Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते / केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగంలో… ‘మదనపునర్భవ’ అనే ముప్పైవ అధ్యాయం. అగస్త్యుడు పలికెను— ఈ ‘శ్రీపురం’ ఏమిటి? ఏ రూపంలో ఉంది? పూర్వం దీన్ని ఎవరు నిర్మించారు? ఆ సమస్తాన్ని నాకు వివరించుము।

Verse 2

कियत्प्रमाणं किं वर्णं कथयस्व मम प्रभो / त्वमेव सर्वसन्देहपङ्कशोषणभास्करः

ప్రభో! దీని ప్రమాణం ఎంత? వర్ణం ఏమిటి? నాకు చెప్పుము; నీవే సమస్త సందేహరూప పంకాన్ని ఎండబెట్టే భాస్కరుడవు।

Verse 3

हयग्रीव उवाच यथा चक्ररथं प्राप्य पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतम् / महायागानलोत्पन्ना ललिता परमेश्वरी

హయగ్రీవుడు పలికెను— పూర్వోక్త లక్షణములతో యుక్తమైన చక్రరథాన్ని పొందిన తరువాత, మహాయాగాగ్ని నుండి ఉద్భవించిన లలితా పరమేశ్వరి…

Verse 4

कृत्वा वैवाहिकीं लीलां ब्रह्माद्यैः प्रार्थिता पुनः / व्यजेष्ट भण्डनामानमसुरं लोककण्टकम्

వైవాహిక లీలను నిర్వహించి, బ్రహ్మాది దేవతలచే మరల ప్రార్థింపబడిన నీవు, లోకకంటకుడైన ‘భండ’ నామాసురుని జయించి సంహరించితివి।

Verse 5

तदा देवा महेन्द्राद्याः सन्तोषं बहु भेजिरे / अथ कामेश्वरस्यापि ललितायाश्च शोभनम् / नित्योपभोगसर्वार्थं मन्दिरं कर्तुमुत्सुकाः

అప్పుడు మహేంద్రాది దేవతలందరు మహా సంతోషాన్ని పొందిరి। అనంతరం కామేశ్వరునికీ లలితాదేవికీ నిత్యోపభోగార్థమై సమస్త ప్రయోజనాలను నెరవేర్చు శోభన మందిరం నిర్మించుటకు వారు ఉత్సుకులయ్యిరి।

Verse 6

कुमारा ललितादेव्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / वर्धकिं विश्वकर्माणं सुराणां शिल्पकोविदम्

లలితాదేవి కుమారులు మరియు బ్రహ్మ-విష్ణు-మహేశ్వరులు—దేవతల శిల్పనిపుణుడైన వర్ధకి విశ్వకర్మను (ఆహ్వానించిరి)।

Verse 7

सुराणां शिल्पनं च मयं मायाविचक्षणम् / आहूय कृतसत्कारानूचिरे ललिताज्ञया

దేవతల శిల్పి, మాయావిచక్షణుడైన మయను పిలిచి, సత్కరించి, లలితాదేవి ఆజ్ఞచే వారు ఇలా పలికిరి।

Verse 8

अधिकारिपुरुषा ऊचुः भो विश्वकर्मञ्छिल्पज्ञ भोभो मय महोदय / भवन्तौ सर्वशास्त्रज्ञौ घटनामार्गकोविदौ

అధికారిపురుషులు పలికిరి— ఓ శిల్పజ్ఞ విశ్వకర్మా! ఓ మహోదయ మయా! మీరు ఇద్దరూ సర్వశాస్త్రజ్ఞులు, నిర్మాణమార్గంలో కోవిదులు।

Verse 9

संकल्पमात्रेण महाशिल्पकल्पविशारदौ / युवाभ्यां ललितादेव्या नित्यज्ञानमहोदधेः

సంకల్పమాత్రంతోనే మీరు ఇద్దరూ మహాశిల్పకల్పంలో నిపుణులై, నిత్యజ్ఞాన మహోదధి అయిన లలితాదేవి కార్యాన్ని సిద్ధింపజేయండి।

Verse 10

षोडशीक्षेत्रमध्येषु तत्क्षेत्रसमसंख्यया / कर्तव्या श्रीनगर्यो हि नानारत्नैरलङ्कृताः

షోడశీక్షేత్రాల మధ్య, ఆ క్షేత్రాల సమసంఖ్యగా, నానారత్నాలతో అలంకరించిన శ్రీనగరాలను తప్పక నిర్మించాలి।

Verse 11

यत्र षोडशधा भिन्ना ललिता परमेश्वरी / विश्वत्राणाय सततं निवासं रचयिष्यति

ఎక్కడ షోడశరూపాలుగా విభజితమైన పరమేశ్వరి లలిత, విశ్వరక్షణార్థం నిత్యం తన నివాసాన్ని నిర్మించును।

Verse 12

अस्माकं हि प्रियमिदं मरुतामपिच प्रियम् / सर्वलोकप्रियं चैतत्तन्नाम्नैव विरच्यताम्

ఇది మాకు ప్రియమైనది, మరుతులకు కూడా ప్రియమైనది; ఇది సర్వలోకప్రియము, కనుక అదే నామంతోనే దీనిని నిర్మించండి।

Verse 13

इति कारणदेवानां वचनं सुनिशम्य तौ / विश्वकर्ममयौ नत्वा व्यभाषेतां तथास्त्विति

కారణదేవుల వచనాన్ని శ్రద్ధగా విని, వారు ఇద్దరూ విశ్వకర్మకు నమస్కరించి—‘తథాస్తు’ అని పలికిరి।

Verse 14

पुनर्नत्वा पृष्टवन्तौ तौ तान्कारण पूरुषान् / केषु क्षेत्रेषु कर्तव्याः श्रीनगर्यो महोदयाः

మళ్లీ నమస్కరించి ఆ ఇద్దరూ కారణపురుషులను అడిగారు— “ఏ ఏ క్షేత్రాలలో ఈ మహోదయ శ్రీనగరులు నిర్మించవలెను?”

