Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षड्विंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् / एषां स्वभावं सूताद्य कथयस्व समासतः

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వభాగంలో ఇరవైఆరవ అధ్యాయం. ఋషులు అన్నారు—కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలి అనే నాలుగు యుగాలు చతుర్యుగం; హే సూతా, వీటి స్వభావాన్ని సంక్షేపంగా చెప్పుము।

Verse 2

सूत उवाच गते नारायणे कृष्णे स्वमेव परमं पदम् / पार्थः परमधर्मात्मा पाण्डवः शत्रुतापनः

సూతుడు చెప్పెను—నారాయణస్వరూపుడైన కృష్ణుడు తన పరమపదానికి వెళ్లిన తరువాత, పరమధర్మాత్ముడైన పాండవుడు పార్థుడు, శత్రుతాపకుడు, (అప్పుడు…).

Verse 3

कृत्वा चेवोत्तरविधिं शोकेन महतावृतः / अपश्यत् पथि गच्छन्तं कृष्णद्वैपायनं मुनिम्

ఉత్తరవిధిని యథావిధిగా నిర్వహించి, మహాశోకంతో కప్పబడి, మార్గంలో నడుచుచున్న ముని కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు)ను అతడు చూచెను।

Verse 4

शिष्यैः प्रशिष्यैरभितः संवृतं ब्रह्मवादिनम् / पपात दण्डवद् भूमौ त्यक्त्वा शोकं तदार्ऽजुनः

శిష్యప్రశిష్యులతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ బ్రహ్మవాదిని చూచి, అర్జునుడు శోకాన్ని విడిచి భూమిపై దండవత్‌గా పడి నమస్కరించెను।

Verse 5

उवाच परमप्रीतः कस्माद् देशान्महामुने / इदानीं गच्छसि क्षिप्रं कं वा देशं प्रति प्रभो

అత్యంత ప్రీతితో అతడు అన్నాడు—హే మహామునీ, మీరు ఏ దేశం నుండి వచ్చితిరి? ఇప్పుడు ఇంత త్వరగా ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు—హే ప్రభో, ఏ దేశం వైపు?

Verse 6

संदर्शनाद् वै भवतः शोको मे विपुलो गतः / इदानीं मम यत् कार्यं ब्रूहि पद्मदलेक्षण

మీ దర్శనముతో నా అపార శోకము తొలగిపోయెను. ఇప్పుడు నేను చేయవలసిన కార్యమేమో చెప్పుము, ఓ పద్మదలాక్షా।

Verse 7

तमुवाच महायोगी कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / उपविश्य नदीतिरे शिष्यैः परिवृतो मुनिः

అప్పుడు మహాయోగి కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) స్వయంగా అతనితో పలికెను—నదీతీరమున కూర్చుండి, శిష్యులతో పరివృతుడైన ముని।

Verse 8

इदं कलियुगं घोरं संप्राप्तं पाण्डुनन्दन / ततो गच्छामि देवस्य वाराणसीं महापुरीम्

ఓ పాండునందనా, ఈ ఘోర కలియుగము వచ్చెను. అందువలన నేను దేవుని మహాపురి వారాణసీకి బయలుదేరుచున్నాను।

Verse 9

अस्मिन् कलियुगे घोरे लोकाः पापानुवर्तिनः / भविष्यन्ति महापापा वर्णाश्रमविवर्जिताः

ఈ ఘోర కలియుగమున ప్రజలు పాపమార్గాన్నే అనుసరించెదరు; వారు మహాపాపులై వర్ణాశ్రమధర్మమును విడిచెదరు।

Verse 10

नान्यत् पश्यामि जन्तूनांमुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् / सर्वपापप्रशमनं प्रायश्चित्तं कलौ युगे

కలియుగమున జీవులకు వారాణసీ పురిని తప్ప మరొకటి—సర్వపాపశమనమగు ప్రాయశ్చిత్తమని నేను చూడుటలేదు।

Verse 11

कृतं त्रेता द्वापरं च सर्वेष्वेतेषु वै नराः / भविष्यन्ति महात्मानो धार्मिकाः सत्यवादिनः

కృత, త్రేత, ద్వాపర యుగములన్నిటిలోనూ నిశ్చయంగా మహాత్ములు జన్మిస్తారు; వారు ధర్మనిష్ఠులు, సత్యవాదులు అవుతారు.

