Adhyaya 39

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण द्विजोत्तमाः / त्रैलोक्यस्यास्य मानं वो न शक्यं विस्तरेण तु

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో అష్టాత్రింశో అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తములారా, ఇకపై ఈ త్రిలోకముల పరిమాణాన్ని మీకు సంక్షేపంగా చెప్పెదను; విస్తారంగా చెప్పుట సాధ్యం కాదు।

Verse 2

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्ततः / जनस्तपश्च सत्यं च लोकास्त्वण्डोद्भवा मताः

భూర్లోకం, తరువాత భువర్లోకం, స్వర్లోకం, ఆపై మహర్లోకం; అలాగే జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం—ఈ లోకములన్నీ అండము (బ్రహ్మాండము) నుండి ఉద్భవించినవని భావించబడును।

Verse 3

सूर्याचन्द्रमसोर्यावत् किरणैरवभासते / तावद् भूर्लोक आख्यातः पुराणे द्विजपुङ्गवाः

హే ద్విజపుంగవులారా! సూర్యచంద్రుల కిరణాలు ఎంతవరకు ప్రకాశిస్తాయో, పురాణంలో అంతవరకే భూర్లోకమని ప్రకటించబడింది।

Verse 4

यावत्प्रमाणो भूर्लोको विस्तरात् परिमण्डलात् / भुवर्लोको ऽपि तावान्स्यान्मण्डलाद् भास्करस्य तु

భూలోకం ఎంత విస్తారముగా వృత్తాకార పరిమాణంతో ఉన్నదో, అంతటిదే భువర్లోకమని—సూర్యమండల ప్రమాణాన్ని ఆశ్రయించి చెప్పబడింది।

Verse 5

ऊर्ध्वंयन्मण्डलाद् व्योमध्रुवोयावद्व्यवस्थितः / स्वर्लोकः स समाख्यातस्तत्र वायोस्तु नेमयः

సూర్యమండలానికి పైగా ఆకాశంలో ధ్రువతార వరకు ఉన్న ప్రాంతమే స్వర్లోకమని చెప్పబడింది; అక్కడ వాయువుల పరిభ్రమణ మార్గాలు (నేములు) స్థాపితమై ఉన్నాయి।

Verse 6

आवहः प्रवहश्चैव तथैवानुवहः परः / संवहो विवहश्चाथ तदूर्ध्वं स्यात् परावहः

‘ఆవహ’ ‘ప్రవహ’ అలాగే ఉత్తమమైన ‘అనువహ’; తరువాత ‘సంవహ’ ‘వివహ’; వీటికి పైగా ‘పరావహ’ అని చెప్పబడింది—ఇవే వాయువు యొక్క ప్రధాన విభాగాలు।

Verse 7

तथा परिवहश्चोर्ध्वं वायोर्वै सप्त नेमयः / भूमेर्योजनलक्षे तु भानोर्वै मण्डलं स्थितम्

అలాగే వాయు ప్రాంతానికి పైగా ‘పరివహ’ ఉంది; దానికి ఏడు నేములు (పరిధులు) ఉన్నాయి. భూమి నుండి లక్ష యోజనాల దూరంలో సూర్యమండలం స్థితమై ఉంది।

Verse 8

लक्षे दिवाकरस्यापि मण्डलं शशिनः स्मृतम् / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं तल्लक्षेण प्रकाशते

చంద్రుని మండలం కూడా లక్ష (యోజన) పరిమాణమని స్మరించబడింది; సమస్త నక్షత్రమండలం అదే ప్రమాణంతో ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 9

द्वेलक्षे ह्युत्तरे विप्रा बुधो नक्षत्रमण्डलात् / तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्युशनाः स्थितः

హే విప్రులారా! నక్షత్రమండలానికి రెండు లక్షలు పైగా బుధుడు స్థితుడై ఉన్నాడు. అదే పరిమాణ ప్రాంతంలో బుధుని పైగా శుక్రుడు (ఉశనాః) నిలిచియున్నాడు.