Verse 15

ब्रह्माद्याः परिपृष्टास्ते प्रोचुस्तौ शिल्पिनौ पुनः / क्षेत्राणां प्रविभागं तु कल्पयन्तौ यथोचितम्

బ్రహ్మాది దేవతలు ప్రశ్నింపబడగా వారు ఆ ఇద్దరు శిల్పులకు మళ్లీ చెప్పారు— “క్షేత్రాల విభాగాన్ని యథోచితంగా ఏర్పాటు చేయండి.”

Verse 16

कारणपुरुषा ऊचुः प्रथमं मेरुपृष्ठे तु निषधे च महीधरे / हेमकूटे हिमगिरौ पञ्चमे गन्धमादने

కారణపురుషులు అన్నారు— “మొదట మెరు పృష్ఠమున, తరువాత నిషధ పర్వతమున; హేమకూటమున, హిమగిరియందు, ఐదవది గంధమాదనమున.”

Verse 17

नीले मेषे च शृङ्गारे महेन्द्रे च महागिरौ / क्षेत्राणि हि नवैतानि भौमानि विदितान्यथ

నీల, మేష, శృంగార, మహేంద్ర, మహాగిరి— ఇవి కలిపి భౌమమైన తొమ్మిది క్షేత్రాలు ప్రసిద్ధమైనవి.

Verse 18

औदकानि तु सप्तैव प्रोक्तान्यखिल सिन्धुषु / लवणो ऽब्धीक्षुसाराब्धिः सुराब्धिर्घृतसागरः

సర్వ సింధువులలో జలసంబంధమైన ఏడు సముద్రాలు చెప్పబడ్డాయి— లవణాబ్ధి, ఇక్షుసారాబ్ధి, సురాబ్ధి, ఘృతసాగరము మొదలైనవి.

Verse 19

दधिसिन्धुः क्षीरसिन्धुर्जलसिन्धुश्च सप्तमः / पूर्वोक्ता नव शैलेन्द्राः पश्चात्सप्त च सिन्धवः

దధి-సింధు, క్షీర-సింధు, జల-సింధు—ఇవి ఏడవ (సింధు/సముద్ర)ముగా చెప్పబడినవి. ముందుగా తొమ్మిది శైలేంద్రులు చెప్పబడ్డారు; తరువాత ఏడు సింధువులు కూడా వర్ణింపబడ్డారు.

Verse 20

आत्दृत्य षोडश क्षेत्राण्यंबाश्रीपुरकॢप्तये / येषु दिव्यानि वेश्मानि ललिताया महौजसः / सृजतं दिव्यघटनापण्डितौ शिल्पिनौ युवाम्

అంబా శ్రీపుర నిర్మాణార్థం పదహారు క్షేత్రాలను గౌరవంతో స్వీకరించి—అందులో మహౌజస్విని లలితాదేవి యొక్క దివ్య భవనాలు ఉండునట్లు—దివ్య నిర్మాణంలో నిపుణులైన యువ శిల్పులారా, మీరు వాటిని సృష్టించండి.

Verse 21

येषु क्षेत्रेषु कॢप्तानि घ्नन्त्या देव्या महासुरान् / नामानि नित्यानाम्नैव प्रथितानि न संशयः

మహాదేవి మహాసురులను సంహరిస్తూ ఏ ఏ క్షేత్రాలలో (తన ధామాలను) స్థాపించిందో, ఆ క్షేత్రాల నామాలు ‘నిత్యా’ నామంతోనే ప్రసిద్ధమైనవి—సందేహం లేదు.

Verse 22

सा हि नित्यास्वरूपेण कालव्याप्तिकरी परा / सर्वं कलयते देवी कलनाङ्कतया जगत्

ఆ పరాదేవి నిత్యాస్వరూపంగా కాలవ్యాప్తిని కలిగించేది; దేవి తన ‘కలనా’ శక్తిచే సమస్త జగత్తును కొలిచి నియమిస్తుంది.

Verse 23

नित्यानाच महाराज्ञी नित्या यत्र न तद्भिदा / अतस्तदीयनाम्ना तु सनामा प्रथिता पुरा

ఓ మహారాజా, ఎక్కడ ‘నిత్యా’ ఉన్నదో అక్కడ ఆమెతో భేదం లేదు; అందుచేత ఆమె నామంతోనే అది (స్థలం/దేవి) పురాతనకాలం నుంచే ‘సనామా’గా ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 24

कामेश्वरीपुरी चैव भगमालापुरी तथा / नित्यक्लिन्नापुरीत्यादिनामानि प्रथितान्यलम्

కామేశ్వరీపురి, భగమాలాపురి మరియు నిత్యక్లిన్నాపురి మొదలైన నామాలు అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి.

Verse 25

अतो नामानि वर्णेन योग्ये पुण्यतमे दिने / महाशिल्पप्रकारेण पुरीं रचयतां शुभाम्

కాబట్టి ఆ నామాల ప్రకారమే, యోగ్యమైన పరమ పుణ్యదినంలో, మహాశిల్ప విధానంతో శుభమైన పురిని నిర్మించండి.

Verse 26

इति कारणकृत्येन्द्रैर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः / प्रोक्तौ तौ श्रीपुरीस्थेषु तेषु क्षेत्रेषु चक्रतुः

ఇలా కారణకార్యాధిపతులైన బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు పలికిరి; ఆ ఇద్దరు శ్రీపురిలోని ఆ ఆ క్షేత్రాలలో కార్యం నిర్వహించిరి.

Verse 27

अथ श्रीपुरविस्तारं पुराधिष्ठातृदेवताः / कथयाम्यहमाधार्य लोपामुद्रापते शृणु

ఇప్పుడు శ్రీపురి విస్తారమును, నగరాధిష్ఠాత్రి దేవతలను నేను వివరిస్తాను; హే లోపాముద్రాపతీ, ఆధారంగా వినుము.

