
Tīrtha-Māhātmya: Mahālaya, Kedāra, Rivers and Fords, and Devadāru Forest (Akṣaya-Karma Doctrine)
మునుపటి అధ్యాయం ముగిసిన తరువాత సూతుడు తీర్థమాహాత్మ్యాన్ని కొనసాగిస్తాడు. మహాలయాన్ని మహాదేవుని అత్యంత గోప్యమైన పవిత్ర క్షేత్రంగా చెప్పి, సందేహించువారికి రుద్రుని పాదముద్రను ప్రమాణచిహ్నంగా సూచిస్తాడు. తరువాత కేదారం, ప్లక్షావతరణం, కనఖలం, మహాతీర్థం, శ్రీపర్వతం, గోదావరి, కావేరి మొదలైన అనేక తీర్థఘట్టాలు క్రమంగా వర్ణించబడతాయి; స్నానం, తర్పణం, శ్రాద్ధం, దానం, హోమం, జపం వంటి కర్మలు మరియు వాటి ఫలాలు—పాపనాశనం, స్వర్గప్రాప్తి, బ్రహ్మలోకం, శ్వేతద్వీపం, రుద్రసాన్నిధ్యం, యోగసిద్ధి, అక్షయపుణ్యం—ప్రకటించబడతాయి. శుచిత్వం, నియమం, లోభరాహిత్యం, బ్రహ్మచర్యస్థితి కలిగిన సాధకుడికే తీర్థఫలం దక్కుతుందని స్పష్టం. చివర దేవదారు వనంలో మహాదేవుడు వరాలు ఇస్తాడు—నిత్యపవిత్రత, ఉపాసకులకు గణపత్యస్థానం, అక్కడ మరణించినవారికి పునర్జన్మనివృత్తి; తీర్థస్మరణమాత్రంతోనూ పాపాలు తొలగుతాయి. ఉపసంహారంగా ‘శివుడు లేదా విష్ణువు ఉన్న చోట గంగ మరియు సమస్త తీర్థాలు ఉన్నట్లే’ అని చెప్పి శైవ-వైష్ణవ సమన్వయాన్ని బలపరుస్తుంది.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद् गुह्यतमं महत् / महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम्
ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత ఉపరివిభాగంలో పంచత్రింశో అధ్యాయం ముగిసింది. సూతుడు పలికెను—ఇది పరమ స్థానమని భావించబడుతుంది, గుహ్యములో గుహ్యతమమై మహత్తరమైనది; సంప్రదాయంగా ఇది దేవ మహాదేవుని ‘మహాలయ’మని ప్రసిద్ధం.
Verse 2
तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा / शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम्
అక్కడ దేవాదిదేవుడు, త్రిపురారుడు రుద్రుడు శిలాతలంపై తన పాదముద్రను నిలిపెను—నాస్తికులకు స్పష్టమైన నిదర్శనముగా।
Verse 3
तत्र पुशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः
అక్కడ శాంతస్వరూపులైన పాశుపత భక్తులు—పవిత్ర భస్మంతో దేహం ధూళిమయమైనవారు—వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నులై మహాదేవుని ఉపాసిస్తారు।
Verse 4
स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरः सरम् / नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
అక్కడ స్నానమాచరించి, శార్వుని పవిత్ర పాదముద్రను మరియు భక్తిపురం ముందున్న సరస్సును దర్శించి, శిరస్సుతో నమస్కరించితే రుద్రసాన్నిధ్యము లభించును।
Verse 5
अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः / केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम्
ఇంకా, దేవదేవుడైన మహాత్మ శంభువుకు ఒక పవిత్ర స్థానము ఉంది; అది ‘కేదార’మని ప్రసిద్ధి, సిద్ధుల శుభ ఆలయము।
Verse 6
तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम् / पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात्
అక్కడ స్నానమాచరించి, వృషకేతనుడు (వృషధ్వజుడు) మహాదేవుని అభ్యర్చించి, ఆ శుద్ధ జలాన్ని పానము చేసినచో గాణపత్య పదము లభించును।
Verse 7
श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्ष्यं लभते फलम् / द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः
శ్రాద్ధం, దానం మొదలైన కర్మలు చేసి మనుడు నిశ్చయంగా అక్షయ ఫలాన్ని పొందుతాడు. ఆ పుణ్యం శ్రేష్ఠ ద్విజులూ, నియతమనస్సు గల యోగుల సత్సంగంతో బలపడుతుంది.
