలోనే లయమవుతుంది. ఆయనే సమస్తాన్ని మోహింపజేస్తాడు, ఆయనే పరమగతి—అత్యున్నత శరణు।

Verse 74

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् / एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः

ఆ పరమపురుషుడు సహస్రశిరస్సులు, సహస్రనేత్రాలు, సహస్రపాదాలు కలవాడు. ఏకశృంగుడు, మహానాత్ముడు, పురాతన హరి—పవిత్ర అష్టాక్షర మంత్రస్వరూపుడు।

Verse 75

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः / एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः

ఆయనే చతుర్వేదస్వరూపుడు; ఆయనే చతుర్మూర్తి; ఆయనే త్రిమూర్తి మరియు త్రిగుణాతీత పరమేశ్వరుడు. అనేక రూపాలలో కనిపించినా ఆయన మూలస్వరూపం ఒక్కటే—అమేయాత్మ. అందుకే శ్రుతి ప్రకటిస్తుంది: ‘ఆయనే నారాయణుడు.’

Verse 76

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः

భగవంతుడు ఋతస్య గర్భుడు; ఆయనే ఆపః (దివ్య జలస్వరూపం); మాయాతనువు గల ప్రభువు ఈశ్వరుడు. ధర్మమోక్షపరాయణులైన బ్రాహ్మణులు అనేక వైదిక మంత్రాలతో ఆయనను స్తుతిస్తారు.

Verse 77

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः / शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

కల్పాంతంలో పురుషోత్తముడు సమస్త విశ్వాన్ని సంహరించి, యోగామృతాన్ని పానంచేసి, ఆ పరమస్థితిలో శయనిస్తాడు—అదే విష్ణువు యొక్క పరమపదం, పరమధామం.

Verse 78

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् / मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः

అది జన్మించదు, మరణించదు, పెరగదు; అలాగే అది విశ్వసృష్టికర్త కూడా కాదు. వైదిక ఋషులు దానిని ‘అజం’, ‘అవ్యక్త మూలప్రకృతి’ అని గానంచేస్తారు.

Verse 79

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् / अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः

తర్వాత రాత్రి గడిచినప్పుడు, సమస్త జగత్తును సృష్టించాలనే సంకల్పంతో ఈ మహేశ్వరుడు ఆ బీజాన్ని అజుడు (బ్రహ్మా) యొక్క నాభిలో నిక్షేపిస్తాడు.

Verse 80

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् / महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्

నన్ను ఆ మహాత్మ బ్రహ్మరూపుడిగా తెలుసుకో—విశ్వతోముఖుడైన (సర్వముఖ) ఈశ్వరుడిగా; మహాపురుషుడిగా, స్వయంగా ఈ విశ్వమై, ‘అపాం గర్భం’గా—జలముల అనుత్తమ గర్భమై సృష్టికి పరమ మూలముగా ఉన్నవాడిని।

Verse 81

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया / देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्

ఆయన మాయచే మోహితులై మీరు ఆ జనకుణ్ని గుర్తించరు—ఆ హరుణ్ని; దేవదేవుడైన మహాదేవుడు, సమస్త భూతములకు ఈశ్వరాధిపతి।

Verse 82

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः / विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

ఈ దేవుడే మహాదేవుడు—అనాదియైన భగవాన్ హరుడు. విష్ణువుతో కలిసి ఆయన సృష్టి చేస్తాడు, అలాగే వికారం/లయమును కూడా కలిగిస్తాడు।

Verse 83

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् / स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम

ఆయనకు చేయవలసిన కర్తవ్యకర్మ ఏదీ లేదు; ఆయనకన్నా పైగా మరొకటి లేదు. ఆదిలో ఆయనే వేదాలను ప్రసాదించాడు—ఆయన శరీరమే నా యోగమాయ (దివ్య ప్రకటనశక్తి)గా ఉంది।

Verse 84

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च / तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

ఆ మాయాధిపతి తన మాయచే సమస్తాన్ని సృష్టిస్తాడు, అలాగే వికారం/రూపాంతరమును కలిగిస్తాడు. ఆయననే మోక్షసాధనమని తెలుసుకొని, భవుడు (శివుడు) శరణు చేరాలి।