Verse 28

यो मेरुरखिलाधारस्तुङ्गश्चानन्तयोजनः / चतुर्दशजगच्चक्रसंप्रोतनिजविग्रहः

ఆ మేరు సమస్తానికి ఆధారము, అత్యున్నతము, అనంత యోజన విస్తారముగలది; దాని స్వరూపము చతుర్దశ జగత్తుల చక్రంలో నేయబడి ఉన్నది.

Verse 29

तस्य चत्वारि शृङ्गाणि शक्रनैरृतवायुषु / मध्यस्थलेषु जातानि प्रोच्छ्रायस्तेषु कथ्यते

దాని నాలుగు శృంగాలు శక్ర, నైరృత, వాయు దిక్కుల మధ్యస్థానాలలో జనించాయి; వాటి ప్రోచ్చ్రాయము (ఎత్తు) ఇక్కడ చెప్పబడుతుంది।

Verse 30

पूर्वोक्तशृङ्गत्रितयं शतयोजनमुन्नतम् / शतयोजनविस्तारं तेषु लोकास्त्रयो मताः

ముందు చెప్పిన మూడు శృంగాలు శత యోజనాల ఎత్తు, శత యోజనాల విస్తారముతో ఉన్నాయి; వాటిలో మూడు లోకాలు ఉన్నట్లు భావించబడింది।

Verse 31

ब्रह्मलोको विष्णुलोकः शिवलोकस्तथैव च / एतेषां गृहविन्यासान्वक्ष्याम्यवसरान्तरे

బ్రహ్మలోకం, విష్ణులోకం, శివలోకం—ఇవే; వీటి గృహవిన్యాసాన్ని నేను మరొక సందర్భంలో వివరిస్తాను।

Verse 32

मध्ये स्थितस्य शृङ्गस्य विस्तारं चोच्छ्रयं शृणु / चतुःशतं योजनानामुच्छ्रितं विस्तृतं तथा

మధ్యంలో ఉన్న శృంగపు విస్తారమూ ఎత్తూ వినుము; అది నాలుగు వందల యోజనాల ఎత్తు, అలాగే విస్తారము కూడా అంతే।

Verse 33

तत्रैव शृङ्गे महति शिल्पिभ्यां श्रीपुरं कृतम् / चतुःशतं योजनानां विस्तृत कुम्भसंभव

హే కుంభసంభవా! ఆ మహాశృంగములోనే శిల్పులు శ్రీపురమును నిర్మించారు; అది నాలుగు వందల యోజనాల విస్తారముగలది।

Verse 34

तत्रायं प्रविभागस्ते प्रविविच्य प्रदर्श्यते / प्राकारः प्रथमः प्रोक्तः कालायसविनिर्मितः

అక్కడ నీకు ఈ విభాగాన్ని విచారించి స్పష్టంగా చూపబడుతోంది. మొదటి ప్రాకారము (కోటగోడ) కాలాయసము (నల్ల ఇనుము)తో నిర్మితమని చెప్పబడింది.

Verse 35

षट्दशाधिकसाहस्रयोजनायतवेष्टनः / चतुर्दिक्षु द्वार्युतश्च चतुर्योजनमुच्छ्रितः

దాని చుట్టుకొలత పదహారు వేలకంటే అధిక యోజనాల విస్తారమైంది. నాలుగు దిక్కులలో ద్వారములతో కూడి, నాలుగు యోజనాల ఎత్తుగా ఉంది.

Verse 36

शालमूलपरीणाहो योजनायुतमब्धिप / शालाग्रस्य तु गव्यूतेर्नद्धवातायनं पृथक्

హే అబ్ధిపా (సముద్రాధిపతి)! శాలద్వార మూలభాగపు పరిణాహము పది యోజనాలు. శాల అగ్రభాగంలో ఒక గవ్యూతి మేరకు విడివిడిగా బిగించిన వాతాయనాలు (కిటికీలు) ఉన్నాయి.

Verse 37

शालद्वारस्य चौन्नत्यमेकयोजनमाश्रितम् / द्वारेद्वारे कपाटे द्वे गव्यूत्यर्धप्रविस्तरे

శాలద్వారపు ఎత్తు ఒక యోజనమని నిర్ధారించబడింది. ప్రతి ద్వారంలో రెండు కపాటాలు ఉండి, వాటి వెడల్పు అర్ధ గవ్యూతి.

Verse 38

एकयोजनमुन्नद्धे कालायस विनिर्मिते / उभयोरर्गला चेत्थमर्धक्रोशसमायता

అవి ఒక యోజన ఎత్తుగా ఉండి కాలాయసము (నల్ల ఇనుము)తో నిర్మితమైనవి. ఇరువైపుల అర్గల (గడియ/బార్లు) ఈ విధంగా అర్ధ క్రోశ పొడవు కలవవి.

Verse 39

एवं चतुर्षु द्वारेषु सदृशं परिकीर्तितम् / गोपुरस्य तु संस्थानं कथये कुंभसंभव

ఇలా నాలుగు ద్వారాలలోను సమానమైన విధానం చెప్పబడింది. ఓ కుంభసంభవా, ఇప్పుడు గోపుర నిర్మాణ స్వరూపాన్ని నేను వివరిస్తాను.

Verse 40

पूर्वोक्तस्य तु शालस्य मूले योजनसंमिते / पार्श्वद्वये योजने द्वे द्वे समादाय निर्मिते

ముందుగా చెప్పిన శాల యొక్క మూలం ఒక యోజన పరిమాణమైంది; రెండు పార్శ్వాలలో రెండు రెండు యోజనాలు తీసుకొని నిర్మించారు.

Verse 41

विस्तारमपि तावन्तं संप्राप्तं द्वारगर्भितम् / पार्श्वद्वयं योजने द्वे मध्ये शालस्य योजनम्

విస్తారమూ అంతే ఉండి, అందులో ద్వారం అంతర్భూతమై ఉంది; రెండు పార్శ్వాలు రెండు రెండు యోజనాలు, మధ్యలో శాల ఒక యోజన.

