
Kṛṣṇa’s Departure, Kali-yuga Dharma, and the Prohibition of Śiva-Nindā (Hari–Hara Samanvaya)
ఈ అధ్యాయంలో వంశ‑అవతార వృత్తాంతం కొనసాగుతూ కృష్ణుని సంతానం (సాంబుడు, అనిరుద్ధుడు) సంక్షిప్తంగా చెప్పబడుతుంది; ఆయన దైత్యవధం, జగత్ పునర్వ్యవస్థీకరణను స్మరింపజేసి, పరమ జ్ఞానంతో తన పరమధామానికి వెళ్లాలని నిర్ణయించినట్లు వర్ణిస్తుంది. భృగువు మొదలైన ఋషులు ద్వారకకు వచ్చి, రాముని సన్నిధిలో వారికి గౌరవం చేసి కృష్ణుడు తన సమీప నిర్యాణాన్ని ప్రకటించి, కలియుగం ఇప్పటికే ఉద్భవించిందని, ధర్మహ్రాసం జరుగుతుందని సూచిస్తాడు. బ్రాహ్మణహితార్థం తన తారక ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయమని ఋషులకు ఆదేశిస్తాడు; భగవంతుని ఒక్కసారి స్మరణ కూడా కలిజన్య పాపాన్ని నశింపజేస్తుందని, నిత్యం వైదిక విధానంలో పూజ పరమపదాన్ని ఇస్తుందని బోధిస్తాడు. తరువాత హరి‑హర సమన్వయం స్పష్టమవుతుంది—నారాయణభక్తి స్థాపించబడినా, మహేశ్వరుని నిందా‑ద్వేషం నిషిద్ధం; శివనిందకుల కర్మ, తపస్సు, జ్ఞానం ఫలహీనమవుతాయని హెచ్చరిస్తాడు. చివరలో శివవిరోధి శపిత వంశాలను దూరంగా ఉంచమని, ఋషుల ప్రస్థానం, కృష్ణుని తన వంశాన్ని ఉపసంహరించుకోవడం, పఠన‑శ్రవణ ఫలశ్రుతి చెప్పి తదుపరి ప్రశ్నకు మార్గం వేస్తుంది।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चविंशो ऽध्यायः सूत उवाच ततो लब्धवरः कृष्णो जाम्बवत्यां महेश्वरात् / अजीजनन्महात्मानं साम्बमात्मजमुत्तमम्
ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణము, షట్సాహస్త్రీ సంహిత, పూర్వవిభాగములో ఇరవై ఐదవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—తదుపరి మహేశ్వరుని నుండి వరము పొందిన కృష్ణుడు జాంబవతిలో మహాత్ముడైన ఉత్తమ కుమారుడు సామ్బుని జన్మింపజేసెను।
Verse 2
प्रद्युम्नस्याप्यभूत् पुत्रो ह्यनिरुद्धो महाबलः / तावुभौ गुणसंपन्नौ कृष्णस्यैवापरे तनू
ప్రద్యుమ్నునికీ ఒక కుమారుడు కలిగెను—మహాబలుడు అనిరుద్ధుడు. ఆ ఇద్దరూ గుణసంపన్నులు; వారు కృష్ణుని మరొక రూపములవలె ఉన్నారు।
Verse 3
हत्वा च कंसं नरकमन्यांश्च शतशो ऽसुरान् / विजित्य लीलया शक्रं जित्वा बाणं महासुरम्
కంసుని, నరకుని మరియు మరెన్నో వందల అసురులను సంహరించి, లీలామాత్రముగా శక్రుడు (ఇంద్రుడు)ను వశపరచి, మహాసురుడైన బాణుని కూడా జయించాడు।
Verse 4
स्थापयित्वा जगत् कृत्स्नं लोके धर्मांश्च शाश्वतान् / चक्रे नारायणो गन्तुं स्वस्थानं बुद्धिमुत्तमाम्