Verse 8
तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम् / तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते
ప్లక్షావతరణం అనే తీర్థం సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. అక్కడ శ్రీనివాసుని ఆరాధించినవాడు విష్ణులోకంలో గౌరవింపబడతాడు.
Verse 9
अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम् / अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः
మగధరాజుని దేశంలో మరో తీర్థం ఉంది; అది స్వర్గగతిని ప్రసాదిస్తుంది. అక్కడికి వెళ్లిన శ్రేష్ఠ ద్విజుడు అక్షయ స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
Verse 10
तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम् / यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः
కనఖలం అనే తీర్థం పుణ్యప్రదం, మహాపాతకనాశకం; అక్కడ దేవుడు రుద్రుడు దక్షుని యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేశాడు.
Verse 11
तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः / मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः
అక్కడ గంగాజలాన్ని ఆచమన-స్పర్శ చేసి శుద్ధుడై పవిత్ర భావంతో నిండుతాడు. అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై మరణానంతరం బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు.
Verse 12
महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम् / तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति
ఈ పుణ్యక్షేత్రం ‘మహాతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి, నారాయణునికి అత్యంత ప్రియమైనది. అక్కడ హృషీకేశుని ఆరాధించి శ్వేతద్వీపాన్ని పొందుతాడు।
Verse 13
अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत्
ఇంకొక శుభమైన ఉత్తమ తీర్థం ‘శ్రీపర్వతం’ అనే పేరుతో ఉంది. అక్కడ ప్రాణాలను విడిచినవాడు రుద్రుడు (శివుడు)కు ప్రియుడవుతాడు।
Verse 14
तत्र सन्निहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः / स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम्
అక్కడ దేవితో కూడి రుద్రుడు—మహేశ్వరుడు—సాక్షాత్తుగా సన్నిహితుడై ఉంటాడు. అందువల్ల అక్కడ చేసిన స్నానం, పిండాదిక కర్మలు అన్నీ ఉత్తమమై అక్షయ పుణ్యాన్ని ఇస్తాయి।
Verse 15
गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी / तत्र स्नात्वा पितॄन् देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि / सर्वपापविसुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत्
గోదావరి నది పుణ్యమయమైనది, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసి, విధివిధానంగా పితృదేవతలకు తర్పణం చేసినవాడు అన్ని పాపాలనుండి శుద్ధుడై వెయ్యి గోవుల దానఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 16
पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी / तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः / त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा
కావేరి విశాల నది; ఆమె జలాలు పవిత్రమూ పుణ్యమయమూ. ఆమెలో స్నానం చేసి ఉదకక్రియ (జలార్పణం) చేసినవాడు సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేసినా, ఒక్క రాత్రి వ్రతనివాసం చేసినా।
Verse 17
द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम् / यस्य वाङ्मनसो शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ / अलोलुपो ब्रह्मचारो तीर्थानां फलमाप्नुयात्
ద్విజులకు ఇక్కడ తీర్థసేవన విధానం చెప్పబడింది. ఎవరి వాక్కు, మనస్సు శుద్ధమై, చేతులు-కాళ్లు నియమితమై, లోభరహితుడై బ్రహ్మచర్యంలో నిలిచివుంటాడో—అతడు తీర్థసేవ ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 18
स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / तत्र सन्निहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः
స్వామితీర్థం అనే మహాతీర్థం త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధం. అక్కడ అమరులు నిత్యం నమస్కరించే స్కందుడు సదా సన్నిహితంగా నివసిస్తాడు.
Verse 19
स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते
కుమారధారలో స్నానం చేసి, దేవాదులకు తర్పణం చేసి, విధిగా షణ్ముఖ దేవుని ఆరాధించినవాడు స్కందునితో కలిసి ఆనందిస్తాడు.
Verse 20
नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णोति नामतः / तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि / पापकर्तॄनपि पितॄस्तारयेन्नात्र संशयः
తామ్రపర్ణీ అనే నది త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధి. అక్కడ స్నానం చేసి, విధిగా భక్తితో పితృదేవతలకు తర్పణం చేస్తే, పాపకార్యాలు చేసిన పితృులనూ తరింపజేయగలడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 21
चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम् / तीर्थं तत्र भवेद् वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा
కావేరి ఉద్గమంలో చంద్రతీర్థం అనే అక్షయ తీర్థం ప్రసిద్ధం. అక్కడ దేహాన్ని విడిచినవానికి స్వర్గగతి ధృవం.