Verse 85

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् / प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः

భగవానుని ఉపదేశం విని మరీచి మొదలైన మునులు ఆ విభువైన దేవుడు బ్రహ్మను నమస్కరించి, అత్యంత దుఃఖంతో ఆయనను ప్రశ్నించసాగారు।

Verse 86

मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् / ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्

మునులు పలికారు—ఆ పినాకధారి దేవుడు (శివుడు) మళ్లీ మాకు ఎలా దర్శనమిస్తాడు? ఓ విశ్వదేవాధీశా, చెప్పుము; శరణు కోరువారికి నీవే రక్షకుడవు।

Verse 87

पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् / तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्

పితామహుడు (బ్రహ్మ) పలికెను—మీరు భూమిపై పడివున్నదిగా చూసిన ఆ ఈశుని (శివుని) లింగాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, దాని అనుకృతిగా ఒక అనుత్తమ లింగాన్ని నిర్మించండి…

Verse 88

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः / वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः

భార్యలతో కూడి, కుమారులతో సహా భక్తితో పూజించండి; బ్రహ్మచారులు నానావిధ వైదిక నియమాలు, వ్రతాల ప్రకారమే ఆచరించాలి।

Verse 89

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः / तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

ఋగ్-యజుః-సామ వేదాల నుండి జనించిన శైవ (శాంకర) మంత్రాలతో విధివిధానంగా స్థాపించి, వారు పరమ తపస్సును ఆశ్రయించి రుద్రస్తుతిగా శతరుద్రీయాన్ని జపించారు।

Verse 90

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः / सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ

మనస్సును సమాధానపరచుకొని, కుమారులతోను బంధువులతోను కలిసి శూలపాణి ప్రభువును పూజించండి. మీరందరూ అంజలి ఘటించి ఆయన శరణు పొందండి.

Verse 91

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः / यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति

అప్పుడు మీరు దేవాధిదేవుని దర్శిస్తారు; అంతఃకరణం నియమించని వారికి ఆయన దర్శనము దుర్లభం. ఆయనను దర్శించగానే సమస్త అజ్ఞానం, అధర్మం నశిస్తుంది.

Verse 92

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् / जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः

తర్వాత వరప్రదుడైన అపార తేజస్సు గల బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించి, వారు ఆనందభరిత మనస్సులతో మళ్లీ దేవదారువనానికి బయలుదేరారు.

Verse 93

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा / अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः

బ్రహ్మ చెప్పిన విధంగానే వారు ఆరాధనను ప్రారంభించారు; పరమదేవుని ఇంకా గుర్తించకపోయినా, వారు రాగరహితులుగా, మత్సరరహితులుగా ఉన్నారు.

Verse 94

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च / नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

వివిధ ఏకాంత స్థండిలాలలో, పర్వత గుహలలో, అలాగే నదుల శుభ్రమైన నిర్జన ఇసుకతీరాలలో (నివసించి ధ్యానసాధన చేయాలి).

Verse 95

शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः / केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः

కొంతమంది శైవలమునే ఆహారంగా చేసుకుంటారు, కొంతమంది నీటిలో అంతర్భాగమునే శయనిస్తారు; కొంతమంది తెరిచిన ఆకాశం కింద నిలిచివుంటారు, మరికొందరు పాదాంగుష్ఠాగ్రముపై సమతుల్యంగా నిలబడుతారు।

Verse 96

दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे / शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

కొంతమంది దంతములతోనే నమిలి జీవిస్తారు, మరికొందరు ఉఖలిలో కొట్టి; ఇంకొందరు రాళ్లతో నూరి. కొంతమంది కూరలు-ఆకులు తింటారు, కొంతమంది బాగా కడిగి భుజిస్తారు, మరికొందరు సూర్యకిరణములనే పానముగా చేసుకొని తపస్సు చేస్తారు।

Verse 97

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे / कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

కొంతమంది వృక్షమూలముల వద్ద నివసిస్తారు, మరికొందరు నిరావరణ శిలనే శయ్యగా చేసుకుంటారు; వారు తపస్సుతో కాలాన్ని గడుపుతూ మహేశ్వరుని (శివుని) పూజిస్తారు।