Verse 42

मेलयित्वा पञ्च मुने योजनानि प्रमाणतः / पार्श्वद्वयेन सार्धेन क्रोशयुग्मेन संयुतम्

ఓ మునీ, ప్రమాణానుసారం ఐదు యోజనాలను కలిపి; రెండు పార్శ్వాలతో కూడి ఇది రెండు క్రోశాల యుగ్మంతో సంయుక్తమవుతుంది.

Verse 43

मेलयित्वा पञ्चसंख्यायोजनान्यायतस्तथा / एवं प्राकारतस्तत्र गोपुरं रचितं मुने

ఐదు సంఖ్య గల యోజనాలను పొడవులోనూ అలాగే కలిపి; ఓ మునీ, ఈ విధంగా ప్రాకార దిశగా అక్కడ గోపురం నిర్మించబడింది.

Verse 44

तस्माद्गोपुरमूलस्य वेष्टो विंशतियोजनः / उपर्युपरि वेष्टस्य ह्रास एव प्रकीर्त्यते

అందువల్ల గోపుర మూలభాగపు వలయం ఇరవై యోజనాలు; పైపై వలయాలలో పరిమాణం క్రమంగా హ్రాసమవుతుందని కీర్తించబడింది.

Verse 45

गोपुरस्योन्नतिः प्रोक्तापञ्चविंशतियोजना / योजनेयोजने द्वारं सकपाटं मनोहरम्

గోపురపు ఎత్తు ఇరవై ఐదు యోజనాలు అని చెప్పబడింది; ప్రతి యోజనానికి ఒకటి చొప్పున తలుపు, కపాటాలతో మనోహరంగా ఉంటుంది.

Verse 46

भूमिकाश्चापि तावन्त्यो यथोर्ध्वं ह्राससंयुताः / गोपुराग्रस्य निस्तारो योजनं हि समाश्रितः

అంతే సంఖ్యలో భూమికలు (స్థరాలు) కూడా ఉంటాయి; పైకి వెళ్లేకొద్దీ అవి హ్రాసంతో కూడి ఉంటాయి. గోపుర శిఖరపు విస్తారం ఒక యోజనమని ఆశ్రయించబడింది.

Verse 47

आयामो ऽपि च तावान्वै तत्र त्रिमुकुटं स्मृतम् / मुकुटस्य तु विस्तारः क्रोशमानो घटोद्भव

దాని దీర్ఘత కూడా అంతే; అక్కడ త్రిముకుటం అని స్మరించబడింది. ఓ ఘటోద్భవా! ముకుటపు విస్తారం ఒక క్రోశ ప్రమాణమని చెప్పబడింది.

Verse 48

क्रोशद्वयं समुन्नद्धं ह्रासं गोपुरवन्मुने / मुकुटस्यान्तरे क्षोणी क्रोशार्धेन च संमिता

ఓ మునీ! గోపురంలాగానే హ్రాసంతో కూడి అది రెండు క్రోశాల వరకు ఎత్తుగా ఉద్భవిస్తుంది; ముకుటాల మధ్యనున్న భూమి అర్ధ క్రోశ ప్రమాణంగా కొలవబడింది.

Verse 49

मुकुटं पश्चिमे प्राच्यां दक्षिणे द्वारगोपुरे / दक्षोत्तरस्तु मुकुटाः पश्चिमद्वारगोपुरे

పశ్చిమ ద్వార-గోపురంలో ముకుటం, అలాగే ప్రాచ్య దిశలోను దక్షిణ ద్వార-గోపురంలోను ముకుటాలు స్థాపించబడాలి; దక్షోత్తర భాగంలోని ముకుటాలు పశ్చిమ ద్వార-గోపురంలో విన్యసింపబడాలి।

Verse 50

दक्षिणद्वारवत्प्रोक्ता उत्तरद्वाःकिरीटिकाः / पश्चिमद्वारवत्पूर्वद्वारे मुकुटकल्पना

దక్షిణ ద్వారంలో చెప్పిన విధంగానే ఉత్తర ద్వారంలో కిరీటాలు (ముకుటాలు) ఉండాలి; పశ్చిమ ద్వారంలో ఉన్నట్లే తూర్పు ద్వారంలో కూడా ముకుట-కల్పన చేయాలి।

Verse 51

कालायसाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / अन्तरे कांस्यशालस्य पूर्ववद्गोपुरो ऽन्वितः

కాలాయస అనే శాల అంతర్భాగంలో, ఒక మారుత-యోజన దూరంలో; అలాగే కాంస్య-శాల అంతర్భాగంలో కూడా పూర్వవిధంగా గోపురంతో కూడిన ఏర్పాటుండాలి।

Verse 52

शालमूलप्रमाणं च पूर्ववत्परिकीर्तितम् / कांस्यशालो ऽपि पूर्वादिदिक्षु द्वारसमन्विन्तः

శాల యొక్క మూల-ప్రమాణం కూడా పూర్వవిధంగా చెప్పబడింది; కాంస్య-శాల కూడా తూర్పు మొదలైన దిక్కులలో ద్వారాలతో సమన్వితంగా ఉండాలి।

Verse 53

द्वारेद्वारे गोपुराणि पर्वलक्षणभाञ्जि च / कालायसस्य कांस्यस्य योंऽतर्देशः समन्ततः

ప్రతి ద్వారంలో పర్వ-లక్షణాలతో కూడిన గోపురాలు ఉండాలి; కాలాయస మరియు కాంస్య మధ్యనున్న అంతర్దేశం సమంతతః అన్ని వైపులా (ఈ ఏర్పాటుతో) సమన్వితంగా ఉండాలి।

Verse 54

नानावृक्षमहोद्यानं तत्प्रोक्तं कुम्भसंभव / उद्भिज्जाद्यं यावदस्ति तत्सर्वं तत्र वर्तते

హే కుంభసంభవా! అనేక వృక్షాలతో నిండిన ఆ మహోದ್ಯానం అని చెప్పబడింది; ఉద్భిజ్జాది యావత్తు ఉన్నదో అది అంతా అక్కడే ఉంది।