Verse 22
विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम् / भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः
వింధ్యపాదంలో దేవదేవుడైన సదాశివుని దర్శిస్తారు. భక్తితో అక్కడ ఆయనను దర్శించినవారు, ఓ ద్విజులారా, యమధామాన్ని చూడరు.
Verse 23
देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वोदकं दत्वा योगसिद्धिं च विन्दति
దేవికా నదిలో ‘వృష’ అనే సిద్ధులు సేవించే తీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి ఉదకదానం చేసినవాడు యోగసిద్ధిని కూడా పొందుతాడు.
Verse 24
दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम् / दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः
‘దశాశ్వమేధిక’ అనే ఈ తీర్థం సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. అక్కడికి వెళ్లిన మనిషి పది అశ్వమేధ యజ్ఞాల ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 25
पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम् / तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत्
పుండరీకము బ్రాహ్మణులు సేవించే మహాతీర్థం. నియమిత మనస్సుతో అక్కడికి వెళ్లినవాడు ‘పౌండరీక’ అనే పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 26
तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम् / ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते
తీర్థాలలో పరమ తీర్థం ‘బ్రహ్మతీర్థం’ అని శ్రుతి చెబుతుంది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుని అర్చించి బ్రహ్మలోకంలో మహిమతో గౌరవింపబడతాడు.
Verse 27
सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्त्रवणं शुभम् / व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम् / यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम्
సరస్వతీ నశనస్థానం, ప్లక్షలోని శుభ ప్రస్రవణం, వ్యాసతీర్థం—పరమ తీర్థం—పర్వతశ్రేష్ఠమైన మైనాకం, అలాగే యమునా ఉద్భవప్రదేశం—ఇవన్నీ సమస్త పాపాలను శుద్ధి చేసే పవిత్ర తీర్థాలు.
Verse 28
पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता / तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत्
పితృదేవతల కుమార్తెగా ఆ దేవి ‘గంధకాళీ’ అని ప్రసిద్ధి. ఆమె పవిత్ర జలంలో స్నానం చేసినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు; మరణించినవాడుకూడా (ఆమె అనుగ్రహంతో) పూర్వజన్మస్మరణ కలవాడవుతాడు.
Verse 29
कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम् / प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत्
కుబేరతుంగం పాపనాశక తీర్థం; అక్కడ సిద్ధులు, చారణులు సేవిస్తారు. అక్కడ ప్రాణాలను విడిచినవాడు కుబేరుని అనుచరుడవుతాడు.
Verse 30
उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा / तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत्
ఆ స్థలం ‘ఉమాతుంగం’ అని ప్రసిద్ధి; అక్కడ రుద్రప్రియా (ఉమా) నివసిస్తుంది. అక్కడ మహాదేవిని ఆరాధిస్తే లక్షగుణ ఫలము లభిస్తుంది.
Verse 31
भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम् / कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम
భృగుతుంగంలో తపస్సు చేయబడుతుంది; అలాగే శ్రాద్ధం, దానం కూడా చేయబడతాయి. నా శ్రుతి ఇదే—ఇలాంటి కర్మలు పితృపక్షం, మాతృపక్షం రెండింటిలోనూ ఏడు తరాలను పవిత్రం చేస్తాయి.
Verse 32
काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया
కాశ్యపుని మహాతీర్థము పరంపరగా ‘కాలసర్పి’ అని ప్రసిద్ధం. అక్కడ పాపక్షయాభిలాషతో నిత్యం శ్రాద్ధకర్మలు సమర్పించవలెను.
Verse 33
दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः / अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा
అలాగే దశార్ణా దేశంలో చేయబడిన దానం, శ్రాద్ధం, హోమం, జపం—ఏది చేసినా—దాని ఫలం సర్వదా అక్షయమై అవ్యయమై ఉంటుంది.
Verse 34
तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम् / दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्मलोके महीयते
ద్విజులు సేవించే ‘కురుజాంగల’ అనే తీర్థం ఉంది. అక్కడ విధివిధానంగా దానం చేసినవాడు బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.