Verse 98

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः / चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

అప్పుడు వారికి అనుగ్రహం ప్రసాదించుటకై, శరణాగతుల ఆర్తిని హరించే హరుడు వారి బుద్ధిని జాగృతం చేశాడు; వృషధ్వజుడైన భగవంతుడు వివేకబుద్ధిని ప్రబోధించాడు।

Verse 99

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे / देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

ఈ కృతయుగములో ప్రసన్నుడైన పరమేశ్వర దేవుడు హిమవత్పర్వతపు శుభ శిఖరమునకు వచ్చి దేవదారువనమున ప్రవేశించాడు।

Verse 100

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः / उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः

ఆయన అవయవాలు భస్మంతో లేపబడి బూడిదవర్ణంగా కనిపించెను; ఆయన నగ్నుడై, విచిత్రమైన తపోచిహ్నాలతో ఉన్నాడు. చేతిలో ఉల్ముకము (అగ్నిశలాక) పట్టుకొని, రక్తపింగళ నేత్రాలతో భయంకర తపస్వి రూపమై కనిపించెను.

Verse 101

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः / क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः

కొన్నిసార్లు ఆయన రౌద్రభావంతో నవ్వెను, మరికొన్నిసార్లు విస్మయంతో పాడెను. ఎప్పుడో శృంగారభావంతో నర్తించెను, మరల మరల విలపించెను.

Verse 102

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः / मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः

ఆశ్రమానికి వచ్చి ఆయన మళ్లీ మళ్లీ భిక్షను యాచించెను. తన స్వరూపాన్నే మాయచే ధరించి ఆ దేవుడు ఆ అరణ్యానికి వచ్చెను.

Verse 103

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् / सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता

పినాకధారి శివుడు—అక్కడ పార్శ్వదేవుడని ప్రసిద్ధుడు—గిరిసుత గౌరీని ప్రదర్శించెను. ఆ దేవేశీ దేవి కూడా పూర్వవలె దేవదారువనానికి వెళ్లెను.

Verse 104

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् / प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्

దేవితో కూడి కపర్దిన్ (శివుడు) దేవుడు వచ్చినట్లు చూసి వారు తల నేలపై పెట్టి ప్రణామం చేసిరి; అలా దేవేశ్వరుని సంతుష్టిపరచిరి.

Verse 105

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः / अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्

వివిధ వైదిక మంత్రములతోను శుభమైన మాహేశ్వర సూక్తములతోను, మరికొందరు అథర్వశిరస్సుతో పాటు రుద్రాది మంత్రాలు, బ్రహ్మసూక్తాల ద్వారా భవుడు (శివుడు)ను ఆరాధించారు।

Verse 106

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः / त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे

దేవాదిదేవుడైన మహాదేవునికి నమస్కారం; హే త్ర్యంబకా, శ్రేష్ఠ త్రిశూలధారివైన నీకు ప్రణామం।

Verse 107

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने / सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने

హే దిగ్వాసా (ఆకాశమే వస్త్రమైనవాడా), హే విచిత్రమైన పినాకధారివా, నీకు నమస్కారం; అందరూ వంగే దేహమున్నవాడా, కాని నీ స్వాత్మ స్వయంగా ఎవరికీ వంగనివాడా—నీకు ప్రణామం।

Verse 108

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च / नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे

హే అంతకాంతకా, సర్వసంహారకా, నీకు నమస్కారం; నృత్యంలో లీనుడవైన నీకు నమో, భైరవరూపధారివైన నీకు నమో।

Verse 109

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः / नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च

నర-నారీ శరీరధారివైన, యోగుల గురువైన నీకు నమస్కారం; దాంతుడవైన, శాంతుడవైన, తపస్వియైన హరునికి మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం।

Verse 110

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः

భయంకరుడైన రుద్రునకు నమస్కారం; హే కృత్తివాస (చర్మవస్త్రధారి) నీకు ప్రణామం. హే దహించే అగ్నిరూపా, నీకు నమస్కారం; హే శితికంఠా (నీలకంఠా), మళ్లీ మళ్లీ నీకే నమః।

Verse 111

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः / नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च

అఘోరమూ ఘోరమూ—రెండు రూపాలు కలిగిన వామదేవునకు నిశ్చయంగా నమస్కారం. అలాగే కనకమాలునకు కూడా నమస్కారం—ఆయన దేవికి ప్రియుడు, ఆమెకు ఆనందం కలిగించువాడు.