Verse 12

त्वं हि लोकेषु विख्यातो धृतिमाञ् जनवत्सलः / पालयाद्य परं धर्मं स्वकीयं मुच्यसे भयात्

నీవు లోకాలందు ప్రసిద్ధుడవు—ధైర్యవంతుడవు, ప్రజావత్సలుడవు. కాబట్టి ఇప్పుడు పరమధర్మమైన నీ స్వధర్మాన్ని రక్షించు; అలా చేస్తే భయమునుండి విముక్తి పొందుతావు.

Verse 13

एवमुक्तो भगवता पार्थः परपुरञ्जयः / पृष्टवान् प्रणिपत्यासौ युगधर्मान् द्विजोत्तमाः

భగవంతుడు ఇలా పలికిన తరువాత, శత్రుపురంజయుడైన పార్థుడు నమస్కరించి, ఓ ద్విజోత్తములారా, యుగధర్మములను గురించి ప్రశ్నించాడు.

Verse 14

तस्मै प्रोवाच सकलं मुनिः सत्यवतीसुतः / प्रणम्य देवमीशानं युगधर्मान् सनातनान्

అప్పుడు సత్యవతీసుతుడైన ముని (వ్యాసుడు) ఈశాన దేవునికి నమస్కరించి, యుగములకు సంబంధించిన సనాతన ధర్మములను సంపూర్ణంగా ఉపదేశించాడు.

Verse 15

वक्ष्यामि ते समासेन युगधर्मान् नरेश्वर / न शक्यते मया पार्थ विस्तरेणाभिभाषितुम्

ఓ నరేశ్వరా, యుగధర్మములను నీకు సంక్షేపంగా చెప్పుదును. ఓ పార్థా, వాటిని విస్తారంగా వివరించడం నాకు సాధ్యం కాదు.

Verse 16

आद्यं कृतयुगं प्रोक्तं ततस्त्रेतायुगं बुधैः / तृतीयं द्वापरं पार्थ चतुर्थं कलिरुच्यते

మొదటి యుగం కృతయుగమని చెప్పబడింది; ఆపై జ్ఞానులు త్రేతాయుగమని వర్ణిస్తారు. మూడవది ద్వాపరం, ఓ పార్థా, నాలుగవది కలియుగమని అంటారు.

Verse 17

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते / द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेव कलौ युगे

కృతయుగంలో పరమ సాధన ధ్యానం; త్రేతాయుగంలో జ్ఞానం అని చెప్పబడుతుంది. ద్వాపరంలో యజ్ఞమే శ్రేష్ఠమని అంటారు; కలియుగంలో దానమే ప్రధాన ధర్మసాధనగా ఉపదేశిస్తారు.

Verse 18

ब्रह्मा कृतयुगे देवस्त्रेतायां भगवान् रविः / द्वापरे दैवतं विष्णुः कलौ रुद्रो महेश्वरः

కృతయుగంలో బ్రహ్మ దేవుడు అధిష్ఠాత; త్రేతాయుగంలో భగవాన్ రవి (సూర్యుడు) ప్రభువు. ద్వాపరంలో విష్ణువు ఆరాధ్య దైవం; కలియుగంలో రుద్రుడు—మహేశ్వరుడు—అధిష్ఠాత ప్రభువు.

Verse 19

ब्रह्मा विष्णुस्तथा सूर्यः सर्व एव कलिष्वपि / पूज्यते भगवान् रुद्रश्चतुर्ष्वपि पिनाकधृक्

బ్రహ్మ, విష్ణు, సూర్యుడు—అన్నీ దేవతలూ—నాలుగు యుగాల్లోనూ పూజింపబడతారు; అలాగే నాలుగు యుగాల్లోనూ పినాకధారి భగవాన్ రుద్రుడు కూడా పూజ్యుడే.