Verse 10

अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तत्प्रमाणो व्यवस्थितः / लक्षद्वयेन भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः

శుక్రుని సమాన పరిమాణంలో అంగారకుడు (మంగళుడు) కూడా స్థిరంగా ఉన్నాడు. భౌముని (మంగళుని) నుండి రెండు లక్షల దూరంలో దేవపురోహితుడు బృహస్పతి స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 11

सौरिर्द्विलक्षेण गुरोर् ग्रहाणामथ मण्डलम् / सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षमात्रे प्रिकाशते

గురుమండలానికి రెండు లక్షలు దూరంగా శౌరి (శని) గ్రహమండలంలో స్థితుడై ఉన్నాడు. దాని పైగా ఒక లక్ష దూరంలో సప్తర్షిమండలం ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 12

ऋषीणां मण्डलादूर्ध्वं लक्षमात्रे स्थितो ध्रुवः / मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः / तत्र धर्मः स भगवान् विष्णुर्नारायणः स्थितः

సప్తర్షిమండలానికి పైగా ఒక లక్ష దూరంలో ధ్రువుడు స్థితుడై ఉన్నాడు. ధ్రువుడే సమస్త జ్యోతిశ్చక్రానికి అచలమైన మేఢీగా, ధురీగా నిలుస్తాడు. అక్కడే ధర్మస్వరూపుడైన భగవాన్ విష్ణు-నారాయణుడు నివసిస్తున్నాడు.

Verse 13

नवयोजनसाहस्त्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः / त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

సవితృ (సూర్యుడు) యొక్క వ్యాసం తొమ్మిది వేల యోజనలని చెప్పబడింది. అతని మండల ప్రమాణానుసారం దాని విస్తారం మూడు రెట్లు అని స్మృతం.

Verse 14

द्विगुणस्तस्य विस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः / तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात् प्रसर्पति

ఆ ప్రమాణానికి ద్విగుణంగా చంద్రుని విస్తారం చెప్పబడింది. స్వర్భాను (రాహు) వారిద్దరితో సమానమై క్రింద భాగంలో సరిసరిగా ప్రసరిస్తాడు.

Verse 15

अद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मितो मण्डलाकृतिः / स्वर्भानोस्तु वृहत् स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम्

పృథివి ఛాయపై ఆధారపడి ఒక మండలాకృతి ఏర్పడుతుంది. స్వర్భాను (రాహు) కు సంబంధించిన మూడవది, విశాలమైన స్థానం ఉంది; అది తమోమయ స్వరూపం.

Verse 16

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते / भार्गवात् पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

చంద్రుని పదహారవ భాగం భార్గవుడు (శుక్రుడు) యొక్క ప్రమాణంగా విధించబడింది. భార్గవుని కంటే ఒక పాదం తక్కువగా బృహస్పతి (గురు)ని తెలుసుకోవాలి.

Verse 17

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरावुभौ स्मृतौ / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

బృహస్పతితో పోల్చితే రాహు మరియు శని—ఇద్దరూ—ఒక పాదం తక్కువగా స్మృతులు. అలాగే విస్తారం, మండలం కారణంగా బుధుడు వారిద్దరికంటే కూడా ఒక పాదం తక్కువగా చెప్పబడాడు.

Verse 18

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै / बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलात् तथा

ఇక్కడ తారలు, నక్షత్రాలు అని పిలువబడే ఏ ప్రకాశమయ రూపాలైనా, వాటి విస్తారం మరియు మండల పరిమాణం కూడా బుధునితో సమానమని చెప్పబడింది.

Verse 19

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परात् / शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

తారలు మరియు నక్షత్రరూపాలు పరస్పరం క్రమంగా తక్కువ తక్కువ అంతరాలతో స్థితిచెందుతాయి. వాటి పరస్పర దూరాలు యోజనాలలో ఐదు వందలు, నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందలు అని చెప్పబడినవి.

Verse 20

सर्वावरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि तु / योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

అన్ని ఆవరణాలలో అత్యల్పమైన తారకమండలాలు అర్ధ యోజన పరిమాణముగా చెప్పబడినవి. వీటికి మించిన చిన్నదైనది ఏదీ పేర్కొనబడలేదు.

Verse 21

उपरिष्टात् त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरो ऽङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः

వాటికి పైగా దూరంగా సంచరించే మూడు గ్రహాలు ఉన్నాయి—సౌరుడు (శనైశ్చరుడు), అంగిరా (బృహస్పతి), వక్రుడు (మంగళుడు). వీరు మంధగతులని గ్రహించవలెను.

Verse 22

तेभ्यो ऽधस्ताच्च चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः / सूर्यः सौमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

వాటికి దిగువన మరల నాలుగు ఇతర మహాగ్రహాలు—సూర్యుడు, సౌమ్యుడు (చంద్రుడు), బుధుడు, భార్గవుడు (శుక్రుడు). వీరు శీఘ్రగతులు.