సమస్త జగత్తును సక్రమంగా స్థాపించి, లోకంలో శాశ్వత ధర్మసూత్రాలను ప్రతిష్ఠించి, నారాయణుడు పరమ బుద్ధితో తన స్వధామానికి వెళ్లుటకు సంకల్పించాడు।
Verse 5
एतस्मिन्नन्तरे विप्रा भृग्वाद्याः कृष्णमीश्वरम् / आजग्मुर्द्वारकां द्रष्टुं कृतकार्यं सनातनम्
ఇంతలో భృగువు మొదలైన బ్రాహ్మణ మునులు, కృతకార్యుడైన సనాతన పరమేశ్వరుడు శ్రీకృష్ణుని దర్శించుటకు ద్వారకకు వచ్చారు।
Verse 6
स तानुवाच विश्वात्मा प्रणिपत्याभिपूज्य च / आसनेषूपविष्टान् वै सह रामेण धीमता
అప్పుడు విశ్వాత్ముడు వారికి నమస్కరించి, యథావిధిగా పూజించి, వారు జ్ఞానవంతుడైన రామునితో కలిసి ఆసనాలపై కూర్చున్నప్పుడు వారిని సంభోదించాడు।
Verse 7
गमिष्ये तत् परं स्थानं स्वकीयं विष्णुसंज्ञितम् / कृतानि सर्वकार्याणि प्रसीदध्वं मुनीश्वराः
“నేను నా పరమ స్థానమైన, విష్ణు-సంజ్ఞిత స్వధామానికి వెళ్లుదును. చేయవలసిన సమస్త కార్యాలు పూర్తయ్యాయి; ఓ మునీశ్వరులారా, ప్రసన్నులై శాంతిగా ఉండండి.”
Verse 8
इदं कलियुगं घोरं संप्राप्तमधुनाशुभम् / भविष्यन्ति जनाः सर्वे ह्यस्मिन् पापानुवर्तिनः
ఈ ఘోరమైన, అశుభమైన కలియుగం ఇప్పుడు వచ్చి చేరింది; ఇందులో సమస్త జనులు నిశ్చయంగా పాపానుసారులై అధర్మాన్నే మార్గంగా చేసుకుంటారు।
Verse 9
प्रवर्तयध्वं मज्ज्ञानं ब्राह्मणानां हितावहम् / येनेमे कलिजैः पापैर्मुच्यन्ते हि द्विजोत्तमाः
నా జ్ఞానాన్ని ప్రవర్తింపజేసి ప్రచారం చేయండి; అది బ్రాహ్మణుల హితకరం. దానివల్ల ఈ ఉత్తమ ద్విజులు కలియుగజన్య పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు।
Verse 10
ये मां जनाः संस्मरन्ति कलौ सकृदपि प्रभुम् / तेषां नश्यतु तत् पापं भक्तानां पुरुषोत्तमे
కలియుగంలో ప్రజలు ప్రభువైన నన్ను ఒక్కసారి అయినా స్మరిస్తే, ఆ భక్తుల పాపం నశించుగాక—నేను పురుషోత్తముడను।
Verse 11
येर्ऽचयिष्यन्तिमां भक्त्या नित्यं कलियुगे द्विजाः / विधाना वेददृष्टेन ते गमिष्यन्ति तत् पदम्
కలియుగంలో ద్విజులు నిత్యం భక్తితో నన్ను ఆరాధించి, వేదదృష్ట విధానమున ఆచరించితే, వారు ఆ పరమ పదాన్ని పొందుతారు।
Verse 12
ये ब्राह्मणा वंशजाता युष्माकं वै सहस्त्रशः / तेषां नारायणे भक्तिर्भविष्यति कलौ युगे
మీ వంశంలో జన్మించిన బ్రాహ్మణులు—వేల సంఖ్యలో—వారిలో కలియుగంలో నారాయణునిపై భక్తి ఉద్భవిస్తుంది।
Verse 13
परात् परतरं यान्ति नारायणपरायणाः / न ते तत्र गमिष्यन्ति ये द्विषन्ति महेश्वरम्
నారాయణునే పరమాశ్రయంగా భావించే వారు పరాత్పరాతీతమైన పరమపదాన్ని పొందుతారు; మహేశ్వరుడు (శివుడు) పట్ల ద్వేషించే వారు అక్కడికి చేరరు.