Verse 55

परंसहस्रास्तरवः सदापुष्पाः सदाफलाः / सदापल्लवशोभाढ्याः सदा सौरभसंकुलाः

అక్కడ వేలాది ఉత్తమ వృక్షాలు ఉన్నాయి—ఎల్లప్పుడూ పుష్పించే, ఎల్లప్పుడూ ఫలించే; ఎల్లప్పుడూ పల్లవశోభతో నిండినవి, ఎల్లప్పుడూ సువాసనతో పరిపూర్ణమైనవి।

Verse 56

चूताः कङ्कोलका लोध्रा बकुलाः कर्णिकारकाः / शिंशपाश्च शिरीषाश्च देवदारुनमेरवः

అక్కడ చూత (మామిడి), కంకోలక, లోధ్ర, బకుల, కర్ణికార; శింశపా, శిరీష మరియు దేవదారు, మేరువృక్షాలు ఉన్నాయి।

Verse 57

पुन्नागा नागभद्राश्च मुचुकुन्दाश्च कट्फलाः / एलालवङ्गास्तक्कोलास्तथा कर्पूरशाखिनः

అక్కడ పున్నాగ, నాగభద్ర, ముచుకుంద, కట్ఫల; అలాగే ఏల, లవంగ, తక్కోల మరియు కర్పూరశాఖి వృక్షాలు ఉన్నాయి।

Verse 58

पीलवः काकतुण्ड्यश्च शालकाश्चासनास्तथा / काञ्चनाराश्च लकुचाः पनसा हिङ्गुलास्तथा

అక్కడ పీలు, కాకతుండీ, శాలక, ఆసన; కాంచనార, లకుచ, పనస మరియు హింగుల కూడా ఉన్నాయి।

Verse 59

पाटलाश्च फलिन्यश्च जटिल्यो जघनेफलाः / गणिकाश्च कुरण्टाश्च बन्धुजीवाश्च दाडिमाः

పాటలా, ఫలినీ, జటిలీ, జఘనేఫలా; అలాగే గణికా, కురంట, బంధుజీవ, దాడిమ (దానిమ్మ) వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 60

अश्वकर्णा हस्तिकर्णाश्चांपेयाः कनकद्रुमाः / यूथिकास्तालपर्ण्यश्च तुलस्यश्च सदाफलाः

అశ్వకర్ణ, హస్తికర్ణ, చాంపేయ, కనకద్రుమ; యూథికా, తాలపర్ణీ, తులసి మరియు సదాఫల వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 61

तालास्तमालहिन्तालखर्जूराः शरबर्बुराः / इक्षवः क्षीरिणश्चैव श्लेष्मान्तकविभीतकाः

తాల, తమాల, హింతాల, ఖర్జూర, శరబర్బుర; అలాగే ఇక్షు (చెరకు), క్షీరిణ మరియు శ్లేష్మాంతక-విభీతక వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 62

हरीत्क्यस्त्ववाक्पुष्प्यो घोण्टाल्यः स्वर्गपुष्पिकाः / भल्लातकाश्च खदिराः शाखोटाश्चन्दनद्रुमाः

హరీతకీ, అవాక్పుష్పీ, ఘోంటాలీ, స్వర్గపుష్పికా; అలాగే భల్లాతక, ఖదిర, శాఖోట మరియు చందన వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 63

कालागुरुद्रुमाः कालस्कन्धाश्चिञ्चा वदास्तथा / उदुंबरार्जुनाश्वत्थाः शमीवृक्षा ध्रुवाद्रुमाः

కాలాగురు వృక్షములు, కాలస్కంధ, చించా, వద; అలాగే ఉదుంబర, అర్జున, అశ్వత్థ, శమీ వృక్షములు మరియు ధ్రువ వృక్షములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 64

रुचकाः कुटजाः सप्तपर्णाश्च कृतमालकाः / कपित्थास्तिन्तिणी चैवेत्येवमाध्याः सहस्रशः

రుచక, కుటజ, సప్తపర్ణ, కృతమాలక; అలాగే కపిత్థ, తింతిణీ—ఇలా మొదలైనవి వేల సంఖ్యలలో అక్కడ ఉన్నాయి।

Verse 65

नानाऋतुसमाविष्टा देव्याः शृङ्गारहेतवः / नानावृक्षमहोत्सेधा वर्तन्ते वरशाखिनः

నానా ఋతువుల రసంతో నిండిన ఆ దివ్య వనదేవతలు శృంగారానికి కారణమయ్యారు; వివిధ వృక్షాల మహోన్నతితో కూడిన శ్రేష్ఠ శాఖావంతమైన చెట్లు అక్కడ విరాజిల్లాయి।

Verse 66

कांस्यशालस्यान्तरोले सप्तयोजनदूरतः / चतुरस्रस्ताम्रशालः सिंधुयोजनमुन्नतः

కాంస్యశాల అంతర్భాగంలో ఏడు యోజనాల దూరంలో చతురస్ర తామ్రశాల ఉంది; అది ఒక యోజన ఎత్తుగా నిలిచింది।

Verse 67

अनयोरन्तरक्षोणी प्रोक्ता कल्पकवाटिका / कर्पूरगन्धिभिश्चारुरत्नबीजसमन्वितैः

ఈ రెండింటి మధ్యనున్న భూమి ‘కల్పకవాటిక’ అని చెప్పబడింది; అది కర్పూర సువాసనతో, మనోహర రత్నబీజాలతో సమన్వితమై ఉంది।

Verse 68

काञ्चनत्वक्सुरुचिरैः फलैस्तैः फलिता द्रुमाः / पीतांबराणि दिव्यानि प्रवालान्येव शाखिषु

బంగారు వర్ణపు తొక్కతో సురుచిరంగా, అతి మనోహర ఫలాలతో ఆ వృక్షాలు ఫలించాయి; వాటి శాఖలపై దివ్య పీతాంబరాలు, ప్రవాళాలవలె కాంతి మెరిసింది।

Verse 69

अमृतं स्यान्मधुरसः पुष्पाणि च विभूषणम् / ईदृशा वहवस्तत्र कल्पवृक्षाः प्रकीर्तिताः

అక్కడ అమృతము మధురరసముగా ఉండును, పుష్పములే ఆభరణములై శోభించును; ఇలాంటి అనేక కల్పవృక్షములు అక్కడ ప్రసిద్ధమని కీర్తింపబడినవి.