Verse 35
वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च / धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे
వైతరణీ మహాతీర్థంలో, అలాగే స్వర్ణవేదీ వద్ద, మరియు బ్రహ్మునకు చెందిన పరమ శుభమైన ‘ధర్మపృష్ట’ అనే సరస్సులో—(స్నానారాధనతో మహాపుణ్యం లభిస్తుంది).
Verse 36
भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम्
పుణ్యమైన భరతాశ్రమంలో, శుభమైన ‘శ్రాద్ధవట’ వద్ద, మరియు కౌశికీ నదిలోని మహాహ్రదంలో ఇచ్చిన దానం ఏదైనా అక్షయమవుతుంది.
Verse 37
मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम्
ముఞ్జగడ్డి పీఠంపై ధీమంతుడైన మహాదేవుడు తన పాదముద్రను స్థాపించాడు—అది సమస్త భూతాల హితార్థం శుభలక్షణం, నాస్తికులకు స్పష్టమైన నిదర్శనం.
Verse 38
अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः
అల్పకాలంలోనే ధర్మపరాయణుడైన మనిషి పాపాన్ని త్వరగా విడిచిపెడతాడు—పాము పాత చర్మాన్ని విడిచినట్లే।
Verse 39
नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
కనకనందా అనే తీర్థం త్రిలోకమంతటా ప్రసిద్ధం. అది ముఞ్జపృష్టం ఉత్తరభాగంలో ఉండి బ్రహ్మర్షిగణాలచే సేవింపబడుతుంది.
Verse 40
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः / दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् / ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः
అక్కడ స్నానం చేసిన ద్విజులు శరీరంతోనే స్వర్గానికి చేరుతారని చెప్పబడింది. అక్కడ చేసిన శ్రాద్ధం ఎల్లప్పుడూ అక్షయ ఫలదాయకమని ప్రకటించబడింది. అక్కడ స్నానం చేసిన మనిషి పాపక్షయంతో దేవ-ఋషి-పితృ అనే మూడు ఋణాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।
Verse 41
मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत् / उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
మానస సరస్సులో స్నానం చేస్తే శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పొందే గౌరవంలో అర్ధాసన సమానమైన స్థానం లభిస్తుంది. ఉత్తర మానసానికి వెళ్లితే అనుత్తమ సిద్ధిని పొందుతాడు।
Verse 42
तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् / कामान् सलभते दिव्यान् मोक्षोपायं च विन्दति
కాబట్టి యథాశక్తి యథాబలంగా విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధం నిర్వహించాలి; దానివల్ల దివ్య కోరికల సిద్ధి కలిగి, మోక్షోపాయమును కూడా పొందుతాడు।
Verse 43
पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः / सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः
హిమవాన్ అనే ఒక పర్వతము ఉంది; అది నానావిధ ధాతువులు, ఖనిజాలతో అలంకృతమై ఉంది. ఆ గిరి ఎనభై వేల యోజనాల విస్తీర్ణముగలది; అక్కడ సిద్ధులు, చారణులు సమూహంగా ఉండి, దేవర్షిగణములు సేవిస్తారు।
Verse 44
तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः / तत्र गत्वा द्विजो विद्वान् ब्रह्महत्यां विमुञ्चति
అక్కడ ‘సుషుమ్నా’ అనే పేరుగల రమ్యమైన పుష్కరిణి (పవిత్ర సరస్సు) ఉంది. అక్కడికి వెళ్లిన పండిత ద్విజుడు బ్రహ్మహత్య పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు।
Verse 45
श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम् / तारयेच्च पितॄन् सम्यग् दश पूर्वान् दशापरान्
అక్కడ చేసిన శ్రాద్ధం అక్షయమవుతుంది; అక్కడ ఇచ్చిన దానం మహోన్నత ఫలాన్ని ఇస్తుంది. నిజంగా అతడు తన పితృదేవతలను—పది పూర్వులు, పది పరులు—సమ్యకంగా తరింపజేస్తాడు।
Verse 46
सर्वत्र हिमवान् पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः / नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः
హిమవాన్ అన్ని విధాలా పుణ్యమైనది; గంగా అన్ని వైపులా పుణ్యమైనది. సముద్రంలో కలిసే నదులు పుణ్యమైనవి, మరియు సముద్రము ప్రత్యేకంగా పుణ్యమైనది।
Verse 47
बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात् / तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः
బదరీ-ఆశ్రమాన్ని చేరినవాడు కలియుగ కల్మషాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. అక్కడ నరునితో కలిసి సనాతన దేవుడు నారాయణుడు నిత్యంగా నివసిస్తాడు.