Verse 23

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिमान् / तदा सर्वग्रहाणां स सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति

కిరణమయుడైన సూర్యుడు దక్షిణాయన మార్గంలో సంచరించినప్పుడు, అన్ని గ్రహాల పథాల పట్ల అతడు దిగువగా సాగుతాడు.

Verse 24

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति

విస్తారమైన మండలాన్ని నిర్మించి దాని పై శశి (చంద్రుడు) సంచరిస్తాడు; సోముని పై సమస్త నక్షత్రమండలం విస్తరించి ముందుకు ప్రసరిస్తుంది।

Verse 25

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः / वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्रादूर्ध्वं बृहस्पतिः

నక్షత్రాల పై బుధుడు ఉన్నాడు; బుధుని పై భార్గవుడు (శుక్రుడు) ఉన్నాడు. భార్గవుని పై ‘వక్ర’ అనే గ్రహం, వక్రుని పై బృహస్పతి ఉన్నాడు।

Verse 26

तस्माच्छनैश्चरो ऽपुयूर्ध्वं तस्मात् सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चैव सप्तानान्ध्रु वश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः

దాని పై శనైశ్చరుడు (శని) యొక్క మండలం ఉంది; దాని పై సప్తర్షి మండలం ఉంది. ఆ ఏడు ఋషులకూ పైగా ధ్రువుడు స్థిరంగా నిలిచియున్నాడు।

Verse 27

योजनानां सहस्त्राणि भास्करस्य रथो नव / ईषादण्डस्तथैव स्याद् द्विगुणो द्विजसत्तमाः

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! భాస్కరుని రథం తొమ్మిది వేల యోజనాలు; అలాగే ఈషాదండం (ధురం) దానికి రెండింతలు అని చెప్పబడింది।

Verse 28

सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि तु / योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्

దాని అక్షం (ధురం) ఏడు కోట్లు మరియు అదనపు నియుత యోజనాలు; ఆ అక్షంపైనే చక్రం దృఢంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉంది।

Verse 29

त्रिनाभिमति पञ्चारे षष्णेमिन्यक्षयात्मके / संवत्सरमेय कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम्

మూడు నాభులు, ఐదు పరిభ్రమణాలు, ఆరు నేములు కలిగి, అక్షయ స్వరూపమైన ఈ కాలచక్రం సంపూర్ణంగా సంవత్సర ప్రమాణంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉంది।

Verse 30

चत्कारिंशत् सहस्त्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः / पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! వివస్వాన్ సూర్యదేవుని రెండవ అక్షం నలభై వేల ప్రమాణమైంది; రథానికి అదనంగా ఐదు వేల ఐదు వందలు మరింత ఉన్నాయి।

Verse 31

अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्धयोः / ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य तु

రెండు వైపుల అక్షపు ప్రమాణం రెండు అర్ధ-యుగాల (అర్ధ-యోకుల) ప్రమాణమే. అక్షం ఒక అర్ధ-యుగం మేరకు చిన్నది; దానిని రథపు ధ్రువాధారంలో స్థిరపరచాలి।

Verse 32

द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले / हयाश्च सप्त छन्दांसि तन्नामानि निबोधत

రెండవ అక్షంపై ఆ చక్రం మానసాచల పర్వతంపై స్థితమై ఉంది. ఇంకా ఏడు అశ్వాలు ఉన్నాయి—అవి ఏడు ఛందస్సులు; వాటి నామాలను తెలుసుకోండి।

Verse 33

गायत्री च बृहत्युष्णिक् जगती पङ्क्तिरेव च / अनष्टुप् त्रिष्टुबित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो हरेः

గాయత్రీ, బృహతీ, ఉష్ణిక్, జగతీ, పంక్తి; అలాగే అనుష్టుప్, త్రిష్టుప్—ఈ ఛందస్సులే హరి (విష్ణు) యొక్క ‘హరయ’లని ప్రకటించబడినవి।

Verse 34

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां दिशि महापुरी / दक्षिणे न यमस्याथ वरुणस्य तु पश्चिमे

మానస సరస్సు పైన, ప్రాచ్య దిశలో ‘మాహేంద్రి’ అనే మహాపురి ఉంది; దక్షిణంలో యమపురి, పశ్చిమంలో వరుణుని నగరం ఉంది.

Verse 35

उत्तरेण तु सोमस्य तन्नामानि निबोधत / अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

ఇప్పుడు సోముడు (చంద్రుడు) ఉత్తరాన ఉన్న వాటి పేర్లను క్రమంగా తెలుసుకో—అమరావతి, సంయమనీ, సుఖా, విభా.