Verse 70

एषा कक्षा द्वितीया स्यान्कल्पवापीति नामतः / ताम्रशालस्यान्तराले नागशालः प्रकीर्तिताः

ఇది రెండవ కక్ష్య, ‘కల్పవాపీ’ అనే నామముతో ప్రసిద్ధి; తామ్రశాల మధ్యాంతరంలో ‘నాగశాల’ అని కీర్తింపబడినది.

Verse 71

अनयोरुभयोस्तिर्यगदेशः स्यात्सप्तयोजनः / तत्र संतानवाटी स्यान्कल्पवापीसमाकृतिः

ఈ రెండింటి మధ్య అడ్డప్రదేశము ఏడు యోజనములు; అక్కడ ‘సంతానవాటీ’ ఉండును, అది కల్పవాపీ వంటి ఆకారముగలది.

Verse 72

तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता हरिचन्दनवाटिका / कल्पवाटीसमाकारा फलपुष्पसमाकुला

వాటి మధ్యనున్న భూమి ‘హరిచందనవాటిక’ అని చెప్పబడినది; అది కల్పవాటీ సమానాకారమై, ఫలపుష్పములతో నిండినది.

Verse 73

एषु सर्वेषु शालेषु पूर्ववद्द्वारकल्पनम् / पूर्ववद्गोपुराणां च मुकुटानां च कल्पनम्

ఈ సమస్త శాలలలో ద్వార నిర్మాణము పూర్వవత్తే; గోపురముల మరియు ముకుటముల నిర్మాణమును కూడా పూర్వవత్తే కల్పించిరి.

Verse 74

गोपुरद्वारकॢप्तं च द्वारे द्वारे च संमितिः / आरकूटस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः

గోపురద్వారాలు సక్రమంగా నిర్మింపబడి, ప్రతి ద్వారమున తగిన ప్రమాణము ఏర్పాటైయుండెను. ఆరకూటమధ్యాంతరమున అది ఏడు యోజనముల దూరమున ఉన్నది.

Verse 75

पञ्चलोहमयः शालः पूर्वशालसमाकृतिः / तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता मन्दारद्रुमवाटिका

పంచలోహములతో నిర్మితమైన ఒక శాల, పూర్వశాల ఆకృతితో సమానముగా ఉండెను. ఆ రెండింటి మధ్యభూమి ‘మందార వృక్షవాటిక’ అని చెప్పబడింది.

Verse 76

पञ्चलोहस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः / रौप्यशालस्तु संप्रोक्तः पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतः

పంచలోహశాల అంతరాలమున ఏడు యోజనముల దూరమున రౌప్యశాల అని చెప్పబడింది; అది పూర్వోక్త లక్షణములతో యుక్తమైయుండెను.

Verse 77

तयोर्मध्यमही प्रोक्ता पारिजातद्रुवाटिका / दिव्यामोदसुसंपूर्णा फलपुष्पभरोज्ज्वला

ఆ రెండింటి మధ్యభూమి ‘పారిజాత వృక్షవాటిక’ అని చెప్పబడింది; అది దివ్య సువాసనతో నిండినది, ఫలపుష్పభారముతో ప్రకాశించుచుండెను.

Verse 78

रौप्यशालस्यान्तराले सप्तयोजनविस्तरः / हेमशालः प्रकथितः पूर्ववद्द्वारशोभितः

రౌప్యశాల అంతరాలమున ఏడు యోజనముల విస్తారముతో హేమశాల వర్ణింపబడింది; అది పూర్వవత్ ద్వారశోభతో అలంకృతమైయుండెను.

Verse 79

तयोर्मध्ये महीप्रोक्ता कदम्बतरुवाटिका / तत्र दिव्या नीपवृक्षा योजनद्वयमुन्नताः

ఆ ఇద్దరి మధ్య భూమిపై కదంబవృక్షవాటిక ఉందని చెప్పబడింది. అక్కడ దివ్యమైన నీపవృక్షాలు రెండు యోజనాల ఎత్తుగా నిలిచివున్నాయి।

Verse 80

सदैव मदिरास्पन्दा मेदुरप्रसवोज्ज्वलाः / येभ्यः कादंबरी नाम योगिनी भोगदायिनी

అవి ఎల్లప్పుడూ మదిరారస స్పందనంతో నిండినవీ, ఘనమైన పుష్పప్రసవ కాంతితో ప్రకాశించేవీ; వాటి నుంచే ‘కాదంబరీ’ అనే యోగిని భోగాలను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 81

विशिष्टा मदिरोद्याना मन्त्रिण्याः सततं प्रिया / ते नीपवृक्षाः सुच्छायाः पत्रलाः पल्लवाकुलाः / आमोदलोलभृङ्गालीझङ्कारैः पूरितोदराः

మదిరోദ്യానంలోని ఆ విశిష్ట నీపవృక్షాలు మంత్రిణికి ఎల్లప్పుడూ ప్రియమైనవి. అవి మధుర ఛాయతో, ఆకులతో ఘనంగా, పల్లవాలతో నిండివుండి; సువాసనకు లొంగిన భృంగాల ఝంకారంతో అంతర్భాగం మార్మోగుతుంటుంది।

Verse 82

तत्रैव मन्त्रिणीनाथाया मन्दिरं सुमनोहरम् / कदंबवनवाट्यास्तु विदिक्षुज्वलनादितः

అక్కడే మంత్రిణీనాథ యొక్క అత్యంత మనోహరమైన మందిరం ఉంది; కదంబవనవాటిక దిక్కులలో అగ్నివలె ప్రకాశం వ్యాపించి ఉంది।

Verse 83

चत्वारि मन्दिराण्युच्चैः कल्पितान्यादिशिल्पिना / एकैकस्य तु गे७स्य विस्तारः पञ्चयोजनः

ఆది శిల్పి నాలుగు ఎత్తైన మందిరాలను నిర్మించాడు. ప్రతి గృహం యొక్క విస్తీర్ణం ఐదు యోజనాలు.