Verse 14
ध्यानं होमं तपस्तप्तं ज्ञानं यज्ञादिको विधिः / तेषां विनश्यति क्षिप्रं ये निन्दन्ति पिनाकिनम्
ధ్యానం, హోమం, సక్రమంగా చేసిన తపస్సు, జ్ఞానం, యజ్ఞాది విధులు—పినాకి (శివుడు)ను నిందించే వారికి ఇవన్నీ త్వరగా నశిస్తాయి.
Verse 15
यो मां समाश्रयेन्नित्यमेकान्तं भावमाश्रितः / विनिन्द्य देवमीशानं स याति नरकायुतम्
ఎవరైనా ఏకాంతభావంతో నిత్యం నన్ను ఆశ్రయించినా, ఇశాన దేవుడు (శివుడు)ను నిందిస్తే అతడు అనేక నరకాలకు పోతాడు.
Verse 16
तस्मात् सा परिहर्तव्या निन्दा पशुपतौ द्विजाः / कर्मणा मनसा वाचा तद्भक्तेष्वपि यत्नतः
కాబట్టి, ఓ ద్విజులారా, పశుపతి (శివుడు)ను నిందించడం పూర్తిగా వర్జ్యము; క్రియతో, మనసుతో, వాక్కుతో, అలాగే ఆయన భక్తుల పట్ల కూడా జాగ్రత్తగా నిందను విడిచిపెట్టండి.
Verse 17
ये तु दक्षाध्वरे शप्ता दधीयेन द्विजोत्तमाः / भविष्यन्ति कलौ भक्तैः परिहार्याः प्रयत्नतः
దక్ష యజ్ఞంలో దధీచి శపించిన ఆ ద్విజోత్తములు కలియుగంలో ఉంటారు; భక్తులు వారిని యత్నపూర్వకంగా దూరంగా ఉంచాలి.
Verse 18
द्विषन्तो देवमीशानं युष्माकं वंशसंभवाः / शप्ताश्च गौतमेनोर्व्यां न संभाष्या द्विजोत्तमैः
మీ వంశంలో పుట్టి దేవేశ్వరుడైన ఈశానుని ద్వేషించినవారు గౌతమమునిచే భూమిపై శపించబడ్డారు; అందుచేత ఉత్తమ ద్విజులు వారితో సంభాషించరాదు।
Verse 19
इत्येवमुक्ताः कृष्णेन सर्व एव महर्षयः / ओमित्युक्त्वा ययुस्तूर्णंस्वानि स्थानानि सत्तमाः
కృష్ణుడు ఇలా పలికినప్పుడు ఆ మహర్షులందరూ—సత్పురుషుల్లో శ్రేష్ఠులు—‘ఓం’ అని పలికి వేగంగా తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లిపోయారు।
Verse 20
ततो नारायणः कृष्णो लीलयैव जगन्मयः / संहृत्य स्वकुलं सर्वं ययौ तत् परमं पदम्
ఆ తరువాత జగన్మయుడైన నారాయణుడు—కృష్ణుడు—కేవలం లీలామాత్రంతో తన సమస్త కులాన్ని సంహరించి ఆ పరమపదానికి వెళ్లాడు।
Verse 21
इत्येष वः समासेन राज्ञां वंशो ऽनुकीर्तितः / न शक्यो विस्तराद् वक्तुं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ
ఇలా సంక్షేపంగా రాజుల వంశం మీకు వర్ణించబడింది. దీనిని విస్తారంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు—ఇంకా ఏమి వినదలచుకున్నారు?
Verse 22
यः पठेच्छृणुयाद् वापि वंशानां कथनं शुभम् / सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते
ఈ వంశాల శుభకథను ఎవడు చదువుతాడో లేదా వినుతాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడతాడు।
It prioritizes smaraṇa (remembering the Lord) as immediately purifying, and also prescribes daily devotion performed in accordance with Vedic rites as a direct means to attain the supreme abode.
It presents a synthesis: refuge in Nārāyaṇa leads to the supreme transcendence, but hatred or blasphemy of Maheśvara is disqualifying and spiritually ruinous—making respect for Śiva integral to authentic Vaiṣṇava devotion.