Verse 36

काष्ठां गतो दक्षिणतः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय देवदेवः प्रजापतिः

దక్షిణ దిశా సీమకు చేరి, విడిచిన బాణంలా వేగంగా సాగిపోతాడు; జ్యోతుల చక్రాన్ని ధరించిన దేవదేవుడు ప్రజాపతి ఆకాశ చక్రగతిని ముందుకు నడిపిస్తాడు.

Verse 37

दिवसस्य रविर्मध्ये सर्वकालं व्यवस्थितः / सप्तद्वीपेषु विप्रेन्द्रा निशामध्यस्य संमुखम्

హే విప్రేంద్రా! సూర్యుడు దినమధ్యంలో ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటాడు; అలాగే సప్తద్వీపాలకై అర్ధరాత్రి బిందువుకు ఎదురుగా నిలిచి కాలమానాన్ని నియమిస్తాడు.

Verse 38

उदयास्तमने चैव सर्वकालं तु संमुखे / अशेषासु दिशास्वेव तथैव विदिशासु च

ఉదయం, అస్తమయం మాత్రమే కాదు—ఎల్లప్పుడూ ఆయన ప్రత్యక్షంగా ఎదురుగా ఉంటాడు; సమస్త దిశలలోను, అలాగే ప్రతి ఉపదిశలోను కూడా.

Verse 39

कुलालचक्रपर्यन्तो भ्रमन्नेष यथेश्वरः / करोत्यहस्तथा रात्रिं विमुञ्चन् मेदिनीं द्विजाः

హే ద్విజ మునులారా, కుంభకారుని చక్రం చుట్టుచుట్టూ తిరిగినట్లు, ఈ జగత్తు ఈశ్వరాధీనంగా పరిభ్రమిస్తుంది; ఆయన భూమిని చలింపజేసి దినమును అలాగే రాత్రినీ కలుగజేస్తాడు।

Verse 40

दिवाकरकरैरेतत् पूरितं भुवनत्रयम् / त्रैलोक्यं कथितं सद्भिर्लोकानां मुनिपुङ्गवाः

సూర్యుని కిరణములచే ఈ సమస్త భువనత్రయం నిండిపోయి వ్యాపించియున్నది; అందుచేత హే మునిపుంగవులారా, సద్భక్తులు లోకముల మధ్య దీనిని ‘త్రైలోక్యం’ అని పలికిరి।

Verse 41

आदित्यमूलमखिलं त्रिलोकं नात्र संशयः / भवत्यस्मात् जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

సమస్త త్రిలోకమునకు మూలము ఆదిత్యుడే—ఇందులో సందేహము లేదు; ఆయన నుండే దేవాసురమానవులతో కూడిన ఈ సమస్త జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 42

रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राणां दिवौकसाम् / द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम्

యే సార్వలౌకిక తేజస్సు సమస్త ద్యుతిమంతుల ద్యుతికి సంపూర్ణ మూలము, ఆ తేజస్సుచే రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు), చంద్రుడు, అలాగే విప్రశ్రేష్ఠులు మరియు దివౌకసులు ప్రకాశిస్తారు।

Verse 43

सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः / सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्

ఆయనే సర్వాత్మ, సర్వలోకేశ్వరుడు, మహాదేవుడు, ప్రజాపతి; నిశ్చయంగా సూర్యుడే త్రిలోకమునకు మూలము, పరమదైవము।

Verse 44

द्वादशान्ये तथादित्या देवास्ते ये ऽधिकारिणः / निर्वहन्ति पदं तस्य तदंशा विष्णुमूर्तयः

అలాగే మరికొన్ని పన్నెండు ఆదిత్య దేవులు ఉన్నారు—వారు జగత్‌వ్యవస్థలో అధికారులు. వారు ఆ పదవికి సంబంధించిన కార్యాలను నిర్వహిస్తారు; వారు ఆయన అంసాలు, విష్ణుమూర్తులే.

Verse 45

सर्वे नमस्यन्ति सहस्त्रभानुं गन्धर्वदेवोरगकिन्वन्नराद्याः / यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्द्विजेन्द्रा- श्छन्दोमयं ब्रह्ममयं पुराणम्

గంధర్వులు, దేవులు, ఉరగులు (నాగులు), కిన్నరులు, మానవుల్లో శ్రేష్ఠులు—అందరూ సహస్రకిరణ సూర్యునికి నమస్కరిస్తారు. ద్విజశ్రేష్ఠులు నానావిధ యజ్ఞాలతో ఛందోమయమైన, బ్రహ్మమయమైన ఆ పురాణాన్ని ఆరాధిస్తారు.