Verse 112

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने / नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः

గంగాజలధార దిగివచ్చే పరమేశ్వరుడు శంభువుకు నమస్కారం. యోగాధిపతికి నమస్కారం; బ్రహ్మాధిపతికి నమస్కారం.

Verse 113

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने / नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे

ప్రాణస్వరూపుడా నీకు నమస్కారం; భస్మంతో అంగరాగం చేసుకున్న ప్రభూ, నీకు నమస్కారం. ఘనవాహనుడా (మేఘవాహనుడా) నీకు నమస్కారం; దంష్ట్రిధారీ, అగ్నిబీజుడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 114

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे / आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च / विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

బ్రహ్ముని శిరస్సును హరించినవాడా, కాలరూపుడా, నీకు నమస్కారం. నీ రాకను మేము ఎరుగము; నీ పోకను కూడా ఎరుగము—ఎప్పటికీ కాదు. హే విశ్వేశ్వరా, హే మహాదేవా—నీవు ఏవైతే వో, అవే; నీకు నమో నమః।

Verse 115

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् / कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः

ప్రమథనాథా, శుభసంపదలను ప్రసాదించువాడా, నీకు నమస్కారం. కపాలాన్ని చేతబూనినవాడా, నీకు నమో నమః; హే వరద, పరమ కృపామయా! కనకలింగానికి నమః; వారిలింగరూప నీకు నమః.

Verse 116

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः / नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च / किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः

వహ్ని-అర్కలింగరూప నీకు నమః; జ్ఞానలింగరూప నీకు నమః. భుజంగహారధారివి, కర్ణికార పుష్పప్రియుడవు—నీకు నమస్కారం. కిరీటధారి, కుండలధారి—కాలానికీ కాలమైనవాడా, నీకు నమః.

Verse 117

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन / क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः

హే వామదేవా, హే మహేశానా, హే దేవదేవా, హే త్రిలోచనా! మోహవశాత్ చేసినదంతా క్షమించుము. నీవే నిజంగా మా శరణం.

Verse 118

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च / ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर

హే శంకరా! నీ లీలలు విచిత్రమైనవి, గూఢమైనవి, అతి గహనమైనవి; బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలకు కూడా నీవు దుర్విజ్ఞేయుడవు.

Verse 119

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः / तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया

అజ్ఞానంతో అయినా జ్ఞానంతో అయినా—మనిషి ఏది చేసినా, అది అంతా భగవానుడే తన యోగమాయాశక్తితో చేయించుచున్నాడు.

Verse 120

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना / ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा

ఇలా మహాదేవుని స్తుతించి, అంతరాత్మ ఆనందంతో నిండగా వారు గిరీశునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నారు—“ప్రభూ, మునుపటిలాగానే మాకు మీ దర్శనం కలుగజేయండి।”

Verse 121

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः / स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः

వారి స్తోత్రాన్ని విని, శశికలాభూషణుడైన శంకరుడు వారికి తన పరమ స్వరూపాన్నే దర్శింపజేశాడు।

Verse 122

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् / यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः

ఆపై దేవితో కూడిన పినాకధారి గిరీశుని దర్శించి, మునుపటిలాగే నిలిచిన ఆ బ్రాహ్మణ ఋషులు హర్షభరిత మనస్సుతో ప్రణామం చేశారు।

Verse 123

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् / भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च

అనంతరం ఆ మునులందరూ మహేశ్వరుని స్తుతించారు—భృగు, అంగిరసు, వసిష్ఠుడు మరియు అలాగే విశ్వామిత్రుడూ।

Verse 124

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः / प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन्

గౌతముడు, అత్రి, సుకేశుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, మరీచి, కశ్యపుడు, సంవర్తుడు—ఈ మహాతపస్వులు దేవదేవేశ్వరునికి నమస్కరించి ఈ వాక్యాన్ని పలికారు।

Verse 125

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो / ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि

హే దేవదేవేశ్వర ప్రభూ! మేము నిన్ను నిత్యం ఎలా పూజించాలి—కర్మయోగమునా, జ్ఞానమునా, లేక యోగమునా?