Verse 84

पञ्चयोजनमायामः सप्तावरणतः स्थितिः / एवमन्यविदिक्षु स्युस्सर्वत्र प्रियकद्रुमाः / निवासनगरी सेयं श्यामायाः परिकीर्तिता

ఆ నగర విస్తీర్ణం ఐదు యోజనాలు; అది ఏడు ఆవరణాలతో ఆవరించబడి నిలిచియున్నది. ఇతర దిక్కులలోను సర్వత్ర ప్రియక వృక్షములు ఉన్నాయి. ఇది శ్యామా దేవి నివాసనగరమని కీర్తించబడింది.

Verse 85

सेनार्थं नगरी त्वन्या महापद्माटवीस्थले / यदत्रैव गृह तस्या बहुयोजनदूरतः

సేనాప్రయోజనార్థం మహాపద్మ అటవీ ప్రాంతంలో మరో నగరం ఉంది. అయితే ఆమె గృహం ఇక్కడి నుండి అనేక యోజనాల దూరంలో ఉంది.

Verse 86

श्रीदेव्या नित्यसेवा तु मत्रिण्या न घटिष्यते / अतश्चितामणिगृहोपान्ते ऽपि भवनं कृतम् / तस्याः श्रीमन्त्रनाथायाः सुरत्वष्ट्रा मयेन च

శ్రీదేవి నిత్యసేవ మత్రిణీ చేత అడ్డంకి కాకూడదని, చింతామణి గృహ సమీపంలోనే ఒక భవనం నిర్మించబడింది. అది ఆమె శ్రీమంత్రనాథుని కోసం దేవత్వష్టా మరియు మయుడు నిర్మించినది.

Verse 87

श्रीपुरे मन्त्रेणी देव्या मन्दिरस्य गुणान्बहुन् / वर्णयिष्यति को नाम यो द्विजिह्वासहस्रवान्

శ్రీపురంలో దేవి మత్రిణీ మందిరంలోని అనేక గుణాలను ఎవరు వర్ణించగలరు? సహస్ర జిహ్వలు కలవాడే వాటిని చెప్పగలడు.

Verse 88

कादंबरीमदाताम्रनयनाः कलवीणया / गायन्त्यस्तत्र खेलन्ति मान्यमातङ्गकन्यकाः

కాదంబరీ మదంతో ఎర్రబడిన నేత్రాలు కలిగిన గౌరవనీయ మాతంగ కన్యలు, మధుర వీణానాదంతో అక్కడ పాడుతూ క్రీడిస్తూ ఉంటారు.

Verse 89

अगस्त्य उवाच मातङ्गो नाम कःप्रोक्तस्तस्य कन्याः कथं च ताः / सेवन्ते मन्त्रिणीनाथां सदा मधुमदालसाः

అగస్త్యుడు పలికెను— ‘మాతంగ’ అనే నామం ఎవరికీ చెప్పబడింది? అతని కుమార్తెలు ఎవరు, వారు ఎలా ఉన్నారు? వారు సదా మధుమదంతో ఆలస్యమై మంత్రిణీ-నాథిని ఎలా సేవిస్తారు?

Verse 90

हयग्रीव उवाच मतङ्गो नाम तपसामेकराशिस्तपोधनः / महाप्रभावसंपन्नो जगत्सर्जनलंपटः

హయగ్రీవుడు పలికెను— ‘మతంగ’ అనే ఆయన తపస్సుల ఏకరాశి, తపోధనుడు; మహాప్రభావసంపన్నుడు, జగత్‌సృష్టిలో ఆసక్తుడై ఉన్నాడు.

Verse 91

तपः शक्त्यात्तधिया च सर्वत्राज्ञाप्रवर्त्तकः / तस्य पुत्रस्तु मातङ्गो मुद्रिणीं मन्त्रिनायिकाम्

తపశ్శక్తి మరియు ఆ బుద్ధి బలంతో ఆయన సర్వత్ర ఆజ్ఞను ప్రవర్తింపజేసేవాడు. ఆయన కుమారుడు మాతంగుడు, మంత్రిణీ-నాయిక ముద్రిణీని…

Verse 92

। घोरैस्तपोभिरत्यर्थं पूरयामास धीरधीः / मतङ्गमुनिपुत्रेण सुचिरं समुपासिता

ధీరబుద్ధి (ముద్రిణీ) ఘోర తపస్సులతో అత్యంతంగా సంపూర్ణతను పొందింది. మతంగముని కుమారునిచే ఆమె దీర్ఘకాలం సముపాసితురాలైంది.

Verse 93

मन्त्रिणी कृतसान्निध्या वृणीष्व वरमित्यशात् / सो ऽपिसर्वमुनिश्रेष्ठो मातङ्गस्तपसां निधिः / उवाच तां पुरो दत्तसान्निध्यां श्यामलांबिकाम्

సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించిన మంత్రిణీ— “వరాన్ని కోరుకో” అని చెప్పింది. అప్పుడు తపస్సుల నిధి, సర్వమునిశ్రేష్ఠుడు మాతంగుడు, ముందే సాన్నిధ్యప్రదాయినిగా ఉన్న శ్యామలాంబికతో పలికెను.