Verse 20

आद्ये कृतयुगे धर्मश्चतुष्पादः सनातनः / त्रेतायुगे त्रिपादः स्याद् द्विपादो द्वापरे स्थितः / त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण तिष्ठति

ఆద్య కృతయుగంలో సనాతన ధర్మం నాలుగు పాదాలపై నిలుస్తుంది. త్రేతాయుగంలో అది మూడు పాదాలుగా మారుతుంది; ద్వాపరంలో రెండు పాదాలపై స్థిరమవుతుంది. కానీ తిష్య (కలి) యుగంలో మూడు పాదాలు కోల్పోయి, కేవలం అస్తిత్వమాత్రంతోనే నిలిచివుంటుంది.

Verse 21

कृते तु मिथुनोत्पत्तिर्वृत्तिः साक्षाद् रसोल्लसा / प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सदानन्दाश्च भोगिनः

కృతయుగంలో స్త్రీ-పురుషుల సంగమం సహజంగానే జరిగేది; జీవనవృత్తి సాక్షాత్ రసోల్లాసంతో నిండివుండేది. సమస్త ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ తృప్తులై, భోగులు నిత్యానందంగా ఉండేవారు.

Verse 22

अधमोत्तमत्वं नास्त्यासां निर्विशेषाः पुरञ्जय / तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन् कृते युगे

ఓ పురంజయా! వారిలో ‘అధమ’ ‘ఉత్తమ’ అనే భావమే లేదు; వారు భేదరహితులు. ఆ కృతయుగంలో వారి ఆయుష్షు, సుఖం, రూపం అన్నీ సమానంగా ఉండేవి.

Verse 23

विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास्तथा / ध्याननिष्ठास्तपोनिष्ठा महादेवपरायणाः

వారు శోకరహితులు, సత్త్వసమృద్ధులు, ఏకాంతప్రియులు; ధ్యానం మరియు తపస్సులో నిష్ఠగలవారు—అటువంటి వారు మహాదేవునికే పరాయణులు.

Verse 24

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः / पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेतः परन्तप

ఓ పరంతపా! వారు నిష్కామంగా సంచరిస్తారు; వారి మనస్సు నిత్యం హర్షభరితంగా ఉంటుంది. పర్వతాలలోను సముద్రతీరాలలోను నివసిస్తూ, స్థిర నివాసం లేనివారిగా ఉంటారు.

Verse 25

रसोल्लासा कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते ततः / तस्यां सिद्धौ प्रणष्टायामन्या सिद्धिरवर्तत

కాలయోగ ప్రభావంతో త్రేతా అనే యుగంలో ‘రసోల్లాసా’ అనే సిద్ధి అప్పుడు నశిస్తుంది. ఆ సిద్ధి లుప్తమైనప్పుడు దాని స్థానంలో మరొక సిద్ధి ప్రబలుతుంది.

Verse 26

अपां सौक्ष्म्ये प्रतिहते तदा मेघात्मना तु वै / मेघेभ्यः स्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम्

జలాల సూక్ష్మ వాష్పస్థితి అడ్డుపడినప్పుడు, అవి మేఘరూపం ధరించి; గర్జనమయ మేఘాల నుండి వర్షసృష్టి ప్రారంభమవుతుంది।

Verse 27

सकृदेव तया वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले / प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षा वै गृहसंज्ञिताः

ఆ వర్షం ఒక్కసారి భూమితలాన్ని తాకగానే, వారి కోసం ‘గృహ’ అని పిలువబడే వృక్షాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి—సహజ నివాసాలుగా।

Verse 28

सर्वप्रत्युपयोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते / वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः

వాటినుంచి, వాటిద్వారానే సమస్త పరస్పర ఉపయోగాలు, వ్యవహారాలు పుట్టాయి; త్రేతాయుగ ఆరంభంలో ప్రజలు వాటి ప్రకారమే జీవనవ్యవస్థను నడిపారు।

Verse 29

ततः कालेन महता तासामेव विपर्यतात् / रागलोभात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्

తర్వాత ఎంతో కాలం గడిచినపుడు, వారి స్థితి విపర్యయము (పతనం) వల్ల, రాగ-లోభమయ భావం అకస్మాత్తుగా వారిలో ఉద్భవించింది।

Verse 30

विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना / प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

కానీ వారి స్థితి విపరీతమయ్యినప్పుడు—ఆ కాలానుగుణ మార్పు వల్ల—‘గృహ’ అని పిలువబడిన ఆ వృక్షాలన్నీ అప్పుడు పూర్తిగా నశించాయి।

Verse 31

ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः / अभिध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा

అప్పుడు ఆ ఆధారాలు లయమైనప్పుడు, మైథునజన్య జీవులు భ్రమించి ఆ పరమసిద్ధిని ధ్యానించసాగారు; ఆ క్షణమే వారు సత్యధ్యానులు అయ్యారు।

Verse 32

प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः / वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च

అప్పుడు వారి కోసం ‘గృహవృక్షాలు’ అని పిలువబడే వృక్షాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి; అవి వస్త్రాలను ప్రసవించాయి, వాటి ఫలాలు ఆభరణాలయ్యాయి।

Verse 33

तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम् / अमाक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु

అవే నుండి సువాసన, వర్ణం, రుచితో కూడిన తేనె పుట్టింది—తేనెటీగలేని, మహావీర్యమయినది—ప్రతి చిన్న గుహలో గుహలో ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 34

तेन ता वर्तयन्ति स्म त्रेतायुगमुखे प्रिजाः / हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या सर्वा वै विगतज्वराः

ఆ ధర్మాచరణం వల్ల త్రేతాయుగ ఆరంభంలో ప్రజలు జీవించారు; ఆ సిద్ధి ద్వారా అందరూ హర్షితులై, పుష్టులై, నిజంగా జ్వరవ్యాధుల నుండి విముక్తులయ్యారు।

Verse 35

ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तदा / वृक्षांस्तान् पर्यगृह्णन्त मधु चामाक्षिकं बलात्

తర్వాత కొంతకాలానికి వారు మళ్లీ లోభంతో కప్పబడ్డారు; ఆ వృక్షాలను చుట్టుముట్టి, ఆ తేనెటీగలేని తేనెను బలవంతంగా లాక్కొన్నారు।

Verse 36

तासां तेनापचारेण पुनर्लोभकृतेन वै / प्रणष्टामधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित् क्वचित्

వారిపట్ల చేసిన ఆ అపచారముచేత, మరల లోభమువలన, మధువుతో కూడిన కల్పవృక్షాలు ఎక్కడెక్కడో అంతర్ధానమయ్యాయి।

Verse 37

शीतवर्षातपैस्तीव्रै स्ततस्ता दुः खिता भृशम् / द्वन्द्वैः संपीड्यमानास्तु चक्रुरावरणानि च

తీవ్ర శీతోష్ణం, వర్షం, దహించే ఎండ వలన వారు బాగా బాధపడ్డారు; ఈ ద్వంద్వాలచేత అన్ని వైపులా నలిగిపోతూ రక్షణార్థం కప్పులు కూడా చేసుకున్నారు।

Verse 38

कृत्वा द्वन्द्वप्रतीघातान् वार्तोपायमचिन्तयन् / नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

ద్వంద్వాలను ఎదుర్కొని, జీవనోపాధి మరియు వ్యాపార మార్గం (వార్తా) గురించి ఆలోచించాడు; అప్పుడు మధువుతో కూడిన కల్పవృక్షాలు నశించినప్పుడు।

Verse 39

ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः / वार्तायाः साधिका ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः

ఆ తరువాత త్రేతాయుగంలో వారి సిద్ధి మళ్లీ ప్రదర్శితమైంది. జీవనోపాధికి మరో సహాయకం వార్తా—కృషి, వ్యాపారం—అయింది; వారి కోరిక ప్రకారం వర్షాలు కురిశాయి।

Verse 40

तासां वृष्ट्यूदकानीह यानि निम्नैर्गतानि तु / अवहन् वृष्टिसंतत्या स्त्रोतः स्थानानि निम्नगाः

ఇక్కడ వారి వర్షజలాలు దిగువ ప్రాంతాలకు చేరి, నిరంతర వర్షప్రవాహంతో ముందుకు కొట్టుకుపోయాయి; అలా దిగువ భూభాగాలు నదీమార్గాలు, ప్రవాహస్థానాలుగా ఏర్పడ్డాయి।

Verse 41

ये पुनस्तदपां स्तोका आपन्नाः पृथिवीतले / अपां भूणेश्च संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन्

కానీ ఆ జలబిందువులు భూమితలంపై పడినప్పుడు, జలమూ భూమి యొక్క సారభూత భాగమూ కలిసిన సంయోగంతో అవే అప్పుడే ఔషధి వనస్పతులుగా అయ్యాయి।

Verse 42

अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश / ऋतुपुष्पफलैश्चैव वृक्षगुल्माश्च जज्ञिरे

దున్నకుండానే, విత్తనాలు చల్లకుండానే—గ్రామ్యమూ అరణ్యమూ అయిన పద్నాలుగు రకాల వనస్పతులు పుట్టాయి; అలాగే ఋతువులకు తగిన పుష్పఫలాలు ధరించే వృక్షాలు, గుల్మాలు కూడా జన్మించాయి।

Verse 43

ततः प्रादुरभूत् तासां रागो लोभश्च सर्वशः / अवश्यं भाविनार्ऽथे न त्रेतायुगवशेन वै

అప్పుడు వారిలో అన్ని విధాలా రాగమూ లోభమూ ఉద్భవించాయి; ఎందుకంటే భవితవ్యమైనది తప్పదు—నిజంగా త్రేతాయుగ ప్రభావంతోనే అది జరిగింది।

Verse 44

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् / वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

అప్పుడు వారు తమ తమ బలానికి తగినట్లుగా బలవంతంగా నదులు, క్షేత్రాలు, పర్వతాలు, అలాగే వృక్షాలు, గుల్మాలు, ఔషధులను కూడా ఆక్రమించసాగారు।

Verse 45

विपर्ययेण तासां ता ओषध्यो विविशुर्महीम् / पितामहनियोगेन दुदोह पृथिवीं पृथुः

ఆపై విపరీత క్రమంలో ఆ ఔషధులు మళ్లీ భూమిలో ప్రవేశించాయి; మరియు పితామహ బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో రాజు పృథువు భూమిని దోహనము చేసి ఆమె ఫలాన్ని పొందాడు।

Verse 46

ततस्ता जगृहुः सर्वा अन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः / वसुदारधनाद्यांस्तु बलात् कालबलेन तु

అప్పుడు వారు అందరూ కోపోన్మత్తులై పరస్పరం మీద పడ్డారు; కాలుని అజేయ బలప్రేరణతో బలవంతంగా భూమి, భార్యలు, ధనం మొదలైనవాటిని అపహరించారు।

Verse 47

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वैतद् भगवानजः / ससर्ज क्षत्रियान् ब्रह्मा ब्राह्मणानां हिताय च

ఇది తెలిసిన స్వయంభూ భగవాన్ అజుడు (బ్రహ్మ) ధర్మమర్యాదలను స్థాపించుటకును, బ్రాహ్మణుల హితరక్షణకును క్షత్రియులను సృష్టించాడు।

Verse 48

वर्णाश्रमव्यवस्थां च त्रेतायां कृतवान् प्रभुः / यज्ञप्रवर्तनं चैव पशुहिंसाविवर्जितम्