Verse 126

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह / किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः

ఇక్కడ భగవానుని సంపూర్ణంగా ఏ దివ్యమార్గమున పూజించాలి? ఏది సేవ్యము, ఏది అసేవ్యము—ఇవన్నీ మాకు చెప్పండి.

Verse 127

देवदेव उवाच एतद् वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् / ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः

దేవదేవుడు పలికెను—ఓ మహర్షులారా! ఆదిలో పూర్వం బ్రహ్మకు చెప్పబడిన, గూఢమైన గహనమైన పరమోత్తమ ఉపదేశాన్ని ఇప్పుడు మీకు వివరించుదును.

Verse 128

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् / योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम्

సాంఖ్యము మరియు యోగము—దేహధారుల సాధనముగా ఇవి ద్వివిధమని తెలుసుకోవాలి; యోగముతో కూడిన సాంఖ్యమే పురుషులకు విముక్తిని ప్రసాదించును.

Verse 129

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः / ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम्

కేవలం యోగమాత్రమున పరమపురుషుడు దర్శనమగడు; సమ్యగ్గా స్థిరమైన శుద్ధజ్ఞానమే అపవర్గమనే ముక్తిఫలమును ప్రసాదించును.

Verse 130

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये / विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम्

మోక్షార్థం మీరు కేవలం యోగాన్నే ఆశ్రయించారు; నిర్మల నిరంజనమైన సాంఖ్యాన్ని విడిచి కేవలం శ్రమనే చేసారు।

Verse 131

एतस्मात् कारणाद् विप्रानृणां केवलधर्मिणाम् / आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम्

ఈ కారణం చేతనే, ఓ విప్రులారా—కేవల ధర్మనిష్ఠులారా—మోహం ఎలా పుడుతుందో తెలియజేయడానికి నేను ఈ దేశానికి వచ్చాను।

Verse 132

तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् / ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च

కాబట్టి మీరు నిర్మల జ్ఞానం—కైవల్యసాధనం—ప్రయత్నంతో తెలుసుకోవాలి; అది శ్రవణంతో గ్రహించదగినది, స్వానుభవంతో ప్రత్యక్షంగా దర్శించదగినదీ.

Verse 133

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः / आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम्

ఆత్మ ఒకటే, సర్వవ్యాపి, ఏకాకి—కేవలం చైతన్యమాత్రం; అది ఆనందస్వరూపం, నిర్మలం, నిత్యం—ఇదే సాంఖ్యదర్శనం.

Verse 134

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते / एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः

ఇదే పరమ జ్ఞానం; ఇదే ఇక్కడ మోక్షమని గీయబడింది. ఇదే అమల కైవల్యం, ఇదే బ్రహ్మభావమని కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 135

आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः / पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम्

ఈ పరమ తత్త్వాన్ని ఆశ్రయించి, దానిలో స్థిరులై దానికే పరాయణులైన మహాత్మ యతులు నన్ను—సర్వ విశ్వాన్ని వ్యాపించి నియమించే ఈశ్వరుని—దర్శిస్తారు।

Verse 136

एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् / अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा

ఇదే పరమ జ్ఞానం—ఏకైకము, శుద్ధము, నిరంజనము. తెలుసుకోవలసిన భగవంతుడు నేనే; ఈ శివా నా స్వరూపమూర్తియే.

Verse 137

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु / तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः

సిద్ధి కోసం ఇక్కడ అనేక సాధనాలు చెప్పబడ్డాయి; అయితే ఓ ద్విజపుంగవులారా, వాటన్నిటికన్నా అధికమైనది నా ఈ జ్ఞానం.

Verse 138

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः / ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि

జ్ఞానయోగంలో నిమగ్నులై, శాంతులై, నన్నే శరణు పొందినవారు—భస్మధారణలో లీనమై హృదయంలో నన్ను నిరంతరం ధ్యానించే వారు.

Verse 139

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः / नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम्

నిత్యం నా భక్తిలో పరములై, పాపమలినాలు క్షీణించిన యతుల కోసం—ఆ ఘోర సంసారసాగరాన్ని నేను త్వరలోనే నశింపజేస్తాను.

Verse 140

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः / ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्

ప్రశాంతుడై, నియంత్రిత మనస్సుతో, దేహమంతా పవిత్ర భస్మంతో అలంకరించుకొని; బ్రహ్మచర్యంలో నిమగ్నుడై, నగ్నుడై—అంటే ఆసక్తిరహితుడై—పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 141

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् / गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये

ఈ పరమ పాశుపత వ్రతాన్ని నేను పూర్వకాలంలోనే స్థాపించాను—గుహ్యములో గుహ్యతమం, అంతర్మార్గంలో సూక్ష్మం, వేదసారం, విముక్తి కొరకు।

Verse 142

यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः / वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्

లేదా కౌపీనధారిగా ఉండవచ్చు, లేదా ఏకవస్త్రధారి మునిగా ఉండవచ్చు; వేదాభ్యాసంలో నిమగ్నుడైన పండితుడు పశుపతి శివుని ధ్యానించాలి।

Verse 143

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः / भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः

ఇది పాశుపత యోగం; మోక్షాన్ని కోరువారు దీనిని భక్తితో సేవించాలి. సంప్రదాయం ప్రకారం భస్మధారులు, నిష్కాములు దీనిని ఎల్లప్పుడూ ఆచరించాలి।

Verse 144

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः / बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

రాగం, భయం, క్రోధం లేనివారై—నాలో తాదాత్మ్యమై, నన్నే శరణు పొందినవారై—అనేకులు ఈ యోగంతో పవిత్రులై నా భావాన్ని, నా స్వరూపస్థితిని, పొందారు।

Verse 145

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानितु / वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु

ఈ లోకంలో మరికొన్ని శాస్త్రాలు కూడా ఉన్నాయి; అవి మోహకరమైనవి, వేదవాదానికి విరుద్ధమైనవి; అయినా అవి కూడా నాద్వారానే ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 146

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् / असेव्यमेतत् कथितं वेदवाह्यं तथेतरम्

వామ, పాశుపత, సౌమ, లాకుల, భైరవ—ఈ మార్గాలు వేదబాహ్యమై, సదాచారానికి విరుద్ధమై ఉండుటచేత సేవించదగినవి కావని ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 147

वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः / ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्

హే విప్రులారా, నేను వేదమూర్తిని. ఇతర శాస్త్రాల అర్థమాత్రం తెలిసినవారికి నా స్వరూపం తెలియదు; సనాతన వేదాన్ని విడిచిపెట్టి అయితే అసలే కాదు।

Verse 148

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् / अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः

ఈ మార్గాన్ని స్థాపించండి, మహేశ్వరుని పూజించండి. త్వరలోనే ఈశ్వరప్రదత్త జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది—సందేహం లేదు।

Verse 149

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः / ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः

హే సత్తములారా, మీలో నాపై విస్తారమైన భక్తి కలుగుగాక. హే మునిశ్రేష్ఠులారా, కేవలం స్మరణ-ధ్యానమాత్రంతోనే నేను మీకు నా సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాను।

Verse 150

इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत / तो ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः

ఇట్లు పలికి భగవాన్ సోముడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. వారు కూడా ఆ దారువనంలో శంకరుని పూజించుచుండిరి—బ్రహ్మచర్యనిష్ఠులు, శాంతచిత్తులు, జ్ఞానయోగపరాయణులు.

Verse 151

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः / वितेनिरे बहून् वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान्

సమేత్య ఆ మహాత్మ మునులు—బ్రహ్మవాదులు—అధ్యాత్మజ్ఞానాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని అనేక వాద-వివాదాలను విస్తరింపజేశారు.

Verse 152

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि / को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च

ఈ జగత్తుకు మూలం ఏమిటి? మరియు ఆత్మ నిజంగా మనదేనా? సమస్త భావాలకూ కారణం ఎవరు? ఆయన ఏకైక ఈశ్వరుడే.

Verse 153

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् / आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा

ధ్యానమార్గాన్ని ఆశ్రయించిన వారు ఈ విధంగా భావించుచుండగా, మహాదేవి—గిరివరాత్మజ—వారి ముందర అవిర్భవించింది.

Verse 154

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता / स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम्

ఆమె కోటి సూర్యుల సమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించుచు, జ్వాలామాలలతో ఆవరించబడి, తన నిర్మల కాంతులతో ఆకాశతలమంతా నింపుచుండెను.

Verse 155

तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम् / प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्

వెయ్యి జ్వాలల మధ్య నివసిస్తున్న ఆ అప్రమేయ గిరిజను దర్శించి వారు అఖిలేశ్వరుని ఏకైక పత్నికి ప్రణామం చేశారు. తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు ఆమెయందే పరముని పరమ బీజాన్ని గుర్తిస్తారు.

Verse 156

असमाकमेषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना / पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः

ఆమె మా పరమ గతి—పరమేశ్వరుని పత్నీ—‘గగనా’ అని ప్రసిద్ధి, ఆమెనే ఆత్మ. ఆమెయందే ఈ మునులు, విప్రులు ఆత్మను మరియు సమస్త జగత్తును సంపూర్ణంగా దర్శిస్తారు.

Verse 157

निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् / पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्

పరమేశ్వరుని పత్నీ దృష్టిలో ఉండగానే, ఆ క్షణాంతరంలో వారు సమస్త కారణాలకు కారణమైన దేవునిని దర్శించారు—శంభువు, కవి-ఋషి, ఈశ్వరాధిపతి; రుద్రుడు, విస్తారుడు, ఆదిపురుషుడు, పురాతనుడు.

Verse 158

आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् / ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादा- दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु

దేవిని, ఈశ్వర దేవునిని దర్శించి వారు ప్రణామం చేసి పరమానందాన్ని పొందారు. అప్పుడు భగవంతుని కృపవలన దివ్య జ్ఞానం ప్రదర్శితమైంది—అది పునర్జన్మ వినాశానికి కారణం.

Verse 159

इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च / माहेश्वरीशक्तिरनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव

ఆమెనే జగత్తుకు ఏకైక యోని—సర్వాత్మరూపిణి, సర్వనియామిక. అనాదిసిద్ధమైన ఈ మహేశ్వరీ శక్తి ‘వ్యోమా’ అని ప్రసిద్ధి, ఆకాశంలో రాజసింహాసనంపై విరాజిల్లినట్లుగా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 160

अस्या महत्परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः / चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः

ఈ మహత్‌ మరియు పరమేష్ఠిని మించిన పరస్థానంలో ఏకైక మహేశ్వరుడు—శివుడు, అదే రుద్రుడు—నిలిచియున్నాడు. పరాశక్తిలో నిలిచిన మాయను అధిరోహించి ఆ దేవదేవుడు జగత్తును సృష్టించాడు.

Verse 161

एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च / स एव देवी न च तद्विभिन्न- मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति

ఒకే దేవుడు సమస్త భూతాలలో గూఢంగా ఉన్నాడు—మాయాధారి రుద్రుడు, సగుణుడూ నిర్గుణుడూ. ఆయనే దేవి (శక్తి) కూడా; ఆమెతో భిన్నుడు కాదు. ఈ తత్త్వం తెలిసినవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.

Verse 162

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः / आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम्

అప్పుడు భగవాన్ ఈశుడు—ప్రకాశమయ భర్గుడు, దేవాదిదేవుడు—దేవితో కలిసి అంతర్హితుడయ్యాడు. అటుపై వనవాసులు మళ్లీ అదే దేవుడు రుద్రునే ఆరాధించారు.

Verse 163

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् / देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम्

దేవదేవుని ఈ సమస్త విచిత్రచేష్టలను నేను మీకు చెప్పాను; దేవదారువన విషయమై పురాణంలో పూర్వం నేను విన్నదే ఇది.

Verse 164

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः / श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्

ఎవడు నిత్యం దీనిని పఠిస్తాడో లేదా వినుతాడో అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; మరియు ఎవడు శాంత స్వభావమైన ద్విజులకు దీనిని శ్రవింపజేస్తాడో అతడు పరమగతిని పొందుతాడు.