Verse 94

मातङ्गमहामुनिरुवाच देवी त्वत्स्मृतिमात्रेण सर्वाश्च मम सिद्धयः / जाता एवाणिमाद्यास्ताः सर्वाश्चान्या विभूतयः

మాతంగ మహాముని పలికెను—హే దేవీ! నీ స్మరణమాత్రంతోనే నా సమస్త సిద్ధులు ప్రాప్తించాయి; అణిమాది అన్ని, ఇతర విభూతులన్నీ కూడా ఉద్భవించాయి।

Verse 95

प्रापणीयन्न मे किञ्चिदस्त्यंबभुवनत्रये / सर्वतः प्राप्तकालस्य भवत्याश्चरितस्मृतेः

హే అంబా! త్రిభువనాలలో నాకు పొందవలసినదేమీ లేదు; నీ ఆశ్చర్యకర చరిత్రాన్ని స్మరించగానే, సమయం వచ్చినదానికి తగినట్లు అన్నీ నాకు సర్వత్రా లభిస్తాయి।

Verse 96

अथापि तव सांनिध्यमिदं नो निष्फलं भवेत् / एवं परं प्रार्थये ऽहं तं वरं पूरयांबिके

అయినప్పటికీ నీ సాన్నిధ్యం మాకు నిష్ఫలముగా కాకూడదు; అందుకే నేను పరమ వరాన్ని ప్రార్థిస్తున్నాను—హే అంబికే! ఆ వరాన్ని నెరవేర్చుము।

Verse 97

पूर्वं हिमवता सार्थं सौहार्दं परिहासवान् / क्रीडामत्तेन चावाच्यैस्तत्र तेन प्रगल्भितम्

మునుపు హిమవంతునితో నా సౌహార్దం హాస్యపరిహాసమయంగా ఉండేది; కానీ క్రీడలో మత్తుడై అతడు అక్కడ అనుచిత వచనాలతో ధృష్టత చూపాడు।

Verse 98

अहङ्गौरीगुरुरिति श्लाघामात्मनि तेनिवान् / तद्वाक्यं मम नैवाभूद्यतस्तत्राधिको गुणः

‘నేను గౌరీకి గురువును’ అని అతనిలో ఆత్మశ్లాఘా కలిగింది; కానీ ఆ మాట నాకు అంగీకారముకాలేదు, ఎందుకంటే అక్కడ అతనికన్నా అధిక గుణం ఉన్నది।

Verse 99

उभयोर्गुणसाम्ये तु मित्रयोरधिके गुणे / एकस्य कारणाज्जाते तत्रान्यस्य स्पृहा भवेत्

ఇద్దరు మిత్రుల గుణాలు సమానంగా ఉన్నప్పుడు సమత; కానీ ఒకరిలో ఏదైనా అధిక గుణం కలిగితే, ఆ కారణంతో మరొకరిలో కూడా అదే పట్ల ఆకాంక్ష కలుగుతుంది।

Verse 100

गौरीगुरुत्वश्लाघार्थं प्राप्तकामो ऽप्यहं तपः / कृतवान्मन्त्रिणीनाथे तत्त्वंमत्तनया भव

గౌరీదేవి గురుత్వ మహిమను స్తుతించుటకై, కోరిక నెరవేరినప్పటికీ నేను తపస్సు చేశాను. ఓ మంత్రిణీనాథా, నీవు నిజంగా నా కుమార్తెగా అవు।

Verse 101

यतो मन्नामविख्याता भविष्यसि न संशयः / इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा मातङ्गस्य महामुनेः / तथास्त्विति तिरोघत् स च प्रीतो ऽभवन्मुनिः

‘నీవు నా నామంతోనే ప్రసిద్ధి చెందుతావు, సందేహం లేదు’—మహాముని మాతంగుని వాక్యాన్ని విని అతడు ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి అంతర్ధానమయ్యాడు; ముని ఆనందించాడు।

Verse 102

मातङ्गस्य महर्षेस्तु तस्य स्वप्ने तदा मुदा / तापिच्छमञ्जरीमेकां ददौ कर्णावतंसतः

అప్పుడు మహర్షి మాతంగుని స్వప్నంలో ఆనందంతో, చెవి ఆభరణంగా ధరించుటకు తాపిచ్ఛ పుష్పమంజరిని ఒకటిని ఇచ్చింది।

Verse 103

तत्स्वप्नस्य प्रभावेण मातङ्गस्य सधर्मिणी / नाम्ना सिद्धिमती गर्भे लघुश्यामामधारयत्

ఆ స్వప్న ప్రభావంతో మాతంగుని సహధర్మిణి ‘సిద్ధిమతి’ గర్భంలో ‘లఘుశ్యామా’ను ధరించింది।

Verse 104

तत एव समुत्पन्ना मातङ्गी तेन कीर्तिताः / लघुश्यामेति सा प्रोक्त श्यामा यन्मूलकन्दभूः

అదే నుండి ఉద్భవించిన ఆమె ‘మాతంగీ’ అని కీర్తింపబడింది. ఆమెను ‘లఘుశ్యామా’ అని అన్నారు; శ్యామా మూలకందమునుండి ఆమె ప్రాదుర్భవించినందున.

Verse 105

मातङ्गकन्यका हृद्याः कोटीनामपि कोटिशः / लघुश्यामा महाश्यामामातङ्गी वृन्दसंयुताः / अङ्गशक्तित्वमापन्नाः सेवन्ते प्रियकप्रियाम्

మాతంగుని హృద్యమైన కన్యలు కోటానుకోట్లు. లఘుశ్యామా, మహాశ్యామా, మాతంగీ—వృందములతో కూడి—అంగశక్తిత్వం పొందినవారై ప్రియకప్రియా దేవిని సేవిస్తారు.

Verse 106

इति मातङ्गकन्यानामुत्पत्तिः कुंभसंभव / कथिताः सप्तकक्षाश्च शाला लोहादिनिर्मिताः

ఓ కుంభసంభవా! ఈ విధంగా మాతంగకన్యల ఉత్పత్తి చెప్పబడింది. అలాగే ఇనుము మొదలైన వాటితో నిర్మితమైన ఏడు కక్ష్యల శాలలు కూడా వర్ణించబడ్డాయి.