త్రేతాయుగంలో ప్రభువు వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను స్థాపించాడు; అలాగే పశుహింసను వర్జించిన యజ్ఞప్రవర్తనను కూడా ప్రారంభించాడు।

Verse 49

द्वापरेष्वथ विद्यन्ते मतिभेदाः सदा नृणाम् / रागो लोभस्तथा युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

కానీ ద్వాపరయుగంలో మనుష్యులలో ఎల్లప్పుడూ మతిభేదాలు ఉంటాయి; రాగం, లోభం, యుద్ధం కలుగుతాయి, తత్త్వాలపై స్థిర నిర్ణయం ఉండదు।

Verse 50

एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतास्विह विधीयते / वेदव्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

ఈ లోకంలో త్రేతాయుగంలో వేదం ఒకటే, అయినా చతుష్పాదంగా స్థాపితమై ఉంటుంది; కానీ ద్వాపరాది యుగాలలో వేదవ్యాసులు దానిని నాలుగు భాగాలుగా విభజిస్తారు।

Verse 51

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदाद् भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः / मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

మళ్లీ ఋషిపుత్రులు చేసిన మరిన్ని భేదాల వల్ల సంప్రదాయాలు చీలిపోతాయి—దృష్టి-భ్రమాల వల్ల, మంత్ర-బ్రాహ్మణ భాగాల విన్యాసం మారడం వల్ల, అలాగే స్వర-వర్ణాల విపర్యయాల వల్ల।

Verse 52

संहिता ऋग्यजुः साम्नां संहन्यन्ते श्रुतर्षिभिः / सामान्याद् वैकृताच्चैवदृष्टिभेदैः क्वचित् क्वचित्

ఋగ్, యజుః, సామ వేదాల సంహితలు శ్రుతి-ఋషులచే సమాహరించబడతాయి; అయితే కొన్ని చోట్ల సాధారణమూ, వైకృతమూ అయిన దృష్టి-భేదాల వల్ల అవి విభిన్న రూపాలుగా విస్తరిస్తాయి।

Verse 53

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च / इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि सुव्रत

హే సువ్రతా! బ్రాహ్మణ గ్రంథాలు, కల్పసూత్రాలు, మంత్రప్రవచనాలు, ఇతిహాస-పురాణాలు, మరియు ధర్మశాస్త్రాలు—ఇవన్నీ ధర్మాన్ని నిలబెట్టే ప్రామాణిక శాస్త్రాలు.

Verse 54

अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव वायाध्युपद्रवाः / वाङ्मनः कायजैर्दुः सैर्निर्वेदो जायते नृणाम्

వర్షాభావం, మరణం, అలాగే ఉగ్ర వాయువుల వల్ల కలిగే ఉపద్రవాలు, మరియు వాక్కు-మనస్సు-శరీరజన్య దుఃఖాల వల్ల—మనుష్యుల్లో నిర్వేదం కలుగుతుంది।

Verse 55

निर्वेदाज्जायते तेषां दुः खमोक्षविचारणा / विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद् दोषदर्शनम्

నిర్వేదం వల్ల వారికి దుఃఖం మరియు మోక్షం గురించి విచారణ కలుగుతుంది; ఆ విచారణ వల్ల వైరాగ్యం, వైరాగ్యం వల్ల లోకదోషాల స్పష్ట దర్శనం కలుగుతుంది।

Verse 56

दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः / एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर्वै द्वापरे स्मृता

దోషాల దర్శనమువలననే ద్వాపరయుగంలో వివేకజ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది. రజస్సు-తమస్సులతో మిశ్రమమైన ఈ వృత్తియే ద్వాపర స్వభావమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 57

आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते / द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

ఆది కృతయుగంలో ధర్మం స్థిరంగా ఉంటుంది; త్రేతాయుగంలో కూడా అది ప్రవహిస్తుంది. ద్వాపరంలో అది వ్యాకులమై చలించిపోతుంది; కలియుగంలో దాదాపు నశిస్తుంది.