Verse 48
अक्षयं तत्र दानं स्यात् जप्यं वापि तथाविधम् / महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद् विशेषतः / तारयेच्च पितॄन् सर्वान् दत्त्वा श्राद्धं समाहितः
ఆ స్థలంలో చేసిన దానం అక్షయ పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది; అక్కడ చేసిన జపం కూడా అవ్యయ ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆ తీర్థం మహాదేవునికి ప్రియమైనది, విశేషంగా పవిత్రమైనది. సమాహిత మనస్సుతో అక్కడ శ్రాద్ధం చేస్తే సమస్త పితృదేవతలు తరించబడతారు.
Verse 49
देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम् / महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं
దేవదారు వనం పుణ్యమైనది; అక్కడ సిద్ధులు, గంధర్వులు సేవ చేస్తారు. అక్కడే దేవుడు మహాదేవుడు మహత్తర వరాన్ని ప్రసాదించాడు.
Verse 50
मोहयित्वा मुनीन् सर्वान् पुनस्तैः संप्रपूजितः / प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान् प्राह भावितान्
సర్వ మునులను ముందుగా మోహింపజేసి, తరువాత వారిచేతనే మళ్లీ విధివిధానంగా పూజింపబడి, ప్రసన్నుడైన భగవాన్ ఈశుడు భావితులైన మునీంద్రులతో ఇలా పలికెను.
Verse 51
इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा / मद्भावनासमायुक्तास्ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
ఈ రమ్యమైన ఉత్తమ ఆశ్రమంలో మీరు ఎల్లప్పుడూ నివసిస్తారు; నా భావన-ధ్యానంతో ఏకమై, అనంతరం సిద్ధిని పొందుతారు.
Verse 52
ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः / तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम्
ఈ లోకంలో ధర్మపరులై ఇక్కడ నన్ను ఆరాధించే వారికి నేను పరమమైన, శాశ్వతమైన గాణపత్య పదవిని (గణాధిపత్యాన్ని) ప్రసాదిస్తాను।
Verse 53
अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च / प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति
నేను ఇక్కడ నారాయణునితో కలిసి నిత్యంగా నివసిస్తాను. ఇక్కడ ప్రాణాలను విడిచిన మనిషికి మళ్లీ జన్మ లభించదు।
Verse 54
संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः / तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः
హే ద్విజోత్తములారా! ఇతర దేశాలకు వెళ్లినవారైనా ఈ తీర్థాన్ని కేవలం స్మరించిన మాత్రాన, వారి సమస్త పాపాలను నేను నశింపజేస్తాను।
Verse 55
श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा / ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम्
ఇక్కడ శ్రాద్ధం, దానం, తపస్సు, హోమం, పిండనిర్వపణం, అలాగే ధ్యానం, జపం, నియమాచరణ—ఏది చేసినా దాని పుణ్యం అక్షయమవుతుంది।
Verse 56
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः / देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम्
కాబట్టి ద్విజులు సమస్త ప్రయత్నంతో మహాదేవుని నిత్య సన్నిధి-సేవలతో పవిత్రమైన పుణ్య దేవదారువనాన్ని తప్పక దర్శించాలి।
Verse 57
यत्रेस्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः / तत्र सन्निहिता गङ्गातीर्थान्यायतनानि च
ఎక్కడ ఈశ్వరుడు మహాదేవుడిగా గాని, విష్ణువు పురుషోత్తముడిగా గాని సన్నిహితుడై ఉంటాడో, అక్కడే గంగా మరియు ఆమె సమస్త తీర్థాలు, అలాగే పవిత్ర ఆయతన-క్షేత్రాలు నిజంగా ఉన్నవని భావించాలి.
Beyond bathing and offerings, it conditions tīrtha-fruit on inner discipline—purity of speech and mind, controlled limbs, freedom from greed, and brahmacarya—so the pilgrimage becomes a moral-yogic practice rather than mere travel.
It articulates samanvaya: sacredness is not confined to a sectarian map but inheres in divine presence itself, allowing Śaiva and Vaiṣṇava worship to be read as convergent paths within one sacral cosmology.
The footprint functions as a tangible ‘pramāṇa-like’ sign for skeptics, anchoring the invisible sanctity of the tīrtha in a visible marker while also emphasizing Rudra’s direct immanence in